Kar Planlaması

[zeyn0]

Metin2 EP, Valorant VP dahil tüm oyun ürünlerini en uygun fiyatlarla bulabilir, Item ve Karakterlerinizi hızlıca satabilirsiniz. HEMEN TIKLA!

Gelecekteki faaliyetlerle ilgili gelir, maliyet ve giderlerinin önceden bilinmesinin büyük önemi olması nedeniyle işletmeler, geleceğe ait tahminlerde bulunurlar. Gelecekteki bir dönemi kapsayan bu tahminler, rakamlarla ifade edilen, plan niteliğinde olan ve bu çalışmanın konusunu oluşturan işletme bütçeleri tarafından aksettirilir. Kar planlaması ve denetimi olarak da isimlendirilen işletme bütçeleri, belirli bir döneme ait işletme planlarının birim ve para olarak sayısal ifadesidir. Bu bütçelerin büyük çoğunluğunu kapsayan ve projelenmiş, proforma ve gelir tablosu bütçesi de denilen “Kar Bütçesi“, kapsadığı bütçelerin sonucunu aksettirmek üzere işletmelerin gelecek dönemdeki kar veya zarar tahmininin bir özetini sunar.

KAR PLANLAMASI

Kar sağlamak amacıyla kurulmuş bir işletmenin bu amacına doğru bilinçli bir şekilde yönlendirilmesi her şeyden önce rasyonel bir kar planlamasıyla olur. Kar planlaması ise,karı belirleyen çeşitli etkenlerin dikkatli bir biçimde göz önüne alınmasını ve bunlar arasında gerekli uyumun sağlanmasını içeren bir yönetim çalışması olarak karşımıza çıkar.Karın oluşumunda rol oynayan etkenleri esas itibariyle dört grupta toplayabiliriz.

a-Mamul veya malların birim satış fiyatları
b-Mamul veya malların satış miktarları
c- Mamul veya malların birim değişken maliyetleri
d-İşletmenin toplam sabit maliyetleri

Maliyet hacim kar analizleri yukarıda sıralanan dört temel etken arasındaki ilişkileri ortaya koymak yoluyla kar planlamasına doğrudan doğruya katkıda bulunması nedeniyle yaygın kabul görmüş bir yönetim muhasebesi tekniği olarak karşımıza çıkmaktadır.
Maliyet Hacim Kar Analizleri:
 Fiyatlandırma kararlarında,
 Makine donatım ve yenileme kararlarında,
 Kapasite artırma kararlarında,
 Ürün karlılık analizlerinde,
 Uygun ürün karışımının belirlenmesinde,
 Değişik satış miktarlarının tespitine ilişkin kararlarda,
 Belirli bir karı sağlayabilmek için ulaşılması gereken satış miktarını ve tutarını belirleme kararlarında,
 Optimal kapasiteyi belirleme kararlarında kullanılmaktadır.
KAR PLANLAMASI VE KARLILIĞA ETKİ EDEN FAKTÖRLER

Teori ve uygulamadaki dikkate değer görüşlerden biri, kar bütçeleri yapılırken bütçeyi oluşturan her bir kalemin kesin olarak biliniyormuş gibi, tek bir rakamla gösterilmesidir. Başka bir anlatımla, deterministik olarak hazırlanan kar bütçesi; gelir, maliyet, gider ve neticede kar veya zarar kalemlerini sadece tek bir değerle ifade ettiğinden, sanki kalemlerin hiçbirisinde belirsizlik söz konusu değildir. Dolayısıyla, bu şekilde bütçelenen gelir tablosu, onu oluşturan farklı bütçelerin sayısal tahminlerinin kesinlikle gerçekleşeceği gibi bir izlenim bırakmaktadır. Halbuki “araştırma ve geliştirme giderleri“ gibi çok belirli olanlar dışındaki kalemlerin gelecekte ne kadar olacağı kesin olarak bilinemez. Genellikle isteğe bağlı olan ve şayet yapılmayacaksa varsaymağa gerek olmayan “araştırma ve geliştirme giderleri“ kesinlikle gerçeğe uygun olarak bilinebildiğinden, deterministik tahmin yapmak, yani tek bir rakamla göstermek uygun olduğu halde, herhangi bir maldan satılacak miktarın tahminini tek bir rakamla göstermek doğru olmayabilir. Çünkü bu malın ne miktarda talep edileceği kesin olarak söylenemez, ancak belirli bir olasılıkla tahmin edilebilir. Yani, söz konusu malın talebi rastgele olduğundan ve bir olasılık fonksiyonuna bağlı bulunduğundan tahmin, deterministik değil stokastik olarak ifade edilmelidir.
Stokastik kar bütçesi, onu oluşturan her bir bütçe için bir “Beklenen Değer“ ve bir de “Güven Aralığı“nı gösteren bir bütçedir. Diğer bir anlatımla, probabilistik kar bütçesi, gelirler, maliyetler ve giderler ile kar veya zararın bir “en iyi tahmini“, bir de bu tahminin muhtemel “güven aralığı“ şeklinde gösterildiği projelenmiş bir gelir tablosudur.
Elmacı,ORHAN a.g.e s.30
Maliyet Hacim Kar Analizinin Kar Planlamasına İlişkin Varsayım ve Sınırları:
Maliyet hacim kar analizleri belirtilen şu varsayımlara dayanmaktadır;

 Tüm maliyetlerin sabit ve değişken olmak üzere iki kısıma ayrılabilmesi
 Sabit maliyetlerin kapasiteye kadar değişmemesi
 Doğrusal maliyet fonksiyonu varsayımı ya da birim değişken maliyetin kapasiteye kadar hep aynı kalması ve değişken maliyetlerin kapasitedeki değişmelere paralel olarak değişmesi
 İşletmede tek tür mamul üretilmesi ve tek bir satış fiyatının uygulanması ya da değişik fiyatlara sahip değişik türdeki mamullerin satış miktarlarının toplam içerisindeki oranının hep aynı kalması
 Analizi yapılan dönemin üretim ve satış miktarının aynı olması
 Analiz yapılan dönemde hammadde ve malzeme fiyatlarında ya da ödenen ücretlerde,mamul seçiminde,üretim yönetiminde, dönem başı ve dönem sonu mamul stoklarındaki değişmelerin son derece önemsiz olması

Üretim Gücü (Kapasite) ile İlişkisi Açısından Kapasiteler:

Seçilecek olan kapasite ölçüsünün maliyeti en iyi şekilde ifade etmesi gerekmektedir.Ayrıca seçilecek kapasite ölçüsü pratik uygulanabilir olmalıdır.
Literatürde kullanılan kapasite ölçüleri şunlardır:
 Direkt Hammadde Malzeme Giderleri
 Direkt İşçilik Giderleri(emek yoğun çalışılıyorsa)
 Direkt İşçilik Saatleri(emek yoğun çalışılıyorsa)
 Makine Saatleri(Teknoloji=Sermaye yoğun çalışılıyorsa veya başka bir deyişle otomasyona gidilmişse)
 Miktar(ton,kg,metrekare)
 Temel Maliyetler(Dir.Hmd.Mlz.+Dir.İşç.)
Kapasite ile ilişkisine göre maliyetleri dört gruba ayırmak mümkündür.
 Sabit Maliyetler
• Yapısal Sabit Maliyetler
• Eylemleri Kolaylaştırıcı ya da İşletme Eylemlerine Bağlı Sabit Maliyetler
• Programlanmış Sabit Maliyetler
 Değişken Maliyetler
• Orantılı Değişken Maliyetler
• Artan Değişken Maliyetler
• Azalan Değişken Maliyetler
 Yarı Değişken Maliyetler
 Yarı Sabit Maliyetler1

BAŞABAŞ NOKTASI

Başabaş noktası,toplam satış hasılatının,toplam maliyete eşit olduğu noktadır.Başka bir deyişle bu noktada işletmenin karı sıfır olup ne kar ne de zararı bulunmaktadır.Başabaş noktası kara geçiş noktası veya ölü nokta olarak da adlandırılabilir.Bu noktanın üst noktaları işletmenin kar ettiğini alt noktaları ise işletmenin zarar ettiğini gösterir.Grafiksel olarak incelendiğinde bu noktadan orjine göre uzaklaşıldığında toplam satış hasılat doğrusu,toplam maliyet doğrusunun üzerinde seyretmektedir.Bu noktadan orjine yaklaşıldığında ise toplam satış hasılat doğrusu,toplam maliyet doğrusunun altında seyretmektedir.

Başabaş Noktasının Hesaplanması

Başabaş noktasının mamul birimleri cinsinden hesaplanması aşağıda görüldüğü gibi basit bir formülle belirtilebilir.Başka bir deyişle başa baş noktasına ulaşabilmek için gerekli satış miktarı aşağıda görüldüğü biçimde saptanabilir.
B.B.N Satış Miktarı=Toplam Sabit Maliyetler/Birim Katkı Payı
Katkı payı;toplam satış hasılatından toplam değişken maliyetler çıktıktan sonra geriye kalan kısma denir. Birim katkı payı ise birim satış fiyatından birim değişken maliyet çıktıktan sonra geriye kalan kısma denir.
Katkı Payı=Toplam Satış Hasılatı - Toplam Değişken Maliyetler
Bu formülü aşağıdaki gibi yazma olanağımızda vardır.
B.B.N Satış Miktarı=Toplam Sabit Maliyetler/Birim Satış Fiyatı-Birim Değişken Maliyet
Başabaş noktasının çoğu kez satışların toplam tutarı üzerinden hesaplanması gerekmektedir.Özellikle değişik türdeki mamul birimlerinin değişik satış fiyatlarıyla satıldıkları durumlarda başabaş noktasının satışların toplam tutarı açısından hesaplanması gerekmektedir.1Birim katkı payının birim satış fiyatına oranı, yukarıdaki formülde katkı payının yerini alır, formül aşağıdaki şekle dönüşür.
Katkı Oranı=Birim Satış Fiyatı-Birim Değişken Maliyet / Birim Satış Fiyatı
B.B.N Satış Tutarı=Toplam Sabit Maliyetler/Katkı Oranı
Katkı oranı ise;toplam satış hasılatı içindeki toplam katkı payının yüzdelik oranını gösterir.

Kar Fonksiyonu

Tek tip mamul üzerine iş yapan ve temel faaliyet dışı başka bir geliri bulunmayan bir işletmede ise kar,satış miktarının bir fonksiyonu olarak belirtilebilir.Böyle bir işletmenin belirli bir dönemde sağlayacağı toplam gelir,mamulün satış fiyatı ile satış tutarının çarpılması sonucu bulunur.Öte yandan işletmenin toplam dönem maliyeti de dönemin toplam değişken maliyeti ile toplam sabit maliyetinin toplamından oluşur.Toplam değişken maliyeti de ilgili mamulün birim değişken maliyeti ile satış miktarının çarpımıyla bulunur.2

Toplam sabit maliyetleri şu şekilde gösterebiliriz.

Toplam Maliyet=Toplam Değişken Maliyet+Toplam Sabit Maliyet
=ax+b şeklinde yazılabilir.
Bu durumda işletmenin kar fonksiyonunu ifade edecek olursak;
Dönem Karı=(Katkı Payı x Satış miktarı) – Toplam Sabit Maliyetler


Güvenlik Payı
Fiili satış hacmi ile başabaş satış hacmi arasındaki fark güvenlik payı olarak adlandırılmaktadır.Genellikle tutar olarak belirtilen ve işletmenin zararlardan ne kadar uzakta olduğunu ortaya koyan bu payın hesaplanması şu şekilde formüle edilir.
Güvenlik Payı=Fiili(Planlanmış)Satışlar – Başabaş Noktası Satış Tutarı

Güvenlik Oranı

Güvenlik oranının fiili satışların yüzdesi olarak ifadesidir.
Güvenlik Oranı=Güvenlik Payı / Fiili Satışlar
Üretim işletmesinde satışlar belli bir oranda azaldığı zaman işletme zarar etmeye başlar.Güvenlik payı dolayısıyla oranı büyüdükçe işletmede zarar etme korkusu azalacaktır.
Sabit maliyetlerin yüksek oluşu, yüksek katkı oranı ve düşük bir güvenlik payı genellikle işletme yönetiminin sabit maliyetleri azaltmasını ya da satış hacmini artırmasını zorunlu kılar.Öte yandan hem katkı payı hem de güvenlik payı düşük olduğunda işletme yönetimi satış fiyatlarını artırma ya da değişken maliyetleri azaltma çabası içine girer.Güvenlik payının katkı oranı ile çarpımı işletmenin sağladığı veya sağlayacağı karı verir.1
Örnek:
İşletme yönetiminin 60.000 birim satış hacminde ve birim satış fiyatı 1.000.000 olup değişken maliyetleri 36.000.000 olup toplam sabit maliyeti ise 15.000.000.- dir.Buna göre işletmenin başabaş noktası katkı payı ve oranı,güvenlik payı ve oranı şu şekilde hesaplanabilir.
Katkı Payı=Toplam Satış Hasılatı - Toplam Değişken Maliyetler
=(60.000 X 1.000.000) – 36.000.000 = 24.000.000
Katkı Oranı= Katkı Payı / Net Satışlar
= 24.000.000 / 60.000.000=0,4 %40
Başabaş Noktası Satış Miktarı= Toplam Sabit Maliyetler/ Birim Satış Fiyatı-Birim Değişken Maliyet
=15.000.000 / 1.000.000-600.000=37.5 br.
Başabaş Noktası Satış Tutarı=37.5x1.000.000.-=37.500.000.-
Güvenlik Payı=Fiili(Planlanmış)Satışlar – Başabaş Noktası Satış Tutarı
=60.000.000 – 37.500.000=22.500.000
Güvenlik Oranı= Güvenlik Payı / Fiili Satışlar
=22.500.000 / 60.000.000=0,375%37,5

Başabaş Grafiği

Bu grafik maliyet-hacim ve hacim-gelir ilişkilerini ayrı ayrı ele alarak bu ilişkilerin kar üzerindeki etkilerini dolaylı bir biçimde yansıtmak yoluna gitmektedir.Başabaş grafiğinde satış hacmi,miktar ve tutar olarak ya da normal kapasitenin yüzdeleri şeklinde yatay eksende,toplam gelir ve toplam maliyet ise düşey eksende gösterilir.Toplam gelir ve toplam maliyet fonksiyonlarına ilişkin doğruların birbirini kestiği nokta,toplam gelirin toplam maliyete eşit olduğu başabaş noktasıdır.Bu noktanın altında toplam maliyet toplam gelirin üzerindedir ve zarar edilir.Noktanın üstünde ise toplam gelir toplam maliyeti aştığından kar sağlanır.1

Hacim-Kar Grafiği

Hacim-kar grafiği bazen başabaş grafiği ile birlikte ya da onun yerine kullanılır.Etkinlik hacmindeki değişmelerin kar üzerindeki etkilerini doğrudan doğruya göstermek isteyen bu grafikte,toplam gelir ve toplam maliyet başa baş grafiğinde olduğu gibi, görülmez.Sadece toplam gelir ve toplam maliyet arasındaki farktan oluşan kara yer verilir.Bu grafikte kar ve zararlar dikey eksende,üretim miktarı,satış geliri ve faaliyet oranı da yatay eksende yer alır.2

Karı Belirleyen Etkenlerdeki Değişmeler

Kar,muhasebe terimleriyle ölçüldüğünde işletme giderlerini aşan gelir fazlası olarak ifade edilir.Bir işletmenin belli bir dönemde elde edeceği toplam kar miktarı dönemin toplam geliri ile toplam maliyet arasındaki farka eşittir.
Toplam Kar=Toplam Gelir-Toplam Maliyet

Bununla birlikte işletme yönetimi gelir ve gider yaratan etkenlere ilişkin değerleri bilmek zorundadır.Karı belirleyen etkenlerdeki değişmeler;
1-Mamul satış fiyatındaki değişmeler
2-Birim değişken maliyetlerdeki değişmeler
3-Toplam sabit maliyetteki değişmeler,
4-Satış miktarındaki değişmelerin incelenmesi



1-Mamul Satış Fiyatındaki Değişmelerin İncelenmesi

Satış fiyatındaki artışlar katkı oranını artırarak başabaş noktasını daha düşük satış hacimlerine indirir.Dolayısıyla işletme eski satış hacmini koruyabildiği takdirde eskisinden daha fazla kar sağlar.Fiyat düşmeleri ise bunun tam tersi etki yaratır.

2-Birim Değişken Maliyetlerdeki Değişmelerin İncelenmesi

Birim değişken maliyetlerin artması katkı payını azaltarak başabaş noktasında yükselmeye ,sağlanan karlarda ise düşmeye neden olur.Birim değişken maliyetinm azalması ise satış fiyatının artmasının doğurduğu sonuçları doğurur.
Örnek1:
A işletmesi örneğimizde birim değişken maliyetle ilgili iki farklı durumu ele alarak inceleyelim.
a)İşletme yönetimi gelecek yıl içerisinde hammadde fiyatları ile direkt işçilik ücretlerinde artışların olacağını ve bu artışların birim değişken maliyeti %50 oranında etkileyeceğini tahmin etmektedir.
b)İşletmede uygulamaya konulan yeni hizmet içi eğitim programının direkt işçilik verimini artırarak maliyeti %10 oranında düşüreceğini tahmin edilmektedir.

Değişken maliyet tasarrufunun ise çeşitli yoları vardır.Bunlar şu şekilde sıralanabilir.
 Aynı işi görebilecek daha ucuz ikame malların alınması
 Hammadde ve malzeme firelerinin azaltılması
 İşçilerin eğitilmesi
 Daha verimli üretim yöntemlerinin benimsenmesi
3-Toplam Sabit Maliyetlerdeki Değişmelerin İncelenmesi
Toplam sabit maliyetteki değişmeler satış fiyatındaki ya da birim değişken maliyetteki değişmelerden farklı bir nitelik taşımaktadır.Bunun nedeni toplam sabit maliyetteki değişmelerin katkı patı ve katkı oranı üzerinde herhangi bir etki yaratmamasıdır.

4-Satış Miktarındaki Değişmelerin İncelenmesi
İşletme yönetimi kar ile başabaş noktasının satış fiyatındaki değişmelere karşı oldukça duyarlı olması nedeniyle satış fiyatını artırma ya da azaltma konusunda genellikle son derece temkinli davranacaktır.Bununla birlikte satış hacminin fiyatta yapılan değişmeler aracığıyla belirlenebileceğine ya da rekabet koşullarının satış hacminin belirlenmesini zorunlu kıldığına çoğu kez inanılır.1

Örnek: A işletmesi için veriler 60.000 birim satış hacminde ve birim satış fiyatı1.000.000 ,değişken maliyetleri 36.000.000 ve toplam sabit maliyetleri de 15.000.000.- dir.
1.Durum İşletme yönetiminin satış fiyatında %10 oranında yapılan bir artışın satış hacminde 10.000 birim azalmaya yol açacağı görüşünde olduğu bir uygulama düşünelim.
Satış Hacmi=60.000 – 10.000 = 50.000 birim
Satış Fiyatı= 1.000.000 x %10 = 100.000
1.000.000 + 100.000 = 1.100.000
2.DurumSatış hacmindeki %20 oranında artışa yol açan ve %15 oranında fiyat azalışının uygulamasını izleyelim.
Satış Hacmi=60.000 x %20= 12.000
60.000+12.000= 72.000 birim
Satış Fiyatı= 1.000.000 x %15 = 150.000
1.000.000+150.000=1.150.000

Bu örnekte talebin elastik olmasına karşın satış hacminde meydana gelen önemli miktardaki düşüş katkı payında meydana gelen artışla karşılanır.Bu koşullar altında net karın eski tutarı korunmaktadır.Bunun yanında belirli olumlu sonuçlara ulaşılmaktadır.Örneğin başabaş noktası satış tutarı 30 birime düşmüştür.Bu düşüş başa baş satış miktarında sermeyenin geri dönme oranını da artırarak daha az döner aktiflerin kullanılmasıyla ulaşılır.

Satış hacmindeki artışın yararı ise bu artış oranında daha fazla oranda bir azalma gösteren katkı payı tarafından tamamen ortadan kaldırılır.Her ne kadar talep elastik ise de,satış hacmini satış fiyatını azaltmak suretiyle artırmak oldukça tehlikelidir.Çünkü başa baş satış miktarı artmakta ve katkı payı da azalmakla kalmamakta aynı zamanda çok az bir satış hacmi kazanmak amacıyla rakiplerin yapmış oldukları fiyat indirimine benzer bir fiyat indiriminde bulunmanın tehlikesi son derece fazla olmaktadır.1
KAR PLANLAMASI VE DENETİMİ
Kar Planlaması ve Denetiminin Hedefleri

Faaliyet halindeki bir işletmenin yatırım yapmış olanlara yatırdıkları fonların kullanılması karşılığında dağıtılmak ve aynı zamanda işletmenin büyümesi ve gelişmesinde kullanılmak için yeniden yatırılmak üzere, karları olmalıdır. Bu karları elde etmek için üretimden ve üretim için gerekli maliyet ve giderlerden önce satış hacmi üzerinde düşünülmelidir. Bunun yanında, bir kar planının amacı, belirli bir dönemdeki karı en iyi duruma getirmek olduğuna göre, kar planının hedefleri de performansın, işletmenin başarısını etkilemesinin söz konusu olduğu her bir sahadaki karları etkileyebilecek her etken için belirlenmelidir.
Diğer taraftan kar planlarının hedefleri, işletmenin durumunda meydana gelebilecek değişiklikleri de kapsamalı ve mümkün olduğu kadar ayrıntılı olmalıdır.
Kar planlaması ve denetimi ile gerçekleştirilmek üzere alınabilecek ve işletmelerin başarısını doğrudan doğruya etkileyen pek çok etken için söz konusu olabilecek bu hedeflerden bazısı şöyle sıralanabilir:

a. Kar Hedefleri;
- Yatırımlar, aktifler ve satışlar üzerinde kar oranı,
- Karın büyüme hızı,
- Hissedarlara dağıtılacak kazanç oranı.
b. Mevcut Kusuru Giderme Hedefi;
- Üretim maliyetindeki fazlalığı gidermek,
- Bölümlerdeki, mamullerdeki ve bölgelerdeki zararları gidermek,
- Görevlilerle müşteriler veya devlet arasındaki ilişkileri düzeltmek,
- Planlama ve denetim için yönetim teknikleri ortaya çıkarmak.
c. Mevcut Faaliyetleri Büyütme Hedefi;
- İşletmenin piyasadaki hissesini artırmak,
- Tüketici taleplerini yükseltmek için kalite, hacim ve fiyatlarda değişiklik yapmak,
- Üretim hacmini verimli kapasite seviyesine çıkarmak.
d. Yeni Tüketiciler, Pazarlar ve Mamuller Edinme Hedefi;
- Tüketici isteklerinin araştırılması ve onların işletmeye karşı güvenlerini sağlamak,
- Yeni faaliyet sahalarının araştırılması ve geliştirilmesi,
- Yeni mamullerdeki ve pazarlardaki büyüme ve değişme oranı.
Kar Planlaması ve Denetiminin Yararları

Kar planlaması ve denetiminin yararlarından bir kısmı şu şekilde sıralanabilir:
- Kar planlaması, yönetimi, problemlerini erken bir tarihte araştırmaya zorlar. Aynı zamanda bir örgüte, karar vermeden önce yavaş yavaş ve dikkatli araştırma alışkanlığını aşılar.
- Problemlerin çözümüne disiplinli bir yaklaşım sağlar.
- Kar planlaması, tüm yönetimin koordinasyonunu sağlar. Nihai kararlar sadece bir kişinin veya grubun değil, tüm örgütün kombine edilmiş beğenisini ifade eder.
- Kar planlaması, tüm işletme için belirli sürelerde denetlenen ve temel politikalara göre yeniden belirlenen bir klavuz gibi hizmet eder.
- Sermayenin en karlı yerlere yönlendirilmesine ve bunun için çaba gösterilmesine yardım eder.
- Kar planlaması, işletmede sarfedilen tüm çabalar arasında uygunluk sağlar. Hiçbir yönetim denetim faaliyeti, sistematik kar planlaması ve denetimi için gerekli olan düzenlenmiş prosedür kadar çabuk bir biçimde örgütteki zayıflığı ortaya koyamaz.
- Performansın ölçülmesi için ölçüler veya standartlar sağladığı gibi, tüm yönetimin yargısını ve kişisel yönetimin yeteneğini ölçer.
- Kar planlaması ile istihdamın dengeli olması teçhizatın ekonomik kullanılması ve israfın etkili olarak önlenmesi söz konusu olacağından toplam milli ekonomiye yarar sağlar.

Firmada Karlılığı Belirleyen Etmenler:


Rekabet ve Pazara Satışlar ve Gider Yatırım ve
İlişkin Etmenler: Oranları: İstihdam Oranları:

1) Pazar Payı 8) Ar-Ge (Araştırma 14) Satışlar/Yatırım Tutarı
2) Direkt Maliyet Geliştirme) Giderleri/ 15) Yatırım Tutarı/
(Rakiplerle Karşılaştırmalı) Çalışanların Sayısı
Toplam Giderler
3) Ürün Kalitesi 9) Pazarlama Giderleri/ 16) Kapasite Kullanım
4) İvedi Müşteri Toplam Giderler Oranı
Yığınlaşması 10)Satınalma Giderleri/ 17) Kapasite/Pazarın
5) Satış Fiyatı Toplam Giderler Büyüklüğü
(Rakiplerle Karşılaştırmalı) 11)Üretim Maliyeti/ 18) Satışlar/
6) Rakip Sayısı Toplam Giderler Çalışanların Sayısı
7) Pazarın reel 12)Satış fiyat artışı 19) Sendikalaşma
büyüme hızı 13)Reel satış artışı oranı

Pazar payı büyük ve/veya büyüyen, direkt maliyeti göreli olarak düşük, kalite üstünlüğü bulunan, satış fiyatları rakiplerine göre elverişli olan, kısa sürede müşteri kitlesini genişletebilen, rakipleri az sayıda olan, pazarı hızla gelişen bir firmanın yatırım karlılığının göreli olarak yüksek olması olağandır.

Araştırma ve geliştirme giderleri dışındaki gider oranları göreli olarak düşük, satış fiyatları ve satışları reel olarak artan firmaların, yüksek karlılığa ulaşmaları olanakları daha fazladır. Ar-Ge giderleri göreli olarak yüksek olan firmaların en azından bir orta sürede yüksek karlılığa ulaşmaları olasıdır.

Yatırım/satışlar oranının düşüklüğü (başka bir deyişle varlık devir hızının yüksekliği), kapasite kullanım oranının yüksekliği, çalışan kişi başına yatırımın ve satış tutarlarının fazlalığı genellikle firmanın karlılığı üzerinde olumlu etki yapmaktadır. Bu niteliklere sahip firmalarda, çoğu kez yatırım (varlık, aktif) karlılığı daha yüksek düzeylere ulaşmaktadır.
STOKASTİK KAR PLANLAMASI VE DENETİMİ
STOKASTİK SATIŞ BÜTÇESİ

Stokastik kar bütçesinin hazırlanmasına genellikle satışların tahmin edilmesiyle başlanılır. Satış tahmininin yapılmasıyla ilgili sorumluluk satış departmanına aittir. Sağlıklı bir satış bütçesi yapmak, diğer bütçelerin tümünün sağlıklı olması bakımından gereklidir. Çünkü satış bütçesi, diğer bütçeler için bir temeldir. Dolayısıyla işletme planlarının hemen hepsi genellikle ona dayandırılmaktadır.

Satış bütçesinde hiç olmazsa şu bilgiler yer almalıdır :

- Satışların miktar ve tutarı,
- Satışların üç aylık dönemler ve yılın toplamı şeklinde gösterilmesi,
- Satışların üretilen mamullere göre ayrılmış olması,
- Bölgelere, satıcılara, müşteri gruplarına ve sipariş büyüklüklerine göre satışların ayrı ayrı gösterilmesi.
Satış Tahmininde Kullanılacak Aylık İndeksin Belirlenmesi

Beklenen satışların tahmininde trend analizi yöntemi kullanılacaktır. Bu yönteme göre önce, tarihi bilgilere dayanarak, gelecek yılın beklenen aylık satışlarının belirlenmesinde kullanılacak bir “aylık indeks“in hesaplanması gerekmektedir.
Satış Fonksiyonunun Tesbiti

Elde edilen ve düzeltilen yıllık satış miktarlarından gelecek dönemin satış trendinin tahmini, genellikle en küçük kareler yöntemi ile yapılır. Bu yöntemle Y = a + bX doğrusal regresyon denklemindeki (a) ve (b)`nin değerleri, iki “regresyon normal denkleminin“ birlikte çözülmesiyle bulunur. Denklemdeki X bağımsız değişkeni yerine dönemin sayısı konularak gelecek dönemin toplam satışları, yani Y bağımlı değişkeni, tahmin edilmiş olur. Bulunacak (a) ve (b) değerlerinin yerlerine konulmasıyla elde edilecek doğrusal regresyon denklemi, işletmenin satış fonksiyonu olacaktır.
Aylara Göre Beklenen Satışlar
Beklenen Satışların Hata Payının Belirlenmesi
Stokastik Satış Bütçesinin Düzenlenmesi

Satışların nokta tahmininin hata payı da belirlendikten sonra sıra, stokastik satış bütçesinin düzenlenmesine gelmektedir. Her mamul ve bölge için aylık olarak tahmin edilmiş beklenen satış miktarlarından hata payının çıkarılması ile, stokastik satış bütçesinde yer alacak değişim aralığının alt sınırı, eklenmesi ile üst sınırı elde edilir. Böylece daha önce tahmin edilmiş olan beklenen satışlar ile bunlardan hareketle elde edilen güven aralığı yerleştirilerek stokastik satış bütçesi düzenlenir. Bu üçlü satış miktarlarından işletmenin üretim kapasitesini aşan varsa, üretim kapasitesi seviyesine indirilmelidir.
STOKASTİK ÜRETİM BÜTÇESİ

Üretim bütçesi, satış ve mamulmal stok taleplerini karşılamak üzere üretilmesi gereken birim miktarının belirlenmesi ve denetimi için düzenlenen ve satış bütçesinden sonra gelen ikinci bütçedir. Üretim bütçesi, işletmede gereksinme fazlası mamulmal stoğu oluşmasına yol açmadan satış bütçesinin taleplerini karşılayacak şekilde düzenlenmelidir.
Üretim fonksiyonunun istikrarlı olması, üretimin sabit bir seviyede kalacağı anlamına gelmez. Bu, üretim seviyesindeki değişikliklerin en alt düzeyde olması demektir. Böylece üretim fonksiyonu; işçi istihdamındaki, stok seviyesindeki ve hammadde satın almalarındaki değişikliklerin minimizesine yardım edecektir.
Üretim Fonksiyonunun Belirlenmesi

Beklenen satışlardan en küçük kareler yöntemi kullanılarak elde edilecek doğrusal regresyon denklemi, üretim fonksiyonu olacaktır.

Beklenen Üretimin Tahmini

Stokastik üretim bütçesinde yeralacak beklenen üretim, yukarıda elde edilen üretim fonksiyonundaki X yerine ayların sıra numarası teker teker konularak hesaplanabilir. Aylık olarak hesaplanacak bu tahmini üretim miktarlarının toplamı, yıllık bütçenin satış tahminleri toplamına eşit olacaktır.
Beklenen Üretimin Hata Payının Hesaplanması

Stokastik üretim bütçesinin güven aralığını tahmin etmek üzere burada da stokastik satış bütçesinin güven aralığının tahminindeki gibi bir sıra izlenecektir. Yani yukarıda beklenen üretimin tahmininin standart hatası hesaplanacak ve bu %90 güven aralığına göre z veya t cetvelinden bulunacak z veya t normal tesadüfi değişkenin değeri ile çarpılarak beklenen üretimin hata payı elde edilecektir.
Stokastik Üretim Bütçesinin Düzenlenmesi

Mamullere ve dönemlere göre stokastik üretim bütçesinin düzenlenmesine geçmeden önce, işletmenin mamulmal stok politikası da göz önünde bulundurulmalıdır. Bütçenin yürürlüğe konulacağı dönemin başındaki mamulmal stoğu, işletmenin belirlemiş olduğu optimal stok seviyesinden aşağıda ise aradaki fark ilk ayların beklenen üretimlerine ve güven aralıklarına eklenerek, fazla ise düşülerek stokastik üretim bütçesinde yer alacak rakamlar düzeltilir. Bundan sonra yapılacak iş, gerekli düzeltmelerin de yapıldığı beklenen üretim miktarları ile güven aralıklarını yerlerine yerleştirerek stokastik üretim bütçesini düzenlemektir.
STOKASTİK DİREKT MALZEME BÜTÇESİ

Sanayi işletmelerinin kullandıkları malzemeler, direkt ve endirekt olmak üzere ikiye ayrılır. Endirekt malzemeler de, yardımcı maddeler ve işletme malzemesi şeklinde ikiye ayrılır. Direkt malzeme, mamulmalın bir parçası olan ve mamul maliyetine yansıması direkt izlenebilen malzemedir.
Değişken maliyet unsuru olarak nitelendirilen direkt malzeme maliyetlerindeki değişmeler mamul hacmindeki değişmelerle orantılıdır. Yardımcı maddeler, üretim sırasında harcanıp, mamul yapısında yeralmakta ve mamulu etkilemekle beraber miktar ve değer olarak mamulun esas unsuru olmayan ve mamul maliyetine yansıması direkt izlenemeyen malzemelerdir. İşletme malzemesi ise, üretim faaliyetleri için gerekli olmakla beraber mamul yapısında yer almayan malzemelerdir.
Üretimde Kullanılacak Stokastik Direkt Malzeme Bütçesi

Üretimde kullanılacak stokastik direkt malzeme bütçesini düzenleyebilmek için, üretilecek birim başına standart malzeme miktarının bilinmesi gerekir. Şayet işletmenin böyle bir standartı yoksa veya olmakla beraber sabit değilse, stokastik olabileceği de göz önünde bulundurularak, birim başına kullanılan malzeme standartı belirlenmelidir. Standart direkt malzeme miktarının belirlenmesinde ilk adım, tarihi olarak kullanılmış olan aylık direkt malzeme miktarlarının, o aylarda üretilen birim sayılarına teker teker bölünmesidir. Böylece önceki aylarda birim başına kullanılan direkt malzeme miktarı hesaplanmış olur. Şayet bu miktarlar farklı ise, kullanılacak standart deterministik olmayıp stokastik olacağından, nokta tahmini yanında aralık tahminini de gerektirir.
Stokastik Satınalma Bütçesi

Direkt malzeme stoğundaki değişikliklerin en alt düzeye indirilmesi ve direkt malzemenin üretimde kullanılan, stokta tutulan ve satın alınan miktarları arasında optimum dengenin kurulması için hazırlanması gereken ikinci bütçe, stokastik satınalma bütçesidir. Satınalma yöneticisinin sorumluluğundaki bu bütçe düzenlenmeden önce, şu üç önemli bilgi gerekli görülmektedir:
- Direkt malzeme stok seviyeleriyle ilgili yönetim politikası,
- Her cins direkt malzemeden ne miktarda satınalınacağı,
- Satınalınacak bu malzemelerin her cinsinin birim fiyatı.
- Satınalınacak Direkt Malzemelerin Aralık Tahmini
- Stokastik Satınalma Bütçesinin Düzenlenmesi
STOKASTİK DİREKT İŞÇİLİK BÜTÇESİ

Direkt işçilik maliyetleri, mamulmala dönüşene kadar direkt malzeme ile doğrudan ilişki içerisinde olan işçilere ödenen ücretlerden oluşur. Böylece direkt işçilik saatleri, üretimin direkt bir fonksiyonudur. Başka bir anlatımla, direkt işçilik saatlerinin sayısı, üretilmesi planlanan malların birim sayısına bağlı olacaktır. Üretimin mekanize edilmesi arttıkça işçilerle üretim arasındaki fiziki temas azalır ve bu durumda direkt işçilik fiziki ilişkiden ziyade maliyet ilişkisini ifade eder.
Direkt İşçilik Miktarının Belirlenmesi

Üretimde kullanılacak direkt işçilik miktarının belirlenmesi, bir birim mamulün üretilmesi için gereksinim duyulan direkt işçilik süre standartının belirlenmiş olması halinde kolaydır. Bu taktirde standart işçilik süresi ile üretim bütçesindeki birim sayıları çarpılarak her ay veya dönem için gereksinim duyulan toplam direkt işçilik miktarı elde edilir.
Direkt İşçilik Ücretleri Ortalamasının Belirlenmesi

Bugün bir işçinin ücreti, sanayide en yaygın kullanılan; (i) işçinin üretimini standart üretime bölerek, (ii) saat veya gün esasına göre ve (iii) özendirici primli ücret sistemine göre belirlenmektedir. Bir işletmede günlük veya saatlik ücret esası kabul edildiği ve bu uzun vadeli bir toplu iş sözleşmesi ile tesis edildiği zaman, sözleşmenin geçerli olduğu süre içerisinde ortalama ücrette çok az sapma olacağından, bu ortalama ücretler standartlar gibi kullanılabilir.
Stokastik Direkt İşçilik Bütçesinin Düzenlenmesi
STOKASTİK GENEL ÜRETİM MALİYETLERİ BÜTÇESİ

Mamul maliyetini oluşturan üç maliyetten biri olan ve diğer ikisinden, yani direkt malzeme ve direkt işçilik maliyetlerinden farklı niteliklere sahip olan genel üretim maliyetleri şu özelliklere sahiptir.
- Bu giderlerle mamuller arasında doğrudan doğruya bir ilişki yoktur. Bu yüzden direkt malzeme ile direkt işçiliğe karşılık, endirekt maliyetler olarak isimlendirilirler.
- Bunlar, homojen olmayan, birbirinden çok farklı karakterdeki bir çok maliyetin birleşmesiyle meydana gelir.
- Bu maliyetlerin bir kısmı zaman içerisinde düzensiz bir seyir takip ederler.
- Bunlardan bir kısmının kesin tutarları ancak yıl sonunda belli olabilir.
- Bu maliyetlerden yıllık tutarları belli olan bazılarının, çalışmayan makinaların amortismanları gibi, ne kadar olacağı ancak yıl sonunda anlaşılabilecek olan bir kısmının, maliyetlere yüklenmesi istenmeyebilir.
GÜM`leri; Elektrik, Endirekt İşçilik, Su, Taşıtlar, Yakıt, Amortismanlar, Sigorta ve Tamir-Bakım olarak sayabiliriz.
GÜM Bütçe Fonksiyonlarının Belirlenmesi
Stokastik GÜM Bütçesinin Düzenlenmesi
STOKASTİK YÖNETİM VE SATIŞ GİDERLERİ BÜTÇESİ

İşletmelerin temel faaliyetleriyle ilgili olarak yaptıkları giderler olmakla beraber üretim maliyeti dışında kalan yönetim ve satış giderleri; faaliyet giderleri, işletme giderleri veya dönem giderleri olarak da isimlendirilmektedirler.
STOKASTİK KAR BÜTÇESİNİN HAZIRLANMASI

Stokastik Gelir Tablosu Bütçesi olarak da isimlendirilen stokastik kar bütçesi, yukarıda ayrı ayrı ele alınan stokastik satış, direkt malzeme, direkt işçilik ve genel üretim maliyetleri bütçeleri ile stokastik yönetim giderleri ve satış giderleri bütçelerinin konsolidesi ile oluşur. Özellikle belirsizlik ve riske ilişkin bilgi taşıması amacıyla stokastik kar bütçelerinin, maliyet-hacim-kar ilişkilerini ortaya koyabilecek şekilde düzenlenmeleri halinde, bu iki bakımdan bütçenin taşıyacağı bilgilerin daha da artması sağlanmış olacaktır. Zira kar bütçesinde, maliyet ve giderlerin değişken ve sabit olarak ayrı ayrı gösterilmesinin birçok yararından en önemlisi, maliyetlerin denetiminde ve yönetim kararlarındaki etkenliğin sağlanmasında karar organına yol göstermesidir.

 

[Karcemackers]

Paylasım icin tesekkurler.

 

[zeyn0]

Rica ederim.

 

[dayibey58]

Paylaşım için teşekkürler