Değişken Kavramı Nedir
Değişkenleri, içerisinde belirli değerleri sakladığımız isimlendirilmiş kutular olarak düşünebiliriz. Java dilinde her değişkenin türü, henüz tanımlama aşamasında netleştirilir ve bu tür sonradan değiştirilemez. Java'nın statik tipli bir dil olmasının temel sebebi budur: Derleyici, henüz program ayağa kalkmadan her değişkenin tipini denetler ve uygun olmayan türde bir değer atanmaya çalışıldığında işleme izin vermez.
Bir değişken tanımlanırken temel olarak üç unsur bulunur: veri türü, değişken adı ve genellikle atanan bir başlangıç değeri.
Java:
public class Main {
public static void main(String[] args) {
int age = 30;
String name = "Ada";
boolean isActive = true;
System.out.println(name + " is " + age + ", active: " + isActive);
}
}
Örneğin
int age = 30; kod satırı, "age isminde bir int kutusu oluştur ve içine 30 değerini yerleştir" anlamına gelmektedir. Java'daki diğer ifadelerde olduğu gibi, bu komut da noktalı virgül ile sonlandırılır.Tanımlama ve Sonradan Değer Atama
Değişkeni tanımlama işlemi ile ona değer atama işlemini birbirinden ayırmanız mümkündür. Veri türünü sadece tanımlama aşamasında belirtirsiniz; sonraki adımlarda yalnızca değişken adını ve
= operatörünü kullanarak yeni değerler atayabilirsiniz:
Java:
public class Main {
public static void main(String[] args) {
int score; // tanımlandı, henüz bir değeri yok
score = 95; // şimdi atandı
score = 100; // yeniden atandı - tamamen sorunsuz
System.out.println(score);
}
}
Özellikle yeni başlayanların dikkat etmesi gereken kritik bir kural mevcuttur: Yerel bir değişkeni kullanmadan veya okumaya çalışmadan önce mutlaka ona bir değer atanmış olmalıdır. Kodu çalıştırdığınızda derleyici bu durumu kontrol eder ve başlangıç değeri verilmemiş bir yerel değişkenin okunmasına müsaade etmez:
Java:
int score;
System.out.println(score); // compile error: variable score might not have been initialized
Bu kısıtlama aslında bir hata değil, programın çalışma aşamasında oluşabilecek ciddi hataları daha en başta önleyen faydalı bir mekanizmadır.
İsimlendirme Standartları ve Kuralları
Java'da değişken isimlendirirken hem zorunlu kurallar hem de topluluk tarafından kabul görmüş gelenekler vardır. Zorunlu kurallara göre; isimler harf, rakam,
_ ve $ karakterlerini içerebilir fakat rakamla başlayamaz. Ayrıca int veya class gibi özel anahtar kelimeler isim olarak seçilemez. Java büyük/küçük harfe karşı duyarlıdır, dolayısıyla age ile Age farklı değişkenleri temsil eder.Genel kabul görmüş isimlendirme gelenekleri ise şunlardır:
• Metot ve değişken isimlerinde
camelCase (deve notasyonu) tercih edilir: firstName, totalScore.• Sabit değerler için
UPPER_SNAKE_CASE kullanılır: MAX_USERS.• İsimler içeriği yansıtmalıdır:
c yerine count, x yerine userEmail gibi açıklayıcı adlar seçilmelidir.
Java:
public class Main {
public static void main(String[] args) {
int itemCount = 3;
double pricePerItem = 4.50;
double totalPrice = itemCount * pricePerItem;
System.out.println("Total: " + totalPrice);
}
}
Anlaşılır isimler kullanmak sadece bir tercih değil, kodun okunabilirliği için gerekliliktir.
totalPrice = itemCount * pricePerItem yazımı, t = c * p yazımına göre çok daha net bir anlam ifade eder.Tip Güvenliği ve Veri Koruma
Değişkenin türü tanımlama anında sabitlendiği için, bir kutuya uyumsuz türde veri yerleştirilemez. Derleme aşamasında fark edilen bu durum hataların önüne geçer:
Java:
int age = 30;
age = "thirty"; // compile error: incompatible types - String cannot become int
Sayısal türler arasındaki geçişlerde "genişletme" (widening) kuralları geçerlidir; küçük kapasiteli bir tür, büyük kapasiteli bir türe otomatik olarak aktarılabilir ancak bunun tersi doğrudan gerçekleşmez. Bu konunun detaylarını veri dönüşümleri başlığı altında inceleyeceğiz.
var Anahtar Kelimesinin Kullanımı
Java 10 sürümüyle birlikte, değişken türünü açıkça yazmak yerine
var kelimesini kullanabilirsiniz. Bu durumda derleyici, değişkenin türünü sağdaki değerden tahmin eder:
Java:
import java.util.ArrayList;
public class Main {
public static void main(String[] args) {
var name = "Ada"; // String olarak çıkarıldı
var count = 5; // int olarak çıkarıldı
var prices = new ArrayList<Double>();
prices.add(9.99);
System.out.println(name + " " + count + " " + prices);
}
}
var kullanımı Java'yı dinamik diller gibi yapmaz. name değişkeni bir kez [String] olarak belirlendiğinde artık ona int atanamaz. Bu özellik sadece yazım kolaylığı sağlar. Önemli bir not: var kullanırken başlangıç değeri zorunludur (örneğin var x; hatalıdır) ve bu özellik yalnızca yerel değişkenlerde çalışır; sınıf alanlarında veya metot parametrelerinde kullanılamaz.final ile Değişmez Değerler Tanımlama
Bir değer atandıktan sonra bir daha asla güncellenmesini istemiyorsanız
final anahtar kelimesini eklemelisiniz. Kodu çalıştırdığınızda, bu değişkeni değiştirmeye yönelik her hamle hata ile sonuçlanacaktır:
Java:
public class Main {
public static void main(String[] args) {
final double TAX_RATE = 0.20;
double price = 50.0;
System.out.println("Tax: " + price * TAX_RATE);
// TAX_RATE = 0.25; // derlenmezdi - bir final değişken yeniden atanamaz
}
}
final kullanımı, o değerin bir sabit olduğunu ilan eder ve kazara yapılacak değişikliklere karşı koruma sağlar. Sabit oranlar veya limitler gibi değerlerde bu yapıya başvurmak kod güvenliğini artırır.Değişkenlerin Kapsam Alanı (Scope)
Değişkenler sadece tanımlandıkları kod bloğu, yani
{ ... } parantezleri içerisinde yaşarlar. Bu parantezlerin dışına çıkıldığında değişken silinir. Bir if bloğu veya döngü içerisinde oluşturulan değişkene dışarıdan ulaşılamaz:
Java:
public class Main {
public static void main(String[] args) {
int total = 0;
for (int i = 1; i <= 3; i++) {
int square = i * i; // 'square' yalnızca bu döngü gövdesinin içinde yaşar
total += square;
}
System.out.println("Total: " + total);
// System.out.println(square); // hata - 'square' burada kapsam dışındadır
}
}
Yukarıdaki senaryoda
i ve square değişkenleri döngü bittiğinde bellekten silinirken, total değişkeni dış blokta tanımlandığı için aktif kalmaya devam eder. En iyi yaklaşım, her değişkeni mümkün olan en dar kapsamda tanımlayarak karmaşıklığı azaltmaktır.Sonraki Adım: Veri Türleri
Şu ana kadar
int, double ve String gibi çeşitli türlere değindik. Bir sonraki bölümde Java'daki sekiz temel (primitive) veri türünü, bu türlerin boyutlarını ve nesne tabanlı türlerle olan farklarını detaylandıracağız.