- Katılım
- 7 Eki 2010
- Konular
- 9,213
- Mesajlar
- 34,101
- Reaksiyon Skoru
- 4,131
- Altın Konu
- 1
- Başarım Puanı
- 400
- TM Yaşı
- 15 Yıl 6 Ay 18 Gün
- MmoLira
- 183
- DevLira
- 0
Metin2 EP, Valorant VP dahil tüm oyun ürünlerini en uygun fiyatlarla bulabilir, Item ve Karakterlerinizi hızlıca satabilirsiniz. HEMEN TIKLA!
Skinner iki tür şartlanmanın olduğunu ifade eder: Tepkisel ve operatn davranışlar. Tepkisel davranışlar, uyarıcıların meydana getirdiği davranışlar ve operant davranışlar ise organizmanın kendiliğinden ortaya koyduğu davranışlardır. Öğretmenin sınıfa girmesine öğrencilerin ayağa kalkması bir tepki iken, öğrencinin söz istemesi edimseldir.
1. DAVRANIŞIN AÇIKLANMASI
Davranışın nedenleri konusundaki ifadeler ancak belli şartlarda bu davranışı meydana getirmek için ne yapılması gerektiğini blirlitorlar ise geçerlidirler. operant şartlanmada davranışı anlamak onu kontrol edebilmek, onu kontrol edebilmek de anlamış olmak demektir.
2. DAVRANIŞ İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR
Operant şartlanmanın temel kavramları davranışı ve çevreyi güvenilir ve tam olarak tasvir eder.
2.1. Uyarcılar ve Davranışlar
Operant şartlanmada davranış "Davranım" çevre de "Uyarıcı" adını alır. Davranımlar iki sınıfa ayrılır:
2.1.1. Tepkisel şartlanma
Organizmanın hayat süresi içinde meydana gelen değişme, önceleri etkisiz olan bazı uyarıcıların sonraları organizmada bazı tepkileri uyandırmaya başlamasıdır.Temel iki olgu bulunur :
1) Tepkiler devamlı olarak belirli uyarıcılar tarafından uyandırılan ve genellikle kendilerini izleyen uyarıcılardan etkilenmeyen,doğuştan gelen davranışlardır.
2) Tepkinin şartlanması esasen tepkiyi uyandıran uyarıcı ile birlikte yeni bir uyarıcının tekrar tekrar sunulmasıyla meydana gelir. Böylece yeni uyarıcı tepkiyi uyandırma gücü kazanır.
2.1.2. Operant şartlanma
- Davranış içinde çevresel bir uyandırıcı yoktur.
- Belli bir uyandırıcı tarafından uyandırılmazlar.
3) UYARICILAR
3.1. Uyandırıcı uyarıcılar ve tepkiler
Kalıtımsal reflekslerin belli bir uyarıcıya karşı bir davranımı uyandırmasıdır. Aynı uyarıcı aynı türden olan bütün normal organizmalarda aynı davranımı uyandırır. Böyle bir uyandırıcı uyarıcı davranımı da tepkidir. Yalnız tepkiler bir uyandırıcı uyarıcı olmadan pek otaya çıkmazlar ve tepkilerin sonuçları genellikle sıklıklarını etkilemez. Örneğin; ayaga diken battığında ayağı çekmek dikenin çıkmasına sebep olsa da olmasa da ileride dikene yine de ayağın çekilmesine sebep olur.
3.2. Pekiştirici uyarıcılar ve edimsel davranışlar
- Tepkisel davranış sıklığı daha çok uyandırıcı uyarıcı sıklığıyla tayin edilirken, edimsel davranış sıklığı daha çok kendi sonucu tarafından tayin edilir.
- Pekiştirici uyarıcılar, daima davranımdan sonra gelir ve izledikleri davranımın ortaya çıkma sıklığını artırır.
3.3. Ayırt edici uyarıcılar
Edimlerle birlikte bulunurlar veya onlardan önce gelirler. Ayırt edici uyarıcılar davranımlardan önce gelmelerine rağmen davranımları uyandırmazlar.Bir ayırt edici uyarıcının kontrolü altındaki davranımın, o uyarıcının bulunduğu şartlarda ortaya çıkma sıklığı yüksek olduğu için, uyarıcıyı kontrol etmek suretiyle, davranımın sıklığını da kontrol etmek mümkündür.
3.4. Nötr uyarıcılar
Davranımdan önce de gelseler sonra da gelseler, birlikte de bulunsalar davranışta hiçbir değişme meydana getirmeyen çevresel olaylardır.
4. PEKİŞTİREÇLER
Bir edimin tekrar edilme sıklığını artıran herhangi bir uyarıcıya pekiştireç denir.
4.1. Olumlu pekiştireç
- Ödül deyimiyle de eşanlamlı olarak görülebilir.
- Davranışı güçlendirir ve tekrar sağlar, sonuçta doyum (fiziki, sosyal, biyolojik vb.) oluşur.
- Okulda iyi not alma, anne babanın memnunluğu vb. olumlu pekiştirece örnek olabilir.
4.2. Olumsuz pekiştireç
Bir davranımın sonucunda bir uyarıcının ortadan kalkması o davranımın yapılma sıklığını artırıyorsa o uyarıcıya olumsuz pekiştireç denir. Rahatsızlık veren bir uyarıcının veya durumun sona erdirilmesi esastır. Anne babayı üzmemek gibi.
4.3. Pekiştirme tarifeleri
Pekiştirme sürekli, aralıklı ve oranlı olmak üzere üç türlü yapılır.
4.3.1. Sürekli pekiştirme
- Yapılan her doğru davranışın pekiştirilmesine sürekli pekiştirme denir.
- Yeni davranışların kazanılmasında ve becerilerin hatasız olarak yapılmasında önem taşır.
4.3.2. Aralıklı pekiştirme
a- Sabit aralıklı pekiştirme
Davranışa bağlı olmadan belli aralıklarla yapılır. Her hafta aynı gün ve saatte sınav yapılması gibi.
b- Değişken aralıklı pekiştirme
Değişik zamanlarda yapılan bu pekiştirmede pekiştirecin ne zaman geleceği tahmin edilemez. En etkili davranış kazandırma yöntemlerindendir. Öğrenciler, beklenmedik zamanlarda sınav yapılacağını bilirlerse sınıfa her zaman hazırlıklı gelmeye başlarlar.
4.3.3. Oranlı pekiştirme
a- Sabit oranlı pekiştirme
Belirli sayıdaki davranıştan sonra yapılır, önemli olan belli sayıda davranışın gösterilmesidir. Bir işte parça başı çalışmak gibi.
b- Değişken oranlı pekiştirme
Değişik sayıdaki davranıştan sonra pekiştirme yapılır. Önce beş problemi yapıp A alan bir öğrenci, bunu on, daha sonra da on beş problemi yaparak kazanabilir.
4.4. Şartlı pekiştireçler
İkincil ve ikinci derecede pekiştireçlerdir. Daha önce pekiştirici olma niteliği taşımayan bir uyarıcının pekiştirici ile tekrar tekrar birleşimi sonucunda böyle bir nitelik kazanması da denebilir.
5) SÖNME
Sönme, daha önce pekiştirilen bir davranımın artık pekiştirilememesi durumunda davranım sıklığının çok düşük bir seviyeye inmesi veya kaybolmasıdır. Sönmede pekiştirme tarifelerinin büyük önemi vardır. Sabit oranlı ve sabit aralıklı pekiştirmenin meydana getirdikleri davranımlar daha çabuk söner. Pekiştirici miktarı ve şiddeti de sönmeyi etkiler. Miktar veya şiddet ne kadar fazla olursa, pekiştirilmiş davranım sayısı da sönmeye direnç o kadar çok olur. Sönmede izlenen yol ise;
- Davranım sıklığındaki azalma hızı,
- Davranım tamamen kayboluncaya veya nihai düşük bir seviyeye ulaşıncaya kadar gösterilen davranım sayısı,
- Davranım sıklığının en son eriştiği ve makul bir süre yeniden düşme göstermeden devam eden düzey.
6) CEZA
Bir itici uyarıcının, bir davranımın yapılmasından sonra ve ona bağlı olarak uygulanması olayıdır. Ceza ile istenmeyen davranışlar baskı altında tutulur ve tamamen ortadan kaldırılmaya çalışılır. İki türlü ceza yöntemi vardır. Birincisi, davranıştan sonra istenmeyen veya hoşolmayan bir durumla karşılaşmak, ikincisi ise davranıştan sonra iyi, zevk veren bir durumun veya ödülün ortadan çekilmesidir.
Ceza ve olumsuz pekiştireçler
- Cezalar olumsuz bir pekiştireç değildir, bir durumdan olumlu bir pekiştirecin çıkarılması veya olumsuz bir pekiştirecin eklenmesidir.
- Ceza bir pekiştireç değildir.
- Ceza ile bir organizmanın repertuarında silinme olmaz.
7) ÖĞRENMEDE KADEMELİ YAKLAŞIM
Kademeli yaklaşım, hedef olarak kazandırmak istediğimiz davranışlara ulaşmak için önce bu davranışlara benzeyen ve yaklaşan davranışların pekiştirilmesive bu işleme standarda ulaşıncaya kadar devam edilmesidir.
8) OPERANT ŞARTLANMA İLKELERİNİN SINIF ORTAMINA UYGULANMASI
Davranışların birçoğu ortamda bir uyandırıcı uyarıcı olmadan meydana gelir, yani organizma edimleri ortaya koyar, edimsel davranışın ilk nedeni organizmanın içindedir. Kademeli yaklaşıma göre bir davranışın şekillenmesinde;
- Hedefler açık seçik belirlenmeli,
- Belirlenen hedef küçük basamaklara bölünmeli,
- Pekştirici uyarıcılar belirlenmeli,
- En alt basamaktan başlanarak uygun davranışlar pekiştirilmeli, vb.
İstenmeyen davranışların görülmesi halinde söndürülmesi için;
- Davranışın görmezlikten gelinmesi,
- Olumsuz pekiştiteçlerin kullanılması gerekir.
Örneğin; bazı öğrenciler öğretmenin dikkatini çekmek için olumsuz davranışlarda bulunabilir. Bu tür davranışlar görmezlikten gelinmelidir. Ispanağı sevmeyip tatlıyı seven bir çocuğa, ıspanağı yemezsen tatlı yiyemezsin demek ise olumsuz pekiştireç olabilir.
Özetle eğitimde cezadan kaçınılmalıdır. Olumlu davranışlar pekiştirilmeli, uygun olmayanlar ise görmezlikten gelinmelidir.
9) DAVRANIŞÇI KURAMIN SINIF ORTAMINA UYGULANMASINDA ORTAK NOKTALAR
- Öğrenmeyi öğrenci merkezli kabul edilir.
- Bireysellik ön planda, bireysel farklılıklar gözönünde bulundurulur.
- Pekiştireçler çok sık kullanılır ve temel dinamikleri oluştururlar.
- Yaşantı önemli rol oynar.
- Materyalle eğitime önem verilir.
1. DAVRANIŞIN AÇIKLANMASI
Davranışın nedenleri konusundaki ifadeler ancak belli şartlarda bu davranışı meydana getirmek için ne yapılması gerektiğini blirlitorlar ise geçerlidirler. operant şartlanmada davranışı anlamak onu kontrol edebilmek, onu kontrol edebilmek de anlamış olmak demektir.
2. DAVRANIŞ İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR
Operant şartlanmanın temel kavramları davranışı ve çevreyi güvenilir ve tam olarak tasvir eder.
2.1. Uyarcılar ve Davranışlar
Operant şartlanmada davranış "Davranım" çevre de "Uyarıcı" adını alır. Davranımlar iki sınıfa ayrılır:
2.1.1. Tepkisel şartlanma
Organizmanın hayat süresi içinde meydana gelen değişme, önceleri etkisiz olan bazı uyarıcıların sonraları organizmada bazı tepkileri uyandırmaya başlamasıdır.Temel iki olgu bulunur :
1) Tepkiler devamlı olarak belirli uyarıcılar tarafından uyandırılan ve genellikle kendilerini izleyen uyarıcılardan etkilenmeyen,doğuştan gelen davranışlardır.
2) Tepkinin şartlanması esasen tepkiyi uyandıran uyarıcı ile birlikte yeni bir uyarıcının tekrar tekrar sunulmasıyla meydana gelir. Böylece yeni uyarıcı tepkiyi uyandırma gücü kazanır.
2.1.2. Operant şartlanma
- Davranış içinde çevresel bir uyandırıcı yoktur.
- Belli bir uyandırıcı tarafından uyandırılmazlar.
3) UYARICILAR
3.1. Uyandırıcı uyarıcılar ve tepkiler
Kalıtımsal reflekslerin belli bir uyarıcıya karşı bir davranımı uyandırmasıdır. Aynı uyarıcı aynı türden olan bütün normal organizmalarda aynı davranımı uyandırır. Böyle bir uyandırıcı uyarıcı davranımı da tepkidir. Yalnız tepkiler bir uyandırıcı uyarıcı olmadan pek otaya çıkmazlar ve tepkilerin sonuçları genellikle sıklıklarını etkilemez. Örneğin; ayaga diken battığında ayağı çekmek dikenin çıkmasına sebep olsa da olmasa da ileride dikene yine de ayağın çekilmesine sebep olur.
3.2. Pekiştirici uyarıcılar ve edimsel davranışlar
- Tepkisel davranış sıklığı daha çok uyandırıcı uyarıcı sıklığıyla tayin edilirken, edimsel davranış sıklığı daha çok kendi sonucu tarafından tayin edilir.
- Pekiştirici uyarıcılar, daima davranımdan sonra gelir ve izledikleri davranımın ortaya çıkma sıklığını artırır.
3.3. Ayırt edici uyarıcılar
Edimlerle birlikte bulunurlar veya onlardan önce gelirler. Ayırt edici uyarıcılar davranımlardan önce gelmelerine rağmen davranımları uyandırmazlar.Bir ayırt edici uyarıcının kontrolü altındaki davranımın, o uyarıcının bulunduğu şartlarda ortaya çıkma sıklığı yüksek olduğu için, uyarıcıyı kontrol etmek suretiyle, davranımın sıklığını da kontrol etmek mümkündür.
3.4. Nötr uyarıcılar
Davranımdan önce de gelseler sonra da gelseler, birlikte de bulunsalar davranışta hiçbir değişme meydana getirmeyen çevresel olaylardır.
4. PEKİŞTİREÇLER
Bir edimin tekrar edilme sıklığını artıran herhangi bir uyarıcıya pekiştireç denir.
4.1. Olumlu pekiştireç
- Ödül deyimiyle de eşanlamlı olarak görülebilir.
- Davranışı güçlendirir ve tekrar sağlar, sonuçta doyum (fiziki, sosyal, biyolojik vb.) oluşur.
- Okulda iyi not alma, anne babanın memnunluğu vb. olumlu pekiştirece örnek olabilir.
4.2. Olumsuz pekiştireç
Bir davranımın sonucunda bir uyarıcının ortadan kalkması o davranımın yapılma sıklığını artırıyorsa o uyarıcıya olumsuz pekiştireç denir. Rahatsızlık veren bir uyarıcının veya durumun sona erdirilmesi esastır. Anne babayı üzmemek gibi.
4.3. Pekiştirme tarifeleri
Pekiştirme sürekli, aralıklı ve oranlı olmak üzere üç türlü yapılır.
4.3.1. Sürekli pekiştirme
- Yapılan her doğru davranışın pekiştirilmesine sürekli pekiştirme denir.
- Yeni davranışların kazanılmasında ve becerilerin hatasız olarak yapılmasında önem taşır.
4.3.2. Aralıklı pekiştirme
a- Sabit aralıklı pekiştirme
Davranışa bağlı olmadan belli aralıklarla yapılır. Her hafta aynı gün ve saatte sınav yapılması gibi.
b- Değişken aralıklı pekiştirme
Değişik zamanlarda yapılan bu pekiştirmede pekiştirecin ne zaman geleceği tahmin edilemez. En etkili davranış kazandırma yöntemlerindendir. Öğrenciler, beklenmedik zamanlarda sınav yapılacağını bilirlerse sınıfa her zaman hazırlıklı gelmeye başlarlar.
4.3.3. Oranlı pekiştirme
a- Sabit oranlı pekiştirme
Belirli sayıdaki davranıştan sonra yapılır, önemli olan belli sayıda davranışın gösterilmesidir. Bir işte parça başı çalışmak gibi.
b- Değişken oranlı pekiştirme
Değişik sayıdaki davranıştan sonra pekiştirme yapılır. Önce beş problemi yapıp A alan bir öğrenci, bunu on, daha sonra da on beş problemi yaparak kazanabilir.
4.4. Şartlı pekiştireçler
İkincil ve ikinci derecede pekiştireçlerdir. Daha önce pekiştirici olma niteliği taşımayan bir uyarıcının pekiştirici ile tekrar tekrar birleşimi sonucunda böyle bir nitelik kazanması da denebilir.
5) SÖNME
Sönme, daha önce pekiştirilen bir davranımın artık pekiştirilememesi durumunda davranım sıklığının çok düşük bir seviyeye inmesi veya kaybolmasıdır. Sönmede pekiştirme tarifelerinin büyük önemi vardır. Sabit oranlı ve sabit aralıklı pekiştirmenin meydana getirdikleri davranımlar daha çabuk söner. Pekiştirici miktarı ve şiddeti de sönmeyi etkiler. Miktar veya şiddet ne kadar fazla olursa, pekiştirilmiş davranım sayısı da sönmeye direnç o kadar çok olur. Sönmede izlenen yol ise;
- Davranım sıklığındaki azalma hızı,
- Davranım tamamen kayboluncaya veya nihai düşük bir seviyeye ulaşıncaya kadar gösterilen davranım sayısı,
- Davranım sıklığının en son eriştiği ve makul bir süre yeniden düşme göstermeden devam eden düzey.
6) CEZA
Bir itici uyarıcının, bir davranımın yapılmasından sonra ve ona bağlı olarak uygulanması olayıdır. Ceza ile istenmeyen davranışlar baskı altında tutulur ve tamamen ortadan kaldırılmaya çalışılır. İki türlü ceza yöntemi vardır. Birincisi, davranıştan sonra istenmeyen veya hoşolmayan bir durumla karşılaşmak, ikincisi ise davranıştan sonra iyi, zevk veren bir durumun veya ödülün ortadan çekilmesidir.
Ceza ve olumsuz pekiştireçler
- Cezalar olumsuz bir pekiştireç değildir, bir durumdan olumlu bir pekiştirecin çıkarılması veya olumsuz bir pekiştirecin eklenmesidir.
- Ceza bir pekiştireç değildir.
- Ceza ile bir organizmanın repertuarında silinme olmaz.
7) ÖĞRENMEDE KADEMELİ YAKLAŞIM
Kademeli yaklaşım, hedef olarak kazandırmak istediğimiz davranışlara ulaşmak için önce bu davranışlara benzeyen ve yaklaşan davranışların pekiştirilmesive bu işleme standarda ulaşıncaya kadar devam edilmesidir.
8) OPERANT ŞARTLANMA İLKELERİNİN SINIF ORTAMINA UYGULANMASI
Davranışların birçoğu ortamda bir uyandırıcı uyarıcı olmadan meydana gelir, yani organizma edimleri ortaya koyar, edimsel davranışın ilk nedeni organizmanın içindedir. Kademeli yaklaşıma göre bir davranışın şekillenmesinde;
- Hedefler açık seçik belirlenmeli,
- Belirlenen hedef küçük basamaklara bölünmeli,
- Pekştirici uyarıcılar belirlenmeli,
- En alt basamaktan başlanarak uygun davranışlar pekiştirilmeli, vb.
İstenmeyen davranışların görülmesi halinde söndürülmesi için;
- Davranışın görmezlikten gelinmesi,
- Olumsuz pekiştiteçlerin kullanılması gerekir.
Örneğin; bazı öğrenciler öğretmenin dikkatini çekmek için olumsuz davranışlarda bulunabilir. Bu tür davranışlar görmezlikten gelinmelidir. Ispanağı sevmeyip tatlıyı seven bir çocuğa, ıspanağı yemezsen tatlı yiyemezsin demek ise olumsuz pekiştireç olabilir.
Özetle eğitimde cezadan kaçınılmalıdır. Olumlu davranışlar pekiştirilmeli, uygun olmayanlar ise görmezlikten gelinmelidir.
9) DAVRANIŞÇI KURAMIN SINIF ORTAMINA UYGULANMASINDA ORTAK NOKTALAR
- Öğrenmeyi öğrenci merkezli kabul edilir.
- Bireysellik ön planda, bireysel farklılıklar gözönünde bulundurulur.
- Pekiştireçler çok sık kullanılır ve temel dinamikleri oluştururlar.
- Yaşantı önemli rol oynar.
- Materyalle eğitime önem verilir.
