Davranışçılık (Behaviorizm)

Davranışçılık (Behaviorizm), psikolojide ve eğitimde öğrenmenin, gözlemlenebilir ve ölçülebilir davranışlar yoluyla anlaşılması gerektiğini savunan bir teoridir. Davranışçı kuram, bireylerin davranışlarının, çevresel uyaranlara verdikleri yanıtlarla şekillendiğini ve öğrenmenin de bu yanıtların değiştirilmesi veya güçlendirilmesi yoluyla gerçekleştiğini öne sürer. Davranışçılığa göre, içsel zihinsel süreçler ve duygular gibi görünmeyen faktörler yerine, dışsal uyarı ve tepkiler üzerine yoğunlaşılır.

Davranışçılığın Temel Prensipleri:​

1. Öğrenme, Davranışta Değişikliktir:Davranışçılığın temel görüşü, öğrenmenin dışsal gözlemlerle ölçülebilen davranışlarda meydana gelen değişikliklerle gerçekleşmesidir. Bu teoriye göre, öğrenme bir süreçtir ve bu süreçte bireylerin çevresel uyarıcılara verdikleri tepkilerde gözlemlenebilir değişiklikler olur. Öğrenciler, doğru yanıtlar vererek öğrenirler.
2. Çevresel Uyarıcılar ve Tepkiler:Davranışçılar, öğrenmenin çevresel uyarıcılara verilen yanıtlar yoluyla gerçekleştiğini savunur. Bir bireyin çevresindeki olaylar, o bireyin davranışlarını etkiler. Bu nedenle, öğrenme süreci çevresel uyarıcıların tekrarı ve bu uyarıcılara verilen tepkilerin şekillendirilmesiyle gelişir.
3. Koşullanma (Conditioning):Davranışçılığın öğrenme kuramının temelinde koşullanma yer alır. Koşullanma, bir bireyin çevresindeki uyarıcılara verdiği tepkilerin zaman içinde değişmesi sürecidir. Koşullanma türleri, klasik koşullanma ve operant koşullanmaolarak iki ana başlık altında incelenir:
   • Klasik Koşullanma (Pavlovian Conditioning): Bu tür öğrenme, belirli bir uyarana (örneğin, bir zil sesi) bir tepki (örneğin, salya akıtma) oluşturan öğrenme sürecidir. Ivan Pavlov’un yaptığı deneylerde, köpekler zil sesine alıştıklarında, yiyecek verilmeden bile sadece zil sesi duyduğunda salya akıtmaya başlamışlardır. Bu tür öğrenme, bir uyarıcının başka bir uyarıcı ile ilişkilendirilmesiyle gerçekleşir.
   • Operant Koşullanma (Instrumental Conditioning): B.F. Skinner’in geliştirdiği bu öğrenme teorisi, bireylerin belirli bir davranışla ödül veya ceza aldıklarında bu davranışların güçlenmesi veya zayıflaması ilkesine dayanır. Bu koşullanma türünde, birey çevresel uyarıcılara verdiği tepkilerle sonuçlar arasında bir bağlantı kurar. Örneğin, doğru bir yanıt verilen bir davranış ödüllendirilirken, yanlış bir davranış ceza ile sonuçlanabilir.
4. Takviye ve Ceza:Davranışçı teorilerde, öğrenme, ödüller ve cezalarla pekiştirilir. Bu mekanizmalar şu şekilde işler:
   • Pozitif Takviye (Positive Reinforcement): Bir davranışın ardından hoş bir uyarıcı (ödül) verilir, bu da davranışın tekrar edilme olasılığını artırır. Örneğin, bir öğrenci doğru bir cevap verdiğinde öğretmen ona övgü verir.
   • Negatif Takviye (Negative Reinforcement): Bir davranışın ardından istenmeyen bir durum kaldırılır, bu da o davranışın tekrar edilmesini teşvik eder. Örneğin, öğrencinin görevlerini yerine getirmesi, öğretmen tarafından verilen ek ödevin kaldırılmasına yol açar.
   • Ceza (Punishment):İstenmeyen bir davranışı engellemek amacıyla uygulanır. Ceza, bir davranışı zayıflatabilir ya da ortadan kaldırabilir. Ceza iki şekilde olabilir:
     • Pozitif Ceza: İstenmeyen bir davranışın ardından olumsuz bir uyarıcı eklenir (örneğin, ek ödev verilmesi).
     • Negatif Ceza: İstenmeyen bir davranış sonrası olumlu bir durum ortadan kaldırılır (örneğin, bir öğrencinin oyun saatinin iptal edilmesi).
5. Genelleme ve Ayırt Etme:Davranışçılar, öğrenmenin, bireyin öğrendiği bir tepkiyi benzer durumlara uygulama yeteneği geliştirmesiyle de ilgili olduğunu öne sürerler. Genelleme, benzer uyarıcılara aynı tepkilerin verilmesi anlamına gelirken, ayırt etme, bireylerin farklı uyarıcılara farklı tepkiler vermeyi öğrenmeleridir. Örneğin, bir çocuk köpeği gördüğünde korkuyorsa, farklı köpekleri gördüğünde de korkması beklenebilir (genelleme).

Davranışçılığın Temsilcileri:​

1. Ivan Pavlov: Pavlov, klasik koşullanma teorisinin öncüsüdür. Ünlü köpek deneylerinde, bir zil sesi ile yiyecek sunulmasının, köpeklerin zamanla sadece zil sesi ile salya akıtmalarına yol açtığını göstermiştir. Bu, klasik koşullanmanın bir örneğidir.
2. B.F. Skinner: Skinner, operant koşullanma teorisinin en önemli temsilcisidir. Skinner, davranışların çevresel pekiştirmelerle şekillendiğini savunmuş ve "Skinner kutusu" adı verilen bir deney düzeneğiyle, hayvanların ödüller veya cezalar yoluyla öğrenmesini gözlemlemiştir. Skinner, davranışların öğrenilmesi için pozitif ve negatif pekiştirmelerin rolünü vurgulamıştır.
3. John B. Watson: Watson, davranışçılığın gelişmesinde önemli bir figürdür. Watson, insan davranışlarının da hayvanlar gibi çevresel uyarıcılara tepki olarak şekillendiğini savunmuş ve klasik koşullanma kuramını insanlarda da test etmiştir. Watson’un ünlü "Little Albert" deneyinde, bir çocuğa bir beyaz fareyle birlikte yüksek sesli bir çekiç sesi gösterilmiş ve çocuk fareyi korkunç olarak koşullandırılmıştır.

Davranışçılığın Eğitimdeki Uygulamaları:​

1. Pekiştirme: Öğrencilerin istenilen davranışları sergileyebilmesi için ödüller veya pekiştirmeler kullanılır. Örneğin, doğru cevaplar ödüllendirilir ya da öğrencilerin iyi davranışları pekiştirilir. Bu uygulama, istenilen davranışları artırmaya yönelik etkili bir yöntemdir.
2. Davranış Modifikasyonu: Öğrencilerin olumsuz davranışlarını değiştirmek için ödüller ve cezalar kullanılır. Bu yöntem, öğrencilerin belirli bir davranışı güçlendirmeleri veya engellemeleri için bir dizi pekiştirme ve ceza stratejisi uygular.
3. Davranışçı Öğrenme Tasarımı: Eğitim programları, öğrencilerin yeni davranışlar öğrenmelerini sağlamak için, öğretmenlerin pekiştirme, ödüller ve cezalar kullanarak dersleri yapılandırmalarına dayanır. Bu tür bir tasarımda, öğrencinin ilerlemesi sürekli olarak izlenir ve gereken durumlarda müdahalelerde bulunulur.
4. Bireysel Farklılıklara Göre Öğrenme: Davranışçılık, öğrencilerin öğrenme hızlarına göre uyarlanmış bir eğitim ortamı oluşturur. Her öğrenciye uygun ödüller ve pekiştirmeler verilir.

Davranışçılığın Eleştirileri:​

• İçsel Zihinsel Süreçler Göz Ardı Edilir: Davranışçılık, bireylerin içsel düşünme süreçlerini (duygular, motivasyonlar, bilişsel süreçler) göz ardı eder. Bu, öğrenmenin sadece dışsal davranışlarla sınırlı kalmasına yol açabilir.
• Yaratıcılığın ve Eleştirel Düşünmenin Azaltılması: Davranışçılık, öğrenmeyi sadece bilgiye verilen yanıtlarla sınırlı tutar, bu da öğrencilerin daha yaratıcı düşünmelerini ve eleştirel becerilerini geliştirmelerini engelleyebilir.
• Öğrencilerin Pasif Katılımı: Davranışçı yaklaşımlar genellikle öğretmen merkezlidir ve öğrenci pasif bir katılımcı olabilir. Bu, öğrencilerin öğrenmeye daha aktif katılım sağlamalarına engel olabilir.

Sonuç:​

Davranışçılık, öğrenmenin çevresel faktörlerle şekillendiğini savunur ve gözlemlenebilir davranışlarda meydana gelen değişikliklere odaklanır. Bu yaklaşım, özellikle eğitimde ödül ve ceza gibi dışsal pekiştirme stratejilerini kullanarak davranışları şekillendirmede etkili olmuştur. Ancak, öğrencilerin içsel düşünme süreçlerini ve yaratıcılıklarını daha fazla dikkate alan alternatif öğrenme teorilerinin de gelişmesine yol açmıştır.

Paylaşım için teşekkürler.