Temel Yapılar: date ve datetime
datetime modülü, geliştiricilerin bilmesi gereken dört temel yapı sunar: date, time, datetime ve timedelta. İlk üçü isimlerinden de anlaşıldığı gibi tarih, saat ve her ikisinin birleşimini ifade ederken, dördüncüsü bir zaman aralığını temsil eder.
Python:
from datetime import date, datetime, timedelta
today = date.today()
now = datetime.now()
print(today)
print(now)
print(type(today), type(now))
date yapısı, saat bilgisi olmaksızın sadece gün, ay ve yıl bilgilerini tutar. datetime ise hem tarih hem de saat bilgisini içerir. Eğer projenizde saat detayına ihtiyaç duymuyorsanız, date kullanmak daha sade bir yaklaşımdır.Belirli Tarihler Tanımlamak
Nesneleri doğrudan şu şekilde oluşturabilirsiniz:
Python:
from datetime import date, datetime
launch = date(2026, 1, 15)
meeting = datetime(2026, 1, 15, 14, 30)
print(launch)
print(meeting)
Kullanılan argümanlar
date için year, month, day şeklindeyken; datetime için year, month, day, hour, minute, second, microsecond değerlerine kadar çıkabilir.Verilere Erişmek
Hem date hem de datetime nesnelerinin çeşitli öznitelikleri mevcuttur:
Python:
from datetime import datetime
now = datetime(2026, 4, 20, 9, 30, 15)
print(now.year, now.month, now.day)
print(now.hour, now.minute, now.second)
print(now.weekday()) # 0 = Monday, 6 = Sunday
print(now.isoweekday()) # 1 = Monday, 7 = Sunday
print(now.isoformat())
Diğer sistemlerin kolayca çözümleyebileceği
"2026-04-20T09:30:15" gibi makine dostu çıktılar almak için isoformat() metodunu kullanabilirsiniz.strftime ile Biçimlendirme
Tarih ve saat verilerini insanların rahatça okuyabileceği metinlere dönüştürmek için
.strftime(fmt) metodu kullanılır:
Python:
from datetime import datetime
now = datetime(2026, 4, 20, 9, 30)
print(now.strftime("%Y-%m-%d")) # 2026-04-20
print(now.strftime("%d %B %Y")) # 20 April 2026
print(now.strftime("%I:%M %p")) # 09:30 AM
print(now.strftime("%A, %d %b")) # Monday, 20 Apr
Sıkça kullanılan format kodları şunlardır:
•
%Y - 4 haneli yıl (2026)•
%m - İki haneli ay numarası (04)•
%d - İki haneli gün numarası (20)•
%H / %I - Saat (24 saat veya 12 saat formatında)•
%M - Dakika•
%S - Saniye•
%A / %a - Gün adının tam veya kısa hali (Monday / Mon)•
%B / %b - Ay adının tam veya kısa hali (April / Apr)•
%p - AM/PM gösterimiBu kodların tamamını ezberlemek yerine, ihtiyaç duyduğunuzda bakabileceğiniz bir referans listesini saklamanız yeterlidir.
strptime ile Ayrıştırma
Süreci tersine çevirerek, formatı belli olan bir metni datetime nesnesine dönüştürmek için
strptime kullanılır:
Python:
from datetime import datetime
text = "2026-04-20 09:30"
parsed = datetime.strptime(text, "%Y-%m-%d %H:%M")
print(parsed)
print(parsed.year, parsed.hour)
Bu işlemde format dizgesi ile giriş metni birebir örtüşmelidir; aksi takdirde
strptime bir ValueError hatası döndürür.Modern Python versiyonlarında, standart ISO-8601 formatındaki metinler için daha pratik bir yöntem bulunmaktadır:
Python:
from datetime import datetime
d = datetime.fromisoformat("2026-04-20T09:30:00")
print(d)
Eğer standart dışı veya karmaşık formatlarla çalışıyorsanız, esnek tahmin yeteneği olan
dateutil paketini (pip install python-dateutil) yükleyerek parser.parse() fonksiyonundan yararlanabilirsiniz.timedelta ile Zaman Aritmetiği
Tarihler üzerinde ekleme veya çıkarma gibi matematiksel işlemler yapmak için
timedelta kullanılır:
Python:
from datetime import date, datetime, timedelta
today = date(2026, 4, 20)
next_week = today + timedelta(days=7)
yesterday = today - timedelta(days=1)
print(next_week, yesterday)
# İki tarihi çıkarmak sana bir timedelta verir.
gap = date(2027, 1, 1) - today
print(gap)
print(gap.days)
timedelta ile şu parametreler tanımlanabilir: days, seconds, microseconds, milliseconds, minutes, hours ve weeks. Ayların ve yılların uzunlukları değişken olduğu için bu yapıda months veya years parametreleri bulunmaz. Bu tür hesaplamalar için dateutil.relativedelta tercih edilmelidir:
Python:
from dateutil.relativedelta import relativedelta
from datetime import date
today = date.today()
next_quarter = today + relativedelta(months=3)
print(next_quarter)
Saat Dilimleri: Naive ve Aware
Saat dilimi bilgisi içermeyen datetime nesnelerine "naive" (saf) denir; Python bu nesnelerin hangi zaman dilimine ait olduğunu bilmez. Tek bir zaman dilimiyle çalışıyorsanız bu bir sorun teşkil etmez, ancak farklı bölgelerden gelen verilerle işlem yaparken sorunlar ortaya çıkar.
"Aware" (bilinçli) datetime nesneleri ise saat dilimi bilgisini bünyesinde barındırır. Bir zaman dilimini şu şekilde ekleyebilirsiniz:
Python:
from datetime import datetime, timezone, timedelta
utc_now = datetime.now(timezone.utc)
print(utc_now)
print(utc_now.tzinfo)
Python 3.9 ile birlikte, sistemin IANA veri tabanını kullanan ve adlandırılmış saat dilimlerini destekleyen
zoneinfo modülü eklenmiştir:
Python:
from datetime import datetime
from zoneinfo import ZoneInfo
now_tokyo = datetime.now(ZoneInfo("Asia/Tokyo"))
now_ny = datetime.now(ZoneInfo("America/New_York"))
print(now_tokyo)
print(now_ny)
print(now_tokyo - now_ny) # timedelta neredeyse sıfır - aynı an, farklı saatler
Farklı saat dilimleri arasındaki dönüşümler
.astimezone() ile gerçekleştirilir:
Python:
from datetime import datetime
from zoneinfo import ZoneInfo
utc = datetime(2026, 4, 20, 12, 0, tzinfo=ZoneInfo("UTC"))
berlin = utc.astimezone(ZoneInfo("Europe/Berlin"))
print(utc)
print(berlin)
Altın kural şudur: Verileri her zaman UTC formatında saklayın ve yalnızca kullanıcıya sunacağınız aşamada yerel saat dilimine dönüştürün. Bu yöntem, saat dilimi kaynaklı hataların çoğunu engeller.
Timestamp Kullanımı
Unix timestamp, 1 Ocak 1970 UTC tarihinden itibaren geçen toplam saniye sayısıdır. Python ile bu dönüşümler oldukça kolaydır:
Python:
from datetime import datetime, timezone
now = datetime.now(timezone.utc)
ts = now.timestamp()
print(ts)
print(datetime.fromtimestamp(ts, tz=timezone.utc))
Timestamp'ler özellikle sıralama, karşılaştırma ve farklı sistemlerle veri alışverişi yaparken çok kullanışlıdır. Ancak insan okuması için bu veriyi tekrar datetime nesnesine çevirmeniz gerekir.
Zaman Ölçümü Yapmak
Basit süre hesaplamaları için iki datetime nesnesi birbirinden çıkarılabilir:
Python:
from datetime import datetime
import time
start = datetime.now()
time.sleep(0.2)
elapsed = datetime.now() - start
print(elapsed.total_seconds())
Yüksek hassasiyetli performans analizleri için sistem saati değişikliklerinden etkilenmeyen ve mikrosaniye altı çözünürlük sunan
time.perf_counter() kullanılmalıdır. Basit API yanıt sürelerini ölçmek gibi durumlar için datetime.now() kullanımı yeterli olabilir.Sık Kullanılan Kalıplar
Python:
from datetime import date, datetime, timedelta, timezone
# Bugünün tarihi ISO biçiminde
print(date.today().isoformat())
# Yıl cinsinden yaş (kabaca - artık yıllarda tam değil)
dob = date(1990, 7, 15)
days_old = (date.today() - dob).days
print(days_old // 365, "years old")
# UTC'de mevcut saatin başlangıcı
now = datetime.now(timezone.utc)
start_of_hour = now.replace(minute=0, second=0, microsecond=0)
print(start_of_hour)
# Yedi gün önce
print(date.today() - timedelta(days=7))
Önemli Hatırlatmalar
• İhtiyaçlarınızın büyük çoğunluğu
date, datetime ve timedelta ile çözülebilir.• Makineler için ISO-8601 standardını, insanlar için ise
strftime biçimlendirmesini kullanın.• Veriyi UTC olarak depolayın, gösterim anında dönüştürün.
• İsimlendirilmiş saat dilimleri için
zoneinfo modülünden faydalanın.• Ay ve yıl bazlı hesaplamalar için
dateutil.relativedelta kullanın.Bir sonraki adımda, araç setimize düzenli ifadeleri ekleyeceğiz.