HERAKLES Otomatik Avlı kalıcı sunucu. 19 Haziran'da açılıyor. Atius & Wizard güvencesiyle hemen kayıt ol, ön kayıt ödülleri aktif. HEMEN TIKLA!
Spor pazarlaması
ENDÜSTRİ KAVRAMI
Genellikle oyun ya da yarışmadan duyulan haz, bedensel etkinliğin yükseltilmesi ve serbest zamanın etkin olarak geçirilmesine yönelik bedensel etkinlik olarak ifade edilen spor kavramı zaman içerisinde sosyal, ekonomik, teknolojik ve kültürel değişimlerden ve gelişimlerden etkilenerek farklı bir yapıya kavuşmuştur. Özellikle 1960’lı yılların sonlarından günümüze kadar spor ile ilişkili işletmelerin, kitle iletişim araçlarının, spor tesislerinin, sportif ticari ürün üreten işletmelerin, sporcuların, profesyonel ve amatör liglerin spor dünyası içerisinde büyümesi, sporu bir endüstri hâline getirmiştir (Argan ve Katırcı,2008).
Endüstri; devamlı ya da belli zamanlarda, makine ve benzeri araçlar kullanarak bir madde ya da gücün niteliğini ya da biçimini değiştirerek toplu üretimde bulunan faaliyet dalıdır. İktisat literatüründe endüstri kavramı yerine sanayi kelimesi de kullanılmaktadır. Endüstri kavramı iki ölçüte bağlı olarak tanımlanabilir. Bu ölçütlerden biri, ürünlerin benzerliği ve bir diğeri de ekonomik faaliyetlerin benzerliğidir. Ürünlerin benzerliğine göre; endüstri kavramı, iyi tanımlanmış, benzer mal ve hizmetleri üreten bir işletme grubu olarak tanımlanır (Li ve ark., 2001). Örneğin; otomotiv endüstrisi ya da inşaat endüstrisi gibi endüstri dalları bu ölçüte bağlı olarak yapılan tanımlama içerisinde değerlendirilebilir. Bu çerçevede otomotiv endüstrisi ya da otomotiv sanayi motorlu taşıt araçları üretimiyle ilgilidir. Yani, otomotiv endüstrisi aynı ihtiyacı tatmine yarayan fakat farklı özelliklere sahip taşıt araçlarının üretildiği sanayidir.
Bazı durumlarda endüstri kavramı ekonomik faaliyetlerin gruplandırılması olarak da ele alınır. Ekonomik faaliyetlerin benzerliğine göre endüstri dallarının gruplandırılmasında üretilen ürünlerin benzerliği göz önüne alınmaz, üretim sürecinde benzer ekonomik faaliyetlerin yürütülmesi esas alınır. Bu ölçüte göre; belirli bir endüstri içerisinde üretim üniteleri temel bir üretim sürecini paylaşır ve üretim içerisinde benzer teknolojiler kullanılır. Kısacası; endüstri kavramı; iyi tanımlanmış, benzer mal ve hizmetlerin ya da benzer biçimde üretilen mal ve hizmetlerin bir işletme grubu tarafından üretilmesi olarak tanımlanabilir.
Genelde bir endüstri ihtiyaçları, ilgileri, arzuları ve beklentileri çeşitlilik gösteren, demografik ve psikografik farklılıkları bulunan mevcut ya da potansiyel tüketicilere satılan çeşitli ürün kalemlerinden meydana gelir. Ancak bazı endüstriler sadece bir üründen oluşur. Böylesi endüstriler tek-ürünlü endüstri olarak tanımlanır. Tenis raketi endüstrisi tek-ürünlü endüstri örneği olarak ele alınabilir. Bu endüstri içerisinde birçok farklı tüketici pazarının talebini karşılamak için ebattan renge, materyalden fiyata kadar farklı tenis raketi çeşidi bulunur. Ayrıca tenis raketi endüstrisi çok-ürünlü endüstri olan spor malları endüstrisinin de bir parçasıdır (Pitts ve Stotlar, 2002).
Spor malları endüstrisi birçok farklı fakat ilişkili üründen meydana gelen endüstri tipine bir örnektir. Spor malları endüstrisi spor, fitness ve rekreasyon etkinliklerinde kullanılan mal, araç gereç ve giysi olarak satılan tüm ürünleri kapsamaktadır. Bu anlamda, spor malları endüstrisi çeşitli ürün kalemlerine sahiptir. Ürün kalemlerinin çeşitliliği sonucu spor malları endüstrisinin farklı yollar ile çeşitli alt bölümlere ayrıldığını görmekteyiz. Spor endüstrisi içerisinde bu alt bölümleri anlamanın en iyi yolu spor mağazalarını incelemektir. Özellikle büyük spor mağazalarında su sporları, kampçılık aktiviteleri, adrenalin sporları gibi spor malları endüstrisinin farklı bölümlerini gözler önüne seren departmanlar bulunmaktadır.
Ayrıca bir departman içerisinde ürünler de bireysel sporlar ya da birbirleriyle yakından ilişkili spor grupları içerisinde alt bölümlere ayrılabilir. Örneğin su sporları departmanında scuba dalma, balıkçılık, su kayağı ve yüzme gibi çeşitli spor branşları için araç gereçler, mallar, hediyelik eşyalar ve giysiler bulunur. Tenis departmanında tek-ürünlü endüstri özelliğinden dolayı tenis raketi bulunur. Ancak bu departmanda tenis raketinin dışında tenis topları, ayakkabıları, çorapları, havluları, torbaları, şapkaları ve tişörtleri gibi diğer birçok tenis ürününü de bulmak mümkündür. Ayrıca bu departman içerisinde anahtarlıklar, posterler, çıkartmalar ve oyuncaklar gibi tenis oynama ile hiçbir ilişkisi olmayan ürünler de bulunur. Buürünlerin departman içerisinde olmasının nedeni bu ürünler vasıtasıyla tenis sporunun tutundurulmasıdır. Tüm bunların ışığı altında, endüstri kavramının aşağıdaki özelliklere sahip olduğu ifade edilebilir:
GENEL YÖNLERİYLE SPOR ENDÜSTRİ VE BÖLÜMLENDİRME
20. Yüzyılın son çeyreğinden itibaren spor pazarının ekonomik bir faaliyet alanı olarak devasa boyutlara ulaşması, spor tüketiminin toplumların hemen hemen her katmanına yayılması, sporun popüler bir kültür ögesi olarak tüketime sokulması ve birçok farklı endüstri dalı ile iç içe geçmesi gibi çeşitli nedenler sporu dünya ölçeğinde hızla endüstrileştirmiştir. Bu duruma bağlı olarak spor endüstrisi olarak tanımlanan bir faaliyet alanı endüstri dalları içerisinde değerlendirilmeye başlanmıştır.
Spor endüstrisi farklı yazarlar tarafından farklı biçimlerde tanımlanmaktadır. Yusof ve Shah (2008:112) spor endüstrisini; spor ürünleri üreten ve ana hedefi kâr elde etmek olan bir grup işletme organizasyonu olarak ifade etmektedirler. Bu tanımlama içerisindeki anahtar nokta spor ürünleri üretmek ve kâr elde etmek hedefidir. Spor ürünü kavramı spor endüstrisinin çekirdeğini oluşturmaktadır.
Ürün, fiziksel nesneleri, hizmetleri, insanları, yerleri, organizasyonları ve fikirleri içeren; istek ve ihtiyaçların tatminine yönelik; pazara ilgi, edinme, kullanma ya da tüketim için sunulan herhangi bir şeydir (Yalçın ve Sezer, 1995:91). Bu tanımlamayı esas alarak spor ürünü, spor tüketicisinin istek ve ihtiyaçlarını tatmin etmeye yönelik olarak pazara sunulan ve değişime konu olan mal, hizmet, insan, yer, organizasyon, fikir ya da bunların karması olan herhangi bir şey olarak tanımlanabilir.
Çeşitli yazarlar ve araştırmacılar birçok farklı ürün ve işletmenin spor endüstrisi içerisinde yer aldığını ve endüstrinin yapısını oluşturduğunu ifade etmektedirler (Meek, 1997; Parks ve ark., 1998; Pitts ve Stotlar, 2002). Spor endüstrisi içerisinde yer alan bu ürünler ve işletmeler ya doğrudan ya da dolaylı olarak spor, fitness, sağlıklı yaşam ve rekreasyon ile ilişkilidir.
Ayrıca alışveriş yerleri, restoranlar, oteller, fabrikalar ve barlar gibi işletmelerin faaliyet alanları da spor endüstrisi ile dolaylı ilişki hâlindedir (Hong, 1997). Spor endüstrisi içerisinde yer alan ögeler genel hatları ile aşağıdaki biçimde ele alınabilir (Pitts ve Stotlar, 2002):
Tüm bunların ışığı altında spor endüstrisi kavramını; spor, fitness, sağlıklı yaşam ve rekreasyon ile ilişkili sportif etkinlikler üreten ve spor pazarına bunlarla ilgili mal, hizmet, insan, yer ve düşünceler sunan faaliyet dalı olarak tanımlayabiliriz. Bu tanımlamaya bağlı olarak spor endüstrisi içerisinde yer alan ögeleri aşağıdaki biçimde örneklendirebiliriz:
Günümüzde spor, başta gelişmiş ülkeler olmak üzere birçok ülkede kendi başına çok büyük ve karmaşık bir endüstriyi oluşturmaktadır. Bu büyük endüstrinin içerisinde birçok farklı alt alan ve bu alanlara ait birçok farklı bölüm bulunmaktadır. Spor yönetimi ve spor pazarlaması literatürü içerisinde spor endüstrisini oluşturan alt alanlara bağlı olarak çeşitli endüstri bölümlendirmeleri ve modeller öne sürülmüştür.
Pitts, Fielding ve Miller (1994); spor endüstrisini üç-sektör modeli ile tanımlamaktadırlar. Bu modele göre spor endüstrisi; tüketicilerine spor, fitness, rekreasyon ya da boş zaman ile ilişkili etkinlik, mal, hizmet, insan, yer ya da düşünce sunan pazar olarak ele alınmaktadır. Modele göre spor endüstrisi üç temel bölüme ayrılır. Bu bölümler aşağıdaki biçimde ele alınabilir:
• Sportif performans bölümü: Bu bölüm içerisinde yer alan işletmeler spor tüketicisine katılımsal ya da seyirsel bir ürün sunar.
• Sportif üretim bölümü: Bu bölüm içerisinde yer alan işletmelerin ürünleri sportif performansın niteliğini etkileme ya da üretme arzusu ya da ihtiyacı içindedir.
• Sportif tutundurma bölümü: Bu bölüm içerisinde yer alan işletmeler spor ürünlerinin
tutundurulmasında kullanılan ürünleri spor pazarına sunar (Park ve ark, 1998).
Şekil 1, spor endüstrisi içerisindeki bu üç bölümü alt kategorileri ile açıklamaktadır. Bu üç endüstri bölümünün dağılımı tüketiciye sunulan ürünün yararı üzerine "etkilendirilmiştir. Pitts ve Stotlar (1996:19)’ın belirttiği gibi “endüstri bölümlendirme olarak ifade edilen bu sınıflandırma tipi spor pazarlama uzmanlarına pazarlama stratejilerinin planlanmasında yardımcı olur”. Ancak bu model spor endüstrisinin sportif üretim üniteleri arasındaki ilişkisini tanımlamamaktadır. Ayrıca bu üç bölümün dağılımı içerisinde yer alan işletmeler ve organizasyonlar sadece bir bölüm içerisinde ele alınmış, diğer bölümlerle olan ilişkileri belirtilmemiştir.
1. Tutundurmaya yönelik ürünler
2. Tutundurmaya yönelik etkinlikler
3. Medya
4. Sponsorluk
a. Tek-etkinlik sponsorluğu
b. Çok-etkinlik sponsorluğu
c. Tek-takım sponsorluğu
d. Bireysel sponsorluk
e. Lig ya da dairesel sponsorluk
5. Devir
a. Bireysel devir
b. Takım devri
c. Tüm organizasyon devri
d. Özgül olmayan spor kullanımı
1. Teçhizat Ürünler
a. Araç-gereç
b. Giyim
2. Performans Üretim Ürünleri
a. Fitness çalıştırıcısı
b. Tıbbi bakım
c. Spor tesisleri
d. Yönetsel yapılar ve birlikler
1. Spor
a. Amatör spor
b. Profesyonel spor
2. Özel şirket Sporu
3. Vergi Destekli Spor
4. Üye Destekli Spor Organizasyonları
5. Kar Amacı Gütmeyen Spor Organizasyonları
6. Spor Eğitimi
7. Fitness ve Spor Şirketleri
Sportif Üretim Bölümü
Sportif Tutundurma Bölümü
Sportif Performans Bölümü
SPOR ENDÜSTRİSİ
Spor ile ilişkili tüketiciye sunulan tüm ürünler, hizmetler, yerler,
insanlar ve fikirler
Spor Endüstrisini Bölümlendirme
Ürün ve alıcı tipine bağlı olarak
Oysaki spor etkinliklerinin üretiminde çoğu zaman birçok farklı işletme ve organizasyon destekleyici görevler yüklenmektedir. Bu bakış açısı ile spor endüstrisinin merkezinde spor etkinlikleri yer almalı ve bu merkezin etrafında birçok mal ve hizmet bulunmalıdır. Spor etkinliklerinin bu yapısı spor endüstrisini eğlence endüstrisinin diğer tamamlayıcı parçalarından farklılaştırmaktadır. Li, Hofacre ve Mahony (2001) bu anlayış ile spor endüstrisini üç temel alanın kümesi olarak ve iki-sektör modeli ile tanımlamışlardır. Bu modelde spor endüstrisi içerisinde yer alan alanlar aşağıdaki biçimde ifade edilir:
• Spor etkinliklerini üreten işletmeler ve organizasyonlar,
•Spor etkinliklerinin üretimini destekleyen mal ve hizmetleri üreten işletmeler ve organizasyonlar,
•Spor etkinlikleri ile ilişkili ürünlerin ticaretini ve satışını yapan işletmeler ve organizasyonlar.
Li, Hofacre ve Mahony (2001) tarafından geliştirilen model iki ana sektöre sahiptir. İlk sektör sportif üretim sektörü olarak ele alınır. Bu sektör içerisindeki işletmeler ve organizasyonlar spor oyunlarını, olaylarını ve hizmetlerini üretir. Profesyonel ve yarı profesyonel takımlar, üniversitelerarası ve okullar arası spor departmanları, spor ve fitness kulüpleri, ulusal ve bölgesel rekreasyon departmanları, yarış sahipleri (örn., yarış arabaları ve yarış atları), bağımsız profesyonel sporlar, spor antrenörleri ve eğitimcileri, spor etkinliği üreticilerine örnek olarak verilebilir. Sportif üretim sektörü spor endüstrisinin çekirdeğini oluşturur. Spor etkinlikleri bu sektör içerisinde yer alan tüm işletmelerin ve organizasyonların uygulamalarının ana hattını meydana getirir.
Model içerisindeki ikinci sektör destekleyici alt sektörler olarak tanımlamaktadır. Bu sektörler içerisinde bulunan işletmeler ve organizasyonlar ya spor etkinlikleri ile ilişkili ürünlerin ticareti ve satışı ya da spor etkinliklerinin üretimini destekleyen mal ve hizmetleri sağlama rolünü üstlenir. Model içerisinde altı tane destekleyici alt sektör bulunur:
• İdari ve hukuki spor birlikleri (örn., FIFA, FILA IOC),
• Sportif mal üreticileri, toptancıları ve perakendecileri,
• Spor tesisleri ve binaları,
• Spor medyası,
• Spor yönetim şirketleri,
• Yerel, bölgesel, ulusal spor konseyleri ve mercileri.
Destekleyici alt sektörlerin her biri ve modelin çekirdeğini oluşturan sportif üretim sektörü birbiri ile iç içe geçmektedir. Çünkü çoğu zaman destekleyici alt sektörlerin içerisinde yer alan işletmeler ve organizasyonlar spor etkinliklerinin oluşumunda ya sponsor ya da organizasyonu üstlenen birim olarak görev alır. Ayrıca bu işletmelerin ve organizasyonların temel rolü spor etkinliklerinin üretimini kolaylaştırmak, spor ürünlerinin satışını yapmak ve spor ürünlerinin tutundurulmasını sağlamak olduğu için destekleyici alt sektör ifadesi yapısal olarak uygun görülmektedir. Örneğin; sportif mal üreticileri, çeşitli dağıtım kanalları sayesinde dünyanın her bölgesine basketbol potaları, futbol kaleleri ya da topları gibi çeşitli spor araç gerecini tedarik ederler. Bu işletmeler spor etkinliklerini üretmez. Ancak sportif üretim sektörü içerisinde yer alan işletmelere ve organizasyonlara spor araç gereci (örn., spor ayakkabısı ve giysisi) sağlayarak spor etkinliklerinin üretimine dolaylı olarak katkıda bulunur. Bu yüzden sportif mal üreticileri, toptancıları ve perakendecileri destekleyici alt sektör içerisinde değerlendirilir. Sportif üretim sektörü içerisinde yer alan işletmeler ve organizasyonlar ile spor medyası arasındaki ilişki de destekleyici alt sektöre ilişkin diğer bir örnektir. Haberler, istatistikler ve oyuncu hikâyeleri gibi bilgi kaynaklarını sunan spor medyası, sporun hem tüketimine hem de kamuoyu nezdinde popülerliğine etkide bulunmaktadır. Bu yüzden spor medyası destekleyici alt sektörler içerisinde önemli parçalardan biri olarak değerlendirilir. Şekil 1.3 iki sektör modeli olarak spor endüstrisinde bölümlendirmeyi göstermektedir.
ENDÜSTRİ KAVRAMI
Genellikle oyun ya da yarışmadan duyulan haz, bedensel etkinliğin yükseltilmesi ve serbest zamanın etkin olarak geçirilmesine yönelik bedensel etkinlik olarak ifade edilen spor kavramı zaman içerisinde sosyal, ekonomik, teknolojik ve kültürel değişimlerden ve gelişimlerden etkilenerek farklı bir yapıya kavuşmuştur. Özellikle 1960’lı yılların sonlarından günümüze kadar spor ile ilişkili işletmelerin, kitle iletişim araçlarının, spor tesislerinin, sportif ticari ürün üreten işletmelerin, sporcuların, profesyonel ve amatör liglerin spor dünyası içerisinde büyümesi, sporu bir endüstri hâline getirmiştir (Argan ve Katırcı,2008).
Endüstri; devamlı ya da belli zamanlarda, makine ve benzeri araçlar kullanarak bir madde ya da gücün niteliğini ya da biçimini değiştirerek toplu üretimde bulunan faaliyet dalıdır. İktisat literatüründe endüstri kavramı yerine sanayi kelimesi de kullanılmaktadır. Endüstri kavramı iki ölçüte bağlı olarak tanımlanabilir. Bu ölçütlerden biri, ürünlerin benzerliği ve bir diğeri de ekonomik faaliyetlerin benzerliğidir. Ürünlerin benzerliğine göre; endüstri kavramı, iyi tanımlanmış, benzer mal ve hizmetleri üreten bir işletme grubu olarak tanımlanır (Li ve ark., 2001). Örneğin; otomotiv endüstrisi ya da inşaat endüstrisi gibi endüstri dalları bu ölçüte bağlı olarak yapılan tanımlama içerisinde değerlendirilebilir. Bu çerçevede otomotiv endüstrisi ya da otomotiv sanayi motorlu taşıt araçları üretimiyle ilgilidir. Yani, otomotiv endüstrisi aynı ihtiyacı tatmine yarayan fakat farklı özelliklere sahip taşıt araçlarının üretildiği sanayidir.
Bazı durumlarda endüstri kavramı ekonomik faaliyetlerin gruplandırılması olarak da ele alınır. Ekonomik faaliyetlerin benzerliğine göre endüstri dallarının gruplandırılmasında üretilen ürünlerin benzerliği göz önüne alınmaz, üretim sürecinde benzer ekonomik faaliyetlerin yürütülmesi esas alınır. Bu ölçüte göre; belirli bir endüstri içerisinde üretim üniteleri temel bir üretim sürecini paylaşır ve üretim içerisinde benzer teknolojiler kullanılır. Kısacası; endüstri kavramı; iyi tanımlanmış, benzer mal ve hizmetlerin ya da benzer biçimde üretilen mal ve hizmetlerin bir işletme grubu tarafından üretilmesi olarak tanımlanabilir.
Genelde bir endüstri ihtiyaçları, ilgileri, arzuları ve beklentileri çeşitlilik gösteren, demografik ve psikografik farklılıkları bulunan mevcut ya da potansiyel tüketicilere satılan çeşitli ürün kalemlerinden meydana gelir. Ancak bazı endüstriler sadece bir üründen oluşur. Böylesi endüstriler tek-ürünlü endüstri olarak tanımlanır. Tenis raketi endüstrisi tek-ürünlü endüstri örneği olarak ele alınabilir. Bu endüstri içerisinde birçok farklı tüketici pazarının talebini karşılamak için ebattan renge, materyalden fiyata kadar farklı tenis raketi çeşidi bulunur. Ayrıca tenis raketi endüstrisi çok-ürünlü endüstri olan spor malları endüstrisinin de bir parçasıdır (Pitts ve Stotlar, 2002).
Spor malları endüstrisi birçok farklı fakat ilişkili üründen meydana gelen endüstri tipine bir örnektir. Spor malları endüstrisi spor, fitness ve rekreasyon etkinliklerinde kullanılan mal, araç gereç ve giysi olarak satılan tüm ürünleri kapsamaktadır. Bu anlamda, spor malları endüstrisi çeşitli ürün kalemlerine sahiptir. Ürün kalemlerinin çeşitliliği sonucu spor malları endüstrisinin farklı yollar ile çeşitli alt bölümlere ayrıldığını görmekteyiz. Spor endüstrisi içerisinde bu alt bölümleri anlamanın en iyi yolu spor mağazalarını incelemektir. Özellikle büyük spor mağazalarında su sporları, kampçılık aktiviteleri, adrenalin sporları gibi spor malları endüstrisinin farklı bölümlerini gözler önüne seren departmanlar bulunmaktadır.
Ayrıca bir departman içerisinde ürünler de bireysel sporlar ya da birbirleriyle yakından ilişkili spor grupları içerisinde alt bölümlere ayrılabilir. Örneğin su sporları departmanında scuba dalma, balıkçılık, su kayağı ve yüzme gibi çeşitli spor branşları için araç gereçler, mallar, hediyelik eşyalar ve giysiler bulunur. Tenis departmanında tek-ürünlü endüstri özelliğinden dolayı tenis raketi bulunur. Ancak bu departmanda tenis raketinin dışında tenis topları, ayakkabıları, çorapları, havluları, torbaları, şapkaları ve tişörtleri gibi diğer birçok tenis ürününü de bulmak mümkündür. Ayrıca bu departman içerisinde anahtarlıklar, posterler, çıkartmalar ve oyuncaklar gibi tenis oynama ile hiçbir ilişkisi olmayan ürünler de bulunur. Buürünlerin departman içerisinde olmasının nedeni bu ürünler vasıtasıyla tenis sporunun tutundurulmasıdır. Tüm bunların ışığı altında, endüstri kavramının aşağıdaki özelliklere sahip olduğu ifade edilebilir:
- Bir endüstri bir ya da birçok üründen meydana gelebilir.
- Endüstriyi meydana getiren ürünler birbiriyle çok yakın ilişkili ve benzer olabilir.
- Endüstriyi meydana getiren ürünler birbirleriyle çok zayıf ilişkili ve benzeşik olmayan bir yapıda olabilir.
- Bir endüstri içerisindeki ürünler; mal, hizmet, insan, yer ya da fikrin herhangi birinden ya da birkaçının birleşiminden oluşabilir.
GENEL YÖNLERİYLE SPOR ENDÜSTRİ VE BÖLÜMLENDİRME
20. Yüzyılın son çeyreğinden itibaren spor pazarının ekonomik bir faaliyet alanı olarak devasa boyutlara ulaşması, spor tüketiminin toplumların hemen hemen her katmanına yayılması, sporun popüler bir kültür ögesi olarak tüketime sokulması ve birçok farklı endüstri dalı ile iç içe geçmesi gibi çeşitli nedenler sporu dünya ölçeğinde hızla endüstrileştirmiştir. Bu duruma bağlı olarak spor endüstrisi olarak tanımlanan bir faaliyet alanı endüstri dalları içerisinde değerlendirilmeye başlanmıştır.
Spor endüstrisi farklı yazarlar tarafından farklı biçimlerde tanımlanmaktadır. Yusof ve Shah (2008:112) spor endüstrisini; spor ürünleri üreten ve ana hedefi kâr elde etmek olan bir grup işletme organizasyonu olarak ifade etmektedirler. Bu tanımlama içerisindeki anahtar nokta spor ürünleri üretmek ve kâr elde etmek hedefidir. Spor ürünü kavramı spor endüstrisinin çekirdeğini oluşturmaktadır.
Ürün, fiziksel nesneleri, hizmetleri, insanları, yerleri, organizasyonları ve fikirleri içeren; istek ve ihtiyaçların tatminine yönelik; pazara ilgi, edinme, kullanma ya da tüketim için sunulan herhangi bir şeydir (Yalçın ve Sezer, 1995:91). Bu tanımlamayı esas alarak spor ürünü, spor tüketicisinin istek ve ihtiyaçlarını tatmin etmeye yönelik olarak pazara sunulan ve değişime konu olan mal, hizmet, insan, yer, organizasyon, fikir ya da bunların karması olan herhangi bir şey olarak tanımlanabilir.
Çeşitli yazarlar ve araştırmacılar birçok farklı ürün ve işletmenin spor endüstrisi içerisinde yer aldığını ve endüstrinin yapısını oluşturduğunu ifade etmektedirler (Meek, 1997; Parks ve ark., 1998; Pitts ve Stotlar, 2002). Spor endüstrisi içerisinde yer alan bu ürünler ve işletmeler ya doğrudan ya da dolaylı olarak spor, fitness, sağlıklı yaşam ve rekreasyon ile ilişkilidir.
Ayrıca alışveriş yerleri, restoranlar, oteller, fabrikalar ve barlar gibi işletmelerin faaliyet alanları da spor endüstrisi ile dolaylı ilişki hâlindedir (Hong, 1997). Spor endüstrisi içerisinde yer alan ögeler genel hatları ile aşağıdaki biçimde ele alınabilir (Pitts ve Stotlar, 2002):
- Katılımcılar: Sporu uygulayan (aktif) ya da izleyen (pasif) olarak katılan bireyler,
- Eğlence: Spor müsabakaları, şenlikler ve organizasyonlar, vb.,
- Araç Gereç ve Giyim: Kaleci eldiveni, çivili ayakkabı, mayo, ter forması ya da voleybol topu gibi spor, fitness, sağlıklı yaşam ve rekreasyon ile ilişkili ürünlerin üretilmesindeki destekleyici ögeler,
- Tutundurmaya Yönelik Ürünler: Oyuncaklar, anahtarlıklar ve çıkartmalar gibi spor, fitness, sağlıklı yaşam ve rekreasyon ile ilişkili unsurların tutundurulmasına hizmet eden ürünler,
- Spor Tesisleri: Stadyum, salon, havuz, pist ve saha gibi spor, fitness, sağlıklı yaşam ve rekreasyon ile ilişkili etkinliklerin yapılabilmesine olanak tanıyan alanlar ve binalar,
- Yönetim Hizmetleri: Spor pazarlaması, halkla ilişkiler ve olay yönetimi gibi spor ürünlerinin üretilmesinden pazarlanmasına kadar birçok farklı noktada destek sağlayan profesyonel hizmetler.
Tüm bunların ışığı altında spor endüstrisi kavramını; spor, fitness, sağlıklı yaşam ve rekreasyon ile ilişkili sportif etkinlikler üreten ve spor pazarına bunlarla ilgili mal, hizmet, insan, yer ve düşünceler sunan faaliyet dalı olarak tanımlayabiliriz. Bu tanımlamaya bağlı olarak spor endüstrisi içerisinde yer alan ögeleri aşağıdaki biçimde örneklendirebiliriz:
Beko Basketbol Ligi, Turkcell Süper Lig ya da Aroma Erkekler Voleybol Birinci Ligi gibi katılımsal ürünler,
Futbol, basketbol ya da hentbol müsabakalarını izleme gibi gerek üretildiği yerde gerekse de iletişim araçları vasıtasıyla takip edilen seyirsel ürünler,
Golf topu, yüzme tahtası ya da bisiklet gibi spor, fitness, sağlıklı yaşam ve rekreasyon ile ilişkili etkinlikler için gerekli olan ya da ihtiyaç duyulan araç-gereçler,
Yüzme kulübü havlusu, sporcu figürleri ve oyuncakları, logolu takım şapkası ve tişört gibi tutundurma ile ilişkili ticari mallar,
Stadyum, salon, arena, havuz, pist ve saha gibi spor, fitness, sağlıklı yaşam ve rekreasyon ile ilişkili etkinliklerin yapılabileceği tesisler,
Tenis raketi tamiri, çamaşır yıkama ya da tesis temizliği gibi spor, fitness, sağlıklı yaşam ve rekreasyon ile ilişkili etkinliklerin devamı için gerekli olan hizmetler,
Rafting, kampçılık, dağcılık, kır yürüyüşü, scuba dalma ya da yamaç paraşütü gibi rekreasyonel ürünler,
Avrasya Maratonu, Hava Sporları Şenliği ya da Avrupa Hentbol Şampiyonası gibi çeşitli büyüklükte ve nitelikteki spor organizasyonunun yönetimi ve pazarlanması,
Spor gazeteleri, spor dergileri, spor televizyon kanalları ve spor radyoları gibi yazılı ve görsel basın kuruluşları ve ürünleri,
Spor dünyası içerisindeki çeşitli ögelerin (kulüp, sporcu, dernek, vb.) finansal, hukuki ve tutundurmaya ilişkin işlerine yönelik halkla ilişkiler, reklam, hukuk, finans, menajerlik ve iletişim hizmetleri.
Günümüzde spor, başta gelişmiş ülkeler olmak üzere birçok ülkede kendi başına çok büyük ve karmaşık bir endüstriyi oluşturmaktadır. Bu büyük endüstrinin içerisinde birçok farklı alt alan ve bu alanlara ait birçok farklı bölüm bulunmaktadır. Spor yönetimi ve spor pazarlaması literatürü içerisinde spor endüstrisini oluşturan alt alanlara bağlı olarak çeşitli endüstri bölümlendirmeleri ve modeller öne sürülmüştür.
Pitts, Fielding ve Miller (1994); spor endüstrisini üç-sektör modeli ile tanımlamaktadırlar. Bu modele göre spor endüstrisi; tüketicilerine spor, fitness, rekreasyon ya da boş zaman ile ilişkili etkinlik, mal, hizmet, insan, yer ya da düşünce sunan pazar olarak ele alınmaktadır. Modele göre spor endüstrisi üç temel bölüme ayrılır. Bu bölümler aşağıdaki biçimde ele alınabilir:
• Sportif performans bölümü: Bu bölüm içerisinde yer alan işletmeler spor tüketicisine katılımsal ya da seyirsel bir ürün sunar.
• Sportif üretim bölümü: Bu bölüm içerisinde yer alan işletmelerin ürünleri sportif performansın niteliğini etkileme ya da üretme arzusu ya da ihtiyacı içindedir.
• Sportif tutundurma bölümü: Bu bölüm içerisinde yer alan işletmeler spor ürünlerinin
tutundurulmasında kullanılan ürünleri spor pazarına sunar (Park ve ark, 1998).
Şekil 1, spor endüstrisi içerisindeki bu üç bölümü alt kategorileri ile açıklamaktadır. Bu üç endüstri bölümünün dağılımı tüketiciye sunulan ürünün yararı üzerine "etkilendirilmiştir. Pitts ve Stotlar (1996:19)’ın belirttiği gibi “endüstri bölümlendirme olarak ifade edilen bu sınıflandırma tipi spor pazarlama uzmanlarına pazarlama stratejilerinin planlanmasında yardımcı olur”. Ancak bu model spor endüstrisinin sportif üretim üniteleri arasındaki ilişkisini tanımlamamaktadır. Ayrıca bu üç bölümün dağılımı içerisinde yer alan işletmeler ve organizasyonlar sadece bir bölüm içerisinde ele alınmış, diğer bölümlerle olan ilişkileri belirtilmemiştir.
1. Tutundurmaya yönelik ürünler
2. Tutundurmaya yönelik etkinlikler
3. Medya
4. Sponsorluk
a. Tek-etkinlik sponsorluğu
b. Çok-etkinlik sponsorluğu
c. Tek-takım sponsorluğu
d. Bireysel sponsorluk
e. Lig ya da dairesel sponsorluk
5. Devir
a. Bireysel devir
b. Takım devri
c. Tüm organizasyon devri
d. Özgül olmayan spor kullanımı
1. Teçhizat Ürünler
a. Araç-gereç
b. Giyim
2. Performans Üretim Ürünleri
a. Fitness çalıştırıcısı
b. Tıbbi bakım
c. Spor tesisleri
d. Yönetsel yapılar ve birlikler
1. Spor
a. Amatör spor
b. Profesyonel spor
2. Özel şirket Sporu
3. Vergi Destekli Spor
4. Üye Destekli Spor Organizasyonları
5. Kar Amacı Gütmeyen Spor Organizasyonları
6. Spor Eğitimi
7. Fitness ve Spor Şirketleri
Sportif Üretim Bölümü
Sportif Tutundurma Bölümü
Sportif Performans Bölümü
SPOR ENDÜSTRİSİ
Spor ile ilişkili tüketiciye sunulan tüm ürünler, hizmetler, yerler,
insanlar ve fikirler
Spor Endüstrisini Bölümlendirme
Ürün ve alıcı tipine bağlı olarak
Oysaki spor etkinliklerinin üretiminde çoğu zaman birçok farklı işletme ve organizasyon destekleyici görevler yüklenmektedir. Bu bakış açısı ile spor endüstrisinin merkezinde spor etkinlikleri yer almalı ve bu merkezin etrafında birçok mal ve hizmet bulunmalıdır. Spor etkinliklerinin bu yapısı spor endüstrisini eğlence endüstrisinin diğer tamamlayıcı parçalarından farklılaştırmaktadır. Li, Hofacre ve Mahony (2001) bu anlayış ile spor endüstrisini üç temel alanın kümesi olarak ve iki-sektör modeli ile tanımlamışlardır. Bu modelde spor endüstrisi içerisinde yer alan alanlar aşağıdaki biçimde ifade edilir:
• Spor etkinliklerini üreten işletmeler ve organizasyonlar,
•Spor etkinliklerinin üretimini destekleyen mal ve hizmetleri üreten işletmeler ve organizasyonlar,
•Spor etkinlikleri ile ilişkili ürünlerin ticaretini ve satışını yapan işletmeler ve organizasyonlar.
Li, Hofacre ve Mahony (2001) tarafından geliştirilen model iki ana sektöre sahiptir. İlk sektör sportif üretim sektörü olarak ele alınır. Bu sektör içerisindeki işletmeler ve organizasyonlar spor oyunlarını, olaylarını ve hizmetlerini üretir. Profesyonel ve yarı profesyonel takımlar, üniversitelerarası ve okullar arası spor departmanları, spor ve fitness kulüpleri, ulusal ve bölgesel rekreasyon departmanları, yarış sahipleri (örn., yarış arabaları ve yarış atları), bağımsız profesyonel sporlar, spor antrenörleri ve eğitimcileri, spor etkinliği üreticilerine örnek olarak verilebilir. Sportif üretim sektörü spor endüstrisinin çekirdeğini oluşturur. Spor etkinlikleri bu sektör içerisinde yer alan tüm işletmelerin ve organizasyonların uygulamalarının ana hattını meydana getirir.
Model içerisindeki ikinci sektör destekleyici alt sektörler olarak tanımlamaktadır. Bu sektörler içerisinde bulunan işletmeler ve organizasyonlar ya spor etkinlikleri ile ilişkili ürünlerin ticareti ve satışı ya da spor etkinliklerinin üretimini destekleyen mal ve hizmetleri sağlama rolünü üstlenir. Model içerisinde altı tane destekleyici alt sektör bulunur:
• İdari ve hukuki spor birlikleri (örn., FIFA, FILA IOC),
• Sportif mal üreticileri, toptancıları ve perakendecileri,
• Spor tesisleri ve binaları,
• Spor medyası,
• Spor yönetim şirketleri,
• Yerel, bölgesel, ulusal spor konseyleri ve mercileri.
Destekleyici alt sektörlerin her biri ve modelin çekirdeğini oluşturan sportif üretim sektörü birbiri ile iç içe geçmektedir. Çünkü çoğu zaman destekleyici alt sektörlerin içerisinde yer alan işletmeler ve organizasyonlar spor etkinliklerinin oluşumunda ya sponsor ya da organizasyonu üstlenen birim olarak görev alır. Ayrıca bu işletmelerin ve organizasyonların temel rolü spor etkinliklerinin üretimini kolaylaştırmak, spor ürünlerinin satışını yapmak ve spor ürünlerinin tutundurulmasını sağlamak olduğu için destekleyici alt sektör ifadesi yapısal olarak uygun görülmektedir. Örneğin; sportif mal üreticileri, çeşitli dağıtım kanalları sayesinde dünyanın her bölgesine basketbol potaları, futbol kaleleri ya da topları gibi çeşitli spor araç gerecini tedarik ederler. Bu işletmeler spor etkinliklerini üretmez. Ancak sportif üretim sektörü içerisinde yer alan işletmelere ve organizasyonlara spor araç gereci (örn., spor ayakkabısı ve giysisi) sağlayarak spor etkinliklerinin üretimine dolaylı olarak katkıda bulunur. Bu yüzden sportif mal üreticileri, toptancıları ve perakendecileri destekleyici alt sektör içerisinde değerlendirilir. Sportif üretim sektörü içerisinde yer alan işletmeler ve organizasyonlar ile spor medyası arasındaki ilişki de destekleyici alt sektöre ilişkin diğer bir örnektir. Haberler, istatistikler ve oyuncu hikâyeleri gibi bilgi kaynaklarını sunan spor medyası, sporun hem tüketimine hem de kamuoyu nezdinde popülerliğine etkide bulunmaktadır. Bu yüzden spor medyası destekleyici alt sektörler içerisinde önemli parçalardan biri olarak değerlendirilir. Şekil 1.3 iki sektör modeli olarak spor endüstrisinde bölümlendirmeyi göstermektedir.
Şu an konuyu görüntüleyenler (Toplam : 0, Üye: 0, Misafir: 0)
Benzer konular
