SQLite CLI ile Tanışalım
sqlite3, SQLite'ın sunduğu resmi komut satırı arayüzüdür. Bir veritabanı dosyasını açarak SQL sorguları çalıştırmanıza imkan tanır. Herhangi bir sunucu kurulumu, giriş işlemi veya konfigürasyon dosyası gerektirmez; yalnızca tek bir çalıştırılabilir dosya ve bir veritabanı dosyası yeterlidir.Bu araç; verileri hızlıca incelemek, şema yapılarını kontrol etmek, tek seferlik sorgular yürütmek ve veri aktarımları gerçekleştirmek için kullanılır. Kod yazmakla uğraşmadan bir veritabanını kurcalamanın en pratik yolu sqlite komut satırıdır.
SQL:
$ sqlite3 mydata.db
SQLite version 3.45.0
Enter ".help" for usage hints.
sqlite>
Eğer
mydata.db dosyası henüz mevcut değilse endişelenmeyin; ilk kayıt işlemini yaptığınız anda SQLite bu dosyayı sizin için otomatik olarak oluşturur. sqlite3 komutunu herhangi bir dosya ismi belirtmeden çalıştırırsanız, geçici bir bellek içi (in-memory) veritabanı başlatılır.Komut Satırında SQL Sorguları Yürütmek
Shell arayüzüne giriş yaptıktan sonra SQL komutlarınızı yazmaya başlayabilirsiniz; ancak her ifadenin sonuna noktalı virgül koymanız şarttır. Shell, noktalı virgül işaretini görene kadar işlemi tamamlamış saymaz. Eğer noktalı virgül koymadan Enter tuşuna basarsanız, komutun devam ettiğini belirten bir işaretle karşılaşırsınız.
SQL:
CREATE TABLE books (
id INTEGER PRIMARY KEY,
title TEXT NOT NULL,
year INTEGER
);
INSERT INTO books (title, year) VALUES ('Dune', 1965);
INSERT INTO books (title, year) VALUES ('Neuromancer', 1984);
SELECT * FROM books;
Noktalı virgül, aslında "işlem bitti, şimdi çalıştır" anlamına gelir. Bunu unuttuğunuzda ekran
...> şeklinde beklemeye devam eder. Bu durumda yeni bir satıra sadece ; yazarak sorguyu tamamlayabilirsiniz.Nokta (.) Komutlarının Farkı
Başında
. işareti bulunan tüm ifadeler "dot komutları"dır. Bunlar SQL motoruna değil, doğrudan shell'in kendisine verilen talimatlardır. Bu komutların sonuna noktalı virgül eklenmez ve sadece sqlite3 shell'i içerisinde çalışırlar.
SQL:
sqlite> .tables
books
sqlite> .schema books
CREATE TABLE books (
id INTEGER PRIMARY KEY,
title TEXT NOT NULL,
year INTEGER
);
sqlite> .help
Sıkça başvuracağınız temel komutlar şunlardır:
•
.tables - Mevcut veritabanındaki tüm tabloları listeler.•
.schema [tablo] - Belirtilen tablonun veya tüm tabloların CREATE TABLE kodlarını gösterir.•
.databases - Bağlı olan veritabanı dosyalarını listeler.•
.mode <format> - Sorgu sonuçlarının nasıl görüntüleneceğini belirler.•
.headers on - Sorgu sonuçlarının üst kısmında sütun isimlerini gösterir.•
.read file.sql - Harici bir SQL dosyasını içeri aktarıp çalıştırır.•
.exit veya .quit - Shell'den çıkış yapar.Tüm seçenekleri görmek için
.help yazmanız yeterlidir. Onlarca farklı komut bulunsa da pratikte genellikle bu temel liste kullanılır.Sorgu Çıktılarını Okunabilir Hale Getirmek
sqlite3 komut satırının varsayılan çıktısı, sütunların pipe (
|) ile ayrıldığı ve başlıkların yer almadığı bir formattır. Bu yapı script'ler için uygun olsa da gözle okumak zordur. İki farklı dot komutuyla bu durum düzeltilebilir:
SQL:
sqlite> .headers on
sqlite> .mode column
sqlite> SELECT * FROM books;
id title year
-- ----------- ----
1 Dune 1965
2 Neuromancer 1984
Kullanabileceğiniz diğer faydalı modlar şunlardır:
•
.mode box - Çıktıyı Unicode karakterlerle çerçevelenmiş bir tabloya dönüştürür; ekran görüntüsü almak için idealdir.•
.mode csv - Virgülle ayrılmış çıktı verir, verileri başka araçlara aktarmak için uygundur.•
.mode json - Her satırı bir nesneye dönüştürerek JSON çıktısı üretir.•
.mode line - Her sütunu ayrı bir satıra yazar; geniş tabloların okunmasını kolaylaştırır.Bu yapılandırmalar shell'i her kapattığınızda sıfırlanır. Ayarların kalıcı olmasını istiyorsanız,
~/.sqliterc dosyasına kaydedebilirsiniz; sqlite3 başlangıçta bu dosyayı otomatik olarak yükler.SQLite ile CSV Veri Aktarımı
SQLite komut satırı, yerleşik CSV desteği sunar. Öncelikle CSV moduna geçmeli, ardından
.import komutuyla dosyayı bir tabloya aktarmalısınız:
SQL:
sqlite> .mode csv
sqlite> .import authors.csv authors
sqlite> SELECT * FROM authors LIMIT 3;
Eğer hedef tablo henüz yoksa,
.import komutu dosyanın ilk satırını sütun isimleri olarak kabul eder ve tabloyu otomatik olarak oluşturur. Tablo zaten mevcutsa, ilk satır veri olarak işlenir; başlık satırını atlamak isterseniz --skip 1 parametresini eklemeniz gerekir.Verileri dışarı aktarmak için ise çıktı yönlendirme özelliğini kullanabilirsiniz:
SQL:
sqlite> .headers on
sqlite> .mode csv
sqlite> .output books.csv
sqlite> SELECT * FROM books;
sqlite> .output stdout
.output filename komutunu kullandığınızda, sonraki tüm sorgu sonuçları belirttiğiniz dosyaya yazılır. Tekrar ekrana dönmek için .output stdout komutunu çalıştırmanız gerekir. CSV, JSON veya şema dökümü fark etmeksizin mantık aynıdır.SQL Dosyalarını Çalıştırmak
Birkaç satırı aşan işlemler için SQL kodlarını bir dosyada saklayıp çalıştırmak en mantıklı yoldur. Shell içerisindeyken şu şekilde yapabilirsiniz:
SQL:
sqlite> .read setup.sql
Alternatif olarak, SQLite shell'ine hiç girmeden doğrudan kendi terminaliniz üzerinden de işlem yapabilirsiniz:
SQL:
$ sqlite3 mydata.db < setup.sql
$ sqlite3 mydata.db "SELECT count(*) FROM books;"
İkinci yöntem, tek bir sorguyu yürütüp hemen çıkmak istediğinizde veya kabuk betikleri yazdığınızda oldukça kullanışlıdır. Çıktıyı biçimli görmek isterseniz,
-cmd bayrağı ile .mode ayarlarını komuta dahil edebilirsiniz:
SQL:
$ sqlite3 -header -column mydata.db "SELECT * FROM books;"
Bilinmeyen Bir Veritabanını Keşfetmek
İçeriği hakkında bilginiz olmayan bir
.db dosyasıyla karşılaştığınızda şu adımları takip edebilirsiniz:
SQL:
$ sqlite3 mystery.db
sqlite> .tables
sqlite> .schema
sqlite> .indexes
sqlite> SELECT count(*) FROM some_table;
.schema komutu herhangi bir argüman verilmeden çalıştırıldığında, dosyadaki tüm CREATE TABLE, CREATE INDEX ve CREATE TRIGGER tanımlarını listeler. .indexes ise tablolardaki indeksleri gösterir. Shell üzerinde geçireceğiniz kısa bir süre, herhangi bir README dosyasının anlatabileceğinden çok daha fazla bilgi edinmenizi sağlar.Veritabanının tamamını, başka bir yerde yeniden kurulabilecek metin tabanlı bir anlık görüntüye dönüştürmek isterseniz
.dump komutunu kullanın:
SQL:
sqlite> .output backup.sql
sqlite> .dump
sqlite> .output stdout
Bu komut, çıktıyı tekrar
sqlite3'e verdiğinizde veritabanını şeması ve verileriyle birlikte sıfırdan inşa eden bir SQL betiği üretir.Shell'den Çıkış Yapmak
Programdan ayrılmak için üç farklı yol vardır ve hepsi aynı sonucu verir:
SQL:
sqlite> .exit
sqlite> .quit
Ayrıca macOS ve Linux sistemlerde
Ctrl+D, Windows'ta ise Ctrl+Z tuşuna basıp ardından Enter'a basarak çıkabilirsiniz. Yaptığınız değişiklikler zaten kaydedilmiştir; SQLite, özel bir transaction başlatmadığınız sürece her ifadeyi çalıştırdığı anda commit eder.Sıradaki Konu: SQLite GUI Uygulamaları
Komut satırı hızlı ve otomatize edilebilir bir araç olsa da, bazen tabloları tıklayarak gezmek, sütunları sıralamak ve verileri görsel olarak düzenlemek istersiniz. SQLite için bu işlemleri kolaylaştıran başarılı GUI araçlarını bir sonraki bölümde inceleyeceğiz.