Kendine Dışarıdan Bak

Pelin Melek Aslan · 27 Şub 2016

Kendine Dışarıdan Bak

Kendini nesnel bir gözle inceleyebilmek belki dünyanın en zor işlerinden birisi. Gözlerimiz, dışarıyı algılamak için tasarlanmış. Kulaklarımız dış sesleri duymaya yarıyor.

Başkalarını incelemeye, değerlendirmeye, yargılamaya çok alışığız. Kendimizi bir başkasının bakış açısından görebilmemiz ise, özellikle bunun için çaba harcamıyorsak imkansız. Kavgaların, anlaşmazlıkların önemli bir sebebi, tarafların tamamen kendilerini merkez alan davranış, algı ve tutumları olagelmiştir.

Kendini dışarıdan görebilmek, sadece bir başkasının nasıl düşündüğünü anlayabilmek, ona karşı daha hoşgörülü olabilmek için gerekli değil; daha önemli gerekçeler de var. İçinde bulunduğunuz bir durumu tam olarak anlayabilmek, alışkanlıklarınızın farkına varabilmek, kendi sınırlarınızı test edip genişletebilmek Bunların herhangi birini yapabilmek için, kendinize dışarıdan ve nesnel olarak bakabilmeniz gerekli.Satranç tahtasını düşünün. Şah oradaki taşlardan birisi, tüm taşları yönetense, şah dâhil tüm taşlara yukarıdan bakabilen oyuncu.

Trafikte daha sakin ve başkalarının haklarını gözetir bir sürüş deneyimi yaşamak için, kendinizi ve kontrol ettiğiniz arabanızı dışarıdan görebilmeniz gerekli.Yüksek emellere sahip bir kariyer planının basamaklarında yükselebilmek için, çevrenizde nasıl algılandığınızın gayet farkında olmalısınız.

Daha verimli bir insan olmak için alışkanlıklarınızı kontrol altına almalısınız, bunun için de alışkanlıklarınızın farkında olmalısınız. Bunu yapabilmenin tek yolu da kendinizi, sadece fiziksel görünüşünüzü ve hareketlerinizi değil, davranışlarınızı, düşünce tarzlarınızı, sizi harekete geçiren unsurları sakince düşünebilmek, görebilmek, inceleyebilmek olacaktır.

GERÇEK HAYAT ÖRNEĞİ

İlkokuldan beri, hemen hemen tüm sınavlarımı vaktinden önce bitiririm. Çoğunlukla da son derece iyi sonuç alırım. Türkiye çapında 105. olduğum ÖSS sınavını bile bir saat kadar erken bitirip çıkmıştım.

Ama yaptıklarımı kontrol etmek hiçbir zaman güçlü bir özelliğim olmamıştır. Tamamı üzerinden bir tur geçip bitirdiğim sorulara tekrar bakmak ya da bitirdiğim herhangi bir işi kontrol etmek için tekrar ele almak hoşlanarak yaptığım bir şey değil. Belki de hoşlanmadığım için pek başarılı da olamıyorum.

İlkokul, ortaokul ve hatta lise yıllarında bunun pek zararını görmedim. Ama üniversitede, vize ve finallerimde dikkatsizlik sonucu hasar almaya başladım. Bir takım tezgahları vizesi hatırlıyorum. Bu vize benim için kırılım noktası olmuştu. Dört soru vardı sadece ve sınav çıkışında 100 bekliyordum. Sınav sonuçları belirli bir zaman geçip de açıklandığında ise, 50 aldığımı gördüm. Tamamını bildiğim sorulardan ikisinde, çözüm yolunda birtakım hatalar yapmıştım ve sonuca tam olarak doğru ulaşamamıştım. Bu ağır kayıp, 100 ve 50 arasındaki bu çarpıcı fark, davranışımı soğukkanlı bir şekilde incelememe sebep oldu.

Gördüm ki, kendi yaptığım hatalar konusunda bende körlük oluşuyor. Yani bir işi hatalı yaptıysam, kısa süre sonra tekrar kontrol ettiğimde aynı hatayı yine yapıyorum. Kendi hatamı yakalayamıyorum. Daha dikkatli kontrol yapmaya çalışmamın bir sonuç vermeyeceğini anladım. Birincisi, zaten bitirmiş olduğum ve çoğunlukla doğru olan bir çalışmayı baştan yapmak bana zaman kaybı gibi geliyordu. İkincisi, üzerinden yeterince zaman geçip kendi yaptıklarımla arama bir mesafe koymadan, kendi hatamı teşhis edemiyordum.

Başka ne yapabileceğimi düşündüm ve alternatif sonuca ulaştım: İlk yapışta hızımı belki biraz düşürerek daha dikkatli yapmak. Böylelikle tekrar etmeye gerek kalmadan, daha iyi sonuç almam mümkün olacaktı.

O sınavdan sonra yine hatalarım oldu. Ama hissedilir ölçüde kayıplarım olmadı.

Kendi alışkanlıklarımı dışarıdan sakin bir gözle incelemek yerine, hocaların ne kadar kolay not kırdığından falan yakınmakla avunsam, bu sonuca asla ulaşamazdım. Yaşadığım olayı sakince, sanki bir başkasının başından geçmiş gibi değerlendirdim, geçmiş örnekleri düşünüp karşılaştırdım, kendi alışkanlıklarımı ve özelliklerimi soğukkanlılıkla sorguladım ve tüm bunların sonucunda, alışkanlıklarımda önemli bir değişiklik yaparak kalan hayatımda başarımı artıracak bir dönüşümü sağlamış oldum.

Fayda 1: Geniş resmi kaçırmamak

Hiçbir zaman çevremizden yalıtılmış bir halde bulunmayız. En basit ortamda bile, kendi yaptıklarımız ettiklerimiz haricinde ortam şartlarının da içinde bulunduğumuz duruma etkisi vardır.

Bulunduğumuz sistemlerde, etkisi hemen olan faktörler olduğu gibi zamanla ortaya çıkan faktörler de vardır. Hem belirli bir anda etkin olan tüm faktörleri, hem de gelecekte etkin hale gelebilecek faktörleri göz önünde bulundurmamız gerekir. Bunu yapabilmekse ancak geniş resmi görebilmekle mümkündür.

Geniş resmi görebilmeniz için, kendi gözlerinizin içinden değil, kendinizin de dâhil olduğu sistemin üzerinden, kuşbakışı bakabilmeniz gerekir. Bunu yapabilmek için pek çok duygunun etkisini de askıya alabilmeniz gerekecektir.

Kredi kartlarını düşünün. Bir kredi kartının her ay tüm borcunu kapatamıyorsanız, başınız beladadır. Bunu hiç kredi kartı kullanmamış biri anlayabilir. Temel matematik bilgilerinin olması, faiz oranlarını bilmesi ve olası bir harcama senaryosunu ele alması yeterli olacaktır.

Şimdi kendi deneyimlerinizi veya kredi kartıyla başı belaya girmiş tanıdıklarınızdan yaşadıklarını yeterince bildiğiniz biri varsa onun deneyimlerini düşünün. Sadece ödenmesi gereken en az tutarı ödeyerek borç taşıyan kişiler var mı tanıdığınız? Zamanla minimum tutarları bile ödeyemez hale gelir bu insanlar. Çünkü hem harcama yapmaya devam etmektedirler, hem de geçmiş borçları faizle artmaktadır. Bazıları başka kartlar da alıp bir kredi kartının minimum borcunu başka kredi kartından para çekerek ödeme yoluna bile gider.