Bir Sınıfı Diğerinden Türetmek
Kalıtım (inheritance), bir sınıfı halihazırda var olan başka bir sınıfın özelliklerini devralacak şekilde genişletmenize imkân tanır. Mevcut sınıfa üst sınıf (temel sınıf veya superclass), türetilen yeni sınıfa ise alt sınıf (subclass) denir. Alt sınıf, üst sınıfın tüm metotlarını ve özniteliklerini otomatik olarak sahiplenir; böylece kod tekrarından kurtulur, gerekirse yeni işlevler ekleyebilir veya mevcut olanları özelleştirebilirsiniz.
Bir sınıfın üst sınıfını belirtmek için sınıf adından sonra gelen parantezleri kullanırsınız:
Python:
class Animal:
def __init__(self, name):
self.name = name
def describe(self):
return f"{self.name} is an animal"
def speak(self):
return "..."
class Dog(Animal):
def speak(self):
return "Woof"
rex = Dog("Rex")
print(rex.describe()) # Animal'dan miras alındı
print(rex.speak()) # Dog içinde tanımlandı
Kodu çalıştırdığınızda şu çıktıyı alırsınız:
Kod:
Rex is an animal
Woof
Dog sınıfı içerisinde __init__ veya describe metoduna rastlanmaz. Dog("Rex") nesnesi oluşturulduğunda, Python önce Dog sınıfında bir __init__ arar, bulamayınca Animal sınıfındaki tanımı devreye sokar. Aynı durum rex.describe() çağrısı için de geçerlidir. Ancak rex.speak() çağrıldığında, Python speak metodunu doğrudan Dog sınıfında bulur ve arama orada sona erer.Bu mekanizmanın temelinde bir arama önceliği vardır: Python sırasıyla nesnenin kendi sınıfına, ardından üst sınıfına ve hiyerarşideki diğer üst sınıflara bakarak ilk eşleşeni çalıştırır.
Metotları Geçersiz Kılmak (Override)
Alt sınıfta, üst sınıftakilerle aynı isme sahip bir metot oluşturduğunuzda, bu metot üst sınıftaki muadilini "override" eder, yani geçersiz kılar. Böylece her alt sınıf, aynı ismi taşıyan çağrılara farklı tepkiler verebilir:
Python:
class Shape:
def area(self):
return 0
def summary(self):
return f"{type(self).__name__} with area {self.area()}"
class Rectangle(Shape):
def __init__(self, width, height):
self.width = width
self.height = height
def area(self):
return self.width * self.height
class Square(Rectangle):
def __init__(self, side):
super().__init__(side, side)
shapes = [Rectangle(3, 4), Square(5), Shape()]
for shape in shapes:
print(shape.summary())
Kodu çalıştırdığınızda şu çıktıyı alırsınız:
Kod:
Rectangle with area 12
Square with area 25
Shape with area 0
summary metodu yalnızca Shape sınıfında tanımlanmış olsa da, self.area() üzerinden işlem yapar. self değişkeni mevcut nesneyi temsil ettiğinden; bir Rectangle nesnesi Rectangle.area metodunu, Square nesnesi ise üst sınıftaki area metodunu tetikler. Üst sınıf, alt sınıfın detaylarını bilmese bile, kalıtım sayesinde ortak bir iş akışını başarıyla yönetir.super() Kullanarak Üst Sınıfa Erişim
Alt sınıf kendi
__init__ metodunu tanımladığında, üst sınıfın __init__ metodu artık otomatik tetiklenmez. Eğer üst sınıfın kurulum mantığına hala ihtiyacınız varsa, super().__init__() yapısını kullanmalısınız:
Python:
class Account:
def __init__(self, owner, balance=0):
self.owner = owner
self.balance = balance
def deposit(self, amount):
self.balance += amount
class SavingsAccount(Account):
def __init__(self, owner, balance=0, rate=0.02):
super().__init__(owner, balance) # owner ve balance'ı Account ayarlasın
self.rate = rate # sonra yeni olanı ekle
def add_interest(self):
self.deposit(self.balance * self.rate)
acct = SavingsAccount("Ada", 1000, rate=0.05)
acct.add_interest()
print(acct.owner, acct.balance)
Kodu çalıştırdığınızda şu çıktıyı alırsınız:
Kod:
Ada 1050.0
super() fonksiyonu, arama işlemine mevcut sınıfın üstünden başlayan bir nesne döndürür. super().__init__(owner, balance) çağrısı, aynı nesne üzerinden Account.__init__ fonksiyonunu çalıştırarak self.owner ve self.balance değerlerini atar.Eğer bu satırı atlarsanız, nesne gerekli kurulumlar tamamlanmadan yarım kalmış olur:
Python:
class Account:
def __init__(self, owner):
self.owner = owner
class SavingsAccount(Account):
def __init__(self, owner, rate):
self.rate = rate # super().__init__(owner) unutuldu
acct = SavingsAccount("Ada", 0.05)
print(acct.rate)
try:
print(acct.owner)
except AttributeError as err:
print("AttributeError:", err)
Kodu çalıştırdığınızda şu çıktıyı alırsınız:
Kod:
0.05
AttributeError: 'SavingsAccount' object has no attribute 'owner'
Doğrudan
Account.__init__(self, owner) yazmak da teknik olarak mümkündür, ancak super() kullanımı hem üst sınıf ismini tekrar etmenizi önler hem de çoklu kalıtım durumlarında daha hatasız sonuçlar verir.Metodu Genişletmek
super() kullanımı yalnızca __init__ ile sınırlı değildir; diğer tüm metotlarda da kullanılabilir. Bir metodu tamamen değiştirmek yerine, üst sınıfın sunduğu işlevselliği koruyup üzerine yeni özellikler eklemek için super() idealdir:
Python:
class Logger:
def format(self, message):
return message
def log(self, message):
print(self.format(message))
class TimestampLogger(Logger):
def format(self, message):
base = super().format(message)
return f"[12:00] {base}"
class LevelLogger(TimestampLogger):
def format(self, message):
return "INFO " + super().format(message)
Logger().log("started")
TimestampLogger().log("started")
LevelLogger().log("started")
Kodu çalıştırdığınızda şu çıktıyı alırsınız:
Kod:
started
[12:00] started
INFO [12:00] started
Burada her sınıf kendi üzerine bir parça ekler ve kalan işi yukarıya devreder. Üst sınıfın
format metodunda yapılacak bir değişiklik, otomatik olarak alt sınıflara da yansır.isinstance ve issubclass Kontrolleri
Bir alt sınıf nesnesi, aynı zamanda üst sınıfının da bir örneğidir.
isinstance(obj, cls) metodu bir nesnenin belirli bir sınıfa ait olup olmadığını kontrol ederken, issubclass(child, parent) ise sınıflar arası hiyerarşik bağı doğrular:
Python:
class Animal:
pass
class Dog(Animal):
pass
class Cat(Animal):
pass
rex = Dog()
print(isinstance(rex, Dog)) # True
print(isinstance(rex, Animal)) # True: bir Dog bir Animal'dır
print(isinstance(rex, Cat)) # False
print(isinstance(rex, (Cat, Dog))) # True: tuple'daki herhangi bir sınıfla eşleşir
print(issubclass(Dog, Animal)) # True
print(issubclass(Animal, Dog)) # False
print(issubclass(Dog, Dog)) # True: bir sınıf kendi alt sınıfı sayılır
print(type(rex) is Animal) # False: type() kalıtımı yok sayar
Nesne tiplerini karşılaştırırken
type(obj) is Animal gibi yöntemler yerine isinstance kullanmalısınız; aksi takdirde alt sınıfları göz ardı etmiş olursunuz.Python'da her sınıf, özel olarak belirtilmese bile varsayılan olarak
object sınıfından türetilir. Bu yüzden __str__, __repr__ veya __eq__ gibi temel metotlar her zaman mevcuttur. Örneğin, __str__ metodunu override ederek print() fonksiyonunun çıktısını dilediğiniz gibi özelleştirebilirsiniz:
Python:
class Point:
def __init__(self, x, y):
self.x = x
self.y = y
def __str__(self):
return f"({self.x}, {self.y})"
print(Point(2, 3))
print(issubclass(Point, object))
Kodu çalıştırdığınızda şu çıktıyı alırsınız:
Kod:
(2, 3)
True
Soyut Sınıflar ve Zorunlu Metotlar
Bazen bir üst sınıfın doğrudan örneklenmesini istemez, onu sadece bir "şablon" olarak tutmak istersiniz.
abc modülü bu amaçla kullanılır. @abstractmethod dekoratörü ile işaretlenen bir metot, alt sınıflar tarafından mutlaka override edilmek zorundadır:
Python:
from abc import ABC, abstractmethod
class Exporter(ABC):
@abstractmethod
def export(self, rows):
...
def run(self, rows):
print(f"exporting {len(rows)} rows")
return self.export(rows)
class CsvExporter(Exporter):
def export(self, rows):
return "\n".join(",".join(map(str, row)) for row in rows)
print(CsvExporter().run([[1, 2], [3, 4]]))
try:
Exporter()
except TypeError as err:
print("TypeError:", err)
Kodu çalıştırdığınızda ilk üç satır işlemi, son satır ise hatayı gösterir:
Kod:
exporting 2 rows
1,2
3,4
Buradaki
TypeError, nesne oluşturulurken eksik metot nedeniyle fırlatılır.Çoklu Kalıtım ve MRO
Python'da bir sınıf aynı anda birden fazla üst sınıftan türetilebilir:
Python:
class Swimmer:
def move(self):
return "swims"
def swim(self):
return "paddling"
class Flyer:
def move(self):
return "flies"
def fly(self):
return "flapping"
class Duck(Swimmer, Flyer):
pass
d = Duck()
print(d.swim(), d.fly())
print(d.move())
print([cls.__name__ for cls in Duck.__mro__])
Kodu çalıştırdığınızda şu çıktıyı alırsınız:
Kod:
paddling flapping
swims
['Duck', 'Swimmer', 'Flyer', 'object']
Eğer birden fazla üst sınıfta aynı isimde metot varsa, Python bunu "Metot Çözümleme Sırası" (MRO) ile belirler.
Duck.__mro__ üzerinden görülebilen bu liste, Python'un öznitelikleri hangi sırayla arayacağını belirleyen bir rotadır. super() çağrıları da bu rotayı takip eder, böylece elmas yapılı kalıtımlarda bile her metot tam olarak bir kez çalıştırılır. Genellikle çoklu kalıtım, "Mixin" denilen ve sadece belli bir yetenek katan küçük sınıflar için tercih edilir.Kalıtım mı, Kompozisyon mu?
Kalıtım, "bir türüdür" (is a) ilişkisini yansıtır. Eğer bu ilişki mantıklı gelmiyorsa, "sahiptir" (has a) ilişkisi olan kompozisyonu kullanmalısınız. Yani nesne, diğer nesneyi bir öznitelik olarak içinde tutmalıdır.
Python:
class Engine:
def __init__(self, horsepower):
self.horsepower = horsepower
def start(self):
return f"{self.horsepower} hp engine running"
class Car:
def __init__(self, model, engine):
self.model = model
self.engine = engine # bir Car'ın bir Engine'i vardır
def start(self):
return f"{self.model}: {self.engine.start()}"
car = Car("Roadster", Engine(300))
print(car.start())
Kodu çalıştırdığınızda şu çıktıyı alırsınız:
Kod:
Roadster: 300 hp engine running
Kompozisyon kullanmak parçaların birbirinden bağımsız kalmasını sağlar; böylece arabanın motorunu değiştirmek, sadece yeni bir nesne atamak kadar kolay hale gelir.
Şu durumlarda kalıtımın yanlış tercih olduğunu düşünebilirsiniz:
• Alt sınıf, üst sınıfın çoğu metodunu override ediyor veya devre dışı bırakıyorsa.
• Sadece birkaç küçük yardımcı metodu kullanmak için kalıtım alıyorsanız.
• Hiyerarşi çok derinleştiyse ve kod takibi zorlaştıysa.
Sık Yapılan Hatalar
•
super().__init__() çağrısını unutmak; bu durum üst sınıfın değişkenlerinin tanımlanmamasına ve AttributeError alınmasına yol açar.•
super() çağrısı içine self eklemek; super() metodu otomatik olarak nesneye bağladığı için self gerekmez.• Uyumsuz metot imzaları kullanmak; üst sınıfın beklediği parametre yapısını değiştirmek, sistemin diğer bölümlerini bozabilir.
•
type(obj) == SomeClass ile kontrol yapmak; bu ifade alt sınıfları dışlar, yerine isinstance kullanın.• Birbiriyle ilgisiz sınıflar arasında kod paylaşmak için kalıtıma başvurmak; ortak işlevleri bir fonksiyon veya yardımcı bir sınıfa taşımak daha sağlıklıdır.