Balasagun

Carissa · 1 Ağu 2023

Balasagun ya da diğer adlarıyla; Arapça: بلاساغون; Farsça: بلاساغون; Çince: 八剌沙衮; Bālàshāgǔn; başka isimleri; Karabalsagun, Koz Ordu, Koz Uluş, Kuz Uluş), Eski Çağ'da Soğdiana, günümüzde Kırgızistan'da, Çu Nehri vadisinde Bişkek ile Issık Gölü arasında tarihî bir şehirdir.

Balasagun adı Bala veya Bal ve sagun iki kelimenin birleşmesinden oluştuğu sanılır.

Balasagun, Soğdlar soyları İran'dan tahmin edilen insanlar tarafından ve Soğdca dili 11. yüzyıla kadar bu şehirde kullanılırdı. Türk Dili'nin en eski ve değerli sözlüklerinden Divân-ı Lügati't-Türk'te Balasagun'a gelip yerleşmiş olan bir ulustur. Bunlar "Soğd" dandırlar. "صْغد Soğd", Buhara ile Semerkand arasındadır. Bunlar, Türk kılığını almışlar, Türk huyu ile huylanmışlardır.

Orta Asya'da, bugünkü Kırgızistan sınırları içerisinde Aral Gölü'nün doğusunda yer alan ve Türgiş, Karahanlı, Kara Hıtay'ın merkezi olmuştur. Kutadgu Bilig'in yazarı Yusuf Has Hacib (يوسف خاصّ حاجب Yūsuf Khāṣṣ Ḥājib Balasağuni), 11. yüzyılda Balasagun şehrinde Dünya'ya geldi.

Balasagun, Divân-ı Lügati't-Türk'te yer alan haritada Türk illerinin merkezi olarak gösterilir ve Türkistan'da bir şehir adı olarak tanımlanmış, ayrıca Zanbı art (زانبى ارت) "Koçnğar başı" ile "Balasagun" arasında bir dağ geçiti. ve "يون ارق Yun arık" "Balgasuna yakın bir yayla adı." gibi bilgiler verilmiştir. Burana şehir kalıntısında gerçekleştirilen kazılar sonucunda elde edilen eserlerin büyük bir kısmını X.-XII. yüzyıla ait olan seramik eşyalar oluşturmaktadır. Bu eserler arasında en ilginç olan eser ise Kuz-Ordu da basılan ve Hicrî 424–447 yıllarına (1032–1056) ait olan para olmuştur

Hicrî 531, Milâdi 1137 yılında Kara Hıtaylı Gūr Han Balgasun'u Karahanlılardan ele geçirmiş, ordu kampını Çu (Ču) vadisinde kente yakın Ḵosun-ordu'da (anlamı, güçlü ordu) yerleştirmiştir.

Balasagun, Moğollar tarafından 1218 yılında işgal edilene kadar Karahıtay Hanlığı'na başkentlik yapmıştır. Moğollar Balasagun'un ismini Gobalıq (güzel şehir) olarak değiştirmişlerdir. Yıllar boyunca bölgenin cazibe merkezi olan şehir, bu özelliğini Moğol işgali ile yavaş yavaş kaybetmiştir.

Ünlü