Elektrikle Yüklenme Çeşitleri

Carissa · 18 Nis 2024

Sürtünme ile Elektriklenme

Sürtünen cisimlerde elektron geçişi sonucu yüklenme olur. Elektron alan cisim (-), elektron veren (+) yüklenir. Yüklenme esnasında sadece elektronlar hareket eder, protonlar hareket etmez.

* Ebonit çubuğu yüne sürttüğümüzde ebonit yüklenir, yün (+) yüklenir.

* Cam çubuğu ipek kumaşa sürtersek cam (+) yüklenir. Camdan ipeğe elektron geçer.

İki yalıtkan sürtülürse eşit büyük lükte zıt yükle yüklenirler. Örneğin nötr, yalıtkan L ve M küreleri birbirine sürtülünce yükleri +q ve – q olur.

Nötr yalıtkan L ve nötr iletken M cisimlerinin birbirine bakan yüzeyleri sürtülünce yalıtkanın sürtünen yüzü (-), iletkenin ise a,
her tarafı (+) yüklü olur. Yükler zıt ve eşit büyüklükte olur.

Nötr ve iletken iki cisim sürtülünce yüklenme olmaz.

Dokunma İle Elektriklenme

Yüklü bir cisim, nötr bir cisme dokundurulup yeterince beklenildiğinde, iki cisim mevcut yükü paylaşır. Bu paylaşma aynı cins cisimler için, eşit uzunluktaysalar kalın olan inceye göre, aynı kalınlıktaysalar uzun olan kısaya göre daha fazla yük barındıracak şekilde olur. Eğer her iki cisimde yüklü ise bu durumda toplam yük uygun şekilde paylaşılır. İlk durumda yüklerin işareti farklı bile olsa son durumda her iki cisim-
de aynı işaretli yükle yüklenmiş olur. Birbirine dokundurulan cisimlerin toplam yükü sıfır ise cisimlerin cinsi ve boyutu ne olursa olsun hepsi nötr olur. Birbirine dokundurulan cisimler küre şeklinde ise toplam yük kürelerin yarıçaplarıyla doğru orantılı olarak paylaşılır. Yarıçapları r1 ve r2 olan iletken A ve B kürelerinin ilk yükleri q1 ve q2 birbirine dokundurulduktan sonraki yükleri q1 ‘ ve q2 ‘ olsun. Buna göre,

Etki İle Elektriklenme

Yüklü bir cismin etkisi ile nötr bir cismin yüklerinin ayrışması olayına etki ile elektriklenme denir.

(-) yüklü bir A küresi, nötr bir çubuğa şekildeki gibi yaklaştırıldığında çubukta itilen (-) yüklerin bir kısmı çubuğun A küresine en uzak ucunda toplanır. Çubuğun A küresine en yakın ucunda ise (+) yük yoğunluğu oluşur. Böylece çubuktaki yükler kutuplanmış olur. A küresi çubuktan uzaklaştırılırsa çubuk eski hâlini alır.

(-) yüklü A küresi, birbirine dokunmakta olan nötr K ve L iletkenlerine şekildeki gibi yaklaştırıldığında çubukta itilen (-) yüklerin bir kısmı A küresine en uzak olan L’nin ucunda toplanır. A küresine en yakın olan K’nin ucunda ise (+) yük yoğunluğu oluşur. A küresi bu konumundayken K ve L çubukları yalıtkan bir cisimle birbirinden ayrılır ve sonra A küresi uzaklaştırılırsa K, (+) ve L’de (-) yüklenmiş olur.

A küresinin yükü (+) olsaydı çubukta çekilen (-) yüklerin bir kısmı A küresine en yakın olan K’nin ucunda toplanırdı.

A küresine en uzak olan L’ nin ucunda ise (+) yük yoğunluğu oluşurdu. Böylece K, (-) ve L’de (+) yüklenmiş olurdu.