- Katılım
- 23 Ocak 2016
- Konular
- 8,370
- Mesajlar
- 18,384
- Online süresi
- 4mo 19d
- Reaksiyon Skoru
- 4,080
- Altın Konu
- 0
- Başarım Puanı
- 506
- MmoLira
- 4
- DevLira
- 0
ROHAN2 WORLD 1-120 TR TİPİ OFFICIAL YOHARA, BALATHOR VE AMON! 80. GÜNÜNDE! +10.000 ONLİNE! HİLE VE BOT %100 ENGELLİ HEMEN TIKLA!
BORSA NEDİR :
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), hisse senetleri, hazine bonoları ve devlet tahvilleri, gelir ortaklığı sertifikaları, özel sektör tahvilleri, yabancı menkul kıymetler, gayrimenkul sertifikaları ve uluslararası menkul kıymetlerin alım ve satımının yapılmasını sağlamak amacıyla 26 Aralık 1985 günü kurulmuş olup, 3 Ocak 1986 yılında faaliyete başlamıştır. Türkiye’deki tek menkul kıymetler borsasıdır.
İMKB, genel kurulca seçilen beş üyeden oluşan bir yönetim kurulu tarafından yönetilir. Osman BİRSEN 25 Ekim 1997 tarihinde üçlü kararname ile İMKB’ye Başkan olarak atanmıştır. Yönetim Kurulu'nun diğer dört üyesi, yatırım bankaları, ticari bankalar ve aracı kurumlar olmak üzere Borsa üyelerini oluşturan üç ayrı kategorideki aracı kuruluşları temsilen seçilmektedir.
Özerk ve mesleki bir kamu kurumu olarak İMKB yetkili olduğu konu ve alanlarda kendi yasal düzenlemelerini yapabilme avantajına sahiptir. Yapılan alım satım işlemlerinden oransal olarak alınan borsa payı, kotasyon ücretleri ve mevzuatta gösterilen diğer kalemler gelirlerini oluşturmaktadır.
İMKB BAŞKANI
Osman BİRSEN, üçlü kararname ile Borsa’nın genel yönetimi ve temsili görevlerinin yanı sıra sermaye piyasalarını düzenlemek ve denetlemekle görevli Sermaye Piyasası Kurulu ile Borsa Üyeleri arasındaki ilişkilerde aracılık rolü üstlenen İstanbul Menkul Kıymetler Borsası ve Borsa’nın Yönetim Kurulu Başkanı olarak beş yıl süreyle görev yapmak üzere atanmıştır.
GENEL KURUL
Genel Kurul, İMKB üyelerinden oluşan bir üst karar organıdır. Kararları, SPK’nın onayına tabidir. Genel Kurul ayrıca, İMKB’nin sevk ve idaresi ile ilgili önemli konuları karara bağlar. Olağan ve olağanüstü olmak üzere toplanabilen genel kurulda her üyenin bir oyu bulunmaktadır.
İMKB Üyeleri ve Faaliyetleri
İMKB üyeleri anonim şirket statüsünde kurulmuş bankalar ve aracı kurumlardan oluşmaktadır. Borsa piyasa ve pazarlarında işlem yapan bu şirketleri üç grup altında toplayabiliriz.
• Kalkınma /Yatırım Bankaları
• Ticari Bankalar (A-O)
• Ticari Bankalar (P-Z)
• Aracı Kurumlar (A-D)
• Aracı Kurumlar (E-N)
• Aracı Kurumlar (O-Z)
Bankalar, Sermaye Piyasası Kurulu’nun 15.08.1996 tarihinde almış olduğu ilke kararı doğrultusunda Hisse Senetleri Piyasası faaliyetlerini kurmuş oldukları veya satın aldıkları bir aracı kuruma devretmişlerdir.
Aracı Kuruluşların Sermaye Piyasası Kurulu Tarafından Yetkilendirilmesi
Sermaye piyasasında faaliyet göstermek isteyen bütün aracı kuruluşlar öncelikle, Türk Sermaye Piyasasının düzenleyici ve denetleyici organı olan Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilir.
Borsa ya da piyasalara, sadece Sermaye Piyasası Kurulu tarafından aracılık faaliyetinde bulunmak üzere yetki belgesi verilmiş olan aracı kuruluşlar üye olabilir. Yönetim Kurulu tarafından üyeliğe kabul edilen aracı kuruluşlara hangi piyasalarda işlem yapmaya yetkili olduğunu gösteren Borsa Üyelik Belgesi verilir.
Borsa üyelerinin gösterebileceği sermaye piyasası faaliyetleri aşağıda yer almaktadır:
• Birincil Piyasa İşlemleri
• İkincil Piyasa İşlemleri
• Portföy Yönetimi
• Yatırım Danışmanlığı Hizmetleri
• Repo / Ters Repo İşlemleri
• Kredili Alım Satım, Açığa-Satış, Menkul Kıymet Ödünç Verme İşlemleri
• Türev Araçların Alım Satımına Aracılık
Bankalar da dahil olmak üzere, sermaye piyasasında faaliyet göstermek isteyen bütün aracı kuruluşlar, Sermaye Piyasası Kanunu ve SPK tebliğlerinde belirtilen nitelikleri sağlamak zorundadır. Asgari sermaye kriterine ilaveten, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından istenen diğer şartların da sağlanması gerekir.
Aracı kurumların şube ve acentaları Sermaye Piyasası Kurulu’nun onayına tabii iken, bankaların şube açmaları Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun onayına tabii tutulmuştur.
Aracı Kuruluşların İMKB Tarafından Yetkilendirilmesi
Aracı kurum ve bankalar, İMKB Yönetim Kurulu kararı ile Borsa üyesi olurlar. Üyelerin, İMKB’deki bütün pazar ve piyasalarda işlem yapma zorunluluğu bulunmamaktadır. Borsa üyeleri birden fazla pazar ve piyasada faaliyet göstermek üzere yetkilendirilebilir. Aracı kuruluşlar, faaliyet gösterebilecekleri her bir piyasa için belirlenen teminatı yatırmak zorundadır. Üyelerin faaliyet gösterebilecekleri pazar ve piyasalar aşağıda yer almaktadır:
• Hisse Senetleri Piyasası
• Tahvil ve Bono Piyasası
• Repo-Ters Repo Pazarı
• Lot Altı (Borsa Dışı Alım-Satım)
• Uluslararası Pazar Depo Sertifikası Piyasası
• Uluslararası Pazar Tahvil ve Bono Piyasası
• Uluslararası Pazar Repo-Ters Repo Piyasası
• Vadeli İşlemler Piyasası
Borsa üyeleri, İMKB pazar ve piyasalarında temsilcileri aracılığı ile işlem yapabilmektedir. Borsa, Üye temsilcilerinin işlem yapacağı pazar ve piyasalara göre eğitim programları düzenlemektedir. Yalnızca, eğitim programlarını başarı ile tamamlamış ve ilgili mevzuatta yer alan şartları taşıyan üye temsilcilerine İMKB pazar ve piyasalarında işlem yapma yetkisi verilmektedir.
İMKB'DE FAALİYET GÖSTEREN ARACI KURULUŞLAR
Yıl Piyasa Adı Aracı Kurum Yatırım ve Kalkınma Bankası Ticari Banka Toplam
Hisse Senetleri Piyasası 126 0 0 126
Tahvil ve Bono Piyasası Kesin Alım Satım Pazarı 104 12 48 164
Tahvil ve Bono Piyasası Repo-Ters Repo Pazarı 73 12 47 132
2001 Uluslararası Pazar Tahvil ve Bono Piyasası 26 3 34 63
Uluslararası Pazar Repo-Ters Repo Piyasası 0 1 2 3
Uluslararası Pazar Depo Sertifikaları Piyasası 21 0 10 31
Vadeli İşlemler Piyasası 0 0 17 17
Hisse Senetleri Piyasası 125 0 0 125
Tahvil ve Bono Piyasası Kesin Alım Satım Pazarı 103 12 44 159
Tahvil ve Bono Piyasası Repo-Ters Repo Pazarı 72 12 43 127
2002/1 Uluslararası Pazar Tahvil ve Bono Piyasası 26 3 31 60
Uluslararası Pazar Repo-Ters Repo Piyasası 0 1 2 3
Uluslararası Pazar Depo Sertifikaları Piyasası 21 0 8 29
Vadeli İşlemler Piyasası 0 0 17 17
Üyelerin Borsada Temsili (Temsilci / Temsilci Yrd. Başvurusu)
Borsada kurulu pazar ve piyasalarda işlemler, üyeler tarafından yetkilendirilen ve mevzuatta belirtilen niteliklere sahip olduğu tespit edilerek Borsa Başkanlığı tarafından onaylanan temsilciler aracılığıyla gerçekleştirilir. İlgili mevzuatta yer alan üye temsilci ve temsilci yardımcılığı için aranan koşullara ilave olarak temsilci adaylarının başvuru formunu (Hisse Senetleri Piyasası / Tahvil ve Bono Piyasası / Vadeli İşlemler Piyasası Başvuru Formu, Uluslararası Pazar Depo Sertifikaları / Uluslararası Pazar Tahvil ve Bono Piyasası) ve formda belirtilen belgeleri tamamlayarak Borsamıza başvuruda bulunması ve başvuruların Borsamız Başkanlığı tarafından onaylanması gerekmektedir.
Üyelerin Gözetimi
Üyelerin gözetim ve denetimi Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve İMKB tarafından yürütülmektedir. İMKB üyeleri, talep edildiği takdirde faaliyetlerine ilişkin her türlü bilgiyi SPK ve İMKB’ye iletmek zorundadırlar. İMKB’nin ayrıca gerekli gördüğü takdirde üyelerin hesap ve kayıtlarını inceleme yetkisi bulunmaktadır. Diğer taraftan bankalar T.C. Merkez Bankası ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun gözetimi altındadırlar.
Borsa İşlemlerinin Geçici ve Sürekli Durdurulması
Düzenleyici ve denetleyici otorite olan Sermaye Piyasası Kurulu’nun aracı kuruluşların işlemlerini geçici veya sürekli olarak durdurma yetkisi bulunmaktadır.
İMKB’nin, SPK’dan Alım-Satıma Aracılık Yetki Belgesi almış olan bir aracı kurumu üyeliğe kabul etme veya etmeme hakkı saklıdır. Ayrıca İMKB, belirli durumlarda bir üye aracı kurumun işlemlerini geçici olarak durdurma veya üyeliğini sürekli olarak iptal etme yetkisini haizdir. Sözkonusu durumlar detaylı olarak İMKB yönetmeliklerinde tanımlanmıştır.
Borsa'da yapılan işlemler ve tescil işlemlerinin üyelere göre dağılımı:
(Dosyalar sıkıştırılmış "zipped" Excel dosyaları şeklindedir)
(Hisse Senetleri ve Tahvil ve Bono Piyasası üye işlem hacimleri dosyalarda iki ayrı Excel sheet'i şeklinde yer almaktadır)
• 2002 yılı Ocak ayı
• Geriye Dönük Üye İşlem Hacimleri
• Ocak-Aralık 2001 Dönemi
• Ocak-Aralık 2000 Dönemi
• Ocak-Aralık 1999 Dönemi
• Ocak-Aralık 1998 Dönemi
1997 Yılındaki Dağılım
YÖNETİM KURULU
Yönetim Kurulu, İMKB’nin günlük işlerinin sevk ve idaresi ile kotasyon, uyuşmazlık, disiplin işlemleriyle ilgili olarak kararlar almak üzere düzenli olarak toplanır. Aynı zamanda Yönetim Kurulu Başkanı olan İMKB Başkanı dahil olmak üzere beş üyeden oluşur. Başkan dışındaki üyeler üç ayrı kategorideki aracı kuruluşları temsilen genel kurul tarafından dört yıl için seçilirler.
Beş Üyeden oluşur
İlgili Kuruluşlar
• İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
• Sermaye Piyasası Kurulu
• İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş.
• İMKB Üyeleri (Aracı Kuruluşlar)
• İMKB'de İşlem Gören Şirketler
• Borsa Aracı Kurumları Yöneticileri Derneği
• Kurumsal Yatırımcı Yöneticileri Derneği
• Borsa Uzmanları Derneği
• Finans Kulüp
• KOSGEB - KOBİ-NET (Küçük ve Orta Boy İşletmeler Bilgi Ağı)
• Avrasya Borsaları Federasyonu (FEAS)
• T.C. Maliye Bakanlığı
• Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı
• T.C. Merkez Bankası
• Özelleştirme İdaresi
• Devlet İstatistik Enstitüsü
• Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu
• Bankalar Birliği
• Rekabet Kurumu
• İstanbul Altın Borsası
• İstanbul Sanayi Odası (İSO)
• İstanbul Ticaret Odası (İTO)
• Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu
• Yabancı Sermaye Derneği
• Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı
İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI
Adres: İMKB
İstinye 80860 İstanbul, Türkiye
Telefon: (90 212) 298 21 00
Fax: (90 212) 298 25 00
İMKB ve Yönetim Kurulu Başkanı
Osman BİRSEN - İlgili Birimler: Ref 1
Yönetim Kurulu
Osman BİRSEN
Yavuz CANEVİ
Müslüm DEMİRBİLEK
Adnan CEZAİRLİ
Caner ÇİMENBİÇER
Denetim Kurulu
Atilla KÖKSAL
Asil ONAY
Birinci Başkan Yardımcısı
Arıl SEREN - İlgili Birimler:Ref:2
Başkan Yardımcıları
Emin Ali GÜNDEZ - İlgili Birimler: Ref 3
Esin AKBULUT - İlgili Birimler: Ref 4
Hüseyin ERKAN - İlgili Birimler: Ref 5
Cavit SAVCI - İlgili Birimler: Ref 6
Sezai BEKGÖZ - İlgili Birim: Ref 7
Hukuk Başmüşaviri
Tangül DURAKBAŞA - İlgili Birim: Ref 8
Teftiş Kurulu Başkanı
İbrahim KURBAN-İlgili Birim: Ref 9
Dış İlişkiler
Eren S. KILIÇLIOGLU, Müdür
Av.Arzu GİRGİN, Müdür Yardımcısı - Yatırımcı Danışma Merkezi
Telefon : (90 212) 298 23 71, 73, 74
Fax : (90 212) 298 25 00
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Birimleri
Ref 1: Özel Kalem Müdürlüğü, Güvenlik Müdürlüğü
Ref 2: Araştırma Müdürlüğü, Bilgi Sistemleri Merkezi, Eğitim ve Yayın Müdürlüğü
Ref 3: Gözetim Müdürlüğü, İdari İşler Müdürlüğü, Personel Müdürlüğü
Ref 4: Değerleme ve İstatistik Müdürlüğü, Kotasyon Müdürlüğü, Mali İşler Müdürlüğü
Ref 5: Dış İlişkiler Müdürlüğü, Uluslararası Pazar Müdürlüğü
Ref 6: Yapı ve İşletme Müdürlüğü
Ref 7: Hisse Senetleri Piyasası Müdürlüğü,Tahvil ve Bono Piyasası Müdürlüğü, Vadeli İşlemler Piyasası Müdürlüğü, Üye İşleri Müdürlüğü
Ref 8: Hukuk İşleri Müdürlüğü
Ref 9: Teftiş Kurulu Başkanlığı
________________________________________
DENETİM KURULU
İMKB’nin mali hesap ve kayıtlarını denetlemek üzere genel kurul üyeleri arasından Genel Kurul tarafindan iki denetçi seçilir.
İMKB’nin hesapları ayrıca bağımsız denetim kuruluşları tarafindan da denetlenmektedir.
Başkan Yardımcıları
İMKB’nin, Başkan ve Yönetim Kurulu ile müdürlükler ve diğer birimler arasındaki iletişimi sağlama ve kendilerine bağlı bulunan Borsa hizmet birimlerinin genel yönetimi ve temsili rolünü üstlenen bir Birinci Başkan Yardımcısı ve beş Başkan Yardımcısı bulunmaktadır.
Hukuk Başmüşaviri
Borsa’yı adli, idari ve diğer ilgili kurumlar nezdinde temsil etmek, mevzuat düzenleme çalışmalarına yardımcı olmak, hukuki konularda Borsa Başkanı ve Borsa’nın birimlerine müşavirlik hizmeti sunmak, Hukuk İşleri Müdürlüğü’nün koordinasyonunu yapmak ve bu Müdürlükçe yapılan çalışmaları takip etmek ve yönlendirmekle görevlidir. Hukuk Başmüşaviri, yönetim ve özlük işleri bakımından Başkan Yardımcısı statüsünde olup, doğrudan doğruya Borsa Başkanı’na karşı sorumludur.
Teftiş Kurulu
Teftiş Kurulu Başkanlığı, Borsa Başkanlığı’nca tespit olunacak esaslar çerçevesinde Borsa üyelerinin işlemlerinin teftiş ve denetimi ile Borsa içi işlemlerin kontrol edilmesi ile yükümlüdür. Teftiş Kurulu Başkanı , yönetim ve özlük işleri bakımından Başkan Yardımcısı statüsünde olup, doğrudan doğruya Borsa Başkanı’na karşı sorumludur.
Danışmanlar
Hukuk, sanat, basın ve halkla ilişkiler, hisse senetleri piyasası gibi çeşitli konularda İMKB Başkanı’na danışmanlık yapmak üzere atanmışlardır.
Müdürlükler
İMKB’ nin günlük iş ve işlemleri çeşitli müdürlükler aracılığıyla yürütülür.
Komiteler
İMKB Yönetim Kurulu’na yardımcı olmak üzere Kotasyon, Disiplin ve Uyuşmazlık Komiteleri bulunmaktadır. Kotasyon Komitesi, menkul kıymetlerin Borsa kotuna alınması, çıkarılması,yeniden alınması, başvurularını değerlendirerek Yönetim Kurulu’na rapor sunmak; Disiplin Komitesi, Borsa’da düzeni ve dürüstlüğü bozan ve Borsa işlerine hile karıştıran, Borsa işlerinin açık, düzenli ve dürüst yürütülmesi için yapılan düzenlemelere uymayanlarla ilgili kararlar alarak Yönetim Kurulu’nun onayına sunmak; Uyuşmazlık Komitesi, Borsa işlemlerine ilişkin olarak, üyeler ve üyelerle müşteriler arasında çıkan uyuşmazlıkların idari yoldan çözümü ile ilgili olarak Yönetim Kurulu’na yardımcı olmak görevlerini yapar.
Ayrıca, İMKB’de , alım-satım teknolojilerinin geliştirilmesi, vadeli işlemler de dahil olmak üzere yatırım araçlarının tanıtımı, İMKB’nin geliştirilmesi gibi çeşitli komiteler kurulmuştur.
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nın Denetlenmesi
Sermaye Piyasası Kurulu Türk sermaye piyasalarında düzenleme ve denetleme yetkileri ile donatılmış bir kurum olarak, yatırımcıların, kamunun ve bunların yatırımlarının korunmasını sağlamak amacıyla İMKB ve İMKB üyelerini denetlemekle görevlidir.
Yasal Dayanak
Menkul Kıymetler Borsaları Hakkında 91 sayılı KHK 06 Ekim 1983 tarih ve 18183 sayılı Resmi Gazete ile yayımlanmıştır. Kararname, Türkiye’ nin sermaye piyasalarını daha etkin hale getirmek perspektifi ile Türkiye’de menkul kıymet alım satım işlemlerinin gerçekleştirilmesine elverişli ortam yaratmak amacıyla Türkiye’de menkul kıymetler borsalarının kuruluş esas ve şartlarını düzenlemektedir.
Türkiye’de menkul kıymetler borsalarının kuruluş, çalışma, denetlenme ve borsada alım satım esasları ile borsa üyelerinin kuruluş, çalışma ve yükümlülüklerini düzenleyen “Menkul Kıymetler Borsalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik” 06.10.1984 tarih ve 18637 sayılı Resmi Gazete ile yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Menkul Kıymet Borsaları Hakkındaki Kanun Hükmünde Kararname
Karar No
-L/91
5 Nisan 1983 tarih ve 2810 sayılı kanunun vermiş olduğu güç ve yetkiye dayanarak, Bakanlar Kurulu’nca, menkul kıymetlerin güven ve istikrar içinde işlem görmesi için menkul kıymetler borsalarının açık, düzenli ve dürüst çalışmasını sağlamak üzere, kuruluş, yönetim, çalışma esasları ve denetlenmesini düzenlemek suretiyle sermaye piyasasının ekonomik gelişmede etkin bir rol oynamasını sağlamak amacıyla, 3 Kasım 1983 tarihinde kararlaştırılarak, 06.10.1983 tarih ve 18183 (mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayınlanmıştır.
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası, yürürlükteki Kanun Hükmünde Kararname’de ortaya konan şartlar ve belirlenen esaslar dahilinde menkul kıymetlerin alım satımı, fiyatlarının tesbiti ve ilanı işleriyle yetkili olarak kurulan tüzel kişiliğe haiz bir kamu kurumudur. Menkul Kıymet Borsalarının gerekli görülen yerlerde kurulması, Sermaye Piyasası Kurulu’nun önerisi üzerine, Maliye Bakanlığı’nın iznine tabidir.Menkul Kıymetler Borsaları, Sermaye Piyasası Kurulu’nun gözetim ve denetimi altındadır.
BORSA İŞLEMLERİNE AİT HÜKÜMLER
Menkul kıymet borsalarında işlem görecek menkul kıymetlerin borsa kotuna alınması ile ilgili esaslara ait yönetmelik Sermaye Piyasası Kurulu’ nca hazırlanarak Maliye Bakanlığı’nın önerisi üzerine Bakanlar Kurulu’nca yürürlüğe konulur.
Genel veya katma bütçeli idareler ile mahalli idareler ve Kamu İktisadi Teşebbüsleri tarafından çıkarılacak menkul kıymetlerin Maliye Bakanlığı'nın talebi üzerine borsa kotuna alınması zorunludur.
Yabancı menkul kıymetlerin borsa kotuna alınması Maliye Bakanlığı’nın iznine tabidir.
Menkul kıymetler borsalarındaki alım-satım işlemlerine ilişkin kurallar, Borsa Yönetim Kurulu’nca bir yönetmelikle tesbit olunur. Bu yönetmelik Sermaye Piyasası Kurulu’nun onayı ile yürürlüğe girer. Sermaye Piyasası Kurulu, bu yönetmeliği onaylamadan önce gerekli gördüklerinin değiştirilmesini talep edebilir.
Türkiye’deki Menkul Kıymet Piyasalarının Tarihçesi
Türkiye’deki organize menkul kıymet piyasalarının kökleri 19.yüzyılın ikinci yarısına kadar uzanmaktadır. İlk menkul kıymetler piyasası Kırım Savaşı’nı takiben 1866 yılında Osmanlı İmparatorluğu zamanında kurulmuş olan “Dersaadet Tahvilat Borsası” idi. Dersaadet Borsası çökmüş Osmanlı ekonomisinden yüksek getiri almayı amaçlayan Avrupa’lı yatırımcılar içinde bir vesile olmuştu. Türkiye Cumhuriyeti’nin Osmanlı İmparatorluğu çöküntülerinin üzerine kuruluşunu takiben 1929 yılında çıkartılan 1447 sayılı “Menkul Kıymetler ve Kambiyo Borsaları Kanunu" ile tecrübesiz sermaye piyasalarının, yeni ismiyle “İstanbul Menkul Kıymetler ve Kambiyo Borsası” adı altında organize olması sağlanmıştır.
Borsa, kısa sürede, gelişerek yurtçapında girişimcilerin fon ihtiyaçlarının karşılanmasında önemli katkıda bulunmuştur. Ancak, 1929 Krizi, 2.Dünya Savaşı’nın patlak vermesi, henüz emekleyen Türk iş dünyasını olumsuz etkilemiş ve Borsa’nın başarısını gölgede bırakmıştır. Takip eden yıllardaki endüstri devrimi süresince, hisse senetlerini halka arz eden anonim şirketlerin sayısı da sürekli olarak artmıştır. Bu hisseler çoğu bireysel, bir kısmı da kurumsal olan yatırımcılardan yoğun talep görmüştür.
1980’li yılların ilk dönemlerinde sağlıklı sermaye hareketlerine uygun gerek mevzuat gerekse kurumların oluşması yönünden Türk sermaye piyasalarında önemli gelişmeler oldu. 1981 yılında Sermaye Piyasası Kanunu çıkartıldı. Bir sene sonra 1982 yılında menkul kıymetler piyasasının idaresinden, kontrolünden ve mevzuatının düzenlenmesinden sorumlu resmi kurum olan Sermaye Piyasası Kurulu Ankara’da kuruldu.
Ekim 1983 Türkiye’de menkul kıymet borsalarının kuruluşunu öngören bir kararname çıktı. Ekim 1984’de ise "Menkul Kıymet Borsalarının Kuruluşu ve Çalışma Esasları" Resmi Gazete’de yayınlandı. Çalışma esaslarına ilişkin mevzuat Olağanüstü Genel Kurul toplantılarında kabul edildi ve 1985 sonunda İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) resmen kuruldu.
__________________________________________________ ______________________________
Borsa nedir?
Borsa nelerden etkilenir?
Aracı kurum nedir?
Aracı kurumların işlevi nedir?
Birincil piyasa ne demektir?
Borsada emir nasıl verilir?
Borsada emir verme şekilleri nelerdir?
Borsaya kote olmak ne demektir?
Endeks ne demektir?
Endekslere giren şirketler nasıl belirlenmektedir?
Günlük emir nedir?
Holding ne demektir, ne işe yarar?
Holding ve şirketler grubu ne demektir, ne işe yarar?
İkincil piyasa ne demektir?
İMKB endeksleri nasıl hesaplanıyor?
İMKB endekslerinin hesaplanmasında gözönüne alınan kriterler nelerdir?
İştirak çeşitleri nelerdir?
İştirak etme amacı ne olabilir?
İştirak nedir?
Kaç tür aracı kurum vardır?
Kaç tür endeks vardır?
Kalanı iptal et (KİE) emir nedir?
Kalanı iptal et emir nedir?
Küsürat emir nedir?
Lider aracı kurum nedir?
Limit değerli emir nedir?
Limit fiyatlı emir nedir?
MACD (Moving Average Convergence/Divergence) nedir?
Momentum nedir?
Müşteri emirlerinde geçerlilik süresi ne kadardır?
Normal emir nedir?
Ortak ne demektir?
Özel emir nedir?
Özel limit fiyatlı (OLFE) emir nedir?
Saklama hizmeti ne demektir?
Takas hizmeti ne demektir?
Takasbank nedir?
Tarihli emir nedir?
Yatırımcı kimdir?
Borsa Nedir?
Sermaye Borsaları (Security Exchanges), değerli evrakların (menkul kıymetlerin) ticaretinin yapıldığı kurumsal piyasalardır. Bir piyasadır, çünkü menkul kıymetlerin ticaretinin yapıldığı yerdir. Kurumsaldır, çünkü kendine özgü kuralları ve standartları vardır.
Borsalar, sadece hisse senetlerinin değil, başka tür emtiaların (ticari malların) ve enstrümanların da ticaretinin yapıldığı yerlerdir. Örneğin bono ve tahvillerin genellikle menkul kıymetler borsalarının içersinde ticareti yapılageldiği halde, döviz ticareti için döviz borsaları (forex, foreign exchange) veya mal ticareti için emtia borsaları (commodity exchange) vardır. Örneğin, pamuk fiyatlarının belirlendiği ve ticaretinin yapıldığı pamuk borsaları vardır (Türkiye’de de, İzmir’de pamuğun vadeli ticaretinin yapılacağı bir vadeli işlemler borsası kurulma aşamasındadır).
Türkiye’de borsanın tarihi Osmanlı İmparatorluğunun son dönemlerine kadar uzanmakla (özellikle bono piyasası) birlikte, 1970 ve 1980’lerin ilk yarısında, mekan olarak Sirkeci Vakıf Han’da bir tür tezgah üstü piyasa (OTC; over the counter) şeklinde faaliyette bulunuyordu. (Tezgah üstü piyasalarda, sermaye piyasasına aracılık eden kurumlar, kendi aralarında, bir borsanın belirleyici kural ve tüzüklerine uyma zorunluluğu duymadan işlem (alım/satım) yaparlar. Bugün en gelişmiş piyasalardan biri olan Amerika Birleşik Devletleri’nde küçük işlem hacmine sahip bazı firmalar, borsa haricinde OTC olarak işlem görürler.)
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), konjektürel gelişmeler sonucu, hisse senetlerinin ticaretinin düzenlenmesi ve standartlaştırılması amacıyla 1986 yılında Karaköy-Tophane’de faaliyete geçmiş bulunmaktaydı. Günümüzde, kendi modern binasıyla İstinye’de faaliyetini sürdürmektedir. İlk zamanlarda az sayıda şirket, düşük işlem hacmi ve türk ekonomisine endeksli hareket eden İMKB, günümüzde 270'den fazla şirketin hisse senedi, ortalama 200-300 milyon dolarlık işlem hacmi ve dünya ekonomileriyle entegre bir şekilde faaliyetini sürdürmektedir.
Borsa Nelerden Etkilenir?
İMKB endeksleri ve işlem gören hisse senetlerinin fiyatları, diğer dünya borsalarında olduğu gibi başlıca üç etmenden etkilenirler; dünya ekonomisinin durumu ve gidişatı, yerel (Türkiye'nin) ekonominin durumu ve gidişatı ve sektör/firmanın durumu ve performansı.
Global Ekonomi'deki herhangi bir gelişme tüm ülke ekonomilerini az veya çok etkileyeceği gibi, o ülkedeki ilgili veya tüm firmaları da dolaylı veya dolaysız olarak etkiliyecektir.
Örnek 1: Şirketimizin Petkim'den hammadde olarak herhangi bir petrokimya ürününü aldığını (girdimiz) ve bunun az veya çok nihai ürünümüzde (çıktımız) bir ağırlığının olduğunu düşünelim. Dünya petrokimya piyasalarında oluşabilecek herhangi bir nedenden dolayı bir dalgalanma, Petkimin maliyetini değiştirecektir. Bu değişikliği de Petkim bizim alış fiyatımıza yansıtacaktır. Sonuçta, biz de bunu kendi ürünümüz fiyatına yansıtmak zorunda kalacağız. Dalgalanma fiyatlarda bir artış şeklinde olursa, bizim rekabet gücümüzü azaltıcı ve/veya kar marjımızın daralması şeklinde etkisi olabilir. Bu da bizim ciromuzu ve net karımızı etkiliyebilir.
Örnek 2: Global etkinin yansıması bir çok şekilde olabilir. Örneğin, şirketimizin Almanya'ya Deutsche Mark (DEM) üzerinden ihracat yaptığını ve ürünümüzün önemli bir hammaddesini Amerika'dan dolar (USD) olarak ithal ettiğini düşünelim. Bu halde, bizim kar marjımız büyük ölçüde dolar/mark paritesine bağlı olacaktır. Uluslararası döviz borsalarında oluşacak pariteler bizi etkiliyecektir ve faaliyetlerimiz esnasında eğer bu paritenin gidişatını doğru tahmin edemezsek veya paritenin dalgalanmalarına karşı önlemimizi alamazsak (ör. hegde ederek, bir finans tekniği), şirketimiz bu durumdan olumsuz olarak etkilenebilecektir.
Örnek 3: Şirketimizin tekstil alanında faaliyet gösterdiğini düşünelim. Ülke olarak tekstil sektöründe güçlü ve birçok avatajımız olduğunu, gümrük birliği (GB)'nden öncede, GB'den sonrası için çok umutlu olduğumuz için yeni yatırımlara (kapasite arttırımı ve modernizasyon) girişmiş olalım. Fakat, dünya'da bazı sebeplerden dolayı bir kriz (ör. Uzakdoğu veya Rusya krizi) çıktığında, uluslararası pazarımız daralırsa, bu bizim tam kapasitede çalışamayacağımızı ve yeterli ihracat yapamazsak, kullanılmış olan kredilerin geri ödemelerinde zorlanabiliriz; belki de bu, bizim iflas etmemize bile sebep olabilir.
Ulusal Ekonomi'deki, yani Türkiye ekonomisindeki herhangi bir gelişme, Türkiye'deki şirketleri bulundukları sektöre ve gelişmenin yapısına göre az veya çok etkiliyecektir. Ekonomideki büyüme hızı, işsiz sayısı, enflasyon, faiz oranları, vergi oranlarında olabilecek değişiklikler, olağan üstü halin ilan edilmesi, teşvik politikasındaki değişimler vb. akla ilk gelen örneklerdir. Ulusal ekonominin etkilerini de örnekleme yoluyla açıklamaya çalışalım.
Örnek 1: Almanya'ya ağırlıklı olarak ihracat yapan ve girdilerimizin çoğunu iç piyasadan yani TRL olarak sağladığımızı düşünelim. Eğer hükümetimiz kurları hızlandırıcı (reel olarak TRL nin değerini düşürücü) yani dolar, mark gibi yabancı para birimlerinin para birimimiz karşısında hızlı artması gibi bir politikayı benimserse, bundan şirketimizin olumlu olarak etkilenmesi büyük bir ihtimaldir. Çünkü girdilerimiz değer kaybeden TRL, buna karşılık çıktılarımız değer kazanan DEM üzerinden olacağından, kar marjımız ve dolayısıyla karımız artacaktır.
Şirket veya Sektör olarak etkiler de, sektörün veya özel olarak o şirketin ürünlerine talebin azalması şeklinde bir eğilimin olması, sektöre karşı devletin desteğinin olması veya eski desteğinin kalkması, sektörel olarak girdilerin pahalanması, dış pazarlarda rekabetin zorlaşması, sektöre aşırı yatırımın (atıl kapasitenin) yapılmış olması vb. akla ilk gelen örnekler olmakla birlikte, özel de şirket yönetimlerinin yanlış yönetimleri de sayılabilir.
Örnek 1: Şirketimiz GB öncesi ülkenin önde gelen bir otomotiv üreticisi olabilir. Yabancı bir otomotiv üreticisinden aldığımız know-how'la birlikte fazla rakibimiz olmadığı ve gümrük duvarlarıyla birlikte dış rekabete karşı korunduğumuz için fazla bir yatırıma gereksinim duymadan, pazarın isteği kadar üretim yapıp bunu pazarlıyor olabiliriz. Fakat, yeni hükümetimizin GB'ne girmeye karar verdiğini ve anlaşmanın bir maddesi icabı otomotiv sektöründe ithalatçıların aleyhinde olan fazla vergilerin kaldırıldığını düşünürsek, bu bizim satışlarımızı olumsuz olarak etkiliyecektir ve faaliyetlerimizin sonucu zarar etmemiz ve bir daha karlı duruma geçmemiz zor olabilecektir.
Aracı kurum nedir?
Menkul kıymetlerin ticaretinde yatırımcılar adına hizmet veren anonim şirket hüviyetindeki kuruluşlara "Aracı Kurum" denmektedir.
Aracı kurumların işlevi nedir?
Aracı kurumlar kuruluş amaçları itibariyle, hisse senedi ticaretinde yatırımcı ile piyasa (karşı taraf) arasında aracılık işlemlerini ve yatırımcıyı bilgilendirme fonksiyonlarını yerine getirirler. Bu aracılık işlemleri için, en büyük gelir kaynaklarını oluşturan, işlem başına komisyon alırlar.
Aracı kurumların başka görevleri ve gelir kaynakları ise halka arz konsorsiyumlarında yer almak ve yeni hisse senetlerin ihraclarında aracılık görevi görmektir.
Birincil piyasa ne demektir?
Birincil Piyasa, hisse senedi ve tahvil gibi menkul değerleri ihraç eden kuruluşlarla yatırımcıların karşı karşıya geldikleri ve ilgili menkul kıymetlerin ilk işlemlerin olunageldiği piyasalardır. Birincil Piyasalar, menkul kıymetlerin ilk kez yatırımcılara satıldıkları piyasadır.
Borsada emir nasıl verilir?
Borsada menkul kıymetlerin ticaretinin gerçekleşebilmesi için yatırımcıların vermiş oldukları kararların bir emir olarak borsada seans salonuna ulaşması gerekmektedir. Bunun için iki aşamalı bir prosedür bulunmaktadır. İlk olarak bir müşterinin emrini müşteri emri olarak bir aracı kuruluş yetkilisine iletmesi gerekmektedir. İkinci olarak da, üye temsilcilerinin (aracı kurum yetkilisi) bu emri seans içinde borsa bilgisayar sistemine aktarması gerekmektedir. Bu durumda emir, borsa emri haline gelmektedir.
Borsada emir verme şekilleri nelerdir?
Borsa’da üç çeşit emir söz konusu olabilmektedir. Bunlar:
• Normal emir
• Özel emir
• Küsürat emir
Normal Emir: 1 lot ve katları şeklinde verilmiş olan emir çeşitine denmektedir. Normal emirler de dört farklı şekilde verilebilmektedir:
• Limit Fiyatlı Emir: Fiyat ve miktar bilgisinin bulunduğu emir türüdür. Emrin bir satış emri olması durumunda fiyat bilgisi yatırımcının satmaya razı olacağı en düşük fiyat seviyesini, alış emri olması durumunda ise yatırımcının almaya razı olacağı en yüksek fiyat seviyesini göstermektedir.
• Kalanı İptal Et (KİE) Emir: Yatırımcının belirlemiş olduğu fiyat ve miktar gözönünde bulundurularak, o fiyat seviyesindeki alış veya satış tekliflerin (miktar bilgisi bir üst sınır olmak üzere) karşılandığı, kalan kısmın iptal edildiği emir türüdür.
• Özel Limit Fiyatlı (OLFE) Emir: Bu emir türünde sadece fiyat bilgisi bulunur ve belli bir fiyat seviyesine kadar olan alış ve satış tekliflerin tamamı karşılanır.
• Limit Değerli Emir: Özel fiyatlı emirlerin (OLFE’nin) TRL olarak sınırlandırılmış şeklidir. Bu emir türünde miktar bilgisi bulunmaz, OLFE’deki gibi belli bir fiyat seviyesine kadar olan teklifler TRL olarak konulan bir sınır tutara kadar karşılanır.
Özel Emir: Borsa tarafından konmuş olan sınırların üzerinde işlem yapılabilmesine olanak tanıyan emir türüdür. Özel emirler bölünmeden işlem görürler. Bu emirlerde bir alt miktar sınırı bulunmaktadır:
Küsürat Emir: Miktar olarak 1 lotun altındaki hisse senetlerinin alış ve satışı için verilen emir türüdür. Küsürat emirler borsada gerçekleştirilebileceği gibi yetkili aracı kurumlar tarafından da gerçekleştirilebilinir.
Borsaya kote olmak ne demektir?
Borsanın, hisse senetlerinin ticaretinin yapıldığı bir piyasadır. Her piyasada olduğu gibi, bu piyasanın da kendine özgü kuralları vardır.
İMKB, diğer borsalarda olduğu gibi hangi şirketlerin senetlerinin ne miktarda (kaç adet) işlem görebileceğinin kayıtlarını tutmaktadır. İlk halka arzlarda, şirket yönetimleri, ne kadar hissenin borsaya kote (kayıt altına) edilmesinin düşünüldüğünü bildirir ve İMKB’den izin ister. İlerde oluşabilecek değişimler için İMKB’den izin almadan, yani kote ettirilmemiş senetlerin ticareti olanaklı değildir.
Kısacası, bir senet için kote olmak demek, o senedin İMKB tarafından tanındığını ve alım/satımının yapılmasına izin verildiği anlamına gelmektedir
Endeks ne demektir?
Gösterge olarak da adlandırılan Endeksler, kapsadıkları birden fazla hisse senedinin fiyatlarının tek bir oransal gösterge vasıtasıyla izlenmesini ve karşılaştırılabilmesini sağlayan araçlardır.
Endekslere giren şirketler nasıl belirlenmektedir?
İMKB endekslerine dahil edilecek veya endeks kapsamından çıkarılacak olan hisse senetleri normal şartlarda Borsa Yönetim Kurulu’nun altı ayda bir şirketlerin durumunu gözden geçirmesiyle belirlenir. Endeks kapsamına alınacak hisse senetlerinin seçiminde, şirketlerin piyasa değerleri, halka açıklık oranları (Takasbank saklama oranları), işlem hacminin piyasa değerlerine oranları, günlük ortalama sözleşme sayıları ve günlük ortalama işlem miktarları kriter olarak alınıp ağırlık verilmek suretiyle sıralamaya tabi tutulurlar.
Günlük emir nedir?
Verilen emir sadece verildiği seans sürecince geçerliliği olan emir türüdür.
Holding ne demektir, ne işe yarar?
Bir kişinin, bir grup girişimcinin veya bir ailenin birçok alanda faaliyet gösteren şirketleri olabilir. Fazla büyük olmanın bir sonucu ise bu şirketlerin yönetimlerinin zorlaşması ve ortak bir misyon etrafında idare edilme güçlüğüdür. Böyle bir durumda şirket sahipleri, bu şirketleri belli bir çatı altında toplamak isteyebilirler. Bunu da ya bir holding kurarak ya da bir şirketler grubu oluşturarak gerçekleştirirler.
Holding şirketleri, üretim ve satış türü faaliyetlerde bulunmayan, belli bir faaliyet alanı olan şirketlere iştirak eden, ve genellikle böyle şirketlerin büyük ortağı durumunda olan anonim şirketlerdir. Holding şirketlerinin kuruluş ve varoluş nedenleri birden çok şirkete iştirak etmek ve bu şirketleri yönlendirmek/kontrol etmek olduğundan sermaye şirketleri sınıfında bulunmaktadırlar. Holding şirketlerinin sahipleri genellikle birçok şirketin sahibi oldukları için, bu paylarını holdinglere devrederler ve bu yolla o şirketlerin yönetimlerini tek elde toplarlar.
Holdinglerde şirket sayısı en az yedi (kanuni gereklilik) iken; şirketler grubunda genellikle şirket sayısı fazla değildir.
Holding ve şirketler grubu ne demektir, ne işe yarar?
Bir kişinin, bir grup girişimcinin veya bir ailenin birçok alanda faaliyet gösteren şirketleri olabilir. Fazla büyük olmanın bir sonucu ise bu şirketlerin yönetimlerinin zorlaşması ve ortak bir misyon etrafında idare edilme güçlüğüdür. Böyle bir durumda şirket sahipleri, bu şirketleri belli bir çatı altında toplamak isteyebilirler. Bunu da ya bir holding kurarak ya da bir şirketler grubu oluşturarak gerçekleştirirler.
Şirketler grubunda şirket sahibi veya sahipleri, yönetimi bir başka şirket aracılığıyla değil, direkt kendileri, bu şirketleri biraraya getirerek yapmak isterler. Basit anlamda, şirketler grubu, aynı kişi veya kişilerin sahip olduğu şirketlerin bir araya getirilmesidir. Şirketler grubunda genellikle şirket sayısı fazla değildir, buna karşın holdinglerde en az yedidir (kanuni gereklilik).
İkincil piyasa ne demektir?
İkincil Piyasa, hisse senedi ve tahvil gibi menkul değerleri ellerinde bulunduran yatırımcı kitlesi ile bu tür menkul kıymetlere talep gösteren yatırımcı kitlesinin karşı karşıya geldikleri piyasadır. İkincil piyasalara örnek olarak İstanbul Menkul Kıymetler Borsası verilebilir
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), hisse senetleri, hazine bonoları ve devlet tahvilleri, gelir ortaklığı sertifikaları, özel sektör tahvilleri, yabancı menkul kıymetler, gayrimenkul sertifikaları ve uluslararası menkul kıymetlerin alım ve satımının yapılmasını sağlamak amacıyla 26 Aralık 1985 günü kurulmuş olup, 3 Ocak 1986 yılında faaliyete başlamıştır. Türkiye’deki tek menkul kıymetler borsasıdır.
İMKB, genel kurulca seçilen beş üyeden oluşan bir yönetim kurulu tarafından yönetilir. Osman BİRSEN 25 Ekim 1997 tarihinde üçlü kararname ile İMKB’ye Başkan olarak atanmıştır. Yönetim Kurulu'nun diğer dört üyesi, yatırım bankaları, ticari bankalar ve aracı kurumlar olmak üzere Borsa üyelerini oluşturan üç ayrı kategorideki aracı kuruluşları temsilen seçilmektedir.
Özerk ve mesleki bir kamu kurumu olarak İMKB yetkili olduğu konu ve alanlarda kendi yasal düzenlemelerini yapabilme avantajına sahiptir. Yapılan alım satım işlemlerinden oransal olarak alınan borsa payı, kotasyon ücretleri ve mevzuatta gösterilen diğer kalemler gelirlerini oluşturmaktadır.
İMKB BAŞKANI
Osman BİRSEN, üçlü kararname ile Borsa’nın genel yönetimi ve temsili görevlerinin yanı sıra sermaye piyasalarını düzenlemek ve denetlemekle görevli Sermaye Piyasası Kurulu ile Borsa Üyeleri arasındaki ilişkilerde aracılık rolü üstlenen İstanbul Menkul Kıymetler Borsası ve Borsa’nın Yönetim Kurulu Başkanı olarak beş yıl süreyle görev yapmak üzere atanmıştır.
GENEL KURUL
Genel Kurul, İMKB üyelerinden oluşan bir üst karar organıdır. Kararları, SPK’nın onayına tabidir. Genel Kurul ayrıca, İMKB’nin sevk ve idaresi ile ilgili önemli konuları karara bağlar. Olağan ve olağanüstü olmak üzere toplanabilen genel kurulda her üyenin bir oyu bulunmaktadır.
İMKB Üyeleri ve Faaliyetleri
İMKB üyeleri anonim şirket statüsünde kurulmuş bankalar ve aracı kurumlardan oluşmaktadır. Borsa piyasa ve pazarlarında işlem yapan bu şirketleri üç grup altında toplayabiliriz.
• Kalkınma /Yatırım Bankaları
• Ticari Bankalar (A-O)
• Ticari Bankalar (P-Z)
• Aracı Kurumlar (A-D)
• Aracı Kurumlar (E-N)
• Aracı Kurumlar (O-Z)
Bankalar, Sermaye Piyasası Kurulu’nun 15.08.1996 tarihinde almış olduğu ilke kararı doğrultusunda Hisse Senetleri Piyasası faaliyetlerini kurmuş oldukları veya satın aldıkları bir aracı kuruma devretmişlerdir.
Aracı Kuruluşların Sermaye Piyasası Kurulu Tarafından Yetkilendirilmesi
Sermaye piyasasında faaliyet göstermek isteyen bütün aracı kuruluşlar öncelikle, Türk Sermaye Piyasasının düzenleyici ve denetleyici organı olan Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilir.
Borsa ya da piyasalara, sadece Sermaye Piyasası Kurulu tarafından aracılık faaliyetinde bulunmak üzere yetki belgesi verilmiş olan aracı kuruluşlar üye olabilir. Yönetim Kurulu tarafından üyeliğe kabul edilen aracı kuruluşlara hangi piyasalarda işlem yapmaya yetkili olduğunu gösteren Borsa Üyelik Belgesi verilir.
Borsa üyelerinin gösterebileceği sermaye piyasası faaliyetleri aşağıda yer almaktadır:
• Birincil Piyasa İşlemleri
• İkincil Piyasa İşlemleri
• Portföy Yönetimi
• Yatırım Danışmanlığı Hizmetleri
• Repo / Ters Repo İşlemleri
• Kredili Alım Satım, Açığa-Satış, Menkul Kıymet Ödünç Verme İşlemleri
• Türev Araçların Alım Satımına Aracılık
Bankalar da dahil olmak üzere, sermaye piyasasında faaliyet göstermek isteyen bütün aracı kuruluşlar, Sermaye Piyasası Kanunu ve SPK tebliğlerinde belirtilen nitelikleri sağlamak zorundadır. Asgari sermaye kriterine ilaveten, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından istenen diğer şartların da sağlanması gerekir.
Aracı kurumların şube ve acentaları Sermaye Piyasası Kurulu’nun onayına tabii iken, bankaların şube açmaları Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun onayına tabii tutulmuştur.
Aracı Kuruluşların İMKB Tarafından Yetkilendirilmesi
Aracı kurum ve bankalar, İMKB Yönetim Kurulu kararı ile Borsa üyesi olurlar. Üyelerin, İMKB’deki bütün pazar ve piyasalarda işlem yapma zorunluluğu bulunmamaktadır. Borsa üyeleri birden fazla pazar ve piyasada faaliyet göstermek üzere yetkilendirilebilir. Aracı kuruluşlar, faaliyet gösterebilecekleri her bir piyasa için belirlenen teminatı yatırmak zorundadır. Üyelerin faaliyet gösterebilecekleri pazar ve piyasalar aşağıda yer almaktadır:
• Hisse Senetleri Piyasası
• Tahvil ve Bono Piyasası
• Repo-Ters Repo Pazarı
• Lot Altı (Borsa Dışı Alım-Satım)
• Uluslararası Pazar Depo Sertifikası Piyasası
• Uluslararası Pazar Tahvil ve Bono Piyasası
• Uluslararası Pazar Repo-Ters Repo Piyasası
• Vadeli İşlemler Piyasası
Borsa üyeleri, İMKB pazar ve piyasalarında temsilcileri aracılığı ile işlem yapabilmektedir. Borsa, Üye temsilcilerinin işlem yapacağı pazar ve piyasalara göre eğitim programları düzenlemektedir. Yalnızca, eğitim programlarını başarı ile tamamlamış ve ilgili mevzuatta yer alan şartları taşıyan üye temsilcilerine İMKB pazar ve piyasalarında işlem yapma yetkisi verilmektedir.
İMKB'DE FAALİYET GÖSTEREN ARACI KURULUŞLAR
Yıl Piyasa Adı Aracı Kurum Yatırım ve Kalkınma Bankası Ticari Banka Toplam
Hisse Senetleri Piyasası 126 0 0 126
Tahvil ve Bono Piyasası Kesin Alım Satım Pazarı 104 12 48 164
Tahvil ve Bono Piyasası Repo-Ters Repo Pazarı 73 12 47 132
2001 Uluslararası Pazar Tahvil ve Bono Piyasası 26 3 34 63
Uluslararası Pazar Repo-Ters Repo Piyasası 0 1 2 3
Uluslararası Pazar Depo Sertifikaları Piyasası 21 0 10 31
Vadeli İşlemler Piyasası 0 0 17 17
Hisse Senetleri Piyasası 125 0 0 125
Tahvil ve Bono Piyasası Kesin Alım Satım Pazarı 103 12 44 159
Tahvil ve Bono Piyasası Repo-Ters Repo Pazarı 72 12 43 127
2002/1 Uluslararası Pazar Tahvil ve Bono Piyasası 26 3 31 60
Uluslararası Pazar Repo-Ters Repo Piyasası 0 1 2 3
Uluslararası Pazar Depo Sertifikaları Piyasası 21 0 8 29
Vadeli İşlemler Piyasası 0 0 17 17
Üyelerin Borsada Temsili (Temsilci / Temsilci Yrd. Başvurusu)
Borsada kurulu pazar ve piyasalarda işlemler, üyeler tarafından yetkilendirilen ve mevzuatta belirtilen niteliklere sahip olduğu tespit edilerek Borsa Başkanlığı tarafından onaylanan temsilciler aracılığıyla gerçekleştirilir. İlgili mevzuatta yer alan üye temsilci ve temsilci yardımcılığı için aranan koşullara ilave olarak temsilci adaylarının başvuru formunu (Hisse Senetleri Piyasası / Tahvil ve Bono Piyasası / Vadeli İşlemler Piyasası Başvuru Formu, Uluslararası Pazar Depo Sertifikaları / Uluslararası Pazar Tahvil ve Bono Piyasası) ve formda belirtilen belgeleri tamamlayarak Borsamıza başvuruda bulunması ve başvuruların Borsamız Başkanlığı tarafından onaylanması gerekmektedir.
Üyelerin Gözetimi
Üyelerin gözetim ve denetimi Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve İMKB tarafından yürütülmektedir. İMKB üyeleri, talep edildiği takdirde faaliyetlerine ilişkin her türlü bilgiyi SPK ve İMKB’ye iletmek zorundadırlar. İMKB’nin ayrıca gerekli gördüğü takdirde üyelerin hesap ve kayıtlarını inceleme yetkisi bulunmaktadır. Diğer taraftan bankalar T.C. Merkez Bankası ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun gözetimi altındadırlar.
Borsa İşlemlerinin Geçici ve Sürekli Durdurulması
Düzenleyici ve denetleyici otorite olan Sermaye Piyasası Kurulu’nun aracı kuruluşların işlemlerini geçici veya sürekli olarak durdurma yetkisi bulunmaktadır.
İMKB’nin, SPK’dan Alım-Satıma Aracılık Yetki Belgesi almış olan bir aracı kurumu üyeliğe kabul etme veya etmeme hakkı saklıdır. Ayrıca İMKB, belirli durumlarda bir üye aracı kurumun işlemlerini geçici olarak durdurma veya üyeliğini sürekli olarak iptal etme yetkisini haizdir. Sözkonusu durumlar detaylı olarak İMKB yönetmeliklerinde tanımlanmıştır.
Borsa'da yapılan işlemler ve tescil işlemlerinin üyelere göre dağılımı:
(Dosyalar sıkıştırılmış "zipped" Excel dosyaları şeklindedir)
(Hisse Senetleri ve Tahvil ve Bono Piyasası üye işlem hacimleri dosyalarda iki ayrı Excel sheet'i şeklinde yer almaktadır)
• 2002 yılı Ocak ayı
• Geriye Dönük Üye İşlem Hacimleri
• Ocak-Aralık 2001 Dönemi
• Ocak-Aralık 2000 Dönemi
• Ocak-Aralık 1999 Dönemi
• Ocak-Aralık 1998 Dönemi
1997 Yılındaki Dağılım
YÖNETİM KURULU
Yönetim Kurulu, İMKB’nin günlük işlerinin sevk ve idaresi ile kotasyon, uyuşmazlık, disiplin işlemleriyle ilgili olarak kararlar almak üzere düzenli olarak toplanır. Aynı zamanda Yönetim Kurulu Başkanı olan İMKB Başkanı dahil olmak üzere beş üyeden oluşur. Başkan dışındaki üyeler üç ayrı kategorideki aracı kuruluşları temsilen genel kurul tarafından dört yıl için seçilirler.
Beş Üyeden oluşur
İlgili Kuruluşlar
• İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
• Sermaye Piyasası Kurulu
• İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş.
• İMKB Üyeleri (Aracı Kuruluşlar)
• İMKB'de İşlem Gören Şirketler
• Borsa Aracı Kurumları Yöneticileri Derneği
• Kurumsal Yatırımcı Yöneticileri Derneği
• Borsa Uzmanları Derneği
• Finans Kulüp
• KOSGEB - KOBİ-NET (Küçük ve Orta Boy İşletmeler Bilgi Ağı)
• Avrasya Borsaları Federasyonu (FEAS)
• T.C. Maliye Bakanlığı
• Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı
• T.C. Merkez Bankası
• Özelleştirme İdaresi
• Devlet İstatistik Enstitüsü
• Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu
• Bankalar Birliği
• Rekabet Kurumu
• İstanbul Altın Borsası
• İstanbul Sanayi Odası (İSO)
• İstanbul Ticaret Odası (İTO)
• Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu
• Yabancı Sermaye Derneği
• Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı
İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI
Adres: İMKB
İstinye 80860 İstanbul, Türkiye
Telefon: (90 212) 298 21 00
Fax: (90 212) 298 25 00
İMKB ve Yönetim Kurulu Başkanı
Osman BİRSEN - İlgili Birimler: Ref 1
Yönetim Kurulu
Osman BİRSEN
Yavuz CANEVİ
Müslüm DEMİRBİLEK
Adnan CEZAİRLİ
Caner ÇİMENBİÇER
Denetim Kurulu
Atilla KÖKSAL
Asil ONAY
Birinci Başkan Yardımcısı
Arıl SEREN - İlgili Birimler:Ref:2
Başkan Yardımcıları
Emin Ali GÜNDEZ - İlgili Birimler: Ref 3
Esin AKBULUT - İlgili Birimler: Ref 4
Hüseyin ERKAN - İlgili Birimler: Ref 5
Cavit SAVCI - İlgili Birimler: Ref 6
Sezai BEKGÖZ - İlgili Birim: Ref 7
Hukuk Başmüşaviri
Tangül DURAKBAŞA - İlgili Birim: Ref 8
Teftiş Kurulu Başkanı
İbrahim KURBAN-İlgili Birim: Ref 9
Dış İlişkiler
Eren S. KILIÇLIOGLU, Müdür
Av.Arzu GİRGİN, Müdür Yardımcısı - Yatırımcı Danışma Merkezi
Telefon : (90 212) 298 23 71, 73, 74
Fax : (90 212) 298 25 00
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Birimleri
Ref 1: Özel Kalem Müdürlüğü, Güvenlik Müdürlüğü
Ref 2: Araştırma Müdürlüğü, Bilgi Sistemleri Merkezi, Eğitim ve Yayın Müdürlüğü
Ref 3: Gözetim Müdürlüğü, İdari İşler Müdürlüğü, Personel Müdürlüğü
Ref 4: Değerleme ve İstatistik Müdürlüğü, Kotasyon Müdürlüğü, Mali İşler Müdürlüğü
Ref 5: Dış İlişkiler Müdürlüğü, Uluslararası Pazar Müdürlüğü
Ref 6: Yapı ve İşletme Müdürlüğü
Ref 7: Hisse Senetleri Piyasası Müdürlüğü,Tahvil ve Bono Piyasası Müdürlüğü, Vadeli İşlemler Piyasası Müdürlüğü, Üye İşleri Müdürlüğü
Ref 8: Hukuk İşleri Müdürlüğü
Ref 9: Teftiş Kurulu Başkanlığı
________________________________________
DENETİM KURULU
İMKB’nin mali hesap ve kayıtlarını denetlemek üzere genel kurul üyeleri arasından Genel Kurul tarafindan iki denetçi seçilir.
İMKB’nin hesapları ayrıca bağımsız denetim kuruluşları tarafindan da denetlenmektedir.
Başkan Yardımcıları
İMKB’nin, Başkan ve Yönetim Kurulu ile müdürlükler ve diğer birimler arasındaki iletişimi sağlama ve kendilerine bağlı bulunan Borsa hizmet birimlerinin genel yönetimi ve temsili rolünü üstlenen bir Birinci Başkan Yardımcısı ve beş Başkan Yardımcısı bulunmaktadır.
Hukuk Başmüşaviri
Borsa’yı adli, idari ve diğer ilgili kurumlar nezdinde temsil etmek, mevzuat düzenleme çalışmalarına yardımcı olmak, hukuki konularda Borsa Başkanı ve Borsa’nın birimlerine müşavirlik hizmeti sunmak, Hukuk İşleri Müdürlüğü’nün koordinasyonunu yapmak ve bu Müdürlükçe yapılan çalışmaları takip etmek ve yönlendirmekle görevlidir. Hukuk Başmüşaviri, yönetim ve özlük işleri bakımından Başkan Yardımcısı statüsünde olup, doğrudan doğruya Borsa Başkanı’na karşı sorumludur.
Teftiş Kurulu
Teftiş Kurulu Başkanlığı, Borsa Başkanlığı’nca tespit olunacak esaslar çerçevesinde Borsa üyelerinin işlemlerinin teftiş ve denetimi ile Borsa içi işlemlerin kontrol edilmesi ile yükümlüdür. Teftiş Kurulu Başkanı , yönetim ve özlük işleri bakımından Başkan Yardımcısı statüsünde olup, doğrudan doğruya Borsa Başkanı’na karşı sorumludur.
Danışmanlar
Hukuk, sanat, basın ve halkla ilişkiler, hisse senetleri piyasası gibi çeşitli konularda İMKB Başkanı’na danışmanlık yapmak üzere atanmışlardır.
Müdürlükler
İMKB’ nin günlük iş ve işlemleri çeşitli müdürlükler aracılığıyla yürütülür.
Komiteler
İMKB Yönetim Kurulu’na yardımcı olmak üzere Kotasyon, Disiplin ve Uyuşmazlık Komiteleri bulunmaktadır. Kotasyon Komitesi, menkul kıymetlerin Borsa kotuna alınması, çıkarılması,yeniden alınması, başvurularını değerlendirerek Yönetim Kurulu’na rapor sunmak; Disiplin Komitesi, Borsa’da düzeni ve dürüstlüğü bozan ve Borsa işlerine hile karıştıran, Borsa işlerinin açık, düzenli ve dürüst yürütülmesi için yapılan düzenlemelere uymayanlarla ilgili kararlar alarak Yönetim Kurulu’nun onayına sunmak; Uyuşmazlık Komitesi, Borsa işlemlerine ilişkin olarak, üyeler ve üyelerle müşteriler arasında çıkan uyuşmazlıkların idari yoldan çözümü ile ilgili olarak Yönetim Kurulu’na yardımcı olmak görevlerini yapar.
Ayrıca, İMKB’de , alım-satım teknolojilerinin geliştirilmesi, vadeli işlemler de dahil olmak üzere yatırım araçlarının tanıtımı, İMKB’nin geliştirilmesi gibi çeşitli komiteler kurulmuştur.
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nın Denetlenmesi
Sermaye Piyasası Kurulu Türk sermaye piyasalarında düzenleme ve denetleme yetkileri ile donatılmış bir kurum olarak, yatırımcıların, kamunun ve bunların yatırımlarının korunmasını sağlamak amacıyla İMKB ve İMKB üyelerini denetlemekle görevlidir.
Yasal Dayanak
Menkul Kıymetler Borsaları Hakkında 91 sayılı KHK 06 Ekim 1983 tarih ve 18183 sayılı Resmi Gazete ile yayımlanmıştır. Kararname, Türkiye’ nin sermaye piyasalarını daha etkin hale getirmek perspektifi ile Türkiye’de menkul kıymet alım satım işlemlerinin gerçekleştirilmesine elverişli ortam yaratmak amacıyla Türkiye’de menkul kıymetler borsalarının kuruluş esas ve şartlarını düzenlemektedir.
Türkiye’de menkul kıymetler borsalarının kuruluş, çalışma, denetlenme ve borsada alım satım esasları ile borsa üyelerinin kuruluş, çalışma ve yükümlülüklerini düzenleyen “Menkul Kıymetler Borsalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik” 06.10.1984 tarih ve 18637 sayılı Resmi Gazete ile yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Menkul Kıymet Borsaları Hakkındaki Kanun Hükmünde Kararname
Karar No
5 Nisan 1983 tarih ve 2810 sayılı kanunun vermiş olduğu güç ve yetkiye dayanarak, Bakanlar Kurulu’nca, menkul kıymetlerin güven ve istikrar içinde işlem görmesi için menkul kıymetler borsalarının açık, düzenli ve dürüst çalışmasını sağlamak üzere, kuruluş, yönetim, çalışma esasları ve denetlenmesini düzenlemek suretiyle sermaye piyasasının ekonomik gelişmede etkin bir rol oynamasını sağlamak amacıyla, 3 Kasım 1983 tarihinde kararlaştırılarak, 06.10.1983 tarih ve 18183 (mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayınlanmıştır.
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası, yürürlükteki Kanun Hükmünde Kararname’de ortaya konan şartlar ve belirlenen esaslar dahilinde menkul kıymetlerin alım satımı, fiyatlarının tesbiti ve ilanı işleriyle yetkili olarak kurulan tüzel kişiliğe haiz bir kamu kurumudur. Menkul Kıymet Borsalarının gerekli görülen yerlerde kurulması, Sermaye Piyasası Kurulu’nun önerisi üzerine, Maliye Bakanlığı’nın iznine tabidir.Menkul Kıymetler Borsaları, Sermaye Piyasası Kurulu’nun gözetim ve denetimi altındadır.
BORSA İŞLEMLERİNE AİT HÜKÜMLER
Menkul kıymet borsalarında işlem görecek menkul kıymetlerin borsa kotuna alınması ile ilgili esaslara ait yönetmelik Sermaye Piyasası Kurulu’ nca hazırlanarak Maliye Bakanlığı’nın önerisi üzerine Bakanlar Kurulu’nca yürürlüğe konulur.
Genel veya katma bütçeli idareler ile mahalli idareler ve Kamu İktisadi Teşebbüsleri tarafından çıkarılacak menkul kıymetlerin Maliye Bakanlığı'nın talebi üzerine borsa kotuna alınması zorunludur.
Yabancı menkul kıymetlerin borsa kotuna alınması Maliye Bakanlığı’nın iznine tabidir.
Menkul kıymetler borsalarındaki alım-satım işlemlerine ilişkin kurallar, Borsa Yönetim Kurulu’nca bir yönetmelikle tesbit olunur. Bu yönetmelik Sermaye Piyasası Kurulu’nun onayı ile yürürlüğe girer. Sermaye Piyasası Kurulu, bu yönetmeliği onaylamadan önce gerekli gördüklerinin değiştirilmesini talep edebilir.
Türkiye’deki Menkul Kıymet Piyasalarının Tarihçesi
Türkiye’deki organize menkul kıymet piyasalarının kökleri 19.yüzyılın ikinci yarısına kadar uzanmaktadır. İlk menkul kıymetler piyasası Kırım Savaşı’nı takiben 1866 yılında Osmanlı İmparatorluğu zamanında kurulmuş olan “Dersaadet Tahvilat Borsası” idi. Dersaadet Borsası çökmüş Osmanlı ekonomisinden yüksek getiri almayı amaçlayan Avrupa’lı yatırımcılar içinde bir vesile olmuştu. Türkiye Cumhuriyeti’nin Osmanlı İmparatorluğu çöküntülerinin üzerine kuruluşunu takiben 1929 yılında çıkartılan 1447 sayılı “Menkul Kıymetler ve Kambiyo Borsaları Kanunu" ile tecrübesiz sermaye piyasalarının, yeni ismiyle “İstanbul Menkul Kıymetler ve Kambiyo Borsası” adı altında organize olması sağlanmıştır.
Borsa, kısa sürede, gelişerek yurtçapında girişimcilerin fon ihtiyaçlarının karşılanmasında önemli katkıda bulunmuştur. Ancak, 1929 Krizi, 2.Dünya Savaşı’nın patlak vermesi, henüz emekleyen Türk iş dünyasını olumsuz etkilemiş ve Borsa’nın başarısını gölgede bırakmıştır. Takip eden yıllardaki endüstri devrimi süresince, hisse senetlerini halka arz eden anonim şirketlerin sayısı da sürekli olarak artmıştır. Bu hisseler çoğu bireysel, bir kısmı da kurumsal olan yatırımcılardan yoğun talep görmüştür.
1980’li yılların ilk dönemlerinde sağlıklı sermaye hareketlerine uygun gerek mevzuat gerekse kurumların oluşması yönünden Türk sermaye piyasalarında önemli gelişmeler oldu. 1981 yılında Sermaye Piyasası Kanunu çıkartıldı. Bir sene sonra 1982 yılında menkul kıymetler piyasasının idaresinden, kontrolünden ve mevzuatının düzenlenmesinden sorumlu resmi kurum olan Sermaye Piyasası Kurulu Ankara’da kuruldu.
Ekim 1983 Türkiye’de menkul kıymet borsalarının kuruluşunu öngören bir kararname çıktı. Ekim 1984’de ise "Menkul Kıymet Borsalarının Kuruluşu ve Çalışma Esasları" Resmi Gazete’de yayınlandı. Çalışma esaslarına ilişkin mevzuat Olağanüstü Genel Kurul toplantılarında kabul edildi ve 1985 sonunda İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) resmen kuruldu.
__________________________________________________ ______________________________
Borsa nedir?
Borsa nelerden etkilenir?
Aracı kurum nedir?
Aracı kurumların işlevi nedir?
Birincil piyasa ne demektir?
Borsada emir nasıl verilir?
Borsada emir verme şekilleri nelerdir?
Borsaya kote olmak ne demektir?
Endeks ne demektir?
Endekslere giren şirketler nasıl belirlenmektedir?
Günlük emir nedir?
Holding ne demektir, ne işe yarar?
Holding ve şirketler grubu ne demektir, ne işe yarar?
İkincil piyasa ne demektir?
İMKB endeksleri nasıl hesaplanıyor?
İMKB endekslerinin hesaplanmasında gözönüne alınan kriterler nelerdir?
İştirak çeşitleri nelerdir?
İştirak etme amacı ne olabilir?
İştirak nedir?
Kaç tür aracı kurum vardır?
Kaç tür endeks vardır?
Kalanı iptal et (KİE) emir nedir?
Kalanı iptal et emir nedir?
Küsürat emir nedir?
Lider aracı kurum nedir?
Limit değerli emir nedir?
Limit fiyatlı emir nedir?
MACD (Moving Average Convergence/Divergence) nedir?
Momentum nedir?
Müşteri emirlerinde geçerlilik süresi ne kadardır?
Normal emir nedir?
Ortak ne demektir?
Özel emir nedir?
Özel limit fiyatlı (OLFE) emir nedir?
Saklama hizmeti ne demektir?
Takas hizmeti ne demektir?
Takasbank nedir?
Tarihli emir nedir?
Yatırımcı kimdir?
Borsa Nedir?
Sermaye Borsaları (Security Exchanges), değerli evrakların (menkul kıymetlerin) ticaretinin yapıldığı kurumsal piyasalardır. Bir piyasadır, çünkü menkul kıymetlerin ticaretinin yapıldığı yerdir. Kurumsaldır, çünkü kendine özgü kuralları ve standartları vardır.
Borsalar, sadece hisse senetlerinin değil, başka tür emtiaların (ticari malların) ve enstrümanların da ticaretinin yapıldığı yerlerdir. Örneğin bono ve tahvillerin genellikle menkul kıymetler borsalarının içersinde ticareti yapılageldiği halde, döviz ticareti için döviz borsaları (forex, foreign exchange) veya mal ticareti için emtia borsaları (commodity exchange) vardır. Örneğin, pamuk fiyatlarının belirlendiği ve ticaretinin yapıldığı pamuk borsaları vardır (Türkiye’de de, İzmir’de pamuğun vadeli ticaretinin yapılacağı bir vadeli işlemler borsası kurulma aşamasındadır).
Türkiye’de borsanın tarihi Osmanlı İmparatorluğunun son dönemlerine kadar uzanmakla (özellikle bono piyasası) birlikte, 1970 ve 1980’lerin ilk yarısında, mekan olarak Sirkeci Vakıf Han’da bir tür tezgah üstü piyasa (OTC; over the counter) şeklinde faaliyette bulunuyordu. (Tezgah üstü piyasalarda, sermaye piyasasına aracılık eden kurumlar, kendi aralarında, bir borsanın belirleyici kural ve tüzüklerine uyma zorunluluğu duymadan işlem (alım/satım) yaparlar. Bugün en gelişmiş piyasalardan biri olan Amerika Birleşik Devletleri’nde küçük işlem hacmine sahip bazı firmalar, borsa haricinde OTC olarak işlem görürler.)
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), konjektürel gelişmeler sonucu, hisse senetlerinin ticaretinin düzenlenmesi ve standartlaştırılması amacıyla 1986 yılında Karaköy-Tophane’de faaliyete geçmiş bulunmaktaydı. Günümüzde, kendi modern binasıyla İstinye’de faaliyetini sürdürmektedir. İlk zamanlarda az sayıda şirket, düşük işlem hacmi ve türk ekonomisine endeksli hareket eden İMKB, günümüzde 270'den fazla şirketin hisse senedi, ortalama 200-300 milyon dolarlık işlem hacmi ve dünya ekonomileriyle entegre bir şekilde faaliyetini sürdürmektedir.
Borsa Nelerden Etkilenir?
İMKB endeksleri ve işlem gören hisse senetlerinin fiyatları, diğer dünya borsalarında olduğu gibi başlıca üç etmenden etkilenirler; dünya ekonomisinin durumu ve gidişatı, yerel (Türkiye'nin) ekonominin durumu ve gidişatı ve sektör/firmanın durumu ve performansı.
Global Ekonomi'deki herhangi bir gelişme tüm ülke ekonomilerini az veya çok etkileyeceği gibi, o ülkedeki ilgili veya tüm firmaları da dolaylı veya dolaysız olarak etkiliyecektir.
Örnek 1: Şirketimizin Petkim'den hammadde olarak herhangi bir petrokimya ürününü aldığını (girdimiz) ve bunun az veya çok nihai ürünümüzde (çıktımız) bir ağırlığının olduğunu düşünelim. Dünya petrokimya piyasalarında oluşabilecek herhangi bir nedenden dolayı bir dalgalanma, Petkimin maliyetini değiştirecektir. Bu değişikliği de Petkim bizim alış fiyatımıza yansıtacaktır. Sonuçta, biz de bunu kendi ürünümüz fiyatına yansıtmak zorunda kalacağız. Dalgalanma fiyatlarda bir artış şeklinde olursa, bizim rekabet gücümüzü azaltıcı ve/veya kar marjımızın daralması şeklinde etkisi olabilir. Bu da bizim ciromuzu ve net karımızı etkiliyebilir.
Örnek 2: Global etkinin yansıması bir çok şekilde olabilir. Örneğin, şirketimizin Almanya'ya Deutsche Mark (DEM) üzerinden ihracat yaptığını ve ürünümüzün önemli bir hammaddesini Amerika'dan dolar (USD) olarak ithal ettiğini düşünelim. Bu halde, bizim kar marjımız büyük ölçüde dolar/mark paritesine bağlı olacaktır. Uluslararası döviz borsalarında oluşacak pariteler bizi etkiliyecektir ve faaliyetlerimiz esnasında eğer bu paritenin gidişatını doğru tahmin edemezsek veya paritenin dalgalanmalarına karşı önlemimizi alamazsak (ör. hegde ederek, bir finans tekniği), şirketimiz bu durumdan olumsuz olarak etkilenebilecektir.
Örnek 3: Şirketimizin tekstil alanında faaliyet gösterdiğini düşünelim. Ülke olarak tekstil sektöründe güçlü ve birçok avatajımız olduğunu, gümrük birliği (GB)'nden öncede, GB'den sonrası için çok umutlu olduğumuz için yeni yatırımlara (kapasite arttırımı ve modernizasyon) girişmiş olalım. Fakat, dünya'da bazı sebeplerden dolayı bir kriz (ör. Uzakdoğu veya Rusya krizi) çıktığında, uluslararası pazarımız daralırsa, bu bizim tam kapasitede çalışamayacağımızı ve yeterli ihracat yapamazsak, kullanılmış olan kredilerin geri ödemelerinde zorlanabiliriz; belki de bu, bizim iflas etmemize bile sebep olabilir.
Ulusal Ekonomi'deki, yani Türkiye ekonomisindeki herhangi bir gelişme, Türkiye'deki şirketleri bulundukları sektöre ve gelişmenin yapısına göre az veya çok etkiliyecektir. Ekonomideki büyüme hızı, işsiz sayısı, enflasyon, faiz oranları, vergi oranlarında olabilecek değişiklikler, olağan üstü halin ilan edilmesi, teşvik politikasındaki değişimler vb. akla ilk gelen örneklerdir. Ulusal ekonominin etkilerini de örnekleme yoluyla açıklamaya çalışalım.
Örnek 1: Almanya'ya ağırlıklı olarak ihracat yapan ve girdilerimizin çoğunu iç piyasadan yani TRL olarak sağladığımızı düşünelim. Eğer hükümetimiz kurları hızlandırıcı (reel olarak TRL nin değerini düşürücü) yani dolar, mark gibi yabancı para birimlerinin para birimimiz karşısında hızlı artması gibi bir politikayı benimserse, bundan şirketimizin olumlu olarak etkilenmesi büyük bir ihtimaldir. Çünkü girdilerimiz değer kaybeden TRL, buna karşılık çıktılarımız değer kazanan DEM üzerinden olacağından, kar marjımız ve dolayısıyla karımız artacaktır.
Şirket veya Sektör olarak etkiler de, sektörün veya özel olarak o şirketin ürünlerine talebin azalması şeklinde bir eğilimin olması, sektöre karşı devletin desteğinin olması veya eski desteğinin kalkması, sektörel olarak girdilerin pahalanması, dış pazarlarda rekabetin zorlaşması, sektöre aşırı yatırımın (atıl kapasitenin) yapılmış olması vb. akla ilk gelen örnekler olmakla birlikte, özel de şirket yönetimlerinin yanlış yönetimleri de sayılabilir.
Örnek 1: Şirketimiz GB öncesi ülkenin önde gelen bir otomotiv üreticisi olabilir. Yabancı bir otomotiv üreticisinden aldığımız know-how'la birlikte fazla rakibimiz olmadığı ve gümrük duvarlarıyla birlikte dış rekabete karşı korunduğumuz için fazla bir yatırıma gereksinim duymadan, pazarın isteği kadar üretim yapıp bunu pazarlıyor olabiliriz. Fakat, yeni hükümetimizin GB'ne girmeye karar verdiğini ve anlaşmanın bir maddesi icabı otomotiv sektöründe ithalatçıların aleyhinde olan fazla vergilerin kaldırıldığını düşünürsek, bu bizim satışlarımızı olumsuz olarak etkiliyecektir ve faaliyetlerimizin sonucu zarar etmemiz ve bir daha karlı duruma geçmemiz zor olabilecektir.
Aracı kurum nedir?
Menkul kıymetlerin ticaretinde yatırımcılar adına hizmet veren anonim şirket hüviyetindeki kuruluşlara "Aracı Kurum" denmektedir.
Aracı kurumların işlevi nedir?
Aracı kurumlar kuruluş amaçları itibariyle, hisse senedi ticaretinde yatırımcı ile piyasa (karşı taraf) arasında aracılık işlemlerini ve yatırımcıyı bilgilendirme fonksiyonlarını yerine getirirler. Bu aracılık işlemleri için, en büyük gelir kaynaklarını oluşturan, işlem başına komisyon alırlar.
Aracı kurumların başka görevleri ve gelir kaynakları ise halka arz konsorsiyumlarında yer almak ve yeni hisse senetlerin ihraclarında aracılık görevi görmektir.
Birincil piyasa ne demektir?
Birincil Piyasa, hisse senedi ve tahvil gibi menkul değerleri ihraç eden kuruluşlarla yatırımcıların karşı karşıya geldikleri ve ilgili menkul kıymetlerin ilk işlemlerin olunageldiği piyasalardır. Birincil Piyasalar, menkul kıymetlerin ilk kez yatırımcılara satıldıkları piyasadır.
Borsada emir nasıl verilir?
Borsada menkul kıymetlerin ticaretinin gerçekleşebilmesi için yatırımcıların vermiş oldukları kararların bir emir olarak borsada seans salonuna ulaşması gerekmektedir. Bunun için iki aşamalı bir prosedür bulunmaktadır. İlk olarak bir müşterinin emrini müşteri emri olarak bir aracı kuruluş yetkilisine iletmesi gerekmektedir. İkinci olarak da, üye temsilcilerinin (aracı kurum yetkilisi) bu emri seans içinde borsa bilgisayar sistemine aktarması gerekmektedir. Bu durumda emir, borsa emri haline gelmektedir.
Borsada emir verme şekilleri nelerdir?
Borsa’da üç çeşit emir söz konusu olabilmektedir. Bunlar:
• Normal emir
• Özel emir
• Küsürat emir
Normal Emir: 1 lot ve katları şeklinde verilmiş olan emir çeşitine denmektedir. Normal emirler de dört farklı şekilde verilebilmektedir:
• Limit Fiyatlı Emir: Fiyat ve miktar bilgisinin bulunduğu emir türüdür. Emrin bir satış emri olması durumunda fiyat bilgisi yatırımcının satmaya razı olacağı en düşük fiyat seviyesini, alış emri olması durumunda ise yatırımcının almaya razı olacağı en yüksek fiyat seviyesini göstermektedir.
• Kalanı İptal Et (KİE) Emir: Yatırımcının belirlemiş olduğu fiyat ve miktar gözönünde bulundurularak, o fiyat seviyesindeki alış veya satış tekliflerin (miktar bilgisi bir üst sınır olmak üzere) karşılandığı, kalan kısmın iptal edildiği emir türüdür.
• Özel Limit Fiyatlı (OLFE) Emir: Bu emir türünde sadece fiyat bilgisi bulunur ve belli bir fiyat seviyesine kadar olan alış ve satış tekliflerin tamamı karşılanır.
• Limit Değerli Emir: Özel fiyatlı emirlerin (OLFE’nin) TRL olarak sınırlandırılmış şeklidir. Bu emir türünde miktar bilgisi bulunmaz, OLFE’deki gibi belli bir fiyat seviyesine kadar olan teklifler TRL olarak konulan bir sınır tutara kadar karşılanır.
Özel Emir: Borsa tarafından konmuş olan sınırların üzerinde işlem yapılabilmesine olanak tanıyan emir türüdür. Özel emirler bölünmeden işlem görürler. Bu emirlerde bir alt miktar sınırı bulunmaktadır:
Küsürat Emir: Miktar olarak 1 lotun altındaki hisse senetlerinin alış ve satışı için verilen emir türüdür. Küsürat emirler borsada gerçekleştirilebileceği gibi yetkili aracı kurumlar tarafından da gerçekleştirilebilinir.
Borsaya kote olmak ne demektir?
Borsanın, hisse senetlerinin ticaretinin yapıldığı bir piyasadır. Her piyasada olduğu gibi, bu piyasanın da kendine özgü kuralları vardır.
İMKB, diğer borsalarda olduğu gibi hangi şirketlerin senetlerinin ne miktarda (kaç adet) işlem görebileceğinin kayıtlarını tutmaktadır. İlk halka arzlarda, şirket yönetimleri, ne kadar hissenin borsaya kote (kayıt altına) edilmesinin düşünüldüğünü bildirir ve İMKB’den izin ister. İlerde oluşabilecek değişimler için İMKB’den izin almadan, yani kote ettirilmemiş senetlerin ticareti olanaklı değildir.
Kısacası, bir senet için kote olmak demek, o senedin İMKB tarafından tanındığını ve alım/satımının yapılmasına izin verildiği anlamına gelmektedir
Endeks ne demektir?
Gösterge olarak da adlandırılan Endeksler, kapsadıkları birden fazla hisse senedinin fiyatlarının tek bir oransal gösterge vasıtasıyla izlenmesini ve karşılaştırılabilmesini sağlayan araçlardır.
Endekslere giren şirketler nasıl belirlenmektedir?
İMKB endekslerine dahil edilecek veya endeks kapsamından çıkarılacak olan hisse senetleri normal şartlarda Borsa Yönetim Kurulu’nun altı ayda bir şirketlerin durumunu gözden geçirmesiyle belirlenir. Endeks kapsamına alınacak hisse senetlerinin seçiminde, şirketlerin piyasa değerleri, halka açıklık oranları (Takasbank saklama oranları), işlem hacminin piyasa değerlerine oranları, günlük ortalama sözleşme sayıları ve günlük ortalama işlem miktarları kriter olarak alınıp ağırlık verilmek suretiyle sıralamaya tabi tutulurlar.
Günlük emir nedir?
Verilen emir sadece verildiği seans sürecince geçerliliği olan emir türüdür.
Holding ne demektir, ne işe yarar?
Bir kişinin, bir grup girişimcinin veya bir ailenin birçok alanda faaliyet gösteren şirketleri olabilir. Fazla büyük olmanın bir sonucu ise bu şirketlerin yönetimlerinin zorlaşması ve ortak bir misyon etrafında idare edilme güçlüğüdür. Böyle bir durumda şirket sahipleri, bu şirketleri belli bir çatı altında toplamak isteyebilirler. Bunu da ya bir holding kurarak ya da bir şirketler grubu oluşturarak gerçekleştirirler.
Holding şirketleri, üretim ve satış türü faaliyetlerde bulunmayan, belli bir faaliyet alanı olan şirketlere iştirak eden, ve genellikle böyle şirketlerin büyük ortağı durumunda olan anonim şirketlerdir. Holding şirketlerinin kuruluş ve varoluş nedenleri birden çok şirkete iştirak etmek ve bu şirketleri yönlendirmek/kontrol etmek olduğundan sermaye şirketleri sınıfında bulunmaktadırlar. Holding şirketlerinin sahipleri genellikle birçok şirketin sahibi oldukları için, bu paylarını holdinglere devrederler ve bu yolla o şirketlerin yönetimlerini tek elde toplarlar.
Holdinglerde şirket sayısı en az yedi (kanuni gereklilik) iken; şirketler grubunda genellikle şirket sayısı fazla değildir.
Holding ve şirketler grubu ne demektir, ne işe yarar?
Bir kişinin, bir grup girişimcinin veya bir ailenin birçok alanda faaliyet gösteren şirketleri olabilir. Fazla büyük olmanın bir sonucu ise bu şirketlerin yönetimlerinin zorlaşması ve ortak bir misyon etrafında idare edilme güçlüğüdür. Böyle bir durumda şirket sahipleri, bu şirketleri belli bir çatı altında toplamak isteyebilirler. Bunu da ya bir holding kurarak ya da bir şirketler grubu oluşturarak gerçekleştirirler.
Şirketler grubunda şirket sahibi veya sahipleri, yönetimi bir başka şirket aracılığıyla değil, direkt kendileri, bu şirketleri biraraya getirerek yapmak isterler. Basit anlamda, şirketler grubu, aynı kişi veya kişilerin sahip olduğu şirketlerin bir araya getirilmesidir. Şirketler grubunda genellikle şirket sayısı fazla değildir, buna karşın holdinglerde en az yedidir (kanuni gereklilik).
İkincil piyasa ne demektir?
İkincil Piyasa, hisse senedi ve tahvil gibi menkul değerleri ellerinde bulunduran yatırımcı kitlesi ile bu tür menkul kıymetlere talep gösteren yatırımcı kitlesinin karşı karşıya geldikleri piyasadır. İkincil piyasalara örnek olarak İstanbul Menkul Kıymetler Borsası verilebilir
