- Katılım
- 30 Eki 2008
- Konular
- 145
- Mesajlar
- 244
- Reaksiyon Skoru
- 2
- Altın Konu
- 0
- TM Yaşı
- 17 Yıl 7 Ay 19 Gün
- Başarım Puanı
- 122
- MmoLira
- -10
- DevLira
- 0
ROHAN2 WORLD 1-120 TR TİPİ OFFICIAL YOHARA, BALATHOR VE AMON! 80. GÜNÜNDE! +10.000 ONLİNE! HİLE VE BOT %100 ENGELLİ HEMEN TIKLA!
Unix işletim sistemi
Unix işletim sistemi C programlama dilinde yazilmiştir.Unix çekirdegi 10 bin satirlik C programlarindan ,bin satirlik kismi da assembler ile yazilmiştir.Unix üç ana bölümden oluşmaktadir.Bunlar; çekirdek(kernel),kabuk(shell) ve programlardir.
UNİX İŞLETİM SİSTEMİ
Unix işletim sistemi C programlama dilinde yazilmiştir.Unix çekirdegi 10 bin satirlik C programlarindan ,bin satirlik kismi da assembler ile yazilmiştir.Unix üç ana bölümden oluşmaktadir.Bunlar; çekirdek(kernel),kabuk(shell) ve programlardir.
Çekirdek bilgisayara erişimi denetler,bilgisayarin bellegini denetler,dosya sisteminin bakimini yapar ve kullanicilar arasinda kaynaklarinin bölüşümünü saglar. Kabuk , kullanici ile işletim sistemini arasindaki baglantiyi kurar.Komut yorumlayicisi olarak da tanimlanabilir.Terminalden girilen komutlari okur,yorumlar ve diger programlari çaliştirarak kütüklere erişebilecek veya çikti saglayabilecek biçime dönüştürür.
Unix işletim sisteminde üç tür dosya vardir.(siradan dosyalar,dizinler,özel dosyalar)
Sıradan dosyalar okunabilir ve yazılabilir.Dizin ilişkili dosya sayılarını içeren süper dosyalardır.Tüm dizinler kökün alt dizinleridir.Kök altında etc,bin,dev,lib,tmp gibi dizinler yanısıra kullanıcı tanımlı dizinler yer alabilir.Özel dosyalar fiziksel cihazlara karşılık gelip onları işletim sistemine tanıtır.Özel dosyalar /dev dizini içinde yer alır.
Sistem yöneticisi unix'in tüm kaynaklarına ulaşabilen kişidir.İzin vermediği kullanıcılar sisteme giremezler.Sistem açıldığında sistem yöneticisi root bağlantı ismiyle bağlanır.Doğru parolayı yazarsa ekranda ,normal kullanıcı ise $ işareti görünür.Sistemden çıkmak için ctrl ve d tuşlarına basmak yada “exit “yazmak yeterlidir.
DOSYA YÖNETİMİ
Dosyaları okuma,yazma ve çalıştırma izinleri kullanıcı ve gruplara göre sınırlandırabiliriz..Dosya sahibinin değiştirilmesi için “chown yeni sahibinin ismi dosya “ şeklinde komut yazmak gerekir.Bu yetki dosya sahibi veya root tarafından yapılabilmektedir.Grubun değiştirilmesi “chgrp yeni grup dosya“ şeklinde,izin ifadesinin değiştirilmesi “chmod“ şeklinde yapılmaktadır.
Dizin değiştirme dos da olduğu gibi “cd dizin adı“ biçiminde tanımlanmaktadır.Bir üst dizine geçmek için “cd ..“,kök dizine doğrudan ulaşmak için “ cd /“ yazmak yeterli olacaktır.Üzerinde çalışılan dizinin belirlenmesi “pwd“ komutuyla gerçekleşmektedir.
Dizin içindeki dosyaların listelenmesi “ls [seçenekler][dosya veya dizin adı]“ şeklinde gerçekleşmektedir.Seçenekler:“-c“ görüntü çok kolonlu ve dosya isimleri azalan sırada olacaktır.
“-R“ dizin içindeki dosyaların yanısıra tüm alt dizinleri içerikleriyle listeler.“-l“ dosya hakkında ayrıntılı bilgi istendiğinde,“-t“ dosyaların değişime uğrama zamanlarına göre sıralanması için,“-u“ dosyaların en son erişim zamanlarına göre sıralanması için “-r“ sıralamayı ters yönde yapmak için kullanılır.
Dizin yaratmak için “mkdir“ komutu kullanılır.Dizinlerin silinmesi için “rmdir [dizin adı] komutu kullanılır.İki dizini karşılaştırmak için “dircmp [seçenek] dizin1 dizin 2“ komutu kullanılır.“-d“ her iki dizinin sahip olduğu dosyaların karşılıklı olarak görüntülenmesini sağlar.“-s“ sadece farklı içeriğe sahip dosyaların isimlerini görüntülenmesi için seçenekleri kullanılır.
Kopyalama işlemi “cp dosya 1[dosya 2] dosya veya dizin “biçimindedir.Dosyayi ayni dizin içinde farkli bir adlada kopyaliyabiliriz.Dosyalarin taşinmasi işlemi “mv -f dosya1 dosya2 dosya veya dizin adi ]“şeklinde yapilmaktadir.Dosyalarin silinmesi işlemi “rm [seçenek] dosya “ şeklinde tanimlanmaktadir.“-i“ dosyalarin etkileşimli olarak tek tek silinmesi için ,“-r“ bir dizini içindeki tüm dosyalarla birlikte silmek için seçeneklerinden biri kullanilabilir.
Dosya içeriğinin görüntülenmesi için “cat [seçenek] dosya “ komutu kullanılır.Seçenekler şunlardır:“-u“ komut çıktısının bir ara belleğe alınmasını sağlar.“-s“ mevcut olmayan dosyalarla karşılaşıldığında kullanıcı uyarılmaz.İki dosyayı birleştirerek yeni bir dosya elde etmek için “cat dosya 1 dosya 2> dosya 3 “ komutu kullanılır.Dosya içeriğinin sayfalar halinde görüntülenmesi için “pg [seçenek] dosya “ komutu kullanılır.“-numara “ her defasında görüntülenecek satırların sayısını gösterir.“-c“ herbir sayfa görüntülenmeden önce ekran temizlenir.“-s“ mesajların görüntülenmesi sağlanır.“+satırno“ belli bir satırdan sonrası görüntülenmek isteniyorsa kullanılır.
Dosyaların aranması için “find yol tanımı [seçenek]“ şeklinde komut yazmak gerekir.Seçenekler şunlardır:“-name“ aranılacak dosyanın ismi,“-type x“ dosyanın tipine göre(x yerine b,c,d,p,f gelebilir.b: blok dosya,c:karakter dosya,d: dizin,p: fifo dosyası,f: sıradan dosya),“-user“ belli kullanıcıya ait dosyalar,“-group“ belli gruba ait dosyalar,“-atime n“ n gün içinde erişilen dosyalar,
“-ctime n“ n gün içinde değiştirilen dosyalar,“-mtime n“ n gün içinde işlem gören dosyalar,“-print“
bulunan dosyaların ekranda görüntülenmesini sağlar.
Unix işletim sisteminde mevcut dosyanin tipinin belirlenmesi gerekebilir,dosyanin boş olup olmadigi,metin dosyasi ise türü veya dizin olup olmadigini belirlemek için “file“ komutu kullanilir.
File komutu kullanıldığında aşağıdaki tanımlar söz konusu olabilir.
Ascii text:ascii dosya olduğunu belirtir.Dosyada noktalama işaretlerinin %20`den daha azı boşluk veya yeni satır ile bitmektedir.English text:noktalama işaretlerinin %20 den daha fazlası boşluk veya yeni satırla bitmektedir.Directory:görüntül enen dosya dizindir.Empty:dosya boştur.Cannot open kuma izni olmayan bir dosya.Command text:kabuk dosyalarını içeren bir dosya. Data diğerlerinin dışında ki bilgi dosyaları.
Dosyaların farklı biçimlere dönüştürülmesi gerektiğinde “dd [seçenek=değer] komutu kullanılır.
Seçenekler şu şekilde tanimlanmaktadir:“if=dosya “ giriş dosyasi,“of=dosya“ çikiş dosyasi,“ibs=n“ giriş dosyasinin blok boyu,“obs=n“ çikiş dosyasinin blok boyu,“skip=n“ çikiş dosyasi yaratilirken giriş dosyasinin n blogunun atilmasini saglar,“seek=n“ kopyalama öncesinde çikiş dosyasinin başindan itibaren n blogu arar,“conv=ascii“ ebcdic dosyasini ascii dosyaya çevirir,“conv=ebcdic“ ascii dosyasini ebcdic dosyasina çevirir,“conv=lcase“ büyük harfleri küçük harflere dönüştürür , “conv=ucase“ küçük harfleri büyük harflere dönüştürür.
Dosyaları belirli kolonlara sıralama yapmak için sort komutu kullanılır.Bu komutun kullanımı
“sort [seçenek][+pos1 [-pos2]] [-o çıktı dosyası] dosya 1“ şeklinde kullanılır.seçenekler şu şekilde kullanılır “-c“ belirlenen sıralama kurallarına uygun olup olmadığını denetler,“-m“ sıralı dosyaları birleştirmek amacıyla kullanılır.“-n“ bir aritmetik değere göre sıralama yapar.“-r“ sıralamayı ters yönde yapar.“+pos1[-pos2] sıralamaya temel oluşturacak anahtar alanın başlangıç ve bitiş pozisyonlarını belirler.
Bir dosya içinde birden fazla satır aynı içeriğe sahip olabilir.Alt alta tekrarlı satırların görüntülenmesi için “uniq“ komutu kullanılır.“uniq [seçenek] dosya“ şeklinde kullanılır.Seçenekleri şu şekilde sıralıyabiliriz.“-u“ sadece dosya içinde tekrarlanmayan satırların görüntülenmesini sağlar.
“-d“ sadece tekrar eden satırları elde etmek için kullanılır.“-c“ tekrarlı satırları tek bir satır halinde görüntelemek için kullanılır.
Sıralı iki dosyadan aynı satırların bulunarak görüntülenmesi için “comn [seçenek]dosya1 dosya2,
komutu yardımıyla bulunur.“-l“ sadece birinci dosyada yeralna satırları gözardı eder ve ikinci dosya satırlarını görüntüler, “-2“ sadece ikinci dosyada bulunan satırları görüntülemez ,“-3“ her iki dosyada yer alan satırların görüntülenmemesini sağlar.
Dosya sonundan belirli sayıda satırı seçerek görüntülemek “tail“ komutuyla yapılmaktadır.Tail komutuyla kullanılan seçenekler şunlardır:“+sayı“ dosyanın başından itibaren başlayarak görüntülenecek birim sayısı,“-sayı“ dosyanın sonundan itibaren başlayarak görüntülenecek birim,
“l“ satırlara göre seçme işlemi,“b“ bloklara göre seçme işlemi,“c“ karakter sayısına göre seçme işlemi yapmamızı sağlar.
Bir dosyayı belirlenen sayıda ayrı dosyalara bölmek amacıyla “split“ komutu kullanılır.Bu komut “split [-n] dosya [isim] “ şeklinde tanımlanır.n belirtilmediği takdirde 1000 satırlık dosyalar ayırır.
Bir dosya içindeki satırların içerdiği alanları keserek belirli bir yere kopyalama olsıdır.bu amaçla “cut“ komutu kullanılır.“cut [seçenek] dosya “biçiminde tanımlanır.“-cliste“ karakter konumlarını belirler,“-fliste“ özel bir ayıraç ile ayrılan alanları tanımlamak amacıyla kullanılır.“-dayıraç “ ayıraçları tanımlamak için tercih edilir,“-s“ -f seçeneğinin kullanıldığı durumlarda ,ayıraca sahip olmayan satırların atlanmasını sağlar.
Aynı dosyanın veya başka dosyalardan belirli satırları birleştirmek içim kullanılan komut şu şekilde “paste [seçenek] dosya 1 dosya2 “ tanımlanmaktadır.“-d karakter“ iki dosyanın karşılıklı ,
satırlarını araya belirlenen karakteri yerleştirmek suretiyle birleştirir.“-s“ dosya içindeki satırları yan yana birleştirir,“-“ dosya ismi yerine kullanılarak ,satırların ekrandan girilmesi sağlanır.İki sıralı dosyanın ilişkili kayıtlarını bir satır üzerinde birleştirmek amacıyla “join “komutu kullanılır.
Bir dosyanın kaç satırdan veya kelimeden oluştuğunu öğrenmek için“wc [seçenek] dosya“ biçiminde tanımlı komut kullanılır.“-l“ satırları saymak amacıyla kullanılır,“-w“ kelimeleri saymak amacıyla ,“-c“ sadece karakterleri saymak amacıyla kullanılır.
YAZICI DENETİMİ
Unix işletim sisteminde dosyalar istendiginde yazicidan çikti alinabilir.Bu amaçla dosyalar ya dogrudan yaziciya yada bir sira dahilinde yazilmasini saglamak için spool denen olay gerçekleşir. Spool içine dahil edilen dosyalarin sirasi fifo (ilk giren ilk çikar) kuralina uygun olacaktir. Yazicidan dogrudan çikti alabilmek için “cat dosya > /dev/lp0“ yazmak yeterlidir. Basilabilir türdeki dosyalarin yaziciya gönderilmesi “lp“ komutuyla gerçekleşmektedir.lp komutu kullanildiginda ,yazdirilacak dosyanin bir kopyasinin oluşturulmasi isteniyorsa -c seçenegi kullanilir
“-m“ dosyaların yazıcıdan bastırılması ardından mesaj gönderilmesini sağlar.“-n sayı“ yazdırılacak dosyanın kopya sayısını belirtmek için bu seçenek kullanılmalıdır.Lp komutuyla yazdırılmak üzere spoola gönderilen basımistekleri gerektiğinde iptal edilebilir.“cancel liste numarası yazıcılar“ komutuyla bunu gerçekleştirebiliriz.Hangi listelerin spool`da bekletildiğini “ lpstat “ komutuyla öğrenebiliriz.
Bir yazıcıyı veya bir grup yaıcıyı devre dışı bırakmak için “disable“ komutu kullanılır.Yazıcıları aktif hale getirmek içinse “enable yazıcı “ komutu uygulanmalıdır.
İŞLEM YÖNETİMİ
İşlemlerin durumları hakkında bilgi edinmek için “ps“ komutu kullanılır.Ps komutuyla beraber kullanılan seçenekler şunlardır.“-e“ tüm işlemlerle ilgili bilgileri ,“-d“ grup liderleri hariç ,tüm işlemler hakkında bilgileri,“-a“ grup liderleri ve terminallerle ilişkisi olanlar dışındaki tüm işlemleri,
“-l“ ayrıntılı listeyi görüntülemek için kullanılır.ps komutu kullanıldığında ekranda işlemlerin durumları kolonlar halinde görünür.Bu kolonlar uıd: işlem sahibinin kullanıcı numarası, pıd:işlem numarası,stime:işlemin başlama saati,prı:işlemin önceliğini,addr:işlemin bellekteki yeri mevcut değilse diskteki adresinin görüntülendiği kolondur,sz:işlemin bellekteki blok cinsinden boyutu,
tty:işlemi kontrol eden terminal,cmd:çaliştirilan komut şeklinde tanimlanir.
Çalışmakta olan bir işlemi kesmek üzere “kill“ komutu kullanılır.Bu komut şu şekilde kullanılır.
“kill [-sinyal] PID“.Öldürülecek işlemin pid numarasi ps komutuyla elde edilebilir.Kullanici sadece kendine ait işlemleri durdurabilir.digerlerini sistem yöneticisi durdurabilir.
OFİS OTOMASYONU
Unix işletim sisteminde takvim,hatirlatma servisi,hesap makinesi,doküman hazirlama ve elektronik posta gibi ofis otomasyonuna yönelik bazi olanaklar bulunmaktadir.Sistem tarihinin ögrenilmesi için “date“ komtunu kullanamk gerekir.Date komutu yanina eklenecek seçenekler ile
Daha ayrıntılı biçimde öğrenebiliriz.“+m“ yılın kaçıncı ayı olduğunu,“+j“ yılın kaçıncı günü olduğunu,“+d“ ayın kaçıncı günü olduğunu,“+H“ saat gösterimi,“+M“ dakika gösterimi,“+S“ saniye gösterimi için kulanılır.Takvimi görüntülemek için “cal“ komutu kullanılır.
Hatırlatma komutu “calendar“ biçiminde tanımlanır.Bu komut kullanıcını kendi dizinindeki calendar adlı dosyayı okur.Bunun için öncelikle .profile dosyasına calendar komutu eklenir.
(echo “calendar“ >> .profile) şeklinde.Calendar dosyasi vi editörü ile yaratilabilir.Örnegin;
3/3 : 10:00pm matematik finali gibi.Hesap makineini kullanmak için “bc“ komutu kullanılır.
Unix işletim sisteminin kullanicilarina sundugu bir başka özellik mesaj gönderebilmedir.Diger bir kullaniciya mesaj gönderme için “mail“ veya “ mailx“ komutlarini kullanabiliriz.“mail [seçenekler] kullanici“ biçiminde kullanilir.Mail komutuyla kullanilan seçenekler şunlardir.“-e“ mesajin ekranda görüntülenmesini saglar,“-p“ tüm mesajlar ekranda ard arda akip gider,“-q“ kesme işleminin yapilabilmesini saglar,“-r“ mesajin ilk gelen ilk çikar ilkesine göre görüntülenmesini saglar aksi takdirde son gelen mesajlar önce görüntülenir,“-f dosya“ mesajlarin belirtilen dosya içine kaydedilmesini saglar.Mesaji göndermek için “mail kullanici“ yazinca alt satira geçer ve mesajin sonuna boş satira nokta yazana kadar bekler.Mail komutu ileuizak sistemlere mesaj gönderme olanagi da vardir. “mail [uzaktaki sistem-adi!] kullanici “ biçiminde tanimlanmaktadir.
Mailin okunması için sadece “mail“ yazarak okuyabilir.Mail yazdıktan sonra enter tuşuna basılırsa mesajlar ardarda görüntülenir.“d“ yazılrsa gelen mesajı siler,“p“ gelen mesajın tekrar görüntülenmesini sağlar.* komutların özetini gösterir,“s dosya“ mesajın belirtilen dosya içine kaydeder.Mail ve mailx komutları gönderilen mesajlar ,karşı kullanıcılar tarafından anında görülemez.Karşı kullanıcı bu komutkarı kullanırsa mesajı görebilir.Belirli bir kullanıcıya mesaj iletildiğinde anında görüntülenmesi isteniyorsa “write kullanıcı terminal tanımı“ biçiminde tanımlı komutu kullanmak gerekir.Kullanıcı herzaman karşı tarafa mesaj iletemeyebilir.“mesg n“ komutunu kullanan kullanıcı kendine mail gelmesini engelleyebilir.
KABUK PROGRAMLARI
Unixde komutlardan oluşan yordamlar hazirlamak olasidir.Bu sayede unix komut yorumlayicisi ile kabuk programlari yazilabilir.Iki tür kabuk vardir;bourne ve c .Bourne kabugunda çalişirken c kabuguna geçmek için “csh“ komutu kullanilir.Unix kabugunda degişken atnimi atama yoluyla yapilir.(degişken=dizgi)Unix komut kabul işareti $ idi,bunu degiştirmek için “PS1=karakter“ yazilabilir.Terminal tipini degiştirmek için term komutu kullanilabilir.Mevcut terminali vt100 yaomak için “term vt100““export term“ biçiminde tanim yapabiliriz.kullanici tanimini görmek için echo $user yazabiliriz.Eger ismi degiştirmek istiyorsak “USER=isim““export user“ yazmak gerekir
Kabuk programları programlama dillerine benzer.Okuma ,yazma,kontrol ve döngü işlemlerini yapabilecek komutlara sahiptir.Kabuk programlarını vi editöründe yapabiliriz.Çalıştırmak istendiğinde “sh kabuk programı [parametreler]“ yazmak yeterlidir.Kabuk programlarında kullanılan bazı özel komutlar şunlardır.“exec“ kabuk programları içinde yeni bir işlem yaratmaksızın komut çalıştırabilmesine olanak sağlar.“newgrp“ grup tanımın değiştirmek için “newgrp [-] [grup] yazmak yeterlidir.“set“ çevre değişkenlerini topluca görüntülemek için kullanılır.Mevcut tüm çevresel değişkenleri yok etmek amacıyla “unset“ kullanılır.
Kabuk programlarında kullanılan for,until,while gibi döngülerden kurtulmak için “break“ komutu kullanılır.Belirtilen ifadeleri görüntülemek içim “echo“ kullanılır (echo “bugünün tarihi \c“
Date)Kabuk programlarında yer alan değişkenlere klavyeden bilgi atanmasını sağlamak için read komutu kullanılır.
Bir ifadenin mantıksal değerinin alacağı durumlara göre döngü komutlarını kontrol için “test [seçenek] komutu kullanılır.“-r dosya“ belirtilen dosya mevcut ise ve kullanıcı tarafından okunabilir durumda ise doğru(-w ve -x yazma ve çalıştırma için),“-s dosya“ dosya mevcut ve içi dolu ise doğru,“-d dosya“ dosya bir dizin ise doğru seçenekleri kullanılır.Kabuk programını n numaralı işlemin kesilmesine kadar bekletmek için “wait n“ kullanılır.
Kabuk programları içindeki komutları belirli koşullara bağlamak için if komutu kullanılır. Kullanımı
if koşul
then komut
else komut
fi
biçimindedir.Bir liste içinde yeralan değerlerin herbiri için,belirlenen komutları ardarda çalıştırmak için for komutu kullanılır.Kullanımı
for değişken
in liste
do
komutlar
done
biçimindedir.While komutlar
do
komutlar
done biçiminde tanımlı döngüden de faydalanbiliriz.örneğin
while test -d *
do
ls -al *
done bir dizine rastlayıncaya kadar tüm dosyaları listeler.Until komutu tanımı da while komutuyla aynıdır.Until komutunda döngüye son verme işlemi bir koşula bağlanır.
UNIX AĞ SİSTEMİ
Unix sistemleri birbirine bağlamak yakın sistemlerde ethernet yardımıyla doğrudan kabloyla uzak sistemlerde telefon hatları ve modem yardımıyla olmaktadır.Ana sistemin ismini öğrenmek için “uuname “ komutu kullanılır.Dosyaların karşı sistemlere kopyalanması “uucp“ komtuyla gerçekleşmektedir.Kullanımı “uucp[seçenek] kaynak dosyalar hedef dosyalar“ biçimindedir.Hedef dosyalar sistem adı! Yol tanımı veya sistem adı! Kullanıcı adı dol tanımı şeklindedir.Uucp komutuyla kullanılan seçenekler “-d“ kopyalama işlemi esnasında tüm dizinleri yaratır.“-ş“ ara dizinlerin yaratılamasına izin vermez.“-c“ kopyalama esnasında spool dizinine atmadan kopyalar,“-n user “karşı sistem üzerindeki kullanıcıya bilgi verir.
Uucp komutu sonucu yapılan işlemler hakkında usr/spool/uucp/LOGFILE dosyası içine bilgiler kaydedilir.Bu bilgilere ulaşmak için uulog komutu kullanılır.Uucp komutu ile benzer işlemleri yapmak ve özellikle herkesin kullanabileceği dosyaları kopyalamak üzere uuto komutu kullanılır. Uuto komutuyla dosyalar karşı sistemin public dizinine gönderilir.dosyayı public dizininden almak için uupick komutu kullanılır.bu komut şu şekilde kullanılır.“uupick -s sistem“.Bu komutu kullandıktan sonra “from sistem adı:dosya adı dizin adı“ biçiminde mesaj görüntülenir.Komut kullanıcıdan bir yanıt bekler.Şu yanıtlardan biri verilebilir.“return“ sonraki girişe devam et,“d“ girişi iptal etmek amacıyla,“mdizin“ girilen dosyayı belirtilen dizine taşır,“p“ dosya içeriğinin görüntülenmesini sağlar,“q“ işlemi sona erdirmek için,“*“komutların özetini gösterir.
“Cu“ komutu ,ana sistemdeki bir kullanıcıyı karşı sistemin kullanıcısı haline getirir.“cu [seçenek]telefon no|sistem adı“ şeklinde tanımlı komut çalıştığında karşı sistemin bağlantı ismi ve parolası yazılarak sisteme girilebilir.Kullanılan seçenekler “-s hız“ bilgi iletişim hızı tanımlanır,“-d“ komut mesajlarının ekranda görüntülenmesini sağlar,“-m“ modem kontrolüne sahip hattı direkt hat olarak düzenler.Cu komutuyla karşı sisteme bağlantı yapıldığında kullanılan komutlar ~işareti ile başlamak zorundadır.“~.“ cu komutuyla başlayan bağlantı işlemini sona erdirmek için,karşı sisteme bağlandıktan sonra ana sistemde bağlantıyı kesmeden birtakım işlemlerin yapılması için “~!“ komuu kullanılır.Komutun kullanımı“ ~! komut“ biçimindedir.Ana sistemde çalıştırılan komutların karşı sisteme sonuçlarının aktarılması için “~$komut“ kullanılır.Ana sistemdeki dosyayı karşı sisteme kopyalamak için “~%put“ ,karşı sistemdeki dosyayı ana sisteme kopyalamak için “~%take“ komutu kullanılır.
SİSTEM YÖNETİMİ
Kök dışında yeni dosya sisteminin yaratılabilmesi için “/etc/mkfs cihaz blok i düğümleri“ şeklinde tanımlı komutu yazmalıyız.Örneğin bir disk birimin simgeleyen /dev/ds005 cihazı üzerinde 4000 bloğa sahip dosya sistemi yaratmak için“mkfs /dev/ds005 4000“ yazmak yeterlidir.Yaratılan dosya sistemi kullanıma hazır değildir .Bu sistemin kullanılması için unix sisteme bağlanması gerekmektedir.BU işlem“/etc/mount dosya sistemi dizin adı“ şeklinde kullanılmaktadır.
Bir dosya sistemi unix`e bağlandıktan sonra istenirse bunun tersi de yapılabilir.“/etc/umount dosya sistemi“ şeklinde tanımlı bu komutu kullanılır.Bir dosya sistemininiçeriğinin görüntülenmesi için“/etc/ff “komutu kullanılır.Bukomutla beraber bazı seçenekler kullanılabilir.“-l“ dosya sistemi içinde yeralan tüm dosya isimlerini görüntülemek için,“-s“ yol tanımı ardından dosyanın boyutunu bayt cinsinden öğrenmek için ,“-u“ dosya sahiplerinin öğrenilmesi için,“-m n“ son n gün içinde değişikliğe uğrayan dosyaların belirlenmesi için kullanılır.
Dosya sistemini etiketlemek için “/etc/labelit dosya sistemi etiket bölümü -n “komutu kullanılır.
Bir dosyanın i düğümü biliniyorsa dosya adını öğrenmek için “/etc/ncheck i düğüm dosya sistemi“ komutu kullanılır.Dosya sisteminin denetlenmesi ve bozulamaları etkileşimli olarak yapılabilmesi için “fsck“ komutu kullanılır.Bu komutla beraber “-D“ dizinlerdeki kötü blokları belirlemek için kullanılır.
Sistemin açılış düğmesine basıldıktan sonra init işlemi başlar.Bu işlem açılış esnasında izlenecek adımları /etc/inittab dosyasından okur.Sistem çok kullanıcılı durumda iken init komutu kullanmak suretiyle tek kullanıcılı duruma geçmek için init s kullanılır.Sistem açıldıktan sonra çok kullanıcılı duruma geçmesi için /etc/rc dosyasını bulup komutlarını çalıştırmaktadır.etc/rc dosyası içinde cron işlemi denen program belirli zamanlarda istenilen komutların çalıştırılmasını sağlar.Cron işlemi her bir dakikada /usr/lib/crontab dosyasını okuyarak tanımlanmış işlemleri yerine getirir.Terminal,yazıcı modemin kullanılabilir hale gelmesi için etc/inittab dosyasında etc/getty programının olması gerekir
Kullanımı /etc/getty seçenekler biçimindedir.seçenekler hat,hızı,tipi,hat protokolü,“-t“ sistemin ne kadar süre bağlantılı olacağını belirtir.
Bir disk üzerideki boş alanlarin ögrenilmesi için df komutundan yaralanilabilir.Komutun kullanimi df -t dosya sistemi biçiminde olursa her dosyalama sisteminin boş alanlar yanisira toplam alani,i dügümleri de görüntülenir.df -f dosya sistemi biçiminde kullnilirsa dosya sisteminin boş alanini toplayarak verir.Diskin kullanimi hakkinda özet bilgiler alabilmek için du komutu kullanilir. Böylece aşiri büyüyen dosyalar ve dizinler belirlenir.komutun kullanimi “du seçenekler ismler“.-a“ seçenegi kullanilirsa herbir dosya için disk kullanim miktarlari listelenir.“-s“ sadece genel toplami gösterir.
Sistemde kimlerin çalıştığını öğrenmek için who -u komutu kullanılır.Sistemde kimin olduğu ve ne yaptığı öğrenilmek isteniyorsa whodo komutu kullanılır.Belli bir dosyanın kim tarafından kullanıldığı ve işlem numarası listelemek için etc/fuser -u dosyalar komutu kullanılır.Sistem yöneticisi isterse sistemde yapılan işleri tek tek durdurabileceği gibi hepsini aynı anda /etc/killall komutuyla öldürebilir.
Dosyaları yedeklemek için tar komutu kullanılabilir.komutla kullanılan seçenekler :“-r“ belirtilen dosyalar teybin sonuna yazılır,“-x“ tanımlanan dosyaların teypden geri yüklenmesi için,“-f cihaz“ arşivlemenin teyp dışında nereye yapılacağını belilemek için kullanılır.Yeni bir arşiv yaratılması için “-c“ seçeneği kullanılır.Yazıcının sisteme tanıtılması için /usr/lib/lpladmin -d yazici komutu kullanılır.
Vİ EDİTÖRÜ
Unix işletim sisteminde metin dosyalari oluşturmak için kullanilan editör programlarindan biri vi editörüdür.Vi programi,çeşitli işlemleri yapmaya yönelik komut kullanma olanagi saglar.abu komutlarin önemlileri şunlardir.
ZZ dosyanın yazılması suretiyle vi`den çıkış
:w dosyanın yazılmasını sağlar
:w! Mevcut dosyanın üzerine yazılmasını sağlar
:q vi`den çıkış
:q! Değişiklikleri gözardı ederek vi`den çıkış
UNİX KOMUTLARINA ERİŞİM
:sh vi içinden unix komut yorumlayıcısına ulaşım
:! Komut Unix komutlarını çalıştırmak için
EKRANDAKİ GÖRÜNTÜNÜN HAREKETİ
Ctrl f bir sayfa ileri
Ctrl b bir sayfa geri
Ctrl d yarım sayfa yukarı
Ctrl u yarım sayfa aşağı
ARAMA İŞLEMİ
/ kalıp kalıbın ileri doğru aranması
? kalıp kalıbın geri doğru aranması
n ileri doğru aramanın tekrarlanması
N geri doğru aramanın tekrarlanması
İMLECİN EKRAN ÜZERİNDEKİ HAREKETİ
“h“ sola hareket
“l“ sağa hareket
“j“ aşagi hareket
“k “ yukarı hareket
“G“ son satıra hareket
BELİRLİ SATIRLARIN BULUNMASI
“H“ birinci satır
“L“ son satır
+n ileri doğru n.satıra hareket
-n geri doğru n.satıra hareket
KARAKTER VE SATIR EKLEME,SİLME,DEĞİŞTİRME
“a“ satırın sonundan itibaren bilgi girişi
“A“ satırın sonuna bilgi girişi
“i“ iki karakter arasına bilgi girişi
“dw“ bir kelimenin silinmesi
“dd“ bir satırın silinmesi
“x“ bir karakter silinmesi
“o“ imlecin bulunduğu satır ile sonraki satır arasına boş satır ekler
“O“ imlecin bulunduğu satır ile önceki satır arasına boş satır ekler
“r“ imlecin üzerinde bulunduğu karakteri değiştirmek için
“cw“ bir kelimenin değiştirilmesi için
“C“ bir satırın değiştirilmesi için
“yy“ bir satırı yakalar
“p“ yakalanan satırın yazılmasını sağlar.
Unix işletim sistemi C programlama dilinde yazilmiştir.Unix çekirdegi 10 bin satirlik C programlarindan ,bin satirlik kismi da assembler ile yazilmiştir.Unix üç ana bölümden oluşmaktadir.Bunlar; çekirdek(kernel),kabuk(shell) ve programlardir.
UNİX İŞLETİM SİSTEMİ
Unix işletim sistemi C programlama dilinde yazilmiştir.Unix çekirdegi 10 bin satirlik C programlarindan ,bin satirlik kismi da assembler ile yazilmiştir.Unix üç ana bölümden oluşmaktadir.Bunlar; çekirdek(kernel),kabuk(shell) ve programlardir.
Çekirdek bilgisayara erişimi denetler,bilgisayarin bellegini denetler,dosya sisteminin bakimini yapar ve kullanicilar arasinda kaynaklarinin bölüşümünü saglar. Kabuk , kullanici ile işletim sistemini arasindaki baglantiyi kurar.Komut yorumlayicisi olarak da tanimlanabilir.Terminalden girilen komutlari okur,yorumlar ve diger programlari çaliştirarak kütüklere erişebilecek veya çikti saglayabilecek biçime dönüştürür.
Unix işletim sisteminde üç tür dosya vardir.(siradan dosyalar,dizinler,özel dosyalar)
Sıradan dosyalar okunabilir ve yazılabilir.Dizin ilişkili dosya sayılarını içeren süper dosyalardır.Tüm dizinler kökün alt dizinleridir.Kök altında etc,bin,dev,lib,tmp gibi dizinler yanısıra kullanıcı tanımlı dizinler yer alabilir.Özel dosyalar fiziksel cihazlara karşılık gelip onları işletim sistemine tanıtır.Özel dosyalar /dev dizini içinde yer alır.
Sistem yöneticisi unix'in tüm kaynaklarına ulaşabilen kişidir.İzin vermediği kullanıcılar sisteme giremezler.Sistem açıldığında sistem yöneticisi root bağlantı ismiyle bağlanır.Doğru parolayı yazarsa ekranda ,normal kullanıcı ise $ işareti görünür.Sistemden çıkmak için ctrl ve d tuşlarına basmak yada “exit “yazmak yeterlidir.
DOSYA YÖNETİMİ
Dosyaları okuma,yazma ve çalıştırma izinleri kullanıcı ve gruplara göre sınırlandırabiliriz..Dosya sahibinin değiştirilmesi için “chown yeni sahibinin ismi dosya “ şeklinde komut yazmak gerekir.Bu yetki dosya sahibi veya root tarafından yapılabilmektedir.Grubun değiştirilmesi “chgrp yeni grup dosya“ şeklinde,izin ifadesinin değiştirilmesi “chmod“ şeklinde yapılmaktadır.
Dizin değiştirme dos da olduğu gibi “cd dizin adı“ biçiminde tanımlanmaktadır.Bir üst dizine geçmek için “cd ..“,kök dizine doğrudan ulaşmak için “ cd /“ yazmak yeterli olacaktır.Üzerinde çalışılan dizinin belirlenmesi “pwd“ komutuyla gerçekleşmektedir.
Dizin içindeki dosyaların listelenmesi “ls [seçenekler][dosya veya dizin adı]“ şeklinde gerçekleşmektedir.Seçenekler:“-c“ görüntü çok kolonlu ve dosya isimleri azalan sırada olacaktır.
“-R“ dizin içindeki dosyaların yanısıra tüm alt dizinleri içerikleriyle listeler.“-l“ dosya hakkında ayrıntılı bilgi istendiğinde,“-t“ dosyaların değişime uğrama zamanlarına göre sıralanması için,“-u“ dosyaların en son erişim zamanlarına göre sıralanması için “-r“ sıralamayı ters yönde yapmak için kullanılır.
Dizin yaratmak için “mkdir“ komutu kullanılır.Dizinlerin silinmesi için “rmdir [dizin adı] komutu kullanılır.İki dizini karşılaştırmak için “dircmp [seçenek] dizin1 dizin 2“ komutu kullanılır.“-d“ her iki dizinin sahip olduğu dosyaların karşılıklı olarak görüntülenmesini sağlar.“-s“ sadece farklı içeriğe sahip dosyaların isimlerini görüntülenmesi için seçenekleri kullanılır.
Kopyalama işlemi “cp dosya 1[dosya 2] dosya veya dizin “biçimindedir.Dosyayi ayni dizin içinde farkli bir adlada kopyaliyabiliriz.Dosyalarin taşinmasi işlemi “mv -f dosya1 dosya2 dosya veya dizin adi ]“şeklinde yapilmaktadir.Dosyalarin silinmesi işlemi “rm [seçenek] dosya “ şeklinde tanimlanmaktadir.“-i“ dosyalarin etkileşimli olarak tek tek silinmesi için ,“-r“ bir dizini içindeki tüm dosyalarla birlikte silmek için seçeneklerinden biri kullanilabilir.
Dosya içeriğinin görüntülenmesi için “cat [seçenek] dosya “ komutu kullanılır.Seçenekler şunlardır:“-u“ komut çıktısının bir ara belleğe alınmasını sağlar.“-s“ mevcut olmayan dosyalarla karşılaşıldığında kullanıcı uyarılmaz.İki dosyayı birleştirerek yeni bir dosya elde etmek için “cat dosya 1 dosya 2> dosya 3 “ komutu kullanılır.Dosya içeriğinin sayfalar halinde görüntülenmesi için “pg [seçenek] dosya “ komutu kullanılır.“-numara “ her defasında görüntülenecek satırların sayısını gösterir.“-c“ herbir sayfa görüntülenmeden önce ekran temizlenir.“-s“ mesajların görüntülenmesi sağlanır.“+satırno“ belli bir satırdan sonrası görüntülenmek isteniyorsa kullanılır.
Dosyaların aranması için “find yol tanımı [seçenek]“ şeklinde komut yazmak gerekir.Seçenekler şunlardır:“-name“ aranılacak dosyanın ismi,“-type x“ dosyanın tipine göre(x yerine b,c,d,p,f gelebilir.b: blok dosya,c:karakter dosya,d: dizin,p: fifo dosyası,f: sıradan dosya),“-user“ belli kullanıcıya ait dosyalar,“-group“ belli gruba ait dosyalar,“-atime n“ n gün içinde erişilen dosyalar,
“-ctime n“ n gün içinde değiştirilen dosyalar,“-mtime n“ n gün içinde işlem gören dosyalar,“-print“
bulunan dosyaların ekranda görüntülenmesini sağlar.
Unix işletim sisteminde mevcut dosyanin tipinin belirlenmesi gerekebilir,dosyanin boş olup olmadigi,metin dosyasi ise türü veya dizin olup olmadigini belirlemek için “file“ komutu kullanilir.
File komutu kullanıldığında aşağıdaki tanımlar söz konusu olabilir.
Ascii text:ascii dosya olduğunu belirtir.Dosyada noktalama işaretlerinin %20`den daha azı boşluk veya yeni satır ile bitmektedir.English text:noktalama işaretlerinin %20 den daha fazlası boşluk veya yeni satırla bitmektedir.Directory:görüntül enen dosya dizindir.Empty:dosya boştur.Cannot open kuma izni olmayan bir dosya.Command text:kabuk dosyalarını içeren bir dosya. Data diğerlerinin dışında ki bilgi dosyaları.
Dosyaların farklı biçimlere dönüştürülmesi gerektiğinde “dd [seçenek=değer] komutu kullanılır.
Seçenekler şu şekilde tanimlanmaktadir:“if=dosya “ giriş dosyasi,“of=dosya“ çikiş dosyasi,“ibs=n“ giriş dosyasinin blok boyu,“obs=n“ çikiş dosyasinin blok boyu,“skip=n“ çikiş dosyasi yaratilirken giriş dosyasinin n blogunun atilmasini saglar,“seek=n“ kopyalama öncesinde çikiş dosyasinin başindan itibaren n blogu arar,“conv=ascii“ ebcdic dosyasini ascii dosyaya çevirir,“conv=ebcdic“ ascii dosyasini ebcdic dosyasina çevirir,“conv=lcase“ büyük harfleri küçük harflere dönüştürür , “conv=ucase“ küçük harfleri büyük harflere dönüştürür.
Dosyaları belirli kolonlara sıralama yapmak için sort komutu kullanılır.Bu komutun kullanımı
“sort [seçenek][+pos1 [-pos2]] [-o çıktı dosyası] dosya 1“ şeklinde kullanılır.seçenekler şu şekilde kullanılır “-c“ belirlenen sıralama kurallarına uygun olup olmadığını denetler,“-m“ sıralı dosyaları birleştirmek amacıyla kullanılır.“-n“ bir aritmetik değere göre sıralama yapar.“-r“ sıralamayı ters yönde yapar.“+pos1[-pos2] sıralamaya temel oluşturacak anahtar alanın başlangıç ve bitiş pozisyonlarını belirler.
Bir dosya içinde birden fazla satır aynı içeriğe sahip olabilir.Alt alta tekrarlı satırların görüntülenmesi için “uniq“ komutu kullanılır.“uniq [seçenek] dosya“ şeklinde kullanılır.Seçenekleri şu şekilde sıralıyabiliriz.“-u“ sadece dosya içinde tekrarlanmayan satırların görüntülenmesini sağlar.
“-d“ sadece tekrar eden satırları elde etmek için kullanılır.“-c“ tekrarlı satırları tek bir satır halinde görüntelemek için kullanılır.
Sıralı iki dosyadan aynı satırların bulunarak görüntülenmesi için “comn [seçenek]dosya1 dosya2,
komutu yardımıyla bulunur.“-l“ sadece birinci dosyada yeralna satırları gözardı eder ve ikinci dosya satırlarını görüntüler, “-2“ sadece ikinci dosyada bulunan satırları görüntülemez ,“-3“ her iki dosyada yer alan satırların görüntülenmemesini sağlar.
Dosya sonundan belirli sayıda satırı seçerek görüntülemek “tail“ komutuyla yapılmaktadır.Tail komutuyla kullanılan seçenekler şunlardır:“+sayı“ dosyanın başından itibaren başlayarak görüntülenecek birim sayısı,“-sayı“ dosyanın sonundan itibaren başlayarak görüntülenecek birim,
“l“ satırlara göre seçme işlemi,“b“ bloklara göre seçme işlemi,“c“ karakter sayısına göre seçme işlemi yapmamızı sağlar.
Bir dosyayı belirlenen sayıda ayrı dosyalara bölmek amacıyla “split“ komutu kullanılır.Bu komut “split [-n] dosya [isim] “ şeklinde tanımlanır.n belirtilmediği takdirde 1000 satırlık dosyalar ayırır.
Bir dosya içindeki satırların içerdiği alanları keserek belirli bir yere kopyalama olsıdır.bu amaçla “cut“ komutu kullanılır.“cut [seçenek] dosya “biçiminde tanımlanır.“-cliste“ karakter konumlarını belirler,“-fliste“ özel bir ayıraç ile ayrılan alanları tanımlamak amacıyla kullanılır.“-dayıraç “ ayıraçları tanımlamak için tercih edilir,“-s“ -f seçeneğinin kullanıldığı durumlarda ,ayıraca sahip olmayan satırların atlanmasını sağlar.
Aynı dosyanın veya başka dosyalardan belirli satırları birleştirmek içim kullanılan komut şu şekilde “paste [seçenek] dosya 1 dosya2 “ tanımlanmaktadır.“-d karakter“ iki dosyanın karşılıklı ,
satırlarını araya belirlenen karakteri yerleştirmek suretiyle birleştirir.“-s“ dosya içindeki satırları yan yana birleştirir,“-“ dosya ismi yerine kullanılarak ,satırların ekrandan girilmesi sağlanır.İki sıralı dosyanın ilişkili kayıtlarını bir satır üzerinde birleştirmek amacıyla “join “komutu kullanılır.
Bir dosyanın kaç satırdan veya kelimeden oluştuğunu öğrenmek için“wc [seçenek] dosya“ biçiminde tanımlı komut kullanılır.“-l“ satırları saymak amacıyla kullanılır,“-w“ kelimeleri saymak amacıyla ,“-c“ sadece karakterleri saymak amacıyla kullanılır.
YAZICI DENETİMİ
Unix işletim sisteminde dosyalar istendiginde yazicidan çikti alinabilir.Bu amaçla dosyalar ya dogrudan yaziciya yada bir sira dahilinde yazilmasini saglamak için spool denen olay gerçekleşir. Spool içine dahil edilen dosyalarin sirasi fifo (ilk giren ilk çikar) kuralina uygun olacaktir. Yazicidan dogrudan çikti alabilmek için “cat dosya > /dev/lp0“ yazmak yeterlidir. Basilabilir türdeki dosyalarin yaziciya gönderilmesi “lp“ komutuyla gerçekleşmektedir.lp komutu kullanildiginda ,yazdirilacak dosyanin bir kopyasinin oluşturulmasi isteniyorsa -c seçenegi kullanilir
“-m“ dosyaların yazıcıdan bastırılması ardından mesaj gönderilmesini sağlar.“-n sayı“ yazdırılacak dosyanın kopya sayısını belirtmek için bu seçenek kullanılmalıdır.Lp komutuyla yazdırılmak üzere spoola gönderilen basımistekleri gerektiğinde iptal edilebilir.“cancel liste numarası yazıcılar“ komutuyla bunu gerçekleştirebiliriz.Hangi listelerin spool`da bekletildiğini “ lpstat “ komutuyla öğrenebiliriz.
Bir yazıcıyı veya bir grup yaıcıyı devre dışı bırakmak için “disable“ komutu kullanılır.Yazıcıları aktif hale getirmek içinse “enable yazıcı “ komutu uygulanmalıdır.
İŞLEM YÖNETİMİ
İşlemlerin durumları hakkında bilgi edinmek için “ps“ komutu kullanılır.Ps komutuyla beraber kullanılan seçenekler şunlardır.“-e“ tüm işlemlerle ilgili bilgileri ,“-d“ grup liderleri hariç ,tüm işlemler hakkında bilgileri,“-a“ grup liderleri ve terminallerle ilişkisi olanlar dışındaki tüm işlemleri,
“-l“ ayrıntılı listeyi görüntülemek için kullanılır.ps komutu kullanıldığında ekranda işlemlerin durumları kolonlar halinde görünür.Bu kolonlar uıd: işlem sahibinin kullanıcı numarası, pıd:işlem numarası,stime:işlemin başlama saati,prı:işlemin önceliğini,addr:işlemin bellekteki yeri mevcut değilse diskteki adresinin görüntülendiği kolondur,sz:işlemin bellekteki blok cinsinden boyutu,
tty:işlemi kontrol eden terminal,cmd:çaliştirilan komut şeklinde tanimlanir.
Çalışmakta olan bir işlemi kesmek üzere “kill“ komutu kullanılır.Bu komut şu şekilde kullanılır.
“kill [-sinyal] PID“.Öldürülecek işlemin pid numarasi ps komutuyla elde edilebilir.Kullanici sadece kendine ait işlemleri durdurabilir.digerlerini sistem yöneticisi durdurabilir.
OFİS OTOMASYONU
Unix işletim sisteminde takvim,hatirlatma servisi,hesap makinesi,doküman hazirlama ve elektronik posta gibi ofis otomasyonuna yönelik bazi olanaklar bulunmaktadir.Sistem tarihinin ögrenilmesi için “date“ komtunu kullanamk gerekir.Date komutu yanina eklenecek seçenekler ile
Daha ayrıntılı biçimde öğrenebiliriz.“+m“ yılın kaçıncı ayı olduğunu,“+j“ yılın kaçıncı günü olduğunu,“+d“ ayın kaçıncı günü olduğunu,“+H“ saat gösterimi,“+M“ dakika gösterimi,“+S“ saniye gösterimi için kulanılır.Takvimi görüntülemek için “cal“ komutu kullanılır.
Hatırlatma komutu “calendar“ biçiminde tanımlanır.Bu komut kullanıcını kendi dizinindeki calendar adlı dosyayı okur.Bunun için öncelikle .profile dosyasına calendar komutu eklenir.
(echo “calendar“ >> .profile) şeklinde.Calendar dosyasi vi editörü ile yaratilabilir.Örnegin;
3/3 : 10:00pm matematik finali gibi.Hesap makineini kullanmak için “bc“ komutu kullanılır.
Unix işletim sisteminin kullanicilarina sundugu bir başka özellik mesaj gönderebilmedir.Diger bir kullaniciya mesaj gönderme için “mail“ veya “ mailx“ komutlarini kullanabiliriz.“mail [seçenekler] kullanici“ biçiminde kullanilir.Mail komutuyla kullanilan seçenekler şunlardir.“-e“ mesajin ekranda görüntülenmesini saglar,“-p“ tüm mesajlar ekranda ard arda akip gider,“-q“ kesme işleminin yapilabilmesini saglar,“-r“ mesajin ilk gelen ilk çikar ilkesine göre görüntülenmesini saglar aksi takdirde son gelen mesajlar önce görüntülenir,“-f dosya“ mesajlarin belirtilen dosya içine kaydedilmesini saglar.Mesaji göndermek için “mail kullanici“ yazinca alt satira geçer ve mesajin sonuna boş satira nokta yazana kadar bekler.Mail komutu ileuizak sistemlere mesaj gönderme olanagi da vardir. “mail [uzaktaki sistem-adi!] kullanici “ biçiminde tanimlanmaktadir.
Mailin okunması için sadece “mail“ yazarak okuyabilir.Mail yazdıktan sonra enter tuşuna basılırsa mesajlar ardarda görüntülenir.“d“ yazılrsa gelen mesajı siler,“p“ gelen mesajın tekrar görüntülenmesini sağlar.* komutların özetini gösterir,“s dosya“ mesajın belirtilen dosya içine kaydeder.Mail ve mailx komutları gönderilen mesajlar ,karşı kullanıcılar tarafından anında görülemez.Karşı kullanıcı bu komutkarı kullanırsa mesajı görebilir.Belirli bir kullanıcıya mesaj iletildiğinde anında görüntülenmesi isteniyorsa “write kullanıcı terminal tanımı“ biçiminde tanımlı komutu kullanmak gerekir.Kullanıcı herzaman karşı tarafa mesaj iletemeyebilir.“mesg n“ komutunu kullanan kullanıcı kendine mail gelmesini engelleyebilir.
KABUK PROGRAMLARI
Unixde komutlardan oluşan yordamlar hazirlamak olasidir.Bu sayede unix komut yorumlayicisi ile kabuk programlari yazilabilir.Iki tür kabuk vardir;bourne ve c .Bourne kabugunda çalişirken c kabuguna geçmek için “csh“ komutu kullanilir.Unix kabugunda degişken atnimi atama yoluyla yapilir.(degişken=dizgi)Unix komut kabul işareti $ idi,bunu degiştirmek için “PS1=karakter“ yazilabilir.Terminal tipini degiştirmek için term komutu kullanilabilir.Mevcut terminali vt100 yaomak için “term vt100““export term“ biçiminde tanim yapabiliriz.kullanici tanimini görmek için echo $user yazabiliriz.Eger ismi degiştirmek istiyorsak “USER=isim““export user“ yazmak gerekir
Kabuk programları programlama dillerine benzer.Okuma ,yazma,kontrol ve döngü işlemlerini yapabilecek komutlara sahiptir.Kabuk programlarını vi editöründe yapabiliriz.Çalıştırmak istendiğinde “sh kabuk programı [parametreler]“ yazmak yeterlidir.Kabuk programlarında kullanılan bazı özel komutlar şunlardır.“exec“ kabuk programları içinde yeni bir işlem yaratmaksızın komut çalıştırabilmesine olanak sağlar.“newgrp“ grup tanımın değiştirmek için “newgrp [-] [grup] yazmak yeterlidir.“set“ çevre değişkenlerini topluca görüntülemek için kullanılır.Mevcut tüm çevresel değişkenleri yok etmek amacıyla “unset“ kullanılır.
Kabuk programlarında kullanılan for,until,while gibi döngülerden kurtulmak için “break“ komutu kullanılır.Belirtilen ifadeleri görüntülemek içim “echo“ kullanılır (echo “bugünün tarihi \c“
Date)Kabuk programlarında yer alan değişkenlere klavyeden bilgi atanmasını sağlamak için read komutu kullanılır.
Bir ifadenin mantıksal değerinin alacağı durumlara göre döngü komutlarını kontrol için “test [seçenek] komutu kullanılır.“-r dosya“ belirtilen dosya mevcut ise ve kullanıcı tarafından okunabilir durumda ise doğru(-w ve -x yazma ve çalıştırma için),“-s dosya“ dosya mevcut ve içi dolu ise doğru,“-d dosya“ dosya bir dizin ise doğru seçenekleri kullanılır.Kabuk programını n numaralı işlemin kesilmesine kadar bekletmek için “wait n“ kullanılır.
Kabuk programları içindeki komutları belirli koşullara bağlamak için if komutu kullanılır. Kullanımı
if koşul
then komut
else komut
fi
biçimindedir.Bir liste içinde yeralan değerlerin herbiri için,belirlenen komutları ardarda çalıştırmak için for komutu kullanılır.Kullanımı
for değişken
in liste
do
komutlar
done
biçimindedir.While komutlar
do
komutlar
done biçiminde tanımlı döngüden de faydalanbiliriz.örneğin
while test -d *
do
ls -al *
done bir dizine rastlayıncaya kadar tüm dosyaları listeler.Until komutu tanımı da while komutuyla aynıdır.Until komutunda döngüye son verme işlemi bir koşula bağlanır.
UNIX AĞ SİSTEMİ
Unix sistemleri birbirine bağlamak yakın sistemlerde ethernet yardımıyla doğrudan kabloyla uzak sistemlerde telefon hatları ve modem yardımıyla olmaktadır.Ana sistemin ismini öğrenmek için “uuname “ komutu kullanılır.Dosyaların karşı sistemlere kopyalanması “uucp“ komtuyla gerçekleşmektedir.Kullanımı “uucp[seçenek] kaynak dosyalar hedef dosyalar“ biçimindedir.Hedef dosyalar sistem adı! Yol tanımı veya sistem adı! Kullanıcı adı dol tanımı şeklindedir.Uucp komutuyla kullanılan seçenekler “-d“ kopyalama işlemi esnasında tüm dizinleri yaratır.“-ş“ ara dizinlerin yaratılamasına izin vermez.“-c“ kopyalama esnasında spool dizinine atmadan kopyalar,“-n user “karşı sistem üzerindeki kullanıcıya bilgi verir.
Uucp komutu sonucu yapılan işlemler hakkında usr/spool/uucp/LOGFILE dosyası içine bilgiler kaydedilir.Bu bilgilere ulaşmak için uulog komutu kullanılır.Uucp komutu ile benzer işlemleri yapmak ve özellikle herkesin kullanabileceği dosyaları kopyalamak üzere uuto komutu kullanılır. Uuto komutuyla dosyalar karşı sistemin public dizinine gönderilir.dosyayı public dizininden almak için uupick komutu kullanılır.bu komut şu şekilde kullanılır.“uupick -s sistem“.Bu komutu kullandıktan sonra “from sistem adı:dosya adı dizin adı“ biçiminde mesaj görüntülenir.Komut kullanıcıdan bir yanıt bekler.Şu yanıtlardan biri verilebilir.“return“ sonraki girişe devam et,“d“ girişi iptal etmek amacıyla,“mdizin“ girilen dosyayı belirtilen dizine taşır,“p“ dosya içeriğinin görüntülenmesini sağlar,“q“ işlemi sona erdirmek için,“*“komutların özetini gösterir.
“Cu“ komutu ,ana sistemdeki bir kullanıcıyı karşı sistemin kullanıcısı haline getirir.“cu [seçenek]telefon no|sistem adı“ şeklinde tanımlı komut çalıştığında karşı sistemin bağlantı ismi ve parolası yazılarak sisteme girilebilir.Kullanılan seçenekler “-s hız“ bilgi iletişim hızı tanımlanır,“-d“ komut mesajlarının ekranda görüntülenmesini sağlar,“-m“ modem kontrolüne sahip hattı direkt hat olarak düzenler.Cu komutuyla karşı sisteme bağlantı yapıldığında kullanılan komutlar ~işareti ile başlamak zorundadır.“~.“ cu komutuyla başlayan bağlantı işlemini sona erdirmek için,karşı sisteme bağlandıktan sonra ana sistemde bağlantıyı kesmeden birtakım işlemlerin yapılması için “~!“ komuu kullanılır.Komutun kullanımı“ ~! komut“ biçimindedir.Ana sistemde çalıştırılan komutların karşı sisteme sonuçlarının aktarılması için “~$komut“ kullanılır.Ana sistemdeki dosyayı karşı sisteme kopyalamak için “~%put“ ,karşı sistemdeki dosyayı ana sisteme kopyalamak için “~%take“ komutu kullanılır.
SİSTEM YÖNETİMİ
Kök dışında yeni dosya sisteminin yaratılabilmesi için “/etc/mkfs cihaz blok i düğümleri“ şeklinde tanımlı komutu yazmalıyız.Örneğin bir disk birimin simgeleyen /dev/ds005 cihazı üzerinde 4000 bloğa sahip dosya sistemi yaratmak için“mkfs /dev/ds005 4000“ yazmak yeterlidir.Yaratılan dosya sistemi kullanıma hazır değildir .Bu sistemin kullanılması için unix sisteme bağlanması gerekmektedir.BU işlem“/etc/mount dosya sistemi dizin adı“ şeklinde kullanılmaktadır.
Bir dosya sistemi unix`e bağlandıktan sonra istenirse bunun tersi de yapılabilir.“/etc/umount dosya sistemi“ şeklinde tanımlı bu komutu kullanılır.Bir dosya sistemininiçeriğinin görüntülenmesi için“/etc/ff “komutu kullanılır.Bukomutla beraber bazı seçenekler kullanılabilir.“-l“ dosya sistemi içinde yeralan tüm dosya isimlerini görüntülemek için,“-s“ yol tanımı ardından dosyanın boyutunu bayt cinsinden öğrenmek için ,“-u“ dosya sahiplerinin öğrenilmesi için,“-m n“ son n gün içinde değişikliğe uğrayan dosyaların belirlenmesi için kullanılır.
Dosya sistemini etiketlemek için “/etc/labelit dosya sistemi etiket bölümü -n “komutu kullanılır.
Bir dosyanın i düğümü biliniyorsa dosya adını öğrenmek için “/etc/ncheck i düğüm dosya sistemi“ komutu kullanılır.Dosya sisteminin denetlenmesi ve bozulamaları etkileşimli olarak yapılabilmesi için “fsck“ komutu kullanılır.Bu komutla beraber “-D“ dizinlerdeki kötü blokları belirlemek için kullanılır.
Sistemin açılış düğmesine basıldıktan sonra init işlemi başlar.Bu işlem açılış esnasında izlenecek adımları /etc/inittab dosyasından okur.Sistem çok kullanıcılı durumda iken init komutu kullanmak suretiyle tek kullanıcılı duruma geçmek için init s kullanılır.Sistem açıldıktan sonra çok kullanıcılı duruma geçmesi için /etc/rc dosyasını bulup komutlarını çalıştırmaktadır.etc/rc dosyası içinde cron işlemi denen program belirli zamanlarda istenilen komutların çalıştırılmasını sağlar.Cron işlemi her bir dakikada /usr/lib/crontab dosyasını okuyarak tanımlanmış işlemleri yerine getirir.Terminal,yazıcı modemin kullanılabilir hale gelmesi için etc/inittab dosyasında etc/getty programının olması gerekir
Kullanımı /etc/getty seçenekler biçimindedir.seçenekler hat,hızı,tipi,hat protokolü,“-t“ sistemin ne kadar süre bağlantılı olacağını belirtir.
Bir disk üzerideki boş alanlarin ögrenilmesi için df komutundan yaralanilabilir.Komutun kullanimi df -t dosya sistemi biçiminde olursa her dosyalama sisteminin boş alanlar yanisira toplam alani,i dügümleri de görüntülenir.df -f dosya sistemi biçiminde kullnilirsa dosya sisteminin boş alanini toplayarak verir.Diskin kullanimi hakkinda özet bilgiler alabilmek için du komutu kullanilir. Böylece aşiri büyüyen dosyalar ve dizinler belirlenir.komutun kullanimi “du seçenekler ismler“.-a“ seçenegi kullanilirsa herbir dosya için disk kullanim miktarlari listelenir.“-s“ sadece genel toplami gösterir.
Sistemde kimlerin çalıştığını öğrenmek için who -u komutu kullanılır.Sistemde kimin olduğu ve ne yaptığı öğrenilmek isteniyorsa whodo komutu kullanılır.Belli bir dosyanın kim tarafından kullanıldığı ve işlem numarası listelemek için etc/fuser -u dosyalar komutu kullanılır.Sistem yöneticisi isterse sistemde yapılan işleri tek tek durdurabileceği gibi hepsini aynı anda /etc/killall komutuyla öldürebilir.
Dosyaları yedeklemek için tar komutu kullanılabilir.komutla kullanılan seçenekler :“-r“ belirtilen dosyalar teybin sonuna yazılır,“-x“ tanımlanan dosyaların teypden geri yüklenmesi için,“-f cihaz“ arşivlemenin teyp dışında nereye yapılacağını belilemek için kullanılır.Yeni bir arşiv yaratılması için “-c“ seçeneği kullanılır.Yazıcının sisteme tanıtılması için /usr/lib/lpladmin -d yazici komutu kullanılır.
Vİ EDİTÖRÜ
Unix işletim sisteminde metin dosyalari oluşturmak için kullanilan editör programlarindan biri vi editörüdür.Vi programi,çeşitli işlemleri yapmaya yönelik komut kullanma olanagi saglar.abu komutlarin önemlileri şunlardir.
ZZ dosyanın yazılması suretiyle vi`den çıkış
:w dosyanın yazılmasını sağlar
:w! Mevcut dosyanın üzerine yazılmasını sağlar
:q vi`den çıkış
:q! Değişiklikleri gözardı ederek vi`den çıkış
UNİX KOMUTLARINA ERİŞİM
:sh vi içinden unix komut yorumlayıcısına ulaşım
:! Komut Unix komutlarını çalıştırmak için
EKRANDAKİ GÖRÜNTÜNÜN HAREKETİ
Ctrl f bir sayfa ileri
Ctrl b bir sayfa geri
Ctrl d yarım sayfa yukarı
Ctrl u yarım sayfa aşağı
ARAMA İŞLEMİ
/ kalıp kalıbın ileri doğru aranması
? kalıp kalıbın geri doğru aranması
n ileri doğru aramanın tekrarlanması
N geri doğru aramanın tekrarlanması
İMLECİN EKRAN ÜZERİNDEKİ HAREKETİ
“h“ sola hareket
“l“ sağa hareket
“j“ aşagi hareket
“k “ yukarı hareket
“G“ son satıra hareket
BELİRLİ SATIRLARIN BULUNMASI
“H“ birinci satır
“L“ son satır
+n ileri doğru n.satıra hareket
-n geri doğru n.satıra hareket
KARAKTER VE SATIR EKLEME,SİLME,DEĞİŞTİRME
“a“ satırın sonundan itibaren bilgi girişi
“A“ satırın sonuna bilgi girişi
“i“ iki karakter arasına bilgi girişi
“dw“ bir kelimenin silinmesi
“dd“ bir satırın silinmesi
“x“ bir karakter silinmesi
“o“ imlecin bulunduğu satır ile sonraki satır arasına boş satır ekler
“O“ imlecin bulunduğu satır ile önceki satır arasına boş satır ekler
“r“ imlecin üzerinde bulunduğu karakteri değiştirmek için
“cw“ bir kelimenin değiştirilmesi için
“C“ bir satırın değiştirilmesi için
“yy“ bir satırı yakalar
“p“ yakalanan satırın yazılmasını sağlar.
