Korkut Ata (Dede Korkut), Oğuz Türklerinin eski destanlarında yüceltip kutsallaştırılmiş; bozkır hayatının geleneklerini ve törelerini çok iyi bilen, kabile teşkilatını koruyan yarı-efsanevi bir bilgedir ve Türklerin en eski destanı olan Dede Korkut Kitabındaki hikayelerin anlatıcısı ozandır. [SUP][1][/SUP]
Adı, tarihî kaynaklarda ve çeşitli Oğuz rivayetlerinde kimi zaman sadece Korkut, kimi zaman Korkut Ata olarak geçer; Batı Türkçesinde Dede Korkut olarak da anılır. Sirderya havzasında tespit edilmiş halk anlatıları onu bir baksı (Şaman) olarak tanıtırken yazılı kaynaklarda hükümdarlara vezirlik, müşavirlik yapmış bir Müslüman Türk velisi olarak tanıtılmıştır. Oğuzların İslâmı kabul edişlerinden önceki dönemlerin bir kâhini (kam, baksı) olduğu, İslâmlaşma sürecinde kültürel değişime paralel olarak bir evliya kimliğine büründüğü düşünülür.
Kazak ve Kırgız bahşılarının piri olarak da tanınmaktadır. Bir söylenceye göre Kırgız şamanlarına kopuz çalmayı ve türkü söylemeyi öğretmiştir.
İçindekiler
Hayatı
Halk rivayetlerine göre aydın, berrak gözlü dev kızından dünyaya gelen Dede Korkut'un hayatı hakkında tarihi kaynaklardaki bilgiler birbirindn farklıdır.[SUP][1][/SUP] Korkut Atadan bahsedilen en eski tarihî kaynak İlhanlı veziri Reşidüddinin Câmiüt tevârihidir.[SUP][2][/SUP] Tabip Reşidüddinin 1305 yılında bir heyetle yazdığı bu ünlü kitapta dört Oğuz hükümdarının çağdaşı olarak Korkuttan bahsedilir. Bu esere göre Korkut, Bayat boyundan olup Kara Hocanın oğludur. 295 yıl yaşamıştır. Oğuz sülalesinin dokuzuncu hükümdarı İnal Sır Yavkuy zamanında ortaya çıkmış; onuncu hükümdar Kayı İnal Hanın ve ondan sonraki üç Oğuz hükümdarının müşavirliğini yapmıştır.
Ebül-Hayr-ı Rûmînin kaleme aldığı ve Saru Saltuku konu alan Saltukname (1480)ye göre Korkut Ata Osmanoğulları ile aynı soydandır. Eserin ikinci ve üçüncü cildinde Osmanoğullarının soyu İshak peygamberin oğlu Ays nesline dayandırılmakta ve Korkut Ata soyundan oldukları belirtilmektedir.
Tebrizli Bayatî Hasan b. Mahmûdun eseri olan Câm-ı Cem-Âyin (1481) adlı Osmanlı silsilenamesine göre Korkut Ata, 28. Oğuz Hanı Kara Han tarafından Medineye gönderilmiş; İslam peygamberi ile tanıştıktan sonra Oğuzlara İslamiyeti öğretmekle görevlendirilen Selman-ı Farisi ile birlikte dönmüştür.[SUP][5][/SUP] Aynı kaynakta onun Ürgenç Dede adlı bir oğlu olduğu kayıtlıdır.[SUP][3][/SUP]
15. yüzyılda kaleme alınan Velâyet-nâme-i Hacı Bektâş-ı Velîde Korkut Ata, Türk söylencelerinde Hanlar Hanı olarak adı geçen Oğuz padişahı Bayındır Han ve onun beylerbeyi Kazan ile birlikte anılmıştır; bunların ölümüyle Oğuz cemaatinin dağıldığı söylenir.[SUP][1][/SUP]
Ebu'l Gazi Bahadır Han'ın 1659-1660 yıllarında yazdığı Şecere-i Terakime adlı eserine göre Korkut Ata, Kayı boyundandır, Abbasiler devrinde yaşamıştır ve Oğuz ilinde çok sayılan bir devlet müşaviridir.
Adı, tarihî kaynaklarda ve çeşitli Oğuz rivayetlerinde kimi zaman sadece Korkut, kimi zaman Korkut Ata olarak geçer; Batı Türkçesinde Dede Korkut olarak da anılır. Sirderya havzasında tespit edilmiş halk anlatıları onu bir baksı (Şaman) olarak tanıtırken yazılı kaynaklarda hükümdarlara vezirlik, müşavirlik yapmış bir Müslüman Türk velisi olarak tanıtılmıştır. Oğuzların İslâmı kabul edişlerinden önceki dönemlerin bir kâhini (kam, baksı) olduğu, İslâmlaşma sürecinde kültürel değişime paralel olarak bir evliya kimliğine büründüğü düşünülür.
Kazak ve Kırgız bahşılarının piri olarak da tanınmaktadır. Bir söylenceye göre Kırgız şamanlarına kopuz çalmayı ve türkü söylemeyi öğretmiştir.
İçindekiler
- 1 Hayatı
- 1.1 Ecelden kaçması hakkında
- 1.2 Mezarı hakkında
- 2 Kişiliği
- 3 Etimoloji
- 4 Dipnotlar
- 5 Ayrıca bakınız
Hayatı
Halk rivayetlerine göre aydın, berrak gözlü dev kızından dünyaya gelen Dede Korkut'un hayatı hakkında tarihi kaynaklardaki bilgiler birbirindn farklıdır.[SUP][1][/SUP] Korkut Atadan bahsedilen en eski tarihî kaynak İlhanlı veziri Reşidüddinin Câmiüt tevârihidir.[SUP][2][/SUP] Tabip Reşidüddinin 1305 yılında bir heyetle yazdığı bu ünlü kitapta dört Oğuz hükümdarının çağdaşı olarak Korkuttan bahsedilir. Bu esere göre Korkut, Bayat boyundan olup Kara Hocanın oğludur. 295 yıl yaşamıştır. Oğuz sülalesinin dokuzuncu hükümdarı İnal Sır Yavkuy zamanında ortaya çıkmış; onuncu hükümdar Kayı İnal Hanın ve ondan sonraki üç Oğuz hükümdarının müşavirliğini yapmıştır.
Ebül-Hayr-ı Rûmînin kaleme aldığı ve Saru Saltuku konu alan Saltukname (1480)ye göre Korkut Ata Osmanoğulları ile aynı soydandır. Eserin ikinci ve üçüncü cildinde Osmanoğullarının soyu İshak peygamberin oğlu Ays nesline dayandırılmakta ve Korkut Ata soyundan oldukları belirtilmektedir.
Tebrizli Bayatî Hasan b. Mahmûdun eseri olan Câm-ı Cem-Âyin (1481) adlı Osmanlı silsilenamesine göre Korkut Ata, 28. Oğuz Hanı Kara Han tarafından Medineye gönderilmiş; İslam peygamberi ile tanıştıktan sonra Oğuzlara İslamiyeti öğretmekle görevlendirilen Selman-ı Farisi ile birlikte dönmüştür.[SUP][5][/SUP] Aynı kaynakta onun Ürgenç Dede adlı bir oğlu olduğu kayıtlıdır.[SUP][3][/SUP]
15. yüzyılda kaleme alınan Velâyet-nâme-i Hacı Bektâş-ı Velîde Korkut Ata, Türk söylencelerinde Hanlar Hanı olarak adı geçen Oğuz padişahı Bayındır Han ve onun beylerbeyi Kazan ile birlikte anılmıştır; bunların ölümüyle Oğuz cemaatinin dağıldığı söylenir.[SUP][1][/SUP]
Ebu'l Gazi Bahadır Han'ın 1659-1660 yıllarında yazdığı Şecere-i Terakime adlı eserine göre Korkut Ata, Kayı boyundandır, Abbasiler devrinde yaşamıştır ve Oğuz ilinde çok sayılan bir devlet müşaviridir.