- Katılım
- 12 Mar 2021
- Konular
- 1,110
- Mesajlar
- 1,291
- Online süresi
- 5g 39126s
- Reaksiyon Skoru
- 741
- Altın Konu
- 0
- Başarım Puanı
- 235
- TM Yaşı
- 5 Yıl 1 Ay 9 Gün
- MmoLira
- 414
- DevLira
- 0
Metin2 EP, Valorant VP dahil tüm oyun ürünlerini en uygun fiyatlarla bulabilir, Item ve Karakterlerinizi hızlıca satabilirsiniz. HEMEN TIKLA!
KAMU YÖNETİMİ
BÜROKRASİ Kelime olarak Latince “burra” ve Yunanca “kratos” sözcüklerinden tü- remiştir. “Burra”, masaları örtmede kullanılan koyu renkli kumaş; “kratos” egemenlik, yönetim anlamına gelmektedir.Buna göre bürokrasi, “masaların ya da büroların egemenliği” anlamındadır.
* İlk Fransa’da 1745 te dönemin ticaret bakanı fizyokrat iktisatçı Vincent de Gournay (1712-1759) tarafından kullanılmıştır.
* Bürokrasinin çeşitli tanımları;
1.Kırtasiyecilik ve Verimsizlik:Bürokrasi,örgütlerin olumsuzluklarını ve resmî otori- tenin kötüye kullanımını anlatan pejoratif (kötüleyici ve aşağılayıcı) bir kavramdır. Bu anlamda bürokrasi “verimsizlik”, “işlerin ağır yürümesi”, “kuralcılık”, “kırtasiyecilik”, “sorumluluktan kaçma”, “yetki devretmekte isteksizlik”, “otoriteye aşırı bağlılık” gibi olumsuz davranış ve işlemlerdir.
* Bu davranışlar, “bürokrasi hastalığı” ya da “bürokratizm” olarak nitelendirilir. Webs- ter sözlüğü, bürokrasiye, beşeri ihtiyaçları önemsememe, kararları üstlere havale et- me eğilimi,işleri kırtasiyeciliğe boğma gibi anlamlar vermektedir.
2.Rasyonel Örgüt Bürokrasi, belirli özelliklere sahip bir örgüt biçimidir. Bu tanım Al- man sosyal bilimci Max Weber’le (1864-1920) birlikte ortaya çıkmıştır. Bürokrasi, iş- bölümü, otorite hi- yerarşisi, yazılı kurallar, yazışmaların ve faaliyetlerin dosya- lanması, gayrişahsilik, disipline olmuş yapı ve resmî pozisyonlardan oluşan örgüt biçimidir. Bu anlamda,rasyonel örgüt biçimidir;teknik olarak diğer örgüt biçimlerinden üstündür
3.Kamu Yönetimi Kamu yönetimi, devletin rutin olarak işleyen ve günlük olarak hal- ka yansıyan yönüdür. Bürokrasi, halkın gözünde devletin somutlaştığı, kendisiyle temas hâlinde olunan noktadır. Bürokrasi kavramına “devlet idaresi” de denir. Kâr amacı gütmeyen, finansmanı devlet yardımları ile sağlanan ve doğrudan doğruya kamu yararı için çalışan klasik devlet kurumlarından oluşur. Kâr amacı güden ikti- sadi devlet teşekkülleri, bu kavramın kapsamı dışında değerlendirilmektedir
4.Memurlar Tarafından Yönetim Bürokrasi, “demokrasi”, “aristokrasi” ve “monarşi” gibi bir yönetim şeklidir ve bunlarla karşılaştırılabilir. Bu anlam, 18. yüzyıl Fransız devlet adamı ve düşünürü Vincent de Gournay’e (1712-1759) dayanır.
* Gournay, bürokrasi kavramıyla yönetimin eskiden beri bilinen biçimlerine 4.yü (me- murlar tarafından yönetim) eklemeyi denemiş ve yeni yönetim biçimini, yönetici un- suru (memurları) dikkate alarak diğerlerinden ayırmaya çalışmıştır. Gournay, bürok- rasi kavramını daha çok olumsuz anlamda kullanmıştır.
* John Stuart Mill bürokrasiyi, devlet işlerinin profesyonel yöneticilerin elinde olduğu sistem olarak tanımlar. Memurlardan oluşan yönetici sınıfa da bürokrasi der
5.Büyük Yapılı Örgütler ve Modern Toplum 19. yüzyıldan itibaren yalnızca devlette değil, aynı zamanda siyasi partilerde dinî kurumlarda, yargı ve sanayide de hakim bir nitelik olarak gelişme gösterip, örgütsel toplumdan söz edilmiştir.
* Albrow, bürokrasinin yedi anlamından söz etmiştir
•Rasyonel örgüt •Örgütsel verimsizlik •Memurlar tarafından yönetim •Kamu yöneti- mi •Memurlar düzeni •Örgüt Modern toplum •Büyük Yapılı Örgütler ve Modern Toplum
Bürokrasinin Teorik Çerçevesi
Karl Marx’ın Düşüncesinde Bürokrasi: Marx, sistematik bir bürokrasi teorisi geliştir- memiş; bürokrasiyi, devlet yönetimi içinde daha çok güç ilişkisi bağlamında ele al- mıştır. Marx bürokrasiyi, karmaşık bir sanayi toplumunun ortaya çıkışının bir sonucu olarak görmekten daha çok onu kapitalizmin belirli ihtiyaçlarıyla ilişkilendirmiştir ve bürokrasiyi, burjuva çıkarlarını destekleme ve kapitalist sistemin savunma mekaniz- ması olarak değerlendirmiştir.
Liberal Düşüncede Bürokrasi: Liberal düşüncenin bürokrasi konusundaki görüşleri, esas itibarıyla İngiliz yazar Jonh Stuart Mill’in (1806-1873) yaklaşımları etrafında şekillenmiştir. Mill, devlet müdahalelerine ve bürokrasiye bireysel özgürlükler açı- sından yaklaşmış; büyüyen bir devletin ve bürokrasinin özgürlükler yönünden teh- likeleri üzerinde durmuş ve “sınırlı devlet” ve dolayısıyla “sınırlı bürokrasi” tezini savunmuştur.
* Mill’e göre, asıl olan bireyin yeteneğinin geliştirilmesi ve gayretinin açığa vurulma- sını sağlamaktır. Liberal düşüncede yönetime, kamu düzenini ve mülkiyeti korumak, dış güvenliği sağlamak, sözleşmelere uymayı teminat altına almakla ilgili minimal bir rol tanınmış; bürokrasiye bütünüyle araçsal ve itaatkâr bir görev verilmiştir. Bunun sebebi, bireysel özgürlüklere, ekonomik ve siyasal olarak yapılan vurgudur.
* Ludwig von Mises (1881-1973) bürokrasiye, devlete ilişkin olgu olarak bakmakta ona, kamu hizmetlerini görmek üzere başvurulan usul, idare sistemi ve özel girişimin yerine devlet teşebbüsünün ikame edilmesi gibi anlamlar vermektedir.
* Mises, belirli hizmetlerde ve alanlarda bürokrasiyi, demokrasi için zorunlu görür. Mises’e göre demokratik rejimlerde bürokrasi, kanunlara ve bütçeye harfiyen uymak suretiyle işleri idare etmek demektir. Onun karşı çıktığı şey, devletin faaliyet alanının genişlemesi, ekonomik hayatta özel işletmelerin alanına girmesi ve piyasa ekonomi- sine müdahaleciliğidir. Mises, özel girişimin yerine devlet teşebbüsünün ikame edil- mesini “totalitarizm” olarak nitelendirir. Bürokratik otorite, bireylerin kendi işlerini ser- bestçe yönetebilme özgürlüklerini sınırlayan ve devlete çok sayıda görev yükleyen bir yönetim sisteminin sonucudur
Bürokrasi ve Oligarşi: Alman sosyolog Robert Michels (1876-1936) bürokratikleş- meyi,modern toplumların oligarşik eğilimlerine bağlamaya çalışan ilk kuramcılardan- dır. Robert Michels,Avrupa ve özellikle Almanya’daki sosyalist partilerle işçi sendika- ları üzerinde yaptığı araştırmalara dayanarak 1911 de “Oligarşinin Tunç Kanunu” teorisini geliştirmiştir.
* Oligarşinin Tunç Kanunu, açık biçimde modern büyük ölçekli örgütlerin kaçınılmaz olarak oligarşik özellik gösterdiklerini ifade eder. Bu oligarşik düzen, yöneten ve yö- netilenlerin idealleri ve niyetleri ile uyumlu olmasa bile durum kaçınılmaz olarak bu şekilde gelişir.Michels, görüşünü kanıtlamak için, diğer partilere göre daha demokra- tik örgütlendiği farz edilen Alman Sosyalist Partisinin içyapısını incelemiştir.
*Michels, sistemin oligarşik olduğunu ve demokrasinin sadece resmî uygulamalarda ve kanunlarda ortaya çıkan bir dış görünüş olduğunu ortaya koymuştur. Michels, bu gözlemlerini genelleştirip bütün büyük örgütlerin içsel demokrasi ihtimalini ortadan kaldıracak bir bürokratik yapı geliştirme eğiliminde olduğu sonucuna varmıştır
* Michels’in teorisi şöyledir
arti organlarının liderleri ve bunların üyesi, tam gün me- sai yapacak maaşlı görevliler istihdam edilmesini gerekli görmektedirler. Bu görev -liler, parti organlarında çalışmaya başladıktan sonra belirli dallarda uzmanlaşırlar. Örgüt liderleri de kurumu yönetmek için gerekli eğitim ve deneyime ihtiyaç hisseder. Bu liderler yaptıkları işlerde zamanla uzmanlaştıkları için “profesyonel liderliğe” sa- hip olur. Sosyal köken itibarıyla mensup oldukları tabakadan ilişkilerini keserler ve bir çeşit elit zümre hâline dönüşürler. Bu yöneticiler, pozisyonlarını korumak ve iktidarlarını sürdürmek için çalışırlar. Pozisyonlarını koruyamayacaklarını anladıkları zaman, kendilerinden sonra ge- lecek olanları bir çeşit kooptasyonla (selefin halefi seçme yöntemi) belirlerler. Bu durumda resmî seçimler, oylamanın ötesinde bir anlam taşımaz. Böylece örgütlerin tümü, hatta yapıları resmen demokratik olanlar bile yapılarını fiilen oligarşiye dönüştüren “tunçtan bir kanuna” tabi olacaklardır
Max Weber’e Göre Bürokrasi:Modern kamu yönetimi literatürü, çağdaş bürokrasileri incelemek için hareket noktası olarak Weber’in“bürokrasi” modelini seçer.Günümüz- de Weber’in ismi, âdeta bürokrasi kavramıyla bütünleşmiştir. Weber, bürokratik ör- gütün yapısını ve işlemlerini analiz ederken ortaya koyduğu bürokrasi modelini “ideal tip” olarak kavramlaştırmıştır.
* Weber’in “ideal tip bürokrasi” modeli, realitede saf ve eksiksiz yönüyle gözlemle- nebilen bir biçim değil, daha çok zihni bir tanımlama ve nitelemedir. Weber’in bakış açısına göre, bürokrasinin temel özelliği “rasyonelliği” ve “yasallığı”dır. Onun için ö- nemli olan, toplumsal fonksiyonların “rasyonel” olarak düzenlenmiş bir örgütçe yürütülmesidir. Weber, rasyonelliğin yanına bir de “yasal”lık kavramını eklemiştir
* Bürokratik örgüt, rasyonel olduğu kadar, soyut düzeyde ifade edilmiş sistematik hukuk kurallarına bağlı olarak işleyecektir. Bu yasal-rasyonel bürokrasi tipi, kişisel- likten ve politikadan arınmış bir yapı olduğu için, her siyasi iktidara aynı verimlilik ve etkinlik düzeyinde hizmet sunacaktır.
Patrimonyal Bürokrasi ve Rasyonel Bürokrasi: Weber, “patrimonyal” ve “rasyonel” olmak üzere iki tip bürokrasiden söz etmiştir.
* Patrimonyal bürokrasi, sözleşme esasına göre atanan görevlilere değil de hür ol- mayan memurlara dayanmaktadır. Bu bürokrasi biçimi, kölelik sisteminin yaygın ol- duğu dönemlerdeki idari örgütleri anlatır. Bu örgütlerde irsi değerler ve statüler,
kişisel ilişkiler, özel işlerle kamu hizmetlerinin birbirine karışması gibi unsurlar hakim nitelik taşımaktadır.
* Rasyonel bürokrasi modern örgüt modelidir. Bu bürokrasi, gayrişahsi rasyonel idari düzenlemeler ve yasalarla belirlenmiş yapı ve davranışlara dayanmaktadır. İdeal tip bürokrasi, büroyu ya da devlet dairesini, yöneticinin (kral ya da hükümdarın) özel konutundan ayırmaktadır. Memuriyet bir meslektir. Memurun sadakati, kişiye değil, büronun ya da resmî dairenin amacını ve faaliyetlerini düzenleyen kurallardır.
Yasal-Rasyonel Bürokrasinin Üstünlükleri: Weber’e göre, bürokratik esaslara göre örgütlenen yapılar, diğerlerine göre önemli üstünlüklere sahiptirler. Bu üstünlükler şöyle sıralanabilir:
• Bürokrasi, etkin ve verimli bir örgüt biçimidir.
• Bürokrasi, vazgeçilmez bir örgüt biçimidir.
• Bürokrasi, güçlü örgüt biçimidir ve bürokratik aygıtın kalıcı niteliği söz konusudur
Weber’e Göre Otorite: Weber’e göre, otoritenin meşruluğu konusunda üç çeşit inanç vardır ve bunlar üç otorite biçimini ortaya çıkarmaktadır. Bunlar, “geleneksel”, “kariz- matik” ve “yasal” otoritedir.
Weber Sonrası Bürokrasi Düşüncesi: Weber’in bürokrasi teorisi, birçok araştırmacı ve düşünür tarafından bu alandaki çalışmalar için bir temel olarak kabul edilmiştir. Söz konusu teorinin üzerinden geçen sürede sanayi toplumunun geçirdiği evrim, bu teorinin önemli bir bölümünün geçerliliğini doğrulamıştır.
* Yeni kamu yönetimi anlayışı, Weber’in bürokrasi modelinin kurallara aşırı düşkün, formalitelere önem veren, katı hiyerarşik ve merkeziyetçi yapısına karşı çıkar; onun sonuçlardan (çıktılardan) daha çok prosedürlere değer veren özelliğini eleştirir. We- beryen modelin sonuç itibarıyla kırtasiyeciliğe boğulduğunu ve toplumun verimlilik taleplerine yanıt veremediğini düşünür.
* Weberyen bürokrasi modeli, yöneticilerin risk almasını engellemekte, kıt kaynakları etkin ve verimli kullanmak yerine, onların israf edilmesi sonucunu doğurmaktadır. Kamu kurumlarındaki yöneticilerde egemen olan temel güdü, hata yapmamak ve risk almamaktır. Kamuda, yenilik ve yaratıcılık tehlikeli kurallara körü körüne uymak ve hata yapmamak en doğru yol olarak görülür.
* Yeni kamu yönetimi anlayışına göre kamunun örgüt yapısı, büyük ölçekli değil, optimal büyüklükte, esnek, yumuşak hiyerarşi, dar ve az elemanlı merkez, geniş yatay çevre ve adem-i merkeziyetçi olmalı ve çalışanlar daha çok yetkilendirilmelidir.
Bürokrasinin Temel İşlevleri
1.Sevk ve İdare İşleri: Bürokrasinin ana işlevi, yasaları ve siyasaları uygulamak/yü- rütmek ve böylece yönetim işini sevk ve idare etmektir. Bürokrasinin kimi zaman “idare” olarak anılmasının, buna karşılık siyasi yürütmenin “hükümet” diye adlandı- rılmasının sebebi budur. Bu ayırım, siyasetçilerin siyasa ya da kamu politikası üret- me rolü ile bürokratların siyasaları icra etmek rolü arasında net bir çizgi çizilebileceği anlamına gelebilir.
2.Kamu Politikası Kararlarının Hazırlanması: Bürokrasinin siyasi önemi, siyasa için gerekli bilginin ve hükümetin ihtiyaç duyduğu danışmanlık hizmetinin başlıca sağla- yıcısı olması rolünden kaynaklanmaktadır.
* Hükümetlerin ihtiyaç duydukları teknik bilgi ve uzmanlık, büyük ölçüde bürokrasi tarafından yerine getirilir. Bürokraside bu rolü, orta ve alt kademedeki çalışanlardan daha ziyade genellikle üst düzey kamu görevlileri yerine getirmektedir.
3.İstikrar ve Süreklilik: Bürokrasilerin üçüncü görevi, devlet yönetimi ve siyasal sis- tem içinde bir istikrar ve süreklilik unsuru olmasıdır. Demokratik ülkelerde seçimler, bir hükümeti iktidardan indirip diğer birini işbaşına getirdiği hâlde, kamu bürokrasileri herhangi bir düzensizliği yol açmadan, kendilerini yeni yöneticilerine (bakanlara, hü- kümete) uydurarak çalışmaya devam ederler.
Bürokrasi ve Siyasi Kurumlar Günümüzde yönetim işleri, memurların içinde yer aldığı bürokrasi ile seçilmiş siyasi görevlilerin oluşturduğu organlar (meclis, hükümet ve yönetim kurulu gibi) tarafından birlikte yürütülmektedir.
* Bürokrasinin, kural olarak siyasi yöneticilere bağlı ve onların emirlerini yerine getir- mek, yasaları icra etmekle görevli bir organ olması gerekirken zaman zaman siyasi temsilcileri etkileyen ve onların rolünü paylaşan nitelik kazandığı dikkati çekmektedir
* Bu niteliğinden dolayı bürokrasi, yasama, yargı ve yürütme organından sonra 4. bir kuvvet olarak görülür. Otorite ve nüfuz mücadelesinde her iki tarafın kendine göre önemli araçları ve kaynakları bulunmaktadır. Bürokrasinin güç kaynakları “bilgi ve uzmanlık”, “hızlı karar verme iktidarı”, “devamlı ve istikrarlı statü”,“özerk yapı”, “örgüt ideolojisi”, “bütçeleme ve planlama” işlevleri olarak belirtilebilir.
* Siyasi kurumların güç kaynakları da “meşruiyet”, “bütçe yapma yetkisi”, “halka dayanmaları”, “karşı bürokrasi oluşturma”, “bürokrasiyi siyasallaştırma” başlıkları altında incelenebilir.
* Meşruiyet; Siyasi kurumların (hükümet, meclis, yerel yönetimlerin karar organları vb.) elindeki en önemli güç kaynağı meşrutiyetleridir. Bürokrasiyi yönetme, işletme, yönlendirme ve denetleme, siyasi kurumların yetkisindedir. Siyasi kurumlar bu yetkiyi, demokratik ilkelerden, anayasa ve yasalardan alır. Bürokrasiler, eylem ve işlemleri konusunda siyasi kurumlara karşı sorumludurlar.
* Bütçe Yapma Yetkisi.Bürokratik kurumlar,siyasi organları parayı kendilerine tah- sis etmeleri için ikna etmek ya da etkilemek zorundadır. Bütçe süreci, bürokratik politikalarda önemli etkileşim noktalarından biridir. Bütçe müzakereleri, bürokrasilerin denetlenmesi ve eleştirilmesi için çok sık olarak kullanılır.
* Halka Dayanmaları. Siyasi kurumlar, seçmenler, siyasi partiler ve baskı grupları ile olan ilişkileri vasıtasıyla siyasi güçlerini harekete geçirebilme imkânına sahiptirler. Siyasi kurumlar, soruşturma, denetleme, seçim kampanyaları, parlamentodaki tar- tışma ve görüşmeler gibi çeşitli araçlarla kamuoyunda bürokrasiye karşı etkili mücadele yürütebilirler.
* Karşı Bürokrasi Oluşturma Siyasi liderlerin, bürokrasinin gücünü kontrol etmek için kullandıkları son derece etkili araçlardan bir diğeri, bürokrasi dışında kendilerine bağlı uzman personel kadrolarını ve bilgi kaynaklarını geliştirmektir. Kısacası karşı bürokrasiler oluşturmaktır. Bu kadrolar ve kaynaklar, bürokrasinin bilgi ve uzmanlık tekelini kırabilir. Ülkelerin sistemlerine göre başkanlık ofislerinde, başbakanlıkta, bakanlıklarda, danışman, müşavir, uzman gibi isim- ler altında istihdam edilen ve bürokrasi dışı bilgi, uzmanlık ve politika ofisi olarak çalışan karşı bürokrasiler, çoğu demokratik ülkede bulunmaktadır.
* Bürokrasiyi Siyasallaştırma. Siyasallaştırma, üst düzey bürokratların hükümet politikasına yakın olan kişiler içinden seçilmesiyle sağlanır. Bu yöntemin en bilinen uygulaması “spoils (yağma) sistemi” adıyla ABD’de yaşanmaktadır. Yeni bir ABD başkanı göreve geldiğinde üst yönetim kadroları değişir. Yaklaşık 3000 üst düzey kadro, siyasi atamalarla doldurulur. Bürokratların liyakatinden daha çok onların sadakatine önem veren ülkelerde buna benzer uygulamalara rastlanır.
BÜROKRASİ Kelime olarak Latince “burra” ve Yunanca “kratos” sözcüklerinden tü- remiştir. “Burra”, masaları örtmede kullanılan koyu renkli kumaş; “kratos” egemenlik, yönetim anlamına gelmektedir.Buna göre bürokrasi, “masaların ya da büroların egemenliği” anlamındadır.
* İlk Fransa’da 1745 te dönemin ticaret bakanı fizyokrat iktisatçı Vincent de Gournay (1712-1759) tarafından kullanılmıştır.
* Bürokrasinin çeşitli tanımları;
1.Kırtasiyecilik ve Verimsizlik:Bürokrasi,örgütlerin olumsuzluklarını ve resmî otori- tenin kötüye kullanımını anlatan pejoratif (kötüleyici ve aşağılayıcı) bir kavramdır. Bu anlamda bürokrasi “verimsizlik”, “işlerin ağır yürümesi”, “kuralcılık”, “kırtasiyecilik”, “sorumluluktan kaçma”, “yetki devretmekte isteksizlik”, “otoriteye aşırı bağlılık” gibi olumsuz davranış ve işlemlerdir.
* Bu davranışlar, “bürokrasi hastalığı” ya da “bürokratizm” olarak nitelendirilir. Webs- ter sözlüğü, bürokrasiye, beşeri ihtiyaçları önemsememe, kararları üstlere havale et- me eğilimi,işleri kırtasiyeciliğe boğma gibi anlamlar vermektedir.
2.Rasyonel Örgüt Bürokrasi, belirli özelliklere sahip bir örgüt biçimidir. Bu tanım Al- man sosyal bilimci Max Weber’le (1864-1920) birlikte ortaya çıkmıştır. Bürokrasi, iş- bölümü, otorite hi- yerarşisi, yazılı kurallar, yazışmaların ve faaliyetlerin dosya- lanması, gayrişahsilik, disipline olmuş yapı ve resmî pozisyonlardan oluşan örgüt biçimidir. Bu anlamda,rasyonel örgüt biçimidir;teknik olarak diğer örgüt biçimlerinden üstündür
3.Kamu Yönetimi Kamu yönetimi, devletin rutin olarak işleyen ve günlük olarak hal- ka yansıyan yönüdür. Bürokrasi, halkın gözünde devletin somutlaştığı, kendisiyle temas hâlinde olunan noktadır. Bürokrasi kavramına “devlet idaresi” de denir. Kâr amacı gütmeyen, finansmanı devlet yardımları ile sağlanan ve doğrudan doğruya kamu yararı için çalışan klasik devlet kurumlarından oluşur. Kâr amacı güden ikti- sadi devlet teşekkülleri, bu kavramın kapsamı dışında değerlendirilmektedir
4.Memurlar Tarafından Yönetim Bürokrasi, “demokrasi”, “aristokrasi” ve “monarşi” gibi bir yönetim şeklidir ve bunlarla karşılaştırılabilir. Bu anlam, 18. yüzyıl Fransız devlet adamı ve düşünürü Vincent de Gournay’e (1712-1759) dayanır.
* Gournay, bürokrasi kavramıyla yönetimin eskiden beri bilinen biçimlerine 4.yü (me- murlar tarafından yönetim) eklemeyi denemiş ve yeni yönetim biçimini, yönetici un- suru (memurları) dikkate alarak diğerlerinden ayırmaya çalışmıştır. Gournay, bürok- rasi kavramını daha çok olumsuz anlamda kullanmıştır.
* John Stuart Mill bürokrasiyi, devlet işlerinin profesyonel yöneticilerin elinde olduğu sistem olarak tanımlar. Memurlardan oluşan yönetici sınıfa da bürokrasi der
5.Büyük Yapılı Örgütler ve Modern Toplum 19. yüzyıldan itibaren yalnızca devlette değil, aynı zamanda siyasi partilerde dinî kurumlarda, yargı ve sanayide de hakim bir nitelik olarak gelişme gösterip, örgütsel toplumdan söz edilmiştir.
* Albrow, bürokrasinin yedi anlamından söz etmiştir
•Rasyonel örgüt •Örgütsel verimsizlik •Memurlar tarafından yönetim •Kamu yöneti- mi •Memurlar düzeni •Örgüt Modern toplum •Büyük Yapılı Örgütler ve Modern Toplum
Bürokrasinin Teorik Çerçevesi
Karl Marx’ın Düşüncesinde Bürokrasi: Marx, sistematik bir bürokrasi teorisi geliştir- memiş; bürokrasiyi, devlet yönetimi içinde daha çok güç ilişkisi bağlamında ele al- mıştır. Marx bürokrasiyi, karmaşık bir sanayi toplumunun ortaya çıkışının bir sonucu olarak görmekten daha çok onu kapitalizmin belirli ihtiyaçlarıyla ilişkilendirmiştir ve bürokrasiyi, burjuva çıkarlarını destekleme ve kapitalist sistemin savunma mekaniz- ması olarak değerlendirmiştir.
Liberal Düşüncede Bürokrasi: Liberal düşüncenin bürokrasi konusundaki görüşleri, esas itibarıyla İngiliz yazar Jonh Stuart Mill’in (1806-1873) yaklaşımları etrafında şekillenmiştir. Mill, devlet müdahalelerine ve bürokrasiye bireysel özgürlükler açı- sından yaklaşmış; büyüyen bir devletin ve bürokrasinin özgürlükler yönünden teh- likeleri üzerinde durmuş ve “sınırlı devlet” ve dolayısıyla “sınırlı bürokrasi” tezini savunmuştur.
* Mill’e göre, asıl olan bireyin yeteneğinin geliştirilmesi ve gayretinin açığa vurulma- sını sağlamaktır. Liberal düşüncede yönetime, kamu düzenini ve mülkiyeti korumak, dış güvenliği sağlamak, sözleşmelere uymayı teminat altına almakla ilgili minimal bir rol tanınmış; bürokrasiye bütünüyle araçsal ve itaatkâr bir görev verilmiştir. Bunun sebebi, bireysel özgürlüklere, ekonomik ve siyasal olarak yapılan vurgudur.
* Ludwig von Mises (1881-1973) bürokrasiye, devlete ilişkin olgu olarak bakmakta ona, kamu hizmetlerini görmek üzere başvurulan usul, idare sistemi ve özel girişimin yerine devlet teşebbüsünün ikame edilmesi gibi anlamlar vermektedir.
* Mises, belirli hizmetlerde ve alanlarda bürokrasiyi, demokrasi için zorunlu görür. Mises’e göre demokratik rejimlerde bürokrasi, kanunlara ve bütçeye harfiyen uymak suretiyle işleri idare etmek demektir. Onun karşı çıktığı şey, devletin faaliyet alanının genişlemesi, ekonomik hayatta özel işletmelerin alanına girmesi ve piyasa ekonomi- sine müdahaleciliğidir. Mises, özel girişimin yerine devlet teşebbüsünün ikame edil- mesini “totalitarizm” olarak nitelendirir. Bürokratik otorite, bireylerin kendi işlerini ser- bestçe yönetebilme özgürlüklerini sınırlayan ve devlete çok sayıda görev yükleyen bir yönetim sisteminin sonucudur
Bürokrasi ve Oligarşi: Alman sosyolog Robert Michels (1876-1936) bürokratikleş- meyi,modern toplumların oligarşik eğilimlerine bağlamaya çalışan ilk kuramcılardan- dır. Robert Michels,Avrupa ve özellikle Almanya’daki sosyalist partilerle işçi sendika- ları üzerinde yaptığı araştırmalara dayanarak 1911 de “Oligarşinin Tunç Kanunu” teorisini geliştirmiştir.
* Oligarşinin Tunç Kanunu, açık biçimde modern büyük ölçekli örgütlerin kaçınılmaz olarak oligarşik özellik gösterdiklerini ifade eder. Bu oligarşik düzen, yöneten ve yö- netilenlerin idealleri ve niyetleri ile uyumlu olmasa bile durum kaçınılmaz olarak bu şekilde gelişir.Michels, görüşünü kanıtlamak için, diğer partilere göre daha demokra- tik örgütlendiği farz edilen Alman Sosyalist Partisinin içyapısını incelemiştir.
*Michels, sistemin oligarşik olduğunu ve demokrasinin sadece resmî uygulamalarda ve kanunlarda ortaya çıkan bir dış görünüş olduğunu ortaya koymuştur. Michels, bu gözlemlerini genelleştirip bütün büyük örgütlerin içsel demokrasi ihtimalini ortadan kaldıracak bir bürokratik yapı geliştirme eğiliminde olduğu sonucuna varmıştır
* Michels’in teorisi şöyledir
arti organlarının liderleri ve bunların üyesi, tam gün me- sai yapacak maaşlı görevliler istihdam edilmesini gerekli görmektedirler. Bu görev -liler, parti organlarında çalışmaya başladıktan sonra belirli dallarda uzmanlaşırlar. Örgüt liderleri de kurumu yönetmek için gerekli eğitim ve deneyime ihtiyaç hisseder. Bu liderler yaptıkları işlerde zamanla uzmanlaştıkları için “profesyonel liderliğe” sa- hip olur. Sosyal köken itibarıyla mensup oldukları tabakadan ilişkilerini keserler ve bir çeşit elit zümre hâline dönüşürler. Bu yöneticiler, pozisyonlarını korumak ve iktidarlarını sürdürmek için çalışırlar. Pozisyonlarını koruyamayacaklarını anladıkları zaman, kendilerinden sonra ge- lecek olanları bir çeşit kooptasyonla (selefin halefi seçme yöntemi) belirlerler. Bu durumda resmî seçimler, oylamanın ötesinde bir anlam taşımaz. Böylece örgütlerin tümü, hatta yapıları resmen demokratik olanlar bile yapılarını fiilen oligarşiye dönüştüren “tunçtan bir kanuna” tabi olacaklardırMax Weber’e Göre Bürokrasi:Modern kamu yönetimi literatürü, çağdaş bürokrasileri incelemek için hareket noktası olarak Weber’in“bürokrasi” modelini seçer.Günümüz- de Weber’in ismi, âdeta bürokrasi kavramıyla bütünleşmiştir. Weber, bürokratik ör- gütün yapısını ve işlemlerini analiz ederken ortaya koyduğu bürokrasi modelini “ideal tip” olarak kavramlaştırmıştır.
* Weber’in “ideal tip bürokrasi” modeli, realitede saf ve eksiksiz yönüyle gözlemle- nebilen bir biçim değil, daha çok zihni bir tanımlama ve nitelemedir. Weber’in bakış açısına göre, bürokrasinin temel özelliği “rasyonelliği” ve “yasallığı”dır. Onun için ö- nemli olan, toplumsal fonksiyonların “rasyonel” olarak düzenlenmiş bir örgütçe yürütülmesidir. Weber, rasyonelliğin yanına bir de “yasal”lık kavramını eklemiştir
* Bürokratik örgüt, rasyonel olduğu kadar, soyut düzeyde ifade edilmiş sistematik hukuk kurallarına bağlı olarak işleyecektir. Bu yasal-rasyonel bürokrasi tipi, kişisel- likten ve politikadan arınmış bir yapı olduğu için, her siyasi iktidara aynı verimlilik ve etkinlik düzeyinde hizmet sunacaktır.
Patrimonyal Bürokrasi ve Rasyonel Bürokrasi: Weber, “patrimonyal” ve “rasyonel” olmak üzere iki tip bürokrasiden söz etmiştir.
* Patrimonyal bürokrasi, sözleşme esasına göre atanan görevlilere değil de hür ol- mayan memurlara dayanmaktadır. Bu bürokrasi biçimi, kölelik sisteminin yaygın ol- duğu dönemlerdeki idari örgütleri anlatır. Bu örgütlerde irsi değerler ve statüler,
kişisel ilişkiler, özel işlerle kamu hizmetlerinin birbirine karışması gibi unsurlar hakim nitelik taşımaktadır.
* Rasyonel bürokrasi modern örgüt modelidir. Bu bürokrasi, gayrişahsi rasyonel idari düzenlemeler ve yasalarla belirlenmiş yapı ve davranışlara dayanmaktadır. İdeal tip bürokrasi, büroyu ya da devlet dairesini, yöneticinin (kral ya da hükümdarın) özel konutundan ayırmaktadır. Memuriyet bir meslektir. Memurun sadakati, kişiye değil, büronun ya da resmî dairenin amacını ve faaliyetlerini düzenleyen kurallardır.
Yasal-Rasyonel Bürokrasinin Üstünlükleri: Weber’e göre, bürokratik esaslara göre örgütlenen yapılar, diğerlerine göre önemli üstünlüklere sahiptirler. Bu üstünlükler şöyle sıralanabilir:
• Bürokrasi, etkin ve verimli bir örgüt biçimidir.
• Bürokrasi, vazgeçilmez bir örgüt biçimidir.
• Bürokrasi, güçlü örgüt biçimidir ve bürokratik aygıtın kalıcı niteliği söz konusudur
Weber’e Göre Otorite: Weber’e göre, otoritenin meşruluğu konusunda üç çeşit inanç vardır ve bunlar üç otorite biçimini ortaya çıkarmaktadır. Bunlar, “geleneksel”, “kariz- matik” ve “yasal” otoritedir.
Weber Sonrası Bürokrasi Düşüncesi: Weber’in bürokrasi teorisi, birçok araştırmacı ve düşünür tarafından bu alandaki çalışmalar için bir temel olarak kabul edilmiştir. Söz konusu teorinin üzerinden geçen sürede sanayi toplumunun geçirdiği evrim, bu teorinin önemli bir bölümünün geçerliliğini doğrulamıştır.
* Yeni kamu yönetimi anlayışı, Weber’in bürokrasi modelinin kurallara aşırı düşkün, formalitelere önem veren, katı hiyerarşik ve merkeziyetçi yapısına karşı çıkar; onun sonuçlardan (çıktılardan) daha çok prosedürlere değer veren özelliğini eleştirir. We- beryen modelin sonuç itibarıyla kırtasiyeciliğe boğulduğunu ve toplumun verimlilik taleplerine yanıt veremediğini düşünür.
* Weberyen bürokrasi modeli, yöneticilerin risk almasını engellemekte, kıt kaynakları etkin ve verimli kullanmak yerine, onların israf edilmesi sonucunu doğurmaktadır. Kamu kurumlarındaki yöneticilerde egemen olan temel güdü, hata yapmamak ve risk almamaktır. Kamuda, yenilik ve yaratıcılık tehlikeli kurallara körü körüne uymak ve hata yapmamak en doğru yol olarak görülür.
* Yeni kamu yönetimi anlayışına göre kamunun örgüt yapısı, büyük ölçekli değil, optimal büyüklükte, esnek, yumuşak hiyerarşi, dar ve az elemanlı merkez, geniş yatay çevre ve adem-i merkeziyetçi olmalı ve çalışanlar daha çok yetkilendirilmelidir.
Bürokrasinin Temel İşlevleri
1.Sevk ve İdare İşleri: Bürokrasinin ana işlevi, yasaları ve siyasaları uygulamak/yü- rütmek ve böylece yönetim işini sevk ve idare etmektir. Bürokrasinin kimi zaman “idare” olarak anılmasının, buna karşılık siyasi yürütmenin “hükümet” diye adlandı- rılmasının sebebi budur. Bu ayırım, siyasetçilerin siyasa ya da kamu politikası üret- me rolü ile bürokratların siyasaları icra etmek rolü arasında net bir çizgi çizilebileceği anlamına gelebilir.
2.Kamu Politikası Kararlarının Hazırlanması: Bürokrasinin siyasi önemi, siyasa için gerekli bilginin ve hükümetin ihtiyaç duyduğu danışmanlık hizmetinin başlıca sağla- yıcısı olması rolünden kaynaklanmaktadır.
* Hükümetlerin ihtiyaç duydukları teknik bilgi ve uzmanlık, büyük ölçüde bürokrasi tarafından yerine getirilir. Bürokraside bu rolü, orta ve alt kademedeki çalışanlardan daha ziyade genellikle üst düzey kamu görevlileri yerine getirmektedir.
3.İstikrar ve Süreklilik: Bürokrasilerin üçüncü görevi, devlet yönetimi ve siyasal sis- tem içinde bir istikrar ve süreklilik unsuru olmasıdır. Demokratik ülkelerde seçimler, bir hükümeti iktidardan indirip diğer birini işbaşına getirdiği hâlde, kamu bürokrasileri herhangi bir düzensizliği yol açmadan, kendilerini yeni yöneticilerine (bakanlara, hü- kümete) uydurarak çalışmaya devam ederler.
Bürokrasi ve Siyasi Kurumlar Günümüzde yönetim işleri, memurların içinde yer aldığı bürokrasi ile seçilmiş siyasi görevlilerin oluşturduğu organlar (meclis, hükümet ve yönetim kurulu gibi) tarafından birlikte yürütülmektedir.
* Bürokrasinin, kural olarak siyasi yöneticilere bağlı ve onların emirlerini yerine getir- mek, yasaları icra etmekle görevli bir organ olması gerekirken zaman zaman siyasi temsilcileri etkileyen ve onların rolünü paylaşan nitelik kazandığı dikkati çekmektedir
* Bu niteliğinden dolayı bürokrasi, yasama, yargı ve yürütme organından sonra 4. bir kuvvet olarak görülür. Otorite ve nüfuz mücadelesinde her iki tarafın kendine göre önemli araçları ve kaynakları bulunmaktadır. Bürokrasinin güç kaynakları “bilgi ve uzmanlık”, “hızlı karar verme iktidarı”, “devamlı ve istikrarlı statü”,“özerk yapı”, “örgüt ideolojisi”, “bütçeleme ve planlama” işlevleri olarak belirtilebilir.
* Siyasi kurumların güç kaynakları da “meşruiyet”, “bütçe yapma yetkisi”, “halka dayanmaları”, “karşı bürokrasi oluşturma”, “bürokrasiyi siyasallaştırma” başlıkları altında incelenebilir.
* Meşruiyet; Siyasi kurumların (hükümet, meclis, yerel yönetimlerin karar organları vb.) elindeki en önemli güç kaynağı meşrutiyetleridir. Bürokrasiyi yönetme, işletme, yönlendirme ve denetleme, siyasi kurumların yetkisindedir. Siyasi kurumlar bu yetkiyi, demokratik ilkelerden, anayasa ve yasalardan alır. Bürokrasiler, eylem ve işlemleri konusunda siyasi kurumlara karşı sorumludurlar.
* Bütçe Yapma Yetkisi.Bürokratik kurumlar,siyasi organları parayı kendilerine tah- sis etmeleri için ikna etmek ya da etkilemek zorundadır. Bütçe süreci, bürokratik politikalarda önemli etkileşim noktalarından biridir. Bütçe müzakereleri, bürokrasilerin denetlenmesi ve eleştirilmesi için çok sık olarak kullanılır.
* Halka Dayanmaları. Siyasi kurumlar, seçmenler, siyasi partiler ve baskı grupları ile olan ilişkileri vasıtasıyla siyasi güçlerini harekete geçirebilme imkânına sahiptirler. Siyasi kurumlar, soruşturma, denetleme, seçim kampanyaları, parlamentodaki tar- tışma ve görüşmeler gibi çeşitli araçlarla kamuoyunda bürokrasiye karşı etkili mücadele yürütebilirler.
* Karşı Bürokrasi Oluşturma Siyasi liderlerin, bürokrasinin gücünü kontrol etmek için kullandıkları son derece etkili araçlardan bir diğeri, bürokrasi dışında kendilerine bağlı uzman personel kadrolarını ve bilgi kaynaklarını geliştirmektir. Kısacası karşı bürokrasiler oluşturmaktır. Bu kadrolar ve kaynaklar, bürokrasinin bilgi ve uzmanlık tekelini kırabilir. Ülkelerin sistemlerine göre başkanlık ofislerinde, başbakanlıkta, bakanlıklarda, danışman, müşavir, uzman gibi isim- ler altında istihdam edilen ve bürokrasi dışı bilgi, uzmanlık ve politika ofisi olarak çalışan karşı bürokrasiler, çoğu demokratik ülkede bulunmaktadır.
* Bürokrasiyi Siyasallaştırma. Siyasallaştırma, üst düzey bürokratların hükümet politikasına yakın olan kişiler içinden seçilmesiyle sağlanır. Bu yöntemin en bilinen uygulaması “spoils (yağma) sistemi” adıyla ABD’de yaşanmaktadır. Yeni bir ABD başkanı göreve geldiğinde üst yönetim kadroları değişir. Yaklaşık 3000 üst düzey kadro, siyasi atamalarla doldurulur. Bürokratların liyakatinden daha çok onların sadakatine önem veren ülkelerde buna benzer uygulamalara rastlanır.
