- Katılım
- 23 Ocak 2016
- Konular
- 8,370
- Mesajlar
- 18,401
- Online süresi
- 4mo 19d
- Reaksiyon Skoru
- 4,085
- Altın Konu
- 0
- Başarım Puanı
- 506
- MmoLira
- 109
- DevLira
- 0
ROHAN2 WORLD 1-120 TR TİPİ OFFICIAL YOHARA, BALATHOR VE AMON! 80. GÜNÜNDE! +10.000 ONLİNE! HİLE VE BOT %100 ENGELLİ HEMEN TIKLA!
| 1.1. Sektöre Giren Malların Tanımı, Sınıflandırılması, Bulunuş Şekli, Uluslararası Piyasalarda Spesifikasyonları Sillimanit, disten ve andaluzit yaygın olarak susuz alüminyum silikat polimorflarını oluştururlar. Bu tip mineraller yüksek sıcaklıklarda ısıya dayanıklı yüksek performanslı mullit fazını (3 Al2O3.2 SiO2) oluşturabildiklerinden refrakter endüstrisinde kullanılırlar. Bu mineraller her ne kadar aynı kimyasal bileşime sahipse de (Al2O3. SiO2) farklı mineralojik özellikler göstermektedirler. Bu tip mineraller genellikle metamorfik süreçlere maruz kalmış killi kaynak kayaçlardan veya birincil çökellerin ayrışmasından türemiş alüvyal birikimlerde oluşabilmektedir. Metamorfizma sırasında geçerli sıcaklık ve basınç dereceleri kaynak kayaç içerisinde hangi minerallerin kristalleşeceğini belirtmektedir. Aldaluzit, oldukça yüksek sıcaklıklar ve düşük basınç koşullarında oluşur. Sillimanit daha yüksek sıcaklık ve basınç koşullarında oluşur ve termal metamorfizmanın en iç zonlarının karakteristik kayaçları olan gnays ve hornfels'lerde yaygın olarak kristalleşirler. Yüksek-orta sıcaklık ve maksimum 6 kb basınç koşullarında bölgesel metamorfizma geçirmiş aluminyumca zengin pelitik kayaçlardan itibaren oluşan tipik bir mineraldir. Bu mineraller mercek veya çakıllar şeklinde veya şist ve gnayslar içinde saçılmış taneler şeklinde görülürler. Plaj kumu ve aluvyon çökelleri şeklinde de oluşur ve mineral kumu işletmelerinde yan ürün olarak elde edilebilir. Kimyasal bileşimi Al2SiO5 veya Al2O3.SiO2 olarak gösterilen disten, sillimanit ve andaluzit mineralleri saf halde % 62,98 Al2O3. ve % 37,02 SiO2 ihtiva eder. Bu grubun kimyasal bileşimi aynı olan üç minerali vardır. 1. Sillimanit (Fibrolit olarak da bilinmektedir) 2. Disten (Kiyanit olarak da bilinmektedir) 3. Andaluzit (Kiyastolit ve Viridin olarak isimlendirilen türleri vardır) Sillimanit, Andaluzit ve Disten ortosilikatlardır. Yani içinde serbest halde (SiO4)-4 iyonları bulunur. Kimyasal formüllerinde bu durum görünmez fakat bu oksijen atomlarının da silisyum atomuyla bağlanması zorunlu değildir. Üç mineralde de Al atomlarının yarısının koordinasyon sayısı 6, diğer yarısının 4,5 ve 6'dır. (Sillimanitte 4, Andaluzitte 5, Distende 6) bunun sonucunda disten kompakta bir kristal sistemine sahiptir. Üç mineralin kristal sistem yapılarındaki değişiklik ısıl işlemlerde de farklılıklar yaratır. Distenin herhangi bir terkibe girmeden önce 1350oC'de ısıl işleme tabi tutulması gerekir. Bu hammaddenin yüksek sıcaklıkta (1350oC) geri dönüşümsüz bir hacimsel genleşmesi vardır. Bu yüzden ham olarak kullanılması avantajlı değildir. TABLO 1. Disten-Andaluzit-Sillimanit grubu minerallerin özellikleri Mineral Sillimanit Andaluzit Disten Al2O.SiO2 Al2O.SiO2 Al2O.SiO2 Ortorombik Ortorombik Triklinik a (Å) 7,47 7,80 7,11 b (Å) 7,66 7,90 7,84 c (Å) 5,76 5,56 5,57 - - 90o5' - - 101o5' - - 106o0' 3,20 3,18 3,60 6-7 7,5 6-7 (oC) Mullit 1530-1625 Mullit 1350-1500 Mullit 1325-1410 Andaluzitte parçalanma 1380-1400oC'de ve % 5-6 hacimsel genleşme, Sillimanitte parçalanma 1545oC'de ve % 5-6 hacimsel genleşme maydana gelir. Bu reaksiyonlardan oluşan mullit kristalleri (keçeleşmiş ve büyümüş kristaller) sintere büyük mukavemet kazandırır. Kalsine edilmiş disten çeşitli seramik reçetelere ilave edilir ve onlara mukavemet kazandırır. Dünyanın en önemli rezervlerine sahip ülkeler Güney Afrika (Silimanİt-Disten-Andaluzit), Hindistan (Sillimanit-Disten) ve Amerika Birleşik Devletleri'dir. (Disten ve Andaluzit). Japonya'da ise önemli rezervler yoktur, ihtiyacın hemen hemen tamamı ithalat yoluyla karşılamaktadır. TABLO 2. Sillimanit-Disten-Andaluzit grubu minerallerin kimyasal bileşimi Bileşenler Sillimanit Disten Andaluzit Teorik (%) G.Afrika Hindistan A.B.D. G.Afrika G.Afrika Olarak 22,53 31,52 40,93 37,43 37,36 37,1 3,04 0,87 1,30 0,01 0,25 - 71,08 61,13 56,07 61,28 61,27 62,9 1,63 0,47 0,60 0,58 0,48 - 0,11 0,06 0,15 Eser 0,20 - 0,07 0,09 0,24 0,20 0,13 - 0,07 0,10 0,08 0,02 0,08 - 0,06 0,12 0,05 0,02 0,06 - 1,32 5,61 0,27 0,43 0,13 - İspanya : Alüvyal çökeller % 20'ye kadar disten içerirler. Yıkama, eleme, sınıflandırmadan sonra cevher 1480oC'da tünel fırınlarda toz haline getirilir ve kalsine edilir. Malzeme üç boyutta piyasaya arz edilir : 0-1 mm, 1-3 mm ve 3-5 mm. Tipik kimyasal bileşimi % 56-58 Al2O3 ve 0,5-1,5 Fe2O3 dür. A.B.D. : Cevher % 91 disten, % 2-5 demiroksit ve kuvars içeren bir konsantre verinceye kadar flotasyon işlemine tabi tutulur. Bu konsantre magnetik separatörlere besleme ile max %1 Fe2O3 ve % 61,8 max Al2O3'li ürün elde edilmektedir. Fe2O3 min % 0.16 seviyesine kadar indirilebilmektedir. Distende tane boyutu - 35 mesh (0,5 mm) lik disten konsantresi daha fazla öğütme ile - 48, - 100, - 200 ve - 325 mesh boyutlarında üretim uygulanabilmektedir. Yaklaşık olarak 1650oC'de döner fırınlarda 100 mm boyutunnda kalsine edilmek suretiyle mullit ürünü elde edilmektedir. Brezilya : 1970 yılına kadar en önemli üretici ülke durumunda bulunmakta idi. Disten 35, 100, 200 mesh'lik boyutlarda öğütülmüş olarak satılmaktadır. Ürünün kimyasal analizi % 58 Al2O3, % 0,8 Fe2O3 ve toplam % 0,3 alkali içermektedir. Hindistan : Cevher disten ve sillimanit minerallerinden oluşmuştur. Sillimanitin bileşiminde %58-60 Al2O3 ve % 0,5 Fe2O3 bulunmaktadır. 1977 yılından itibaren Japonya ihraç ürünün tamamını satın almaktadır. Avustralya : Ana mineral olarak sillimanit bunun yanında kaolin ve disten mineralleri karışık bir seri olarak bulunur. Ticari olarak beyaz "kaolinised sillimanite", kaosil, sillimanit ve disten adı altında % 46-50 Al2O3 içerikli olarak ve 150, 75, 53 ve 30 mikron tane boyutunda satılmaktadır. Güney Afrika : Ana kayacın % 8-17 andaluzit içermesine karşılık uygulanan altı adet zenginleştirme işlemi sonucunda % 45-60 Al2O3 içerikli konsantre elde edilmektedir. Oluşum sedimanter kökenlidir. Dünyada sayılı rezerve sahip ülkelerdendir. Fransa : Avrupa'nın andaluzit kaynağıdır. Gravite ayırımı sonucunda elde edilen ürüne uygulanan prosese bağlı olarak Kerphalit ismi verilmekte olup KA'da Al2O3 % 59, KB'de Al2O3 % 53 seviyesindedir. KF'de ise flotasyon işlemi uygulanmaktadır. Diğer Ülkeler : Bu minerali içeren kayaçlar Avrupa'da Çekoslovakya ve Romanya'da bulunmakta, Çek Cumhuriyetinde % 3-17 Al2O3 içerikli kayaçlardan flotasyon sonucunda % 42 Al2O3 tenörlü konsantreler elde edilmektedir. Slovakya'da metamorfik kayaçlar içinde ikincil kuvars, korund, mullit ve andaluzit bulunmaktadır. Sovyetler Birliği (Rusya) ve Zimbabve'de de disten bulunmaktadır. 1.2. Sektörde Faaliyet Gösteren Şirketler Güney Afrika'nın ekonomik olarak işletilebilen andaluzit rezervi 70-100 milyon ton civarındadır. Kayaç içinde % 8-17 arasında andaluzit minerali mevcuttur. Cevherden altı zenginleştirme işlemi sonucunda % 45-60 Al2O3 içerikli ve ortalama olarak sanayii verimi % 4-7 arasında konsantre elde edilmektedir. Yıllık üretimi 280 000 ton seviyesinde ve merkezi Bushveld kompleksidir. Güney Afrika andaluziti Fransız bağlantılı Damrec firması kontrolündedir. Üretici firmalar olarak; Andalusite Refractories Pty Ltd (Anref), Annesley Andalusite Pty Ltd (Samrec) ve Cullinan Holdings Ltd'nin yanında Rhino Andalusite Mines Pty Ltd., Verninging Refractories Ltd., Cheminerals Holding Pty Ltd şirketleri faaliyet göstermektedir. Fransa'da Mineraux Industirelle de Refractorie et Cermioue (Mircal), Güney Afrika dışındaki tek önemli andaluzit üreticisidir. 600 000 ton tuvenan cevherden zenginleştirme işlemi sonucunda 70 000 ton konsantre (Kerphalit) üretimi yapılmaktadır. A.B.D'de Kyanite Mining Corp., dünyadaki en büyük disten üreticisidir. Güney Afrika'dan sonra ikinci en büyük Sillimanit üreticisidir. Hindistan sillimanit ve disten üreticisi bir ülkedir. Uttar Pradesh eyaletinde andaluzit de bulunmaktadır. 5 000 ton disten, 9 000 ton sillimanit üretimi vardır. İspanya'nın tek disten üreticisi Arcillas Refractories SA (Arciresa) firmasıdır. Aluvyonlar içinde % 20 disten bulunmakta, elde edilen konsantre döner fırında sinterlendikten sonra ağırlıklı olarak iç piyasaya verilmektedir. Avustralya'da Williamston şirketi sillimanit, disten ve kaolinize sillimanit (7 000-8 000 ton) üretimi yapmaktadır. Üretimin % 40'ı iç tüketimde kullanılmakta, % 60'ı ise ihraç edilmektedir. Brezilya 1970 yıllarında önemli disten üreticiler arasında yer almıştır. Yıllık üretim kapasiteleri 30 000 ton civarında olmasına karşılık üretici firmalar Minercao Interex do Brasil ve A.B.D kaynaklı Nord Recources durumlarının bozulması sonucunda yıllık üretim kapasitesi 1 000 ton seviyesine düşmüştür. Çin'de Henan ve Liaoning bölgelerinde özel kalitelerde % 55-60 Al2O3 ve % 1-2 arası Fe2O3 içerikli rezervler bulunmaktadır. Güney Afrika kaynaklı andaluzitler de Fe2O3 oranı % 1 olması nedeniyle Çin'de bulunan andaluzitlerin demiroksitin bünyede olması nedeniyle zenginleştirilmesi çok zordur. Disten de ise Jiangsu, Henan ve Xinjiang bölgelerinde 35 000 ton yıllık kapasite ve 5 000-10 000 tonluk ihraç kapasitesi mevcuttur. Çin, % 4 yıllık büyüme ile refrakter sanayiinde önemli gelişmeler kaydetmektedir. İsveç'te Svenska A.B.D şirketi 25 000 ton/yıl kapasiteli işletme ile faaliyet göstermektedir. Çekoslovakya ve Romanya'da 70 000 ton % 3-17 Al2O3 içerikli cevher üretiminden zenginleştirme işlemi sonucunda % 42 Al2O3 içerikli konsantre elde edilmektedir. Rusya'nın yıllık üretiminin ise 100 000 ton civarında olduğu tahmin edilmektedir | |
Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
|
| #
Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
|
|
Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
| 
2. DÜNYADA MEVCUT DURUM 2.1. Rezervler Dünyada disten ve distene bağlı minerallerin büyük bir kısmı A.B.D., Avustralya, Kanada, Hindistan, Güney Afrika ve S.S.C.B. (Rusya) da bulunmaktadır. Aşağıdaki tabloda dünya disten rezervi ve ülkelerin rezervi verilmiştir. TABLO 3. Dünya disten rezervleri Ülke Ton % Kanada 45 000 000 42 A.B.D. 30 000 000 28 Güney Afrika 12 000 000 11 Avusturya 4 000 000 4 Hindistan 3 800 000 4 S.S.C.B. (Rusya) 3 500 000 3 Avustralya 3 000 000 3 Liberya 2 500 000 2 Kenya 1 230 000 1 Brezilya 1 000 000 1 Bulgaristan 800 000 1 Finlandiya 300 000 1 Malavi 300 000 1 Somali 132 000 1 Namibya 120 000 1 Kamerun 4 114 000 1 İsveç 4 500 000 1 Dünya Toplamı 112 296 000 Kaynak : "Industrial Minerals" Ocak/Şubat 1986 TABLO 4. Dünya sillimanit rezervi Ülke Ton S.S.C.B. (Rusya) Çok önemli yataklara sahip Güney Afrika 600 000 Hindistan 400 000 A.B.D. 90 000 Sri Lanka 30 000 Avustralya 20 000 Toplam 1 140 000 Kaynak : "Industrial Minerals" Haziran 1977 Tablo 5. Dünya andaluzit rezervi Ülke Ton Güney Afrika 91 500 000 S.S.C.B. (Rusya) 72 000 000 Fransa 10 000 000 Gana 600 000 A.B.D. 590 000 Toplam 174 690 000 Kaynak : "Industrial Minerals" Haziran 1977 2.2. Tüketim 2.2.1. Tüketim Alanları Sillimanit, andaluzit ve disten susuz aluminyum silikat polimorflarını içerirler ve genel olarak sillimanit grubu mineralleri olarak bilinirler. Bu mineraller, yüksek sıcaklıkta oluşan yüksek refrakter performanslı mullit fazlarını oluşturdukları için çoğunlukla refrakter endüstrisinde tüketilirler. Bu faz yüksek sıcaklık dayanımı ile kimyasal ve fiziksel aşınma direnci gösterir. Bu özellikler yüksek sıcaklık ve kimyasal aşınma direnci refrakter sanayiinde istenen özelliklerdir. Refrakter tuğla, monolitik uygulamaları, çelik ve cam endüstrisinde uygulamaları yaygındır. Çimento fırınlarında, demir çelik fırınlarında, petrokimya endüstrisinde ve seramik endüstrisinde kullanımı genişlemektedir. A.B.D., Güney Afrika ve Fransa büyük üretim alanlarına sahiptir. Hindistan büyük bir üretici olmasına karşılık üretimin büyük bir bölümünü tüketimde kullanmakta ve çok az bir kısmını Japonya'ya ihraç etmektedir. Küçük üreticiler ve istatistiki tahminler sonucunda Rusya üretimi ile birlikte 1991 yılında toplam üretimin 650.000 ton olduğu tahmin edilmektedir. TABLO 6. 1990 yılı dünya andaluzit tüketimi (ton) Avrupa 140 000 - 160 000 Güney Afrika 90 000 - 110 000 Japonya 25 000 - 35 000 Asya 15 000 A.B.D. 15 000 - 20 000 Kaynak : Industrial Minerals IM Refractories Survey, 1993 Disten ısıtıldığında önemli derecede genleşir. Bu özelliği hem avantaj hem de dezavantaj olabilir. Bağlama kili kullanılan refrakterlerde yüksek sıcaklıklarda küçülme olur, bu küçülmeyi dengelemek üzere ham disten katkısı ile stabilite sağlanmış olur. Genişleme istenmeyen yerlerde ise disten kullanılmadan önce kalsine edilmesi gereklidir. Refrakter kullanımlarında, alumina malzemenin ana performans kriteri, ısıtma esnasında malzeme içinde oluşan mullit'in bağıl yüzdesidir. Sillimanit grubu mineraller mullit üreten hammadde olarak bilinmektedir. Kritik bir sıcaklığa kadar ısıtıldığında, sillimanit grubu minerallerin kimyası duraylı yüksek sıcaklık mullit fazını oluşturmak için parçalanır ve fazla silis ortaya çıkar. Bu işlem aşağıdaki gibidir. 3 Al2O3.SiO2 ------------ 3 Al2O3.2 SiO2 + SiO2 (Sillimanit Grubu) (Mullit) (Kuvars) Mullit üretiminin yarısı demir-çelik endüstrisinde, yüksek fırınlarda, büyük kapasiteli potalarda, brülör gövdeleri, çimento fırınlarında, bakır tavlama fırınlarında, cam fırınlarda, seramik üreten fırınlarda kullanılmaktadır. Distenin monolitik malzeme üretiminde yaygın olarak kullanımı bulunmaktadır. Andaluzit mükemmel mekanik dayanımı ve sürtünme dayanımı yanısıra refrakter tuğla imalinde daha az enerji maliyeti, hacimsel kararlılık, curufa ve ısıl şoka karşı iyi direnç gösteren özelliklere sahiptir. 2.3. Üretim Andaluzit'te Güney Afrika dünya rezervinin % 52'sine, batı dünyasındaki rezervlerin ise % 89'una sahiptir. Bu değerlerin hesabında Çin'in Kroning eyaletindeki son zamanlarda bulunan yaklaşık 50 milyon ton rezerv dikkate alınmamıştır. Güney Afrika en büyük andaluzit üreticisidir. Üretim Pretoria'da en eski üç jeolojik bölgede yoğunlaşmıştır. Timeball Hill, Daspoort ve Magaliesberg yatakları, Bushveld volkanik külleriyle karışmış metamorfik katmanlarda oluşmuşlardır. Alüvyal rezervler olması ve kolay zenginleştirme sonucu yataklar değerlidir. Alüvyal rezervlerde Al2O3 değeri % 52-54 arasında, Fe2O3 oranı % 1,5-2 arasında değişen dar aralıklarda çalışılır. Mevcut pazarın kalite talebi % 56-58 Al2O3 ve max % 1 Fe2O3'tür. Güney Afrika cevher hazırlama ve zenginleştirme sonuçları göstermiştir ki ekonomik andaluzit rezervi 149 milyon tondur. 1983 yılında (Andaluzit, Sillimanit, Disten) sillimanit grubu üretimi 392 000 ton olmasına karşılık 2000 yılında andaluzit talebinin 1 200 000 ton/yıl olacağı tahmin edilmektedir. % 53-54 Al2O3 ve % 1,5-2 Fe2O3 tenörlü ilk üründen, uygulanan ağır ortam ayırımı sonucunda yüksek kaliteli konsantrasyonlar elde edilir. Daha yüksek kaliteli andaluziti üretmek mümkündür, ancak verimlilik düşük, maliyet çok yüksektir. Andaluzitin en belli başlı zenginleştirme işlemleri; - Madenden çıkarma, - Kaba kırma, - Öğütme, - Eleme - Yıkama - Ağır-Ortam ayrıştırması, - Magnetik ayırma. İspanya'nın tek disten üreticisi Arcillas Refractories SA (Arciresa) olup disten üretimi yıllarca 5 000 ton civarında kalmıştır. Brezilya'nın 1970 yılına kadar önemli bir disten üreticisi olmasına karşılık yıllık 30 000 ton olan üretim, üretici iki firma olan Minas Gerais Minercao Interex do Brasil ve A.B.D kontrolü Nord Resources firmaların durumunun kötüleşmesi sonucunda yıllık üretim 1 000 ton seviyesine düşmüştür. Hindistan dünya sillimanit piyasasında fazlaca öneme sahip olmasa dahi iç piyasasına hammadde sağlamada önemli bir yer tutmaktadır. Hindistan'da % 58-60 Al2O3 ve max % 0,5 Fe2O3 içerikli yüksek kaliteli sillimanit ve distenin yıllık üretim kapasitesi 9 000 civarındadır. Bunun büyük bir kısmını iç piyasada tüketmekte, kalan 1 500-3 000 tonluk ihraç kapasitesinin tamamını Japonya ihraç etmektedir. 1993 yılında 3 000 tonluk ihraç bağlantısı vardır. Zimbabwe'de disten üretimi 1 200 ton olup, % 56-58 Al2O3 içerikli bu hammadde tamamen iç piyasada tüketilmektedir. Avustralya'da 7 000-8 000 tonluk disten, sillimanit ve kaolinize sillimanit üretimi vardır. % 46-50 Al2O3 içerikli bu hammadde 150, 75, 53 ve 30 mikron tane boyutunda pazarlanmaktadır. Avustralya'nın kaosil isimli ürünü % 40 iç piyasada % 60 da dış piyasada tüketilmektedir. Dış piyasada Japonya ağırlıklı tüketim olmaktadır. Kanada çok sayıda sillimanit yatağına sahip olup, bunlardan sadece birkaçı çalıştırılmaktadır. Ontario Corcan gölündeki büyük disten yatağı Kuzey Amerika refrakterleri şirketinin kontrolündedir. TABLO 7. Dünya sillimanit mineralleri üretimi Ülke Mineral Ton Güney Afrika Andaluzit 280 000 A.B.D. Disten 90 000 Hindistan Sillimanit Disten 9 000 5 000 Rusya Disten 100 000 (tah.) Çekoslavakya Sillimanit 70 000 Fransa Andaluzit 70 000 Brezilya Disten 1 000 İspanya Disten + Andaluzit 5 000 Avustralya Sillimanit + Disten Kolonize Sillimanit 8 000 İsveç Disten 4 000 Zimbabwe Disten 1 200 Kaynak : Industrial Minerals Refractories Survey, 1993 Mining Annual Review 1988 TABLO 8. Dünya disten üreticisi ülkeler (Ton) Ülkeler 1987 1988 1989 1990 1991 Avustralya Disten Sillimanit 1 079 77 500 64 500 70 750 100 800 100 Brezilya: Disten 731 742 1 000 1 000 1 000 Çin: Değişik kalite min. 2 500 2 500 2 500 2 500 2 500 Fransa: Andaluzit 50 000 50 000 50 000 50 000 50 000 Hindistan : Andaluzit Disten Sillimanit 122 39 959 12 756 - 35 733 15 377 - 40 009 16 117 - 38 319 17 072 - 39 000 17 000 Kenya : Disten 1 1 1 1 1 Kore 85 112 19 20 20 Güney Afrika : Andaluzit Sillimanit 218 560 1 243 259 556 781 284 617 170 283 677 256 207 137 422 İspanya 3 916 3 360 3 500 3 600 3 600 İsveç 5 000 6 000 6 000 6 000 6 000 A.B.D. : Disten Sentetik Mullit - - - - - - - - - - Zimbabve : Disten 1 834 1 795 1 869 1 800 1 800 Not : Değerler tahmini değerlerdir. Kaynak : Disthene and Related Materials - 1991 |
Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
|
|
| #
Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
|
|
Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
|
2.4. Ticaret Üç ana üretici olan A.B.D., Güney Afrika ve Fransa batı dünyasının mineral taleplerinin çoğunu karşılamaktadır. Hindistan üretim kapasitesi çok yüksek olmasına karşılık sadece Japonya'ya yılda 3 000 ton civarında sillimanit satışı yapmaktadır. Üretimlerin büyük bir kısmı iç piyasada tüketilmektedir. Güney Afrika 1990 yılında 148 360 ton, 1991 yılında ise 113 203 ton ile en büyük andaluzit ihracat payına sahiptir. A.B.D disten ihracatında önemli ülkedir. Kanada disten gereksinmesini A.B.D'den karşılamaktadır. Avustralya ihracatın büyük bir kısmını Uzak Doğu ülkelerine yapmaktadır. TABLO 10. Sillimanit grubu minerallerin fiyatları Andaluzit % 57 Al2O3, FOB $ 172-184 Andaluzit % 60 Al2O3, FOB $ 205-220 Disten A.B.D. % 59-62 Al2O3 35-325 mesh $ 135-160 Mullit A.B.D., FOB $ 123-172 Sillimanit Güney Afrika % 70 Al2O3 CIF £ 190 Kaosil Avustralya % 50-60 Al2O3 $ 220-350 Kaynak : Industrial Minerals, 1993 TABLO 11. Başlıca Disten-Sillimanit-Andaluzit ihracatçısı ülkeler (Ton) Ülkeler 1989 1990 U.S.A İthalatın Yapıldığı Ülke Fransa: Disten 49 764 47 655 - İngiltere, Almanya, Belçika, Lüksemburg Almanya: Disten 10 929 12 929 - İtalya, Fransa, İspanya İspanya: Disten 3 280 3 623 - - İngiltere: Disten-Mullit 6 212 4 740 265 Almanya, Fransa, İtalya Hindistan: Disten-Sil. 19 9 054 - - Japonya 
Kaynak : The Mineral Industry - 1991 TABLO 12. Başlıca Disten-Sillimanit-Andaluzit ithalatçı ülkeler (Ton) Ülkeler 1989 1990 U.S.A İthalatın Yapıldığı Ülke Tayvan: Disten 2 461 4 229 527 Avustralya, Güney Afrika Güney Kore: Andaluzit Disten-Sillimanit Mullit 9 609 2 104 5 157 10 877 2 117 4 919 - 1 716 1 798 Japonya, v.d. İsveç Japonya Japonya: Disten 37 583 34 825 6 195 Güney Afrika, Hindistan Yogoslavya: Disten-Mullit 463 4 400 1 485 Polonya, Almanya İngiltere: Disten Mullit 131 706 1 314 54 979 3 239 3 684 499 Fransa, Namiya Almanya, İspanya İsveç
Hollanda: Disten-Mullit 965 655 - Almanya, İspanya Fransa: Disten-Mullit 2 205 2 675 2 003 G.Afrika, İngiltere, İtalya Danimarka Disten Mullit 727 2 010 1 145 998 - 493 Almanya, İsveç - Belçika-Lüksemburg Disten Mullit 7 439 813 9 712 5 944 40 353 105 Fransa, Almanya Fransa, Almanya Avusturya: Disten 3 938 2 254 185 Güney Afrika, Fransa Kaynak : The Mineral Industry - 1991 3. TÜRKİYE'DE DURUM Türkiye'de Manisa-Gördes-Demirci-Köprübaşı, Aydın-Koçarlı ve Bitlis Masifinde disten yataklarına rastlanmaktadır. Manisa-Gördes ve Aydın-Koçarlı'da bulunan disten yatakları Menderes Masifi metamorfiklerinde yer almaktadır. İleri derecede metamorfizma geçirmiş olan bu masif Paleozoyik yaşlıdır. Bölgesel metamorfizmanın yüksek mertebeli Almandin-Amfibolit fasiyesinde disten oluşmuştur. Menderes Masifinin disten zuhurları; -Biyotitli gnayslar içinde: Biyotitli gnayslar içinde kayaç oluşturan mineral şeklinde, -Biyotitli gnayslar içinde bulunan küçük pegmatitik merceklerde yüksek tenörde kristal toplulukları halinde, -Biyotitli gnayslar ve mikaşistler içinde, şistoziteye uyumlu olarak bulunan kuvars damarlarında ve özellikle çeperlerinde bol miktarda biyotitle çevrili olarak iri kristalli topluluk halinde, -Sekonder olarak ise, dere kumlarında ağır mineraller olarak detritik kristaller halinde bulunmaktadır, -Manisa-Gördes-Demirci-Köprübaşı yöresinde, metamorfizma koşullarının ve kayaç kimyasının uygun olduğu çeşitli gnays ve şist türlerinde önemli miktarda kayaç oluşturan mineral olarak disten mineraline rastlanmaktadır. Ancak, disten içeren bu tür metamorfik kayaçlar ekonomik olmamaktadır. Bu metamorfik birimleri kesen pegmatit damarları içerisinde yüksek tenörlü disten oluşumlarına rastlanılmaktadır. Türkiye'de önemli disten yataklarımız Bitlis Masifinde yer almaktadır. Bitlis masifi metamorfikleri genellikle çalışmacılar tarafından metamorfik fasiyes ve litolojik fasiyeslere göre alt ve üst birlik halinde incelenmiştir. Distenli kuvarsitler metamorfik şistler içinde kalın bantlı tabakalar halinde üst birlik tabanında yer alır. Üst Birliği oluşturan kayaç topluluklarından özellikle metakarbonatlar dışında kalan kuvarsit ve kuvarsşist gibi kayaç toplulukları disten için potansiyel litolojilerdir. Bitlis masifindeki disten cevherleri Bingöl-Genç-Halveliyan ve Bitlis-Bayramalan, Hürmüz-Şetek köylerinde yer almaktadır. Bingöl-Genç-Halveliyan köyü disten yatakları tabandaki apatit-manyetit ihtiva eden amfibolit ve albit gnayslarla tavandaki metavolkanitler arasında yar alır. Cevherin yan kayacı metakuvarsporfirdir. Bölgede apatit-manyetit etüdü yapan araştırıcılar tarafından bu yatağın, devrik bir antiklinalin altında sıkışmış bir senklinal kanadında oluştuğu tahmin edilmektedir. Bu yatak düşük kaliteli olup 165 000 ton görünür disten rezervine sahiptir. M.T.A. Enstitüsünce 1989 yılında yayınlanan raporda, Bingöl ili, Genç ilçesi Halveliyan yataklarında teşekkül eden disten damarlarının düşük alüminalı ve yüksek demir içerikli olduklarından ekonomik olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı belirtilmektedir. M.T.A Enstitüsü bu sahada 57 330 ton (% 26,75 Al2O3, % 4,57 Fe2O3+TiO2) disten rezervi tesbit edilmiştir. Kayaçtaki disten oranı % 5-25 arasındadır. Bitlis-Bayramalan köyündeki disten yatakları da tabanda apatit-manyetit içeren amfibolit ve kuvars albitofir denilebilecek açık renkli seviyelerin ardalanmasından oluşan bantlı gnayslar ile tavandaki kuvarsitlerin arasında yer almaktadır. Bitlis ili Hürmüz ve Şetek disten yatakları, apatit-manyetit cevherini taşıyan amfibolit ve bantlı gnayslar mikaşistlerin arasında bulunmaktadır. Bitlis masifi disten yatakları A.B.D'deki yataklara oldukça benzemektedir. A.B.D'deki distenli kuvarsitler , Prekrambien yaşlı granit kökenli metamorfitler içinde yer almaktadır. Halveliyan ve Bayramalan distenlerinin dikkati çeken özelliği, ateş zayiatının yüksek olmasıdır. Bunun da sebebi distenin kısmen kaolinleşmiş olmasıdır. Bitlis masifi disten cevherini, % 40'dan az Al2O3 ihtiva eden düşük kaliteli ve %40'dan fazla Al2O3 ihtiva eden yüksek kaliteli olmak üzere iki gruba ayırmak mümkündür. Beyaz, pembe ve mavi distenler içinde, beyaz disten genellikle daha yüksek kalitelidir. M.T.A. Enstitüsünce Bitlis ili, Merkez ilçe, Bölükyazı bucağı Bayramalan köyü ve Arzivik mezrasında bulunan sahada 1989 yılında 326 m derinlikte 5 adet sondaj ile toplam 700 000 ton disten cevheri tespit edilmiştir. Bayramalan ve Arzivik sahalarında kayaçtaki disten oranı % 10-40, Al2O3 oranı % 32,80 ve Fe2O3 % 0,40 olarak belirlenmiştir. Filyos Ateş Tuğla Sanayii ve M.T.A Van Bölge Müdürlüğü'nce Bayramalan mevkiinde 1984 yılında 100 ton disten üretimi yapılmış ve üretilen disten Ateş Tuğlası Sanayii T.A.Ş'ne sevkedilmiştir. Sevkedilen numunelerin ortalama ve seçilmiş disten analizleri aşağıda gösterilmiştir. Al2O3 % SiO2 % Fe2O3 % A.Z. % SK Gelen numunenin ortalaması 39,24 56,25 1,26 2,46 35 Seçilen distenin ortalaması 51,32 45,32 0,58 2,75 35 1985 yılında Arzivik bölgesinden üretilen 554.6 ton disten Filyos Ateş Tuğla Sanayiine sevkedilmiş olup sevkedilen distenin ortalama kimyasal bileşimi aşağıdaki giibidir : Al2O3 SiO2 % Fe2O3 % CaO % A.Z. % SK 37,64 58,94 0,96 0,44 1,83 35 1986 yılında üretimi yapılan 1.765 ton disten, 1988 yılında Filyos'a sevketmiş olup bu cevherin ortalama kimyasal bileşimi aşağıda gösterilmiştir. Al2O3 SiO2 % Fe2O3 % CaO % A.Z. % SK 27,60 66,95 1,00 1,01 2,37 31 Distenin Filyos'a maliyeti : 1984 Yılı 1985 Yılı 1986 Yılı 1990 Yılı (Tahm.) 14 000.-TL/Ton 17 845.-TL/Ton 27 186.-TL/Ton 190 054.-TL/Ton olarak belirlenmiştir. Bitlis ili, Merkez ilçe, Bölükyazı bucağı Bayramalan köyü Arzivik mezrasında M.T.A Enstitüsünce tesbit edilen 700 000 tonluk rezerv, kayaç içindeki disten dağılımı ve Al2O3 oranlarında değişimler göstermesi ve yüksek kuvars içeriği nedeniyle, refrakter sanayiinde doğrudan kullanılabilecek nitelikte değildir. M.T.A Genel Müdürlüğü-Maden Analizleri ve Teknolojisi Dairesi Başkanlığı-Cevher Zenginleştirme Bölümü'nde Bitlis ili Bayramalan köyünden temin edilen disten numunesi üzerinde teknolojik etüd yapılmıştır. % 32,80 Al2O3 tenörlü cevher üzerinde yapılan ağır sıvı testlerinde toplam % 82,34 verimle % 48,52 Al2O3 tenörlü bir konsantre elde edilmiştir. Yapılan ağır sıvı testlerinde % 62,23 verimle bir konsantre elde edilmiş ve numunenin % 37,77'si ise şlam olarak atılmıştır. Disten cevherinin zenginleştirilmesinde uygulanan akım şeması : - Ham Cevher (max 250 mm) - Çeneli Kırıcı (- 25 mm) - Konik Kırıcı ( - 1 mm) - Elek ( - 1 mm) - Ağır Sıvı Ürün (% 63) Artık (% 37) Mineralojik analizlerine göre disten ve ana bileşen kuvars'ın serbestleşme tane boyunun 1 mm'nin altına indirilmesi gerekmektedir. Fe2O3 % oranın yükselmesi halinde manyetik ayırıcıların kullanılması gerekmektedir. Türkiye'de sillimanit yatağı yoktur. Pötürge masifinde bazı sillimanit zuhurlarına rastlanmış, fakat rezervin önemsiz olduğu görülmüştür. Bu nedenle üretim-tüketim ve ihracatından bahsedilemez. Menderes masifindeki bazı gnaysların da % 10-15 oranında sillimanit ihtiva ettiği bilinmektedir. Akdağmadeni metamorfitlerindeki % 10 sillimanit ihtiva eden gnayslar ve Istranca masifindeki % 25-30 andaluzit ihtiva eden Demirköy batolitinin kontakt felslerindeki etüdlere M.T.A tarafından devam edilmektedir. İnebolu civarındaki sillimanit ve grafit ihtiva eden kontakt metamorfizma geçirmiş kayaçlar da incelenmektedir. Türkiye'nin Andaluzit, Sillimanit ve Disten İthalatı : Yapılan araştırmalar neticesinde, Türkiye'deki andaluzit tüketiminin 4 000-6 000 ton civarında olduğu, kalitelerinin % 55-60 Al2O3 ve Fe2O3 oranlarının da max % 1 seviyesinde olduğu tespit edilmiştir. Kalitelere bağlı olarak da FOB fiyatların 270-370 Alman markı arasında olduğu belirlenmiştir. Andaluzit Güney Afrika ve Fransa'dan temin edilmektedir (Kaynak : Transmar Tic. A.Ş.). Son yıllarda demir-çelik sanayiinde potalarda yaygın olarak karbon bağlı reçine tuğlalardan elde edilen iyi performanslar doğrultusunda andaluzit tüketimi gittikçe artmaktadır. 4. DEĞERLENDİRME VE ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER Ülkemizde yüksek alüminalı refrakter hammaddelere olan ihtiyaç büyüktür. Fabrikalar yüksek alüminalı refrakter hammadde ihtiyaçlarını ithalat yoluyla karşılamaktadır. Yurdumuzda sillimanit grubu minerallerin ithalatının gittikçe artması, ithal maliyetlerinin CIF bazda 320-460 Alman markı seviyesinde olmasına bağlı olarak M.T.A. Genel Müdürlüğü Maden Analizleri ve Teknolojisi Dairesi Başkanlığı Cevher Zenginleştirme Bölümü'nde elde edilen konsantrenin uygun olması, elle zenginleştirme (seçimli) ve ayıklama çalışmaları sonucunda % 51,32 Al2O3 ve % 0,58 Fe2O3 içerikli ürün elde edilmesi nedeniyle Bitlis masifinde yeni disten yatakları aramalarına hız verilmelidir. Bitlis ili Bayramalan yataklarında kurulacak yıkama, kırma, eleme, ağır ortamda zenginleştirme ve manyetik seperatörler tesisi ile iç piyasanın ihtiyacı yanında dış pazara ürün sunulması mümkün gözükmektedir. Manisa distenleri yeniden ele alınarak uzun vadeli bir prospeksiyonla jeolojik etüdleri yanında cevher zenginleştirme çalışmaları yapılmalıdır. 1989 yılı programında (Diasporit-Gibsit) adı altında 60 000 ton (Kalsine Boksit, Flint Clay, Şamot, Ucal-60-70) hammadde ithali öngörülmüştür. Gittikçe artan bu ithalat sonucunda 1993 yılında tahmini 70 000 ton ithalatın gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Bitlis'te disten işletme, flotasyon ve kalsinasyon tesislerinin kurulması ile ithalat önemli ölçüde azalacaktır. |
Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
|
|
| #
Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
|
|
Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
|
DOLOMİT ÖZET Dolomit, kireçtaşında (CaCO3) Ca ile beraber Mg'un yeralması ile oluşan bir mineraldir. Özgül ağırlığı Mg oranına bağlı olarak 2,71 ile 2,87 Ton/m3, sertliğ ise 3,5-4 arasındadır. Dolomitin; ham dolomit, kalsine dolomit ve yanmış dolomit olarak kullanım şekilleri vardır. Dolomit, başta demir-çelik sanayi olmak üzere cam, seramik, boya, gübre, tuğla, çimento ve inşaat sanayilerinde, tarımda toprak ıslahı gibi çok geniş bir alanda kullanılmaktadır. Dünya'da ve Türkiye'de oldukça geniş bir yayılıma sahip olup rezerrv problemi olmayan bir mineraldir. 120 milyon ton civarında olan dünya üretiminin yarıya yakını ABD'de gerçekleştirilmektedir. ABD'nin dışında İngiltere, Avusturya, Belçika, Japonya, Polonya, İspanya, Kanada, Brezilya, Almanya ve Avustralya yılda 1 milyon tonun üzerinde dolomit üreten ülkelerdir. Dünya'da 3 milyon tonun üzerindeki ihracatın 2 milyon tonunu Belçika ve Kanada yapmaktadır. 2 milyon ton civarındaki ithalatın ise 1,3 milyon tonu Japonya tarafından yapılmaktadır. Dünya'da dolomit büyük miktarlarda ve çok değişik sektörlerde kullanılmasına rağmen Türkiye'de üretimin çok önemli bölümü sadece demir-çelik ve cam sanayinde kullanılmaktadır. 6. Beş yıllık plan döneminde Türkiye'de ortalama yıllık 550 bin ton dolomit tüketilmiştir. Aynı dönem de üretim ise sözkonusu tüketimi karşılayacak miktarlarda olmuştur. 7. Beş yıllık plan döneminde ise toplam ortalama yıllık tüketim 600.000 ton civarında olacaktır. Türkiye'nin bu dönemde dolomit ihracatı ve ithalat yapacağı beklenmemektedir. 1. GİRİŞ Bu rapor Devlet Planlama Teşkilatı müsteşarlığı tarafından hazırlanacak olan Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1995-1999) içerisinde yer alacak dlomit sektörü yatırımcılarına yardımcı olmak üzere, Sn. Acar ÖZEL (Şişe-cam) Başkanlığında teşkil edilen "Seramik ve Cam Hammaddeleri" alt komisyonuna bağlı dolomit grubunca hazırlanmıştır. 1993 yılının Ekim, Kasım ve Aralık aylarında derlenen bu çalışma, grup üyeleri Hayati GÖKKAYA (Erdemir), Faruk BULUTOĞLU (Erdemir), Hüseyin ÇELİK (Karabük Demir-Çelik) tarafından yürütülmüştür. Bu rapor Erdemir, TDÇİ, TÜGSAŞ, ŞİŞE-CAM, SODA SANAYİ gibi dolomit tüketen kuruluşlardan derlenen bilgiler, MTA yayın ve raporları, DİE yayınları, DPT 6. Beş Yıllık Özel İhtisas Komisyonu dolomit raporu ve bazı dış yayınlardan istifade ile hazırlanmıştır. 1.1. Tanım ve Sınıflandırma Bileşimi CaMg (CO3)2 olan ve bir çift karbon bileşiği olan dolomitin kalsitten ayrı özellikte bir mineral olduğu ilk defa Fransız Jeolog Dolomiev Syluoin tarafından belirlenmiştir (1750-1801). Dolomit, kireçtaşlarından CaO'un yerini kısmen veya tamamen MgO'un alması ile oluşur. Bu yüzden bileşimi açısından kireçtaşları ile ilişkili olup yanalda ve düşeyde daima kireçtaşları ile geçişlidir. Bünyedeki kalsit ve dolomit oranlarına göre bazı araştırmacılar tarafından aşağıdaki gibi sınıflandırılmaktadır. % 10 dan az kalsit, % 90 dan fazla dolomit Dolomit % 50-10 kalsit, % 50-90 dolomit Kalkerli Dolomit % 90-50 kalsit, % 10-50 dolomit Dolomitik Kireçtaşı % 95-90 kalsit, % 5-10 dolomit Mg. lu Kireçtaşı % 95 den fazla kalsit, % 5 den az dolomit Kireçtaşı Görüldüğü gibi kireçtaşı ve dolomit olarak kayaç türü ayırımı yapılmasında ve geçiş kayalarının tesbitinde kayacın içerdiği kalsit ve dolomit minerallerinin miktarı asıl rolü üstlenmektedir. Dolomitin özgül ağırlığı, MgO oranına bağlı olarak 2.71 ile 2.87; sertliği ise Mohr skalasına göre 3,5-4 arasındadır. Ticari saflıktaki dolomitin ergime noktası 1924-2495oC arasında değişmektedir. İhtiva ettiği organik malzeme miktarı arttıkça koyulaşmakla beraber genellikle pembe, kirli beyaz, beyaz-gri, siyah ve kahve renklidir. Romboedrik sistemde kristallenen dolomit % 30.4 CaO, % 21.8 MgO ve % 47.8 CO2 içerir. Empurite olarak silikat, feldspat ve opak mineraller içerebilir. Ticari anlamda dolomitin türleri için çeşitli sıcaklık derecelerinde işlemler yapılır. Kalsinasyon işlemi uygulanmamış dolomite "Ham dolomit", 1100oC te ısıl işleme tabi tutulmuş dolomite "Kalsine dolomit" 1850-1950oC arasında ısıl işleme tabi tutulması ile elde edilen ürüne de "Sinter dolomit" ismi verilmektedir. Dolomitin 1650oC civarında demir oksitle birlikte yakılması ile elde edilen ürün ise Dead-burned dolomit olarak isimlendirilmektedir. 1.2. Sektörde Faaliyet Gösteren Uluslararası Organizasyonlar Karbonatlı kayaçlar yönünden zengin bir ülke olan İspanya, Avrupa'nın ihtiyacını büyük ölçüde karşılamaktadır. Productos Dolomiticos ve Malaga SA Şirketi başta İngiltere olmak üzere çeşitli ülkelere yüksek kaliteli dolomit ihraç etmektedir. Aynı şekilde Avrupa'ya dolomit ihracatı yapan bir diğer İspanyol şirketi de Ibardal SA'dır. Norveç'in en büyük dolomit üretici olan A/S Norwegıon Talk ise başta İskandinav ülkeleri olmak üzere İngiltere'nin mikronize dolomit ihtiyacını karşılamaktadır. Öte yandan İngiltere'de faaliyetlerini sürdüren Steetlay Quarry Products Ltd, Ti Ican Haldings Ltd., W.M.Thompson ve Raisby Quarries Ltd. gibi şirketler, başta kalsine dolomit olmak üzere gerek İngiltere'nin gerek Avrupa kıyı ülkelerinin dolomit ihtiyacını karşılayan belli başlı şirketlerdir. 2. DÜNYADA MEVCUT DURUM 2.1. Rezervler Sedimanter kayaçlar yeryüzünün yaklaşık % 75'ini kaplamaktadır. Böylesine geniş bir yayılım gösteren sedimanter kayaç grubunun ne kadarını karbonat kayaçların oluşturduğu bilinmemektedir. Bunun yanında karbonat kayaçların oluşumunun Prekambrien'den başlayıp günümüze kadar devam ettiği düşünülecek olursa bu tip kayaçların, dolayısıyle dolomit mevcudiyetinin çok büyük boyutlarda olduğu ortaya çıkmaktadır. Nitekim dünyada pek çok ülkede dolomit rezervi bulunduğunun bilinmesine rağmen rakamsal bir değere ulaşılamamıştır. 2.2. Tüketim 2.2.1. Tüketim alanları Fiziksel ve kimyasal yapısına bağlı olarak dolomitin 30'dan fazla kullanım alanı vardır. Fiziksel nitelikleri itibariyle dolomit özellikle yol inşaatlarında (karayolu, demiryolu) ve beton yapımında kullanılmaktadır. Kimyasal niteliklerinden istifade sözkonusu olduğunda ise çok daha geniş bir kullanım alanı ortaya çıkmaktadır. İçerdiği MgO'den dolayı dolomit ziraatte (gübre yapımında, toprak ıslahında), tuğla, çimento, dolomitik sönmemiş kireç, cam, soda sanayinde kullanılmaktadır. Başta boya olmak üzere kimya sanayiinde de dolgu maddesi olarak önemli bir hammaddedir. Ayrıca filtrasyon işlemleri alkali ve ferrosilicon imali ve gene kimya sanayiinde beyazlatıcı olarak önemli bir kullanım alanı vardır. Fakat asıl önemli tüketim alanı Demir-Çelik sanayiidir. Bu sektörde asıl olarak refrakter malzeme imalinde ve curuf yapıcı flux olarak kullanılmaktadır. Son zamanlarda refrakter alarak yüksek fırınların astarlanmasında ateşe dayanıklı tuğla yapım sırasında manyezitin yerini dolomit almış bulunmaktadır. Yurtiçinde ise refrakter malzeme olarak dolomit ilk olarak 1954 yılında T.D.Ç. İşletmelerinde kullanılmıştır. Günümüzde ise bu maksatla bazik usulle çalışan bütün dökümhanelerde kullanılmaktadır. |
Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
|
|
| #
Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
|
|
Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
|
Demir-Çelik sanayiinde flux olarak kullanıldığında curuf yapıcı özelliğinin yanında başta kükürt olmak üzere istenmeyen empüritelerin curufa geçmesini temin etmesi ile çok önemli bir hammadde özelliğindedir. 2.2.2. Tüketim miktar ve değerleri Dolomitin dünyadaki yıllık üretimi 100 milyon tonun üzerindedir. Üretimin talebe göre ayarlandığı gözönüne alınacak olursa tüketiminde bu miktar civarında olmasını kabul etmek gerekmektedir. Dolomitin dünya genelindeki üretim değeri miktara bağlı olarak ülkeden ülkeye değişmektedir. Konu ile ilgili olarak bilgi temin edilemediğinden bu hususta bir sonuca varılamamıştır. 2.3. Üretim 2.3.1. Üretim yöntemi ve teknoloji Dolomit üretimi genelde basamaklı açık işletme yöntemi ile yapılmaktadır. Bu yöntemde; hazırlanan işletme projelerine uygun olarak basamaklar oluşturulmaktadır. Gerek basamakların oluşturulmasında gerek üretim esnasında patlayıcı, dozer, loder, kamyon gibi herhangi bir açık işletmede kullanılan ekipman kullanılmaktadır. Açık işletmelerde üretilen dolomit blokları kullanım amacına göre işletme civarında tesis edilen bir kırma eleme ve yıkama tesisinde ebadlandırılmaktadır. Dolomit üretiminde her ne kadar açık işletme yöntemi yaygın ise de İsveç'te "Ernstrom" ve Finlandiya'daki "Lohja Corp" şirketleri kapalı işletme yöntemi ile dolomit üretmektedirler. 2.3.2. Üretim standartları 2.3.3. Sektörde üretim yapan önemli kuruluşlar Başta ABD olmak üzere dünyada birçok ülkede üretim yapılmaktadır. Sadece ABD'de 24 eyalette 60 şirket çeşitli sektörler için farklı standartlarda dolomit üretmektedir. Bunlardan başlıcaları; - Union Paving Co. - Stabler Companies İnc. - Bethlehem Mines Corp. - Dravo Basıc Materials Copt. - New York Trop Rock. - Vulcon Materials. - Chemstor İnc. - Pfizer İnc. - Minerals Pigment. - National Minerals Products. - National Lime and Stone Co. - National Refractories and Minerals Corp. - Marblhead Lime Co. - Resco Products of Missouri İnc. - Martin Marietta Magnesia Specialities. - Ohio Lime Co. - S.E. Baker Co'dır. Kanada'da üretim yapan büyük kuruluşların başında; - Steetley Resources Ltd. - Scotia Limestone Ltd. - Nosk Hydro A/S gelmektedir. Meksika'da - Minerals No Metalicos de Guerrero Sa de CV. - Regio Cal SA de CV. - Industries Pendes gibi firmalar sektörde faaliyetlerini sürdürmektedirler. Büyük ölçüde orta Avrupa'nın dolamit ihtiyacını İspanya'daki; - Productoz Dolomiticos de Maloga S.A., - Dolomites del Norte, - Productoz Dolomiticos SA., - Montehano S.A. - Cales de la plana, - Roshas Dolomiticos, - İberdal SA firmaları karşılamaktadır. Bunların dışında; Norveç'te; - A/S Norwegian Tale - Franzefoss Bruk A/S İsveç'te; - Ernstrom, - Strabruken AB., - Swenska Mineral AB., Finlandiya'da; - The Partek Grup, - Lohja Corp, Danimarka'da; - Faxe Kalk, Fransa'da; - SA des chauw et Dolomies du Bolonnais, - LA Dolomie Français, - Magnesie et Dolomie de France SA, - Sted Onyx et marble Granules Batı Almanya'da; - Dolomit werke GmbH Wulfath, İngiltere'de; - Steetley Quarry Products Ltd., - Tilcam Holdings Ltd. - Stonegrave Ltd. - ARC Ltd. dolomit üretiminde söz sahibi firmalardır. Bunun dışında Japonya, Belçika, Lüksemburg, Hindistan, Macaristan, Avustralya, Arjantin, Mısır, Çekoslovakya, Milliyetçi Çin gibi ülkelerde de dolomit üretildiği bilinmektedir. 2.3.4. Mevcut kapasiteler ve kullanım oranları Bu konuda bilgi mevcut değildir. 2.3.5. Üretim miktar ve değerleri 1986 yılı verilerine göre dolomitin dünyadaki üretimi 100 milyon tonun üzerinde olmaktadır. Dünyadaki belli başlı üreticiler ve üretim miktarları aşağıdaki tabloda görülmektedir. ÜLKE ÜRETİM (* 1000 TON) JAPONYA BELÇİKA-LÜKSEMBURG HİNDİSTAN MACARİSTAN AVUSTRALYA ARJANTİN MISIR İSPANYA M. ÇİN İNGİLTERE F. ALMANYA ÇEKOSLAVAKYA FRANSA İTALYA DANİMARKA FİNLANDİYA İSVEÇ NORVEÇ İSPANYA ABD KANADA MEKSİKA 6.361 3.300 1.887 1.200 750 324 500 1.145 489 15.800 5.000 3.000 1.500 1.000 25 1.290 550 480 2.005 48.000 538 454 1987-1991 yılları arasında dünyada dolomit üreten ülkeler ve üretim miktarları da tablo 1'de gösterilmiştir. 2.4. Uluslararası Ticaret Dünyanın farklı yörelerinde dolomit ithalatı ve ihracatı yapılmaktadır. Belli başlı dolomit ihracatcısı ülkeler arasında Belçika, Kanada, Güney Kore, Tayvan, Tayland gelmektedir. Tablo 2'de görüldüğü gibi dünya genelinde dolomit ihracatı 1990'da 1988'e göre daha artmakta ve 3 milyon ton civarında olduğu görülmektedir. Dünyada dolomit ithalatı ise ortalama 2 milyon ton civarında görülmektedir. En büyük dolomit ithalatçısı Japonya'dır. Japonya'yı Fransa, İngiltere, İspanya gibi ülkeler takibetmektedir. 1989 ve 1990 ihracatına paralel olarak ithalat miktarı da 1990 yılında 1989 yılına göre Tablo 3'de görüldüğü gibi daha fazla olmuştur. 3. TÜRKİYE'DE DURUM 3.1. Ürünün Türkiye'de Bulunuş Şekilleri Dolomit Türkiye'de Kambrien'den Tersiyer'e kadar oldukça uzun bir yaş aracılığında bulunur. Coğrafik olarakta oldukça yaygındır. Hemen hemen her yörede az veya çok miktarda dolomit zuhuruna rastlamak mümkündür. Dolomit, kireçtaşlarında Ca'un yerini kısmen Mg'un alması ile oluşur. Bu yüzden bu iki kayaç grubu daima birarada bulundukları gibi birinden diğerine de kolaylıkla geçiş gösterirler. İyi bir dolomitte MgO miktarı % 20 civarında olmaktadır. Türkiye'de bulunan dolomitler sanayide kullanılabilir nitelikte olup genellikle demir içerikleri düşüktür. 3.2. Rezervler Ülkemizde dolomit coğrafik olarak oldukça geniş bir yayılım göstermektedir. Buna rağmen dolomit etüdleri devam ettirildiği sürece ortaya daha çok sayıda dolomit yataklarının çıkacağıda açıktır. En azından mevcut yataklar ülke ihtiyacını uzun yıllar rahatlıkla karşılayabilecek durumdadır. Günümüzde üretim yapılan veya yapılmayan değişik büyüklükte bir çok dolomit yatağı mevcuttur. |
Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
|
|
| #
Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
|
|
Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
|
3.3. Tüketim 3.3.1. Tüketim alanları Dolomit Türkiye'de bol miktarda bulunan, işletme güçlükleri olmayan ve açık işletme yöntemi ile kolaylıkla üretilebilen bir mineraldir. Üretim ve kullanıma hazırlama maliyeti diğer metal ve metal dışı minerallere göre daha ucuzdur. Ülkemizde en yaygın olarak mıcır şeklinde yol inşaatlarında kullanılmaktadır. Bunun yanında ikinci sırada yeralan kullanım alanı da Demir-Çelik Sanayiidir. Daha sonra şişe-cam ve azot sanayilerinde önemli miktarlarda tüketilmektedir. Ayrıca az miktarlarda olmak üzere soda sanayiinde krom bileşikleri elde etmede ve seramik sanayiinde kullanılmaktadır. 3.3.2. Tüketim miktar ve değerleri Türkiye'de üretilen dolomitin çok büyük bir bölümü Demir Çelik ve Cam Sanayiinde tüketilmektedir. Bu kuruluşların yıllara göre tüketim miktarları Tablo 4'de verilmiştir. Dolomitin çok büyük bir bölümünü tüketen tablodaki kuruluşların 1988-1993 yılları arasında ortalama yıllık tüketimi 550 bin ton civarındadır. Bu kuruluşların kullandıkları dolomitin tüketim değerleri de aşağıya çıkarılmıştır. Tüketim Değerleri (Maliyet TL/Ton) Kuruluş 1989 1990 1991 1992 1993 (10 Aylık) Ereğli Demir Çelik Fab. İskenderun Demir Çelik Fab. Karabük Demir Çelik Fab. Tügsaş Şişe Cam Fabrikası Kromsan A.Ş. Anadolu Cam Sanayi 9.028 8.150 6.300 8.530 13.490 10.720 9.243 11.880 25.880 - 14.875 16.154 39.033 39.050 120.0020.944 32.150 53.334 48.390 48.850 21.444 50.000 190.000 36.500 45.068 3.4. Üretim 3.4.1. Üretim yöntemi ve teknoloji Türkiye'de tüketiciler dolomiti ruhsatlarındaki ocaklardan kendileri üretmekteeya üretimi müteahite yaptırmak suretiyle temin etmektedirler. Bir diğer tedarik yöntemi ise doğrudan müteahhitten satın almaktadır. Açık işletme yöntemi ile işletilen ocaklarda dekapaj ya hiç yok yada çok az miktardadır. Dolomit ocağında üretim genellikle patlatma ile başlamakta, sonra iri bloklar daha küçük parçalara ayrılmakta, son aşamada ise kırma eleme tesislerinden geçirilmek suretiyle üretim tamamlanmaktadır. Bu işlemler sırasında loader, kamyon, traktör gibi basit makineler ve insan gücü, patlayıcı olarak da amonyum nitrat, dinamit ve elektrikli kapsül kullanılmaktadır. 3.4.2. Ürün standartları Dolomitte kullanılacağı yere göre bazı fiziksel ve kimyasal özellikler aranmaktadır. İskenderun Demir ve Çelik tesislerinde sinter ve yüksek fırınlarda kullanılan dolomitte: MgO : % 20.08 CaO : % 29.54 Al2O3+SiO2 : % 2.82 S (Max) : % 0.92 olmalı, ayrıca ateş zayiatı % 46,38 ve nem oranı % 3'ü aşmamalıdır. Bununla beraber; Sinterde kullanılacak olan dolomitin : 0-80 mm. Yüksek fırında kullanılacak olan dolomitin : 5-35 mm. Çelikhanede kullanılacak olan dolomitin : 25-60 mm. ebadında olması gerekmektedir. Ereğli Demir ve Çelik Fabrikalarında kullanılan dolomitte aranan kimyasal özellikler. MgO : % 18.50 (Min) CaO : % 33.00 (Max) SiO2+Al2O3 : % 2.50 (Max) tane boyu 10-100 mm ler arasında olması istenmektedir. Şişe Cam sanayiinde kullanılan dolomitte ise istenen özellikler; MgO : % 19 CaO : % 34 Bunun yanında tane boyu +3.18 mm olan fraksiyon maksimum % 1 ve tane boyu +125 mikron olan fraksiyonunda minimum % 5 olması gerekmektedir (Tablo 5). Isı ve ses izolasyonunda kullanılan cam pamuğu imali için gerekli dolomitte; Min (%) Max (%) MgO 10 13 CaO 16 21 Al2O3 8 12 Fe2O3 2 3 SiO2 24 32 Ateş zayiatı 26 29 olmalıdır. Görüldüğü gibi çeşitli sanayi dallarında kullanılan dolomitlerde amaca göre birbirinden farklı fiziksel ve kimyasal özellikler istenmektedir. Ayrıca üreticiler piyasanın ihtiyacına göre kalsine dolomit, sinterlenmiş dolomit ve ölü dolomit gibi değişik tiplerde kısmen işlenmiş dolomit de vermektedirler. 3.4.3. Sektörde üretim yapan önemli kuruluşlar Türkiye'de sektörde üretim yapan önemli kuruluşların başında Türkiye Şişe ve Cam Fabrıkaları, Türkiye Demir ve Çelik İşletmeleri, Türkiye Azot Sanayii (TÜGSAŞ), Anadolu Cam Sanayii (Kromsan A.Ş.) gibi kuruluşlar gelmektedir. Ayrıca dolomit üreten özel sektör kuruluşları arasında da Arslantaş ve Ereğli Madencilik Sanayii A.Ş. sayılabilir. 3.4.4. Mevcut kapasite ve kullanım oranları Dolomit üreten firmaların kapasiteleri ve kullanım oranları karşılaştırıldığında gerek kapasiteleri gerek kullanım oranları açısından birbirlerinden büyük farklılık gösterdikleri ortaya çıkmaktadır. Şöyleki; yıllık kapasite 30000 ile 300000 ton arasında değişebilirken kapasite kullanım oranları % 20 ile % 100 arasında olabilmektedir (Tablo 6). Kuruluş Kapasite (Ton/Yıl) Kullanım Oranı (%) Şişe ve Cam Fabrikası Ereğli Madencilik Kromsan A.Ş. Anadolu Cam Sanayii İsdemir Karabük Tügsaş 145.000 300.000 60.000 30.000 150.000 240.000 90.000 100 20 100 50 100 25 100 Ancak üreticilerin büyük bir bölümü üretimi talebe göre ayarladıkları için buradaki kapasitelerin gerçek kapasite olmaması gerektiği, gerçek kapasitenin burada verilen rakamların üzerinde olduğunu düşünmek daha doğru olacaktır. 3.4.5. Üretim miktarı Üretimler ya ruhsat sahibi tüketiciler tarafından, ya tüketicilerin müteahhitleri tarafından, yada doğrudan ruhsat sahibi madenci firmalar tarafından gerçekleştirilmektedir. Türkiye'de belli başlı dolomit üreticileri ve üretim miktarları Tablo 7'de verilmiştir. 3.4.6. Birim üretim girdileri Dolomit üretiminde diğer taşocaklarında kullanılan yöntemlerle aynı şekilde olmaktadır. Öncelikle varsa üzerindeki örtü tabakası kaldırılmakta ve daha sonra açılan deliklere patlayıcı madde doldurulmak suretiyle patlatma yapılmaktadır. Patlatma sonucunda varsa büyük bloklar yeniden çeşitli yöntemlerle parçalanarak kırıcıya gönderilmektedir. Bu işlemlerin sürdürülmesi sırasında işçilik, yakıt, patlayıcı madde, enerji, makine-ekipman, sigorta, vergi, harç, kira ve benzeri giderler birim üretim girdilerini oluşturmaktadır. Üretici firmaların birim üretim girdi değerleri temin edilememiştir. 3.4.7. Maliyetler Dolomit ocaklarının büyük bir bölümü müteahhid vasıtasıyle işletilmektedir. Bu yüzden sağlıklı bir bilgi temin etmek mümkün olmamıştır. Ancak, genel olarak dolomit toplam üretim maliyetinin 1993 yılı için kırma-eleme dahil olmak üzere 28000 TL/Ton civarında olduğu tesbit edilebilmiştir. Bunun yanında tüketicinin stok sahasındaki maliyeti tesbit edilmiştir. Bu da doğal olarak ocaktan ocağa ve tüketiciden tüketiciye değişiklikler göstermektedir. Dolomitin stok sahasında tüketicilere maliyeti aşağıdaki tabloda olduğu gibidir (Tablo 8). Kuruluş 1989 1990 1991 1992 1993 (10 Aylık) Kromsan A.Ş. T.Şişe Cam Fabrikası Anadolu Cam Sanayii İskenderun Demir Çelik Fab. Karabük Demir Çelik Fab. Tügsaş Ereğli Demir Çelik Fab. 6.300 8.530 9.028 9.243 11.880 13.490 14.875 16.154 25.880 20.944 120.000 32.150 39.033 36.500 50.000 190.000 45.068 48.390 43.190 21.444 53.334 3.4.8. Stok durumu Belli başlı tüketicilerin 1993 yılı içindeki stokları aşağıda tablo 9'da görülmektedir. Kuruluş Stok (Ton) Kromsan A.Ş. T.Şişe Cam Fabrikası Anadolu Cam Sanayii İskenderun Demir Çelik Fab. Karabük Demir Çelik Fab. Türkiye Gübre Sanayi Ereğli Demir Çelik Fab. 11.116 15.000 11.575 68.000 26.225 3.386 68.077 |
Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
|
