SQLite'da Gerçek Bir Tarih Veri Tipi Yoktur
PostgreSQL veya MySQL kullananların SQLite'a geçtiğinde en çok şaşırdığı konu budur. SQLite yalnızca beş temel depolama sınıfı ile çalışır:
NULL, INTEGER, REAL, TEXT ve BLOB. Dolayısıyla, sistemde yerleşik bir DATE, DATETIME veya TIMESTAMP tipi bulunmaz. Tablo oluştururken CREATE TABLE komutuyla bir sütuna created_at DATETIME yazsanız bile SQLite bunu kabul eder ancak veriyi arka planda ya sayı ya da düz metin olarak saklar.SQLite, tarih ve saat işlemlerini yönetebilmeniz için şu üç yaygın formatı tanıyan fonksiyonlar sunar:
• ISO 8601 metin formatı -
'2026-04-23', '2026-04-23 10:15:00' veya '2026-04-23T10:15:00.123Z' gibi.• Unix zaman damgası (timestamp) - 1 Ocak 1970 UTC'den itibaren geçen saniyelerin
integer olarak tutulması.• Jülyen gün sayısı - MÖ 4714'ten beri geçen günlerin
real (ondalıklı sayı) olarak saklanması.Projenizde bu yöntemlerden birini belirleyip tutarlı bir şekilde kullanmanız önemlidir. Hem okunabilirliği yüksek olması hem de metin olarak sıralandığında kronolojik sırayı koruması nedeniyle genellikle ISO 8601 formatı tercih edilir.
SQL:
SELECT date('now'),
datetime('now'),
strftime('%s', 'now'),
julianday('now');
Kodu çalıştırdığınızda, "şu anki zaman" bilgisini metin (tarih veya tarih-saat), Unix saniyesi ve Jülyen günü olarak alan dört farklı yöntemi görebilirsiniz; hepsi aslında aynı zaman dilimini temsil eder.
Temel Tarih Fonksiyonları
SQLite, çoğu ihtiyacınızı karşılayacak beş temel fonksiyon sunar:
•
date(time, ...) - Çıktıyı YYYY-MM-DD şeklinde verir.•
time(time, ...) - Çıktıyı HH:MM:SS şeklinde verir.•
datetime(time, ...) - Çıktıyı YYYY-MM-DD HH:MM:SS şeklinde verir.•
julianday(time, ...) - Ondalıklı bir sayı döndürür (tarihler arasındaki farkı hesaplamak için idealdir).•
strftime(format, time, ...) - Tarihi, belirlediğiniz özel bir formatta metin olarak döndürür.Bu fonksiyonların tamamı ilk parametre olarak bir zaman değeri alır; sonrasında ise isteğe bağlı olarak çeşitli değiştiriciler (modifier) eklenebilir.
SQL:
SELECT date('2026-04-23 10:15:00') AS just_date,
time('2026-04-23 10:15:00') AS just_time,
datetime(1745402100, 'unixepoch') AS from_unix,
julianday('2026-04-23') AS julian;
Burada
'unixepoch' ifadesine dikkat edin. Eğer tarih fonksiyonuna bir tam sayı gönderiyorsanız ve bunun bir Jülyen günü değil de Unix timestamp olduğunu belirtmek istiyorsanız bu ifadeyi kullanmalısınız. Aksi takdirde SQLite bu sayıyı otomatik olarak Jülyen günü şeklinde yorumlar.strftime ile Özel Formatlama
Esnek formatlama işlemleri için
strftime fonksiyonu kullanılır. Python veya C dillerinden aşina olduğunuz % ile başlayan format kodları burada da geçerlidir:
SQL:
SELECT strftime('%Y-%m-%d', 'now') AS iso_date,
strftime('%d/%m/%Y', 'now') AS european,
strftime('%H:%M', 'now') AS hours_minutes,
strftime('%Y-%m-%dT%H:%M:%fZ', 'now') AS iso_with_ms,
strftime('%w', 'now') AS day_of_week,
strftime('%j', 'now') AS day_of_year;
Sıkça başvuracağınız format kodları şunlardır:
•
%Y - 4 haneli yıl.•
%m - Ay (01-12).•
%d - Ayın günü (01-31).•
%H, %M, %S - Saat, dakika ve saniye.•
%w - Haftanın günü (0 Pazar'dır).•
%j - Yılın kaçıncı günü olduğu (001-366).•
%s - Unix timestamp.•
%f - Saniyenin ondalık kısmı (SS.SSS).SQLite'da
YEAR() veya EXTRACT gibi ayrı fonksiyonlar bulunmadığı için, tarihin belirli bir kısmını almak istediğinizde yine strftime kullanırsınız. Elde ettiğiniz sonuç metin olacağı için, matematiksel işlem yapacaksanız bunu cast etmeniz gerekir:
SQL:
SELECT strftime('%Y', '2026-04-23') AS year_text,
CAST(strftime('%Y', '2026-04-23') AS INTEGER) AS year_num,
CAST(strftime('%m', '2026-04-23') AS INTEGER) AS month_num;
strftime fonksiyonu her zaman string (metin) döndürür. Aritmetik işlemler veya sayısal kıyaslamalar yapacaksanız CAST(... AS INTEGER) kullanarak tür dönüşümü yapmayı unutmayın.Modifierlar: Pratik Tarih Hesaplamaları
SQLite'ın tarih işlemlerini kolaylaştıran en güçlü yanı modifier (değiştirici) sistemidir. Zaman argümanından sonra eklediğiniz bu ifadeler, belirtilen sırayla işlenir:
SQL:
SELECT date('2026-04-23', '+7 days') AS week_later,
date('2026-04-23', '-1 month') AS month_earlier,
datetime('now', '+2 hours', '+30 minutes') AS in_two_thirty,
date('now', 'start of month') AS first_of_month,
date('now', 'start of month', '+1 month', '-1 day') AS last_of_month,
date('now', 'weekday 0') AS next_sunday;
Sık kullanılan modifier örnekleri:
•
'+N days', '-N days' (Gün ekleme/çıkarma); benzer şekilde hours, minutes, seconds, months ve years da kullanılabilir.•
'start of day', 'start of month', 'start of year' - Tarihi ilgili zaman diliminin başlangıcına yuvarlar.•
'weekday N' - Takvimi bir sonraki belirtilen güne taşır (0=Pazar).•
'localtime' ve 'utc' - Saat dilimleri arasında geçiş sağlar.Örneğin, SQLite'da hazır bir
LAST_DAY fonksiyonu yoktur; ancak ayın başına gidip, bir ay ekleyip ardından bir gün çıkararak ayın son gününü kolayca bulabilirsiniz.Yerel Saat ve UTC Dönüşümleri
'now' ifadesi varsayılan olarak UTC zamanını verir. Yerel saati elde etmek için bunu belirtmeniz gerekir:
SQL:
SELECT datetime('now') AS utc_now,
datetime('now', 'localtime') AS local_now,
datetime('2026-04-23 10:00:00', 'utc') AS treated_as_local_then_utc;
'localtime' modifier'ı UTC zamanını sistemin yerel saatine çevirirken, 'utc' modifier'ı yerel saat olarak girilen bir veriyi UTC'ye dönüştürür.En sağlıklı yöntem, tüm tarih verilerini UTC olarak saklamak ve yalnızca kullanıcıya gösterirken yerel saate çevirmektir. Veritabanında farklı saat dilimlerini karıştırmak, özellikle yaz saati uygulamaları nedeniyle tespit edilmesi zor hatalara yol açabilir.
Filtreleme ve Tarih Karşılaştırmaları
Verileri ISO 8601 formatında sakladığınızda, metin tabanlı karşılaştırmalar ve
BETWEEN operatörü sorunsuz çalışır. Bunun sebebi, ISO 8601'in alfabetik sıralamasının kronolojik sıralama ile aynı olmasıdır.
SQL:
CREATE TABLE orders (
id INTEGER PRIMARY KEY,
customer TEXT,
placed_at TEXT NOT NULL -- ISO 8601
);
INSERT INTO orders (customer, placed_at) VALUES
('Ada', '2026-04-01 09:30:00'),
('Boris', '2026-04-15 14:00:00'),
('Carla', '2026-04-23 11:45:00'),
('Dmitri','2026-05-02 08:15:00');
SELECT customer, placed_at
FROM orders
WHERE placed_at >= '2026-04-01'
AND placed_at < '2026-05-01'
ORDER BY placed_at;
Sorgularda "yarı açık aralık" (
>= başlangıç ve < bitiş) kullanmak, gün sonu saatleri konusundaki belirsizlikleri ortadan kaldıran iyi bir pratiktir.Örneğin, son 7 günü filtrelemek için hesaplamayı SQLite'a şu şekilde yaptırabilirsiniz:
SQL:
CREATE TABLE orders (
id INTEGER PRIMARY KEY,
customer TEXT,
placed_at TEXT NOT NULL
);
INSERT INTO orders (customer, placed_at) VALUES
('Ada', datetime('now', '-2 days')),
('Boris', datetime('now', '-10 days')),
('Carla', datetime('now', '-1 day')),
('Dmitri',datetime('now', '-30 days'));
SELECT customer, placed_at
FROM orders
WHERE placed_at >= datetime('now', '-7 days')
ORDER BY placed_at DESC;
İki Tarih Arasındaki Farkı Bulma
SQLite'da
DATEDIFF fonksiyonu mevcut değildir, ancak şu iki yöntemle aynı sonucu alabilirsiniz:
SQL:
SELECT julianday('2026-04-23') - julianday('2026-04-01') AS days_between,
(julianday('2026-04-23 18:00') - julianday('2026-04-23 09:00')) * 24 AS hours_between,
strftime('%s', '2026-04-23 18:00') - strftime('%s', '2026-04-23 09:00') AS seconds_between;
julianday() fonksiyonu ile yapılan fark işlemleri gün cinsinden ondalıklı sonuç verir. Bu sonucu 24 ile çarparak saat, 1440 ile çarparak dakika değerine ulaşabilirsiniz. Saniye cinsinden tam sayıya ihtiyacınız varsa strftime('%s', ...) kullanmak daha uygundur.Sadece tam gün sayısını almak isterseniz, ondalık kısmı atmak için
CAST(... AS INTEGER) kullanabilirsiniz:
SQL:
CREATE TABLE orders (
id INTEGER PRIMARY KEY,
customer TEXT,
placed_at TEXT NOT NULL
);
INSERT INTO orders (customer, placed_at) VALUES
('Ada', datetime('now', '-2 days')),
('Boris', datetime('now', '-10 days')),
('Carla', datetime('now', '-1 day')),
('Dmitri',datetime('now', '-30 days'));
SELECT customer,
CAST(julianday('now') - julianday(placed_at) AS INTEGER) AS days_ago
FROM orders
ORDER BY days_ago;
Tarih Saklama Stratejileri
Kullanabileceğiniz üç ana yöntem vardır:
1. ISO 8601 Metni (
TEXT): Okunabilirliği yüksektir, doğru sıralanır ve tüm tarih fonksiyonlarıyla uyumludur. Genel kullanım için en idealidir.2. Unix Saniyeleri (
INTEGER): Çok daha az yer kaplar, karşılaştırmalar hızlıdır ve saat dilimi karmaşası yaratmaz. Çok büyük veri setlerinde tercih edilir. Veriyi okurken datetime(col, 'unixepoch') şeklinde dönüştürmeniz gerekir.3. Jülyen Günü (
REAL): Çok yoğun tarih aritmetiği yapılmıyorsa genellikle gereksizdir.En kritik kural, aynı sütun içerisinde farklı formatları asla karıştırmamaktır. Fonksiyonlar bunları kabul etse bile, indeksleme ve sıralama işlemleri hatalı sonuçlar verecektir.
SQL:
-- Eklemede otomatik dolan varsayılanlar:
CREATE TABLE events (
id INTEGER PRIMARY KEY,
name TEXT NOT NULL,
happened_at TEXT NOT NULL DEFAULT (datetime('now'))
);
INSERT INTO events (name) VALUES ('kayıt'), ('giriş');
SELECT name, happened_at FROM events;
Yeni eklenen satırlara otomatik olarak anlık UTC zamanını atamak için
DEFAULT (datetime('now')) ifadesini kullanabilirsiniz; bu, DEFAULT CURRENT_TIMESTAMP ile aynı işlevi görür.Zamana Göre Verileri Gruplama
Kayıtları ay, hafta veya saat bazında gruplandırmak istediğinizde
strftime oldukça kullanışlıdır:
SQL:
CREATE TABLE orders (
id INTEGER PRIMARY KEY,
customer TEXT,
placed_at TEXT NOT NULL
);
INSERT INTO orders (customer, placed_at) VALUES
('Ada', '2026-04-01 09:30:00'),
('Boris', '2026-04-15 14:00:00'),
('Carla', '2026-04-23 11:45:00'),
('Dmitri','2026-05-02 08:15:00'),
('Ezra', '2026-05-20 17:00:00');
SELECT strftime('%Y-%m', placed_at) AS month,
COUNT(*) AS order_count
FROM orders
GROUP BY month
ORDER BY month;
Bu yöntemle "saatlik sipariş hacmi", "gün bazlı kullanıcı kayıtları" veya "dakikalık olay sayıları" gibi analizleri, uygun bir format string'i seçip
GROUP BY kullanarak kolayca gerçekleştirebilirsiniz.Sırada: Toplama (Aggregate) Fonksiyonları
Gruplama işlemlerinde kullandığımız
COUNT(*), SQLite'ın toplama fonksiyonlarının en basit örneğidir. Bir sonraki bölümde SUM, AVG, MIN ve MAX gibi fonksiyonlarla çok sayıda satırı nasıl anlamlı özet verilere dönüştürebileceğimizi inceleyeceğiz.