Altın Konu Peyzajda Temel Gürültü

ArchitectMan · 20 Eki 2024

20. yüzyılda akustik bilimi içinde incelenmeye başlayan gürültü, günümüzde çevresorunları arasında yer almakta, sanayi devrimin sonuçlarından biri olarak ortaya çıkmakta ve kentleşme sürecine paralel olarak yaygınlaşmaktadır. Çeiitli çevreselgürültülerin (ulaşım, endüstri, yapım/inşaat, eğlence, toplum ve yapı içi gürültüler)insan ve toplum sağlığı üzerinde başta işitme duyusuna yaptığı olumsuz etkiler vebunun dışındaki fizyolojik ve psikolojik etkiler ile büyük bir risk oluşturduğunun ortayakonulması ve gürültüden etkilenen kişi sayısının giderek artması, gürültü konusunaverilen önemi arttırmış ve gürültü ile savaşım konusunu gündeme getirmiştir.

Bunedenle, gürültü olarak tanımlanan seslerin özel olarak tanımlanması, akustik analizi,çevrede yayılması sırasında etkili fiziksel faktörlerin ve bunların etkilerinin açıklanmasında büyük gelişmeler olmuş ve özellikle bilimsel dünyada yoğunluklu bir çalışma alanı haline gelmiştir. Alan ölçmeleri, laboratuvar çalışmaları, kuramsal hesaplamalar ile elde edilen sonuçlar, çevresel gürültü değerlendirmesinde kullanılanyöntemlerin geliştirilmesinde ve insanlar üzerindeki gürültü etkilerinin değerlendirilmesinde kullanılmaktadır.

Gürültü, fiziksel olarak gelişi güzel yapılı ve birbiri ile uyumlu tonal bileşenleri bulunmayan genelde yüksek düzeyli karmaşık ses ve ses toplulukları, fizyolojik olarak ise istenmeyen/hoşa gitmeyen ses şeklinde tanımlanır.

Çevre gürültüsü ya da çevresel gürültü, terimi genellikle yapıların dışında bulunan,uzun bir etkileme süresine sahip ve yüksek düzeyli olmadıkça işitme kaybı yaratmayan,ancak kısa, orta ve uzun vadede çeşitli sağlık ve konfor sorunları oluşturan kaynaklar için kullanılmaktadır.Genellikle kentlerin bir sorunu olarak görülen gürültü, insanın yaşadığı her tür açık vekapalı çevre içinde karşılaşılabilen (kentsel ve kırsal alanlar, doğal parklar, arkeolojikve tarihi alanlar, kapalı mekanlar (konut, okul vb)) rahatsızlık ya da zarar oluşturan bir sorundur.

Gürültü birimleri ve göstergeleri;
Çevresel gürültülerin fiziksel, işitsel ve algısal olarak ayrıntılı çözümlenmesi; gürültülerin olumsuz etkilerinin değerlendirilmesi ve alınacak gürültü önlemleri içinbüyük önem taşımaktadır. Buna bağlı olarak genelde gürültü ölçme ve değerlendirmelerinde kullanılan birimler; işitme ve algılamaya dayanan ve uluslar arasıstandartlarda yer alan temel gürültü birimleri ve özel gürültü kaynakları için yapısal,işlevsel ve etkileme özellikleri göz önüne alınarak geliştirilen gürültü göstergeleriolarak iki grupta toplanabilmektedir.

1. Temel gürültü birimleri

Ses düzeyi (dBA)

Ses düzeyi ya da gürültü düzeyi, ses basınç düzeyinin belli bir eğriye göre ağırlıklıolarak ifadesidir. Bir çok harmonikten oluşan karmaşık bir sesin ses yüksekliğini belirlemek amacıyla kulağın frekanslara bağlı duyarlılığı göz önünde bulundurulur.İlgili sesin hangi yükseklikte algılanacağının belirtilebilmesi için temel ilke, kulağın duyarlılığı ile orantılı ağırlıkları kullanmaktır. Kulağın duyarlı olduğu frekanslardakiharmoniklerin ses basınç düzeylerine ağırlık verilip, kulağın duyarlılığının azaldığıfrekanslardaki harmoniklerin ses basıncı düzeylerinin ağırlıkları azaltılarak bulunantoplam ses basınç düzeyi, kulağın söz konusu sesi hangi yükseklikte algıladığının birölçüsü olmaktadır. Bu amaçla dört ayrı ağırlık eğrisi geliştirilmiştir. Bunlardan A, B veC adları verilen ilk üç ağırlık eğrisi, ilk zamanlarda sırasıyla, düĢük (55 dB'den küçük),orta (55-85 dB arası) ve yüksek (85 dB‟den büyük) ses düzeyleri için kullanılmıştır.

Günümüzde ise, her yükseklik düzeyi için, sesin yarattığı rahatsızlığındeğerlendirilmesinde ve insanların gürültüye gösterdikleri tepkiyi ölçme amacıyla A ağırlık eğrisi kullanılmaktadır. Buna göre yapılan ölçme sonuçları dBA Şeklinde ifade edilir.

Eşdeğer sürekli ses düzeyi, LAeq (Leq, dBA)

Ses düzeyinde alçalıp yükselmelerin olduğu ya da ses düzeyinin zamanla gelişi güzel değiştiği tür gürültülerin (yani kararsız gürültünün) değerlendirilmesinde; ses düzeyininzamanla değişiminin incelenmesi yerine, sesin eşdeğer sürekli ses düzeyi kullanılır.Genellikle Leq ile gösterilen eşdeğer sürekli ses düzeyi, ölçülen dalgalı sese karşılık gelmek üzere aynı zaman periyodunda ve aynı efektif ses düzeyine sahip olan durgun ses düzeyidir. Zamansal olarak değişen bir gürültünün eş değer gürültü düzeyinin elde edilmesi için; örnek alınan zaman süresi boyunca küçük zaman aralıkları (0,5sn gibi)içinde gürültü düzeylerinin anlık değerlerinin saptanması, bu değerlerin basınç birimine çevrilerek zamansal ortalamanın bulunması ve sonucun logaritmk birime çevrilmesigerekir. Leq, A ağırlıklı ses düzeyini verir ve dBA ile ölçülür.

Ses etkilenim düzeyi, SEL

Çok kısa süren ve aniden yükseldikten sonra alçalan bir sesin değerlendirilmesinde eşdeğer ses düzeyi yeterli bilgiyi sağlayamaz. Bu tür seslerin ölçülüp değerlendirilmesinde en yaygın olarak kullanılan gösterge Ses Etkilenim Düzeyi (SEL)(Sound Exposure Level)‟dir. Bir gürültü olayı için verilen bir gözleme zamanı içinde frekans ağırlıklı anlık ses basınçlarının karelerinin toplamı olarak açıklanan SEL, süreyive düzeyi hesaba katan bir birimdir. Ağırlıksız „Ses Etkilenim Düzeyi‟, belirli bir referans düzeyine göre elde edilen logaritmik birimdir. Ağırlıklı "Ses EtkilenimDüzeyi‟, sürekli olmayan bir olay ya da işlemden kaynaklanan gürültünün enerjisine eşit bir toplam enerjiye sahip olan ve 1 sn süre ile etkilediği varsayılan sabit A ağırlıklı ses düzeyi olarak tanımlanır.