Hesaplanan Kolon (Generated Column) Mantığı
SQLite üzerinde bir "generated column", değerini manuel bir
INSERT komutundan değil, tablonuzu oluştururken belirttiğiniz bir matematiksel veya mantıksal ifadeden alan kolondur. Siz CREATE TABLE aşamasında formülü tanımlarsınız, sonrasında süreç tamamen SQLite tarafından yönetilir. Bu kolonlara doğrudan veri girişi yapamazsınız; aksi bir girişimde hata alırsınız.Basit bir senaryoyla durumu inceleyelim:
SQL:
CREATE TABLE products (
id INTEGER PRIMARY KEY,
price REAL NOT NULL,
tax REAL NOT NULL,
total REAL GENERATED ALWAYS AS (price + tax)
);
INSERT INTO products (price, tax) VALUES (100.0, 8.5);
INSERT INTO products (price, tax) VALUES (49.99, 4.25);
SELECT id, price, tax, total FROM products;
Burada
total sütununa veri eklemediğimiz halde, her kayıtta bu verinin hesaplandığını görürüz. Kodları çalıştırdığınızda, SQLite'ın price + tax işlemini veriyi okuduğunuz anda gerçekleştirdiğini fark edersiniz. Satırdaki veriler güncellendiğinde, hesaplanan kolon da buna paralel olarak güncel değerini alır.Buradaki
GENERATED ALWAYS AS ifadesi zorunludur. ALWAYS ibaresi SQL standartlarına uyum sağlamak adına eklenmiştir; SQLite özelinde başka bir yöntem zaten bulunmamaktadır.VIRTUAL vs STORED: Temel Farklılıklar
SQLite hesaplanan kolonları iki farklı türde sınıflandırır. Bir tip belirtmezseniz varsayılan olarak
VIRTUAL seçilir:
SQL:
CREATE TABLE orders (
id INTEGER PRIMARY KEY,
qty INTEGER NOT NULL,
unit REAL NOT NULL,
-- her SELECT'te yeniden hesaplanır
subtotal REAL GENERATED ALWAYS AS (qty * unit) VIRTUAL,
-- bir kez hesaplanır ve diske kaydedilir
tax REAL GENERATED ALWAYS AS (qty * unit * 0.08) STORED
);
INSERT INTO orders (qty, unit) VALUES (3, 19.99);
SELECT * FROM orders;
Seçim yaparken şu kriterleri göz önünde bulundurmalısınız:
•
VIRTUAL: Diskte yer kaplamaz, ancak veriyi her sorguladığınızda CPU kullanarak yeniden hesaplanır. Veri ekleme ve güncelleme işlemleri daha hızlıdır.•
STORED: Hesaplanan değer diskte kalıcı olarak saklanır. Okuma performansı daha yüksektir çünkü yeniden hesaplama yapılmaz. Eğer hesaplama işleminiz çok karmaşıksa veya veriyi yazmaktan daha sık okuyorsanız, STORED kullanımı avantajlıdır.Genel kullanım senaryolarında varsayılan olan
VIRTUAL çoğu ihtiyaç için yeterlidir.Neden Tercih Edilmeli? İndeksleme Avantajı
Generated column'ların en büyük artısı, bu kolonlara indeks ekleyebilmektir. Bu sayede sorgularınızı karmaşıklaştırmadan, türetilmiş veriler üzerinde hızlıca arama yapabilirsiniz.
Örneğin, büyük-küçük harf duyarlılığı olmadan e-posta araması yapmak istediğinizi düşünelim:
SQL:
CREATE TABLE users (
id INTEGER PRIMARY KEY,
email TEXT NOT NULL,
email_lower TEXT GENERATED ALWAYS AS (lower(email)) VIRTUAL
);
CREATE INDEX users_email_lower ON users(email_lower);
INSERT INTO users (email) VALUES ('Ada@Example.com'), ('boris@example.com');
SELECT id, email FROM users WHERE email_lower = 'ada@example.com';
İndeks, e-postaların küçük harfe çevrilmiş haliyle eşleşir.
email_lower üzerinde filtreleme yapan bir sorgu, doğrudan bu indeksi kullanır. SQLite'ta CREATE INDEX ... ON users(lower(email)) gibi ifade tabanlı indeksler mevcut olsa da, hesaplanan kolon kullandığınızda bu değer görünür bir sütuna dönüşür. Böylece bu veriyi SELECT sorgularında çekebilir veya view (görünüm) yapılarında kullanabilirsiniz.JSON Verilerini İndeksleme
Hesaplanan kolonlar, JSON ile çalışırken çok daha yetenekli hale gelir. SQLite'ın
->> operatörünü bir hesaplanan kolon içinde kullanarak, JSON bloğunun içindeki bir veriyi sanki ayrı bir sütunmuş gibi tiplendirebilir ve indeksleyebilirsiniz.
SQL:
CREATE TABLE events (
id INTEGER PRIMARY KEY,
payload TEXT NOT NULL,
user_id INTEGER GENERATED ALWAYS AS (payload ->> '$.user_id') VIRTUAL,
kind TEXT GENERATED ALWAYS AS (payload ->> '$.kind') VIRTUAL
);
CREATE INDEX events_user_id ON events(user_id);
INSERT INTO events (payload) VALUES
('{"user_id": 1, "kind": "login"}'),
('{"user_id": 2, "kind": "purchase"}'),
('{"user_id": 1, "kind": "logout"}');
SELECT id, kind FROM events WHERE user_id = 1;
Sorgularınızda
user_id veya kind gibi alanları standart sütunlar gibi kullanabilirsiniz, ancak veriler payload içerisindedir. JSON içeriği güncellendiğinde, bu kolonlar da otomatik olarak yenilenir.Bilmeniz Gereken Kurallar ve Kısıtlamalar
Hesaplanan kolonları kullanırken dikkat etmeniz gereken bazı teknik kurallar vardır:
• İfadeler deterministik olmalıdır. Yani
random() veya datetime('now') gibi her çalışmada farklı sonuç üreten fonksiyonlar kullanılamaz.• Sadece aynı satırdaki diğer kolonlara referans verilebilir; alt sorgulara veya başka tablolara başvurulamaz.
• Doğrudan bir hesaplanan kolona
INSERT veya UPDATE işlemi yapılamaz.•
STORED kolonlar, ALTER TABLE ile sonradan tabloya eklenemez; sadece VIRTUAL kolonlar sonradan eklenebilir.•
NOT NULL, CHECK veya UNIQUE gibi kısıtlamalar hesaplanan kolonlara uygulanabilir.Veri girişi hatası almamak için kodu çalıştırdığınızda şu kurala dikkat edin:
SQL:
sqlite> INSERT INTO products (price, tax, total) VALUES (10, 1, 999);
Runtime error: cannot INSERT into generated column "total"
Çözüm,
INSERT sorgunuzdan hesaplanan kolonu tamamen çıkarmaktır.Hangi Durumda Hangisini Seçmelisiniz?
Seçiminiz, sisteminizin okuma ve yazma yoğunluğuna bağlı olmalıdır:
SQL:
CREATE TABLE measurements (
id INTEGER PRIMARY KEY,
celsius REAL NOT NULL,
-- Ucuz aritmetik, her okumada yeniden hesaplamak sorun değil.
fahrenheit REAL GENERATED ALWAYS AS (celsius * 9.0 / 5.0 + 32) VIRTUAL,
-- Daha ağır ifade, sık sorgulanıyor, nadiren yazılıyor → sakla.
bucket TEXT GENERATED ALWAYS AS (
CASE
WHEN celsius < 0 THEN 'freezing'
WHEN celsius < 15 THEN 'cool'
WHEN celsius < 25 THEN 'mild'
ELSE 'hot'
END
) STORED
);
INSERT INTO measurements (celsius) VALUES (-3), (10), (22), (31);
SELECT celsius, fahrenheit, bucket FROM measurements;
Özetle:
• Genellikle
VIRTUAL kullanın; çoğu durum için yeterince verimlidir.• Eğer yoğun yazma işlemi olan bir tabloda indeksleme yapacaksanız veya hesaplama maliyetli bir işlemse
STORED kullanın.•
VIRTUAL tipi esnektir, ileride kararınızı değiştirirseniz kolonu silip tekrar oluşturabilirsiniz.Generated Column vs View
• Hesaplanan kolonlar: Tek bir tabloya ve tek bir satıra özeldir. JSON'dan veri ayrıştırma veya basit matematiksel işlemler için idealdir.
• View (Görünüm): Birden fazla tablonun birleştiği (JOIN) veya toplu verilerin (aggregation) işlendiği sorgular için daha uygundur.
İkisini bir arada kullanmak da mümkündür; bir view, hesaplanan kolon barındıran bir tabloyu sorgulayabilir.
Sırada Ne Var? ATTACH DATABASE
Tek tablo içindeki hesaplamaları bitirdik. Bir sonraki aşamada
ATTACH DATABASE komutu ile birden fazla SQLite veritabanı dosyasını aynı anda yönetmeyi ve sorgulamayı öğreneceğiz.