Tiryaki Hasan Paşa

mum · 27 Şub 2024

Tiryaki Hasan Paşa Biyografisi Tiryaki Hasan Paşa, Kanije Savunması'nı yaparak un alan Osmanlı paşasıdır. Tiryaki Hasan Paşa, 1530 yılında doğmuştur. Doğum tarihi kesin olmamakla beraber, nereli ve kimin oğlu olduğu da bilinmemektedir. Kahveye duşkun olduğu icin kendisine "Tiryaki" lakabı konmuştur. Bircok yabancı dil bildiğinden, genelde eyaletlerde gorevlendirilmiştir. En uzun sure gorev yaptığı yer Zigetvar Valiliğidir. Burada yaklaşık 20 yıl gorev yapmıştır.
Tiryaki Hasan Paşa, Enderunda yetişmiştir. Gencliğinde Enderun adı verilen saray okuluna girmiştir. Enderun'u bitirince once sarayda, sonra taşradaki gorevlerde calışmıştır.

Padişah II. Selim, oğlu III. Murat ’ı şehzadeliğinde Manisa ’ya gonderdiğinde onunla beraber Manisa ’ya giderek şehzadenin baş muhasipliğini yaptı. 22 Aralık 1574 tarihinde Sultan III. Murat tahta cıktığında onun rikÃ‚bdÃ‚rlığını (uzengi ağası) yapmıştır. Saraydan cıktıktan sonra 1575 yılında İzvornik sancakbeyliğine tayin edilmiştir. Bu gorevdeyken Mekemorya, Kanar ve Mecud kalelerinin alınmasını sağladı. 1583 ’te Gole, 1587 ’de Pojega Sancakbeyi oldu. Kısa bir sure sonra Zigetvar beylerbeyliğine gorevlendirildi.
20 yıl kadar Zigetvar beylerbeyliğinde bulunmuş, 1594 yılında Bosna beylerbeyliğine gorevlendirildi. 1595 yılının Ekim ayında yapılan Vac Seferi ’ne katıldı. Osmanlı-Avusturya savaşları sırasında Eflak ve Boğdan cephesinde bulunan Tiryaki Hasan Paşa, Osmanlı birliklerinin yenilmesi uzerine yalnız kalmış, onuruna yediremeyerek tek başına duşmana saldırmak istemişse de atının dizginlerine yapışan kethudası; “Devletlu, siz tedbirli bir vezirsiniz. Tek başınıza duşmana nasıl karşı cıkarsınız? Sizin vucudunuz bu millete lÃ‚zımdır” diyerek onu bırakmamıştı. Bu durum Hasan Paşa ’nın kahramanlığı hakkında anlatılanlardan yalnızca bir ornektir.
Padişah III. Mehmet ’in ordularının başında Damad İbrahim Paşa kumandasındaki Osmanlı ordusu, Avusturyalılar tarafından ele gecirilen Kanije kalesini 40 gunde 22 Ekim 1600 tarihinde aldıktan sonra da padişah III. Mehmet tarafından Kanije kalesinin komutanlığına atanmıştır.
9 Eylul 1601'de Avusturyalılar tarafından başlayan kuşatmada Kanije kalesini 9,000 civarında bir askeri kuvvet ile 100.000 kişilik bir Avusturya ordusuna karşı 73 gun boyunca başarıyla savunmuş ve duşmanın kaleyi almasını onlemiştir. Kanije Savunması başarısından oturu devrin padişahı tarafından kendisine vezirlik rutbesi verildi. Bundan sonra yine 1601 yılında Bosna'ya, 1602 ’de Budin ’e vali olarak gonderilen Tiryaki Hasan Paşa daha sonra Kasım 1603'te Rumeli valiliklerine atanmıştır.
Rumeli valisi iken Anadolu'da başlayan Celali İsyanları ’nı bastırmak icin ve ozelikle CelÃ‚lî Canpuladoğlu isyanını bastırmak icin 1607 yılında Kuyucu Murat Paşa ’yla birlikte Anadolu ’ya gonderildi. İşi bitip geri donduğunde 1608 yılında ucuncu kez tekrar Budin Beylerbeyliği'ne atandı. 1610'da vezirlikle emekli oldu. Ama 1611 yılında son defa Budin valisi olarak gorevlendirildi ve bu gorevde iken oldu.
Tiryaki Hasan Paşa, Kanije Zaferi ’nden 10 yıl sonra 1611 yılında Budin ’de 81 yaşında olmuştur.
Tiryaki Hasan Paşa, yetenekleri sayesinde yaptığı savaşlarda hic yenilgi yuzu gormemiştir. Bu yuzden, tarihciler tarafından Osmanlı Devleti'nin o devirlerdeki en onemli kumandanlarından biri olarak gosterilmektedir.
Kanije Savunması ’nda Paşa ile birlikte bulunan Faizi Celebi, bu olayı anlatan “Hasenat-ı Hasan” adlı bir eser yazmış, tarihci Naima da, “Naima Tarihi”nde Kanije Savunması ’nı ayrıntıları ile anlatmıştır. Namık Kemal ise “Evrakı Perişan”da bu savunmayı kuvvetli ve heyecanlı bir soylemle dile getirmiştir.