C dili, yaklaşık 32 anahtar kelimeden ve temel birkaç noktalama kuralından oluşan oldukça yalın bir söz dizimine sahiptir. Geliştireceğiniz neredeyse tüm yazılımlar aynı temel iskeleti takip eder. Bu nedenle, program yapısını bir kez iyice kavramak oldukça önemlidir.
En Temel C Programı
Aşağıdaki kod parçacığı sorunsuz derlenir, çalışır ancak ekranda hiçbir işlem yapmaz:
C:
int main(void) {
return 0;
}
Herhangi bir dış kütüphane eklenmemiştir, çıktı üretmez, sınıf veya modül gibi kalıplar barındırmaz. Buradaki
main yapısı programın giriş noktasıdır; sistem yazılımınızı çalıştırdığında ilk olarak main fonksiyonunu çağırır. Bu fonksiyon sonlandığında program biter ve döndürdüğü değer işletim sistemine çıkış kodu olarak aktarılır.Ekrana çıktı vermek istediğinizde projeye bir kütüphane dâhil etmeniz gerekir:
C:
#include <stdio.h>
int main(void) {
printf("Merhaba, C!\n");
return 0;
}
Ön İşlemci Komutları
Başında
# sembolü yer alan satırlar, esas derleme aşamasına geçilmeden hemen önce ön işlemci tarafından ele alınır. Bunlar standart C deyimleri olmadıklarından sonlarına noktalı virgül konulmaz.
C:
#include <stdio.h> /* standart kütüphane başlığı - açılı parantez */
#include "myutils.h" /* kendi başlığınız - tırnak, önce yerelde aranır */
#define MAX 100 /* bir makro - aşağıda MAX her yerde 100 ile değişir */
#include komutu tam anlamıyla bir metin kopyalama işlemidir; belirtilen dosyanın içeriğini tam olarak çağrıldığı noktaya ekler. Örneğin stdio.h dosyası printf fonksiyonunun tanımını barındırır. Derleyici, bu sayede printf'in hangi parametrelerle çalışacağını anlar. Bu eklemeyi unutursanız implicit declaration of function 'printf' uyarısı veya hatası alırsınız.Dosya adının açılı parantez ya da tırnak içinde yazılması derleyicinin arama konumunu belirler:
<...> kullanımı sistem kütüphane dizinlerini, "..." kullanımı ise öncelikle mevcut dosyanın bulunduğu dizini işaret eder.main Fonksiyonunun İncelemesi
C:
int main(void) {
return 0;
}
Bu yapı dört ana parçadan meydana gelir:
•
int - main fonksiyonunun geriye döndüreceği veri tipidir. Bu değer işletim sistemine aktarılır ve 0 değeri işlemin başarıyla tamamlandığını ifade eder.•
main - Çalışma zamanı ortamının doğrudan aradığı özel fonksiyondur. Her C projesinde yalnızca bir adet bulunur.•
(void) - Fonksiyonun aldığı parametreleri gösterir. Buradaki void, "parametre almıyor" anlamındadır. Sadece main() şeklinde yazmak da mümkündür ancak C dilinde boş parantez parametrelerin belirsiz olduğu anlamına geleceğinden, argüman denetimini devre dışı bırakır ve önerilmez.•
{ ... } - Fonksiyonun kod bloğudur.Komut satırından veri almak istendiğinde ise şu standart kalıp tercih edilir:
C:
int main(int argc, char *argv[]) { ... }
İhtiyacınız olana kadar projelerinizde
int main(void) yapısını kullanabilirsiniz.Deyimler ve Noktalı Virgül Kullanımı
C'de her deyim tek bir komut anlamı taşır ve noktalı virgül simgesiyle sonlandırılır.
C:
#include <stdio.h>
int main(void) {
int a = 5;
int b = 7;
int sum = a + b;
printf("%d + %d = %d\n", a, b, sum);
return 0;
}
Yukarıda yer alan dört ayrı deyim için dört adet noktalı virgül kullanılmıştır. Noktalı virgül bir ifade ayırıcı değil, komut bitiricidir; bu yüzden kod bloğunun en sonundaki deyim de mutlaka noktalı virgülle tamamlanmalıdır.
Noktalı virgül gerektirmeyen durumlar:
C:
#include <stdio.h> /* ön işlemci satırı - noktalı virgül yok */
int add(int a, int b) { /* fonksiyon tanım başlığı - noktalı virgül yok */
return a + b;
} /* fonksiyonun kapanış parantezi - noktalı virgül yok */
if (x > 0) {
...
} /* denetim bloğunun kapanış parantezi - noktalı virgül yok */
Sıkça yapılan hatalardan biri, gövde bulunması gereken yere yanlışlıkla noktalı virgül koymaktır:
C:
if (score > 90); /* HATA: bu ; tüm if gövdesidir */
printf("Mükemmel!\n"); /* score ne olursa olsun her zaman çalışır */
Bu durum C standartlarına göre kurallara uygundur. Ancak
if koşulu boş bir deyimi kontrol etmiş olur ve printf satırı koşuldan bağımsız bir sonraki komut gibi çalışır. Derleyiciniz -Wall parametresi aktifse uyarı verir fakat işlemi durdurmaz.Süslü Parantezler ve Kod Blokları
Süslü parantezler birden fazla komutu tek bir blok çatısı altında toplar; tek bir deyim beklenen her yerde bir blok, tek bir deyimmiş gibi kabul edilir.
C:
#include <stdio.h>
int main(void) {
int temp = 35;
if (temp > 30) {
printf("Hava sicak.\n");
printf("Su icin.\n");
}
return 0;
}
Şartlı ifadelerde gövde tek bir deyimden oluşuyorsa parantez kullanmak zorunlu değildir. Fakat bu kullanım hatalara açıktır; ilerleyen zamanlarda koşulun altına yeni bir satır eklediğinizde, o satır fark etmeden
if yapısının dışında kalabilir. Bu yüzden her zaman süslü parantez açıp kapatmak iyi bir alışkanlıktır.Ayrıca bloklar değişkenler için kapsam (scope) belirler.
{ ... } sınırları içerisinde oluşturulan bir değişken, kapanış paranteziyle birlikte bellekten silinir.
C:
#include <stdio.h>
int main(void) {
int outer = 1;
{
int inner = 2;
printf("icerde: outer=%d inner=%d\n", outer, inner);
}
/* inner burada yok */
printf("disarda: outer=%d\n", outer);
return 0;
}
Büyük-Küçük Harf Duyarlılığı ve Boşluk Kullanımı
C dili büyük ve küçük harflere karşı tamamen duyarlıdır. Örneğin
total, Total ve TOTAL kelimelerinin her biri farklı birer tanımlayıcıdır. Tüm anahtar kelimeler küçük harfle yazılır. Dolayısıyla Int, Return veya Printf ifadeleri hatalıdır. Printf için alınan hata, derleyicinin bunu daha önce hiç tanımlanmamış bir fonksiyon sanmasından kaynaklanır.Buna karşın boşlukların (white space) kullanımı oldukça esnektir. Derleyici; yan yana duran boşlukları, sekmeleri ve satır başlarını tek bir boşluk sayar. Aşağıdaki kod sorunsuz çalışır:
C:
int main ( void )
{
printf
( "Merhaba\n" ) ;
return 0 ;
}
Benzer şekilde bu kod da derlenir:
C:
int main(void){printf("Merhaba\n");return 0;}
Her iki yazım da derleyici açısından tamamen aynıdır. Derleyici boşlukları önemsemediğine göre düzenli kod yazmak tamamen yazılımcının rahatlığı içindir. Genel kabul görmüş kurallara (satır başına tek deyim, girintiler için dört boşluk veya bir sekme, açılış parantezinin aynı satırda kalması) uymak, genel C projelerini daha kolay okumanızı sağlar.
Boşluk bırakmanın yasak olduğu iki durum vardır: Anahtar kelimeleri veya değişken adlarını bölemezsiniz (
in t yazımı int yerine geçmez) ve standart metin ifadelerinin (string) ortasında alt satıra geçemezsiniz.Tanımlayıcı Kuralları ve İsimlendirme
Değişkenler, fonksiyonlar veya türler için belirlediğiniz isimlere tanımlayıcı denir. İsimlendirirken şu kurallara dikkat edilmelidir:
• Sadece harf, rakam ve alt çizgi (
_) karakterleri barındırabilir.• İlk karakter bir rakam olamaz.
total2 geçerliyken 2total kullanımı hatalıdır.• Dilin kendi anahtar kelimeleri (
int, for, return vb.) isim olarak seçilemez.• Büyük ve küçük harf ayrımına dikkat edilmelidir.
• Alt çizgi ile başlayan veya yan yana iki alt çizgi içeren isimler sistem kütüphanelerine ayrılmıştır; bu tür isimlendirmelerden kaçınmalısınız.
C:
int score; /* iyi */
int total_items; /* iyi - snake_case C geleneğidir */
int _hidden; /* geçerli ama ayrılmış - kaçının */
int 2fast; /* hata */
int float; /* hata - anahtar kelime */
Örnek C Programı
Şimdiye kadar anlatılan tüm kuralların bir arada uygulandığı bütünsel bir örnek:
C:
#include <stdio.h> /* printf'i getirir */
#define TAX_RATE 0.08 /* derleme zamani sabiti */
/* Bir fonksiyon tanimi: donus tipi, isim, parametreler, govde. */
double with_tax(double price) {
return price + price * TAX_RATE;
}
int main(void) { /* yurutme burada baslar */
double item = 25.0; /* bildirim + ilk deger */
double total; /* yalnizca bildirim */
total = with_tax(item); /* fonksiyonu cagir, sonucu ata */
/* %.2f bir double'i iki ondalik basamakla yazdirir */
printf("Urun: %.2f\n", item);
printf("Toplam: %.2f\n", total);
if (total > 25.0) { /* bir kosulun denetledigi blok */
printf("Vergi uygulandi.\n");
}
return 0; /* cikis durumu: basari */
}
Burada kodun yukarıdan aşağıya okunma sırası kritik bir detaydır:
with_tax fonksiyonu, main içerisinde çağrılmadan önce tanımlanmıştır. C derleyicisi dosyayı yukarıdan aşağıya doğru işlediği için, bir fonksiyonun kullanılmadan önce bildirilmiş olması şarttır. İşlevi çağırmadan önce üst kısımda tanımlamalı ya da en üste bir fonksiyon prototipi ekleyip detaylı tanımını aşağıda yapmalısınız.