Agora Metin2 1
Agora Metin2
berzahx 1
berzahx
Aliyldrim 2
Aliyldrim
-ECD- 1
-ECD-
Reklam vermek için turkmmo@gmail.com

SQLite Tetikleyici (Trigger) Rehberi: CREATE TRIGGER, OLD ve NEW Kullanımı

image1b4bbda66acb6973.jpg


SQLite Trigger ile SQL İşlemlerini Otomatize Etme

SQLite tetikleyicileri (trigger), belirli bir tabloda tanımlanan bir olay meydana geldiğinde devreye giren ve önceden kaydedilmiş SQL komutlarını çalıştıran yapılardır. Bir kez oluşturduğunuzda, bu işlemlerin ne zaman gerçekleşeceği süreci SQLite tarafından yönetilir.

Temel çalışma mantığı şu şekildedir:

SQL:
CREATE TABLE products (
    id INTEGER PRIMARY KEY,
    name TEXT NOT NULL,
    price REAL NOT NULL
);

CREATE TABLE price_history (
    product_id INTEGER,
    old_price REAL,
    new_price REAL,
    changed_at TEXT DEFAULT CURRENT_TIMESTAMP
);

CREATE TRIGGER log_price_change
AFTER UPDATE OF price ON products
BEGIN
    INSERT INTO price_history(product_id, old_price, new_price)
    VALUES (OLD.id, OLD.price, NEW.price);
END;

INSERT INTO products(name, price) VALUES ('Defter', 5.00);
UPDATE products SET price = 6.50 WHERE name = 'Defter';
SELECT * FROM price_history;

Burada price_history tablosuna manuel olarak herhangi bir INSERT komutu girmenize gerek kalmaz; tetikleyici bu süreci arka planda halleder. Bu sayede fiyat bilgisi ister komut satırından, ister bir script dosyasından, isterseniz de bir uygulama arayüzünden güncellensin, kayıtlar otomatik olarak tutulmaya devam eder.

CREATE TRIGGER İfadesinin Yapısı

Tetikleyici oluştururken kullanılan söz dizimini bileşenlerine ayırarak inceleyelim:

SQL:
CREATE TRIGGER trigger_name
{ BEFORE | AFTER | INSTEAD OF } { INSERT | UPDATE [ OF column_list ] | DELETE }
ON table_name
[ FOR EACH ROW ]
[ WHEN condition ]
BEGIN
    -- bir veya daha fazla ifade
END;

• Zamanlama: BEFORE işlemden hemen önce, AFTER işlemden sonra çalışır; INSTEAD OF ise mevcut işlemin yerine geçer (genellikle görünümlerde kullanılır).
• Olay: Tetikleyiciyi tetikleyen SQL işlemidir. Örneğin, UPDATE OF col1, col2 şeklinde tanımlarsanız, tetikleyici yalnızca söz konusu sütunlarda değişiklik yapıldığında devreye girer.
• Tablo: İzlemeye alınan hedef tablodur.
• FOR EACH ROW: SQLite yapısı gereği satır tabanlı tetikleyicileri destekler, bu nedenle bu ifade varsayılan olarak kabul edilir. Kodun daha anlaşılır olması için yazılabilir ancak teknik bir fark yaratmaz.
• WHEN: İsteğe bağlı bir şarttır. Tetikleyici gövdesi, yalnızca bu koşul sağlandığında yürütülür.
• Gövde: BEGIN ve END blokları arasında kalan SQL komutlarıdır. Her ifade noktalı virgül ile sonlandırılmalıdır.

Genel yapısı oldukça yalındır; çoğu tetikleyici uygulamada beş ile on satır arasında bir uzunluğa sahiptir.

Değişen Veriye Erişim: OLD ve NEW

Tetikleyici gövdesi içerisinde, üzerinde işlem yapılan verilere ulaşmanızı sağlayan iki özel referans bulunur:

• NEW: İşlem sonucunda veritabanına eklenen veya güncellenen yeni satırı temsil eder. INSERT ve UPDATE işlemlerinde mevcuttur.
• OLD: İşlem öncesindeki mevcut satır verisidir. UPDATE ve DELETE işlemlerinde kullanılabilir.

Özetle; DELETE için yalnızca OLD, INSERT için yalnızca NEW verisine erişilebilirken, UPDATE tetikleyicilerinde her ikisi de kullanılabilir.

SQL:
CREATE TABLE accounts (
    id INTEGER PRIMARY KEY,
    name TEXT,
    balance REAL NOT NULL
);

CREATE TABLE deletions (
    table_name TEXT,
    row_id INTEGER,
    snapshot TEXT,
    deleted_at TEXT DEFAULT CURRENT_TIMESTAMP
);

CREATE TRIGGER archive_account
AFTER DELETE ON accounts
BEGIN
    INSERT INTO deletions(table_name, row_id, snapshot)
    VALUES ('accounts', OLD.id, OLD.name || ' / ' || OLD.balance);
END;

INSERT INTO accounts(name, balance) VALUES ('Rosa', 120.00);
DELETE FROM accounts WHERE name = 'Rosa';
SELECT * FROM deletions;

Bu örnekte, accounts tablosundan silinen bir satır artık ana tabloda olmasa da, verisi silinmeden önce deletions tablosuna kaydedilmiş olur.

Veri Doğrulama ve Düzeltme için BEFORE Tetikleyicileri

BEFORE türündeki tetikleyiciler, veriler henüz diske işlenmeden çalışır. Veri girişi sırasında hata oluşturmak veya veriyi standartlaştırmak için oldukça uygundur:

SQL:
CREATE TABLE users (
    id INTEGER PRIMARY KEY,
    email TEXT NOT NULL,
    created_at TEXT
);

CREATE TRIGGER lowercase_email
BEFORE INSERT ON users
BEGIN
    UPDATE users SET email = email; -- noop, sadece bağlamı göstermek için
END;

CREATE TRIGGER reject_empty_email
BEFORE INSERT ON users
WHEN NEW.email IS NULL OR trim(NEW.email) = ''
BEGIN
    SELECT RAISE(ABORT, 'e-posta boş olamaz');
END;

INSERT INTO users(email) VALUES ('ada@example.com');
INSERT INTO users(email) VALUES ('');
SELECT * FROM users;

Örnekte görüldüğü gibi, ikinci INSERT işlemi gerçekleşmeden iptal edilir. RAISE(ABORT, '...') fonksiyonu, devam eden işlemi durdurur ve geri alır (rollback). İhtiyaca göre RAISE(FAIL, ...), RAISE(ROLLBACK, ...) veya RAISE(IGNORE) gibi farklı yöntemler de kullanılabilir.

Basit veri doğrulamaları için mümkünse CHECK kısıtlamalarını kullanmanız önerilir, çünkü bunlar veritabanı optimizasyonu için daha uygundur. BEFORE tetikleyicilerini ise sadece diğer tablolarla karşılaştırma yapmanız gereken veya CHECK kısıtlamalarının yetersiz kaldığı karmaşık durumlarda tercih etmelisiniz.

Koşullu Tetikleyiciler: WHEN

WHEN ifadesi, tetikleyicinin hangi durumda çalışacağını sınırlamanıza olanak tanır. SQLite, her satır için OLD ve NEW verilerini bağladıktan sonra bu koşulu denetler:

SQL:
CREATE TABLE orders (
    id INTEGER PRIMARY KEY,
    total REAL NOT NULL,
    status TEXT NOT NULL
);

CREATE TABLE big_orders (
    order_id INTEGER,
    total REAL,
    flagged_at TEXT DEFAULT CURRENT_TIMESTAMP
);

CREATE TRIGGER flag_big_order
AFTER INSERT ON orders
WHEN NEW.total >= 1000
BEGIN
    INSERT INTO big_orders(order_id, total) VALUES (NEW.id, NEW.total);
END;

INSERT INTO orders(total, status) VALUES (50, 'paid');
INSERT INTO orders(total, status) VALUES (1500, 'paid');
INSERT INTO orders(total, status) VALUES (2200, 'paid');
SELECT * FROM big_orders;

Bu örnekte, belirlenen eşiği aşmayan siparişler için tetikleyici çalışmaz. WHEN kullanmasaydınız, tüm veriler big_orders tablosuna aktarılacak ve filtreleme işlemini veriyi okurken yapmak zorunda kalacaktınız.

View'leri Güncellenebilir Kılmak: INSTEAD OF

Normal şartlarda veritabanı görünümleri (view) salt okunurdur. INSTEAD OF tetikleyicisi, görünüm üzerinde yapılmaya çalışılan bir yazma işlemini yakalar ve bunun yerine sizin tanımladığınız SQL komutlarını çalıştırarak asıl tablolara yönlendirir:

SQL:
CREATE TABLE employees (
    id INTEGER PRIMARY KEY,
    first_name TEXT,
    last_name TEXT,
    salary REAL
);

CREATE VIEW employee_summary AS
SELECT id, first_name || ' ' || last_name AS full_name, salary
FROM employees;

CREATE TRIGGER employee_summary_insert
INSTEAD OF INSERT ON employee_summary
BEGIN
    INSERT INTO employees(first_name, last_name, salary)
    VALUES (
        substr(NEW.full_name, 1, instr(NEW.full_name, ' ') - 1),
        substr(NEW.full_name, instr(NEW.full_name, ' ') + 1),
        NEW.salary
    );
END;

INSERT INTO employee_summary(full_name, salary) VALUES ('Boris Petrov', 60000);
SELECT * FROM employees;

Uygulama katmanı sanki standart bir tabloyla çalışıyormuş gibi görünüm üzerinden işlem yapabilir; arka planda first_name veya last_name gibi verilerin ayrıştırılması tetikleyici tarafından yönetilir.

Tetikleyici Yönetimi ve Silme

Tetikleyiciler, tablolar ve indeksler gibi sqlite_master sistem tablosunda saklanır:

SQL:
CREATE TABLE notes (id INTEGER PRIMARY KEY, body TEXT);

CREATE TRIGGER touch_note
AFTER UPDATE ON notes
BEGIN
    SELECT 1; -- yer tutucu gövde
END;

SELECT name, tbl_name, sql
FROM sqlite_master
WHERE type = 'trigger';

DROP TRIGGER IF EXISTS touch_note;

SELECT count(*) AS remaining
FROM sqlite_master
WHERE type = 'trigger';

Tetikleyiciyi silmek için DROP TRIGGER IF EXISTS name; komutunu kullanmak güvenli bir yöntemdir. Bir tetikleyicinin bağlı olduğu tablo silindiğinde, o tetikleyici de SQLite tarafından otomatik olarak kaldırılır.

Göz Önünde Bulundurulması Gereken Noktalar

Tetikleyicilerle çalışırken dikkat etmeniz gereken bazı hususlar:

• Tetikleyiciler ifade bazlı değil, satır bazlı çalışır. Örneğin, tek bir UPDATE komutu bin satırı etkiliyorsa, tetikleyici bin kez çalışır; bu durum yoğun işlemlerde performans kaybına yol açabilir.
• İşlemler aynı transaction içinde yürütülür. Dışarıdaki SQL işlemi geri alınırsa (rollback), tetikleyicinin gerçekleştirdiği işlemler de iptal olur.
• Özyinelemeli (recursive) tetikleyiciler kapalıdır. İhtiyaç durumunda PRAGMA recursive_triggers = ON; ile açılabilir, ancak zorunlu olmadıkça kullanılmamalıdır.
• Veritabanı üzerinde yapılan tüm yazma işlemleri SQLite üzerinden geçtiği sürece tetikleyiciler devrededir; ORM araçları ile yapılan toplu işlemlerde dahi tetikleyiciler çalışmaya devam eder.
• İş mantığını çok sayıda tetikleyiciye yaymaktan kaçının. Bu durum hata ayıklamayı zorlaştırır; tetikleyicileri yalnızca denetim günlükleri, türetilmiş veriler veya görünüm işlemleri gibi sınırlı sorumluluklar için kullanın.

Audit Log (Denetim Kaydı) Uygulaması

posts tablosundaki değişiklikleri takip eden kapsamlı bir örnek inceleyelim:

SQL:
CREATE TABLE posts (
    id INTEGER PRIMARY KEY,
    title TEXT NOT NULL,
    body TEXT,
    updated_at TEXT
);

CREATE TABLE post_audit (
    post_id INTEGER,
    action TEXT,
    old_title TEXT,
    new_title TEXT,
    at TEXT DEFAULT CURRENT_TIMESTAMP
);

CREATE TRIGGER posts_audit_update
AFTER UPDATE OF title, body ON posts
BEGIN
    UPDATE posts SET updated_at = CURRENT_TIMESTAMP WHERE id = NEW.id;
    INSERT INTO post_audit(post_id, action, old_title, new_title)
    VALUES (NEW.id, 'update', OLD.title, NEW.title);
END;

INSERT INTO posts(title, body) VALUES ('Taslak', 'ilk hâli');
UPDATE posts SET title = 'Yayımlandı' WHERE id = 1;
SELECT id, title, updated_at FROM posts;
SELECT * FROM post_audit;

Bu tek tetikleyici hem updated_at sütununu günceller hem de denetim kaydını tutar. Uygulama tarafında tetikleyici işlemlerinden haberdar olmanıza gerek kalmaz.

Sırada Ne Var: JSON Desteği

Tetikleyiciler, satır düzeyindeki otomasyon ihtiyaçlarını karşılar. SQLite'ın sunduğu bir diğer gelişmiş özellik ise JSON desteğidir. Veritabanı içerisindeki karmaşık veri yapılarını sorgulamak ve güncellemek için kullanılan JSON fonksiyonlarını bir sonraki bölümde inceleyeceğiz.
 

Şu an konuyu görüntüleyenler (Toplam : 0, Üye: 0, Misafir: 0)

Geri
Üst