Yel Ana - Türk, Altay, Tatar ve Macar mitolojilerinde Rüzgar Tanrıça. Cel (Çel, Şil, Cil) Ana da denir. Macarlar Szel Anya (Yel Ana) adı da verirler.
Moğol kültüründeki Салхи Ээж (Buryatça: Һалхин Эхэ, Oyratça: Салькн Эк, Altayca: Салкын Эне, Tuvaca: Салгын Ава
adlı varlıklar ile büyük benzerlikler gösterir. Bu sözcükler birebir Yel Anası anlamı taşır.
Özellikleri
Eskiden yaşamsal unsurlardan birisi sayılan havanın hareketli hali olan yel için algılanan canlılık içeriği daha sonra ruh, cin gibi kavramları da çağrıştırmaya başlamıştır. Macarlara göre dünyanın sonundaki büyük bir dağda bulunan bir mağarada yaşar ve bu mağaranın etrafında güçlü fırtnalar döner. Bu mağarayı koruyan Yel Ana kendisi güçlü bir kasırga olup eser. Divayev'in verdiği bilgiye göre Özbekler; "Çal Mama! Çal Mama!" yani Yel Ana diye bağırarak kendisinden güçlü rüzgarları dindirmesini isterler.
Türk kültüründe yel kavramı
"Yel/ Yil" sözcüğü, Türk boylarının birçoğunda rüzgar anlamının yanında "kötü ruh, zarar verici varlık" anlamında kullanılır. Örneğin Hakas ve Teleğütlerde "Çil" şekliyle "kötü ruh"ları ifade eder. Bu anlayış, Anadolu'da olduğu gibi, Azerbaycan'da da insan organlarına yayılan ağrı ve sızıları anlatır. Bu ağrı, sızı ve hastalıkların, belli bir şeytanî güçten kaynaklandığı düşünülür. İnsan vücudunu saran kötü ruhlar, orada ağrı ve sızı meydana getirirler.
Etimoloji
(Yel/Yil/İl/Zel/Cel) kökünden türemiştir. Esinti anlamı vardır. Havanın yer değiştirmesi nedeniyle meydana gelen akım. Ruh, can, gizem gibi anlamlarla aynı kökten kaynaklanır. Rüzgar, esinti demektir.
Moğol kültüründeki Салхи Ээж (Buryatça: Һалхин Эхэ, Oyratça: Салькн Эк, Altayca: Салкын Эне, Tuvaca: Салгын Ава
adlı varlıklar ile büyük benzerlikler gösterir. Bu sözcükler birebir Yel Anası anlamı taşır.Özellikleri
Eskiden yaşamsal unsurlardan birisi sayılan havanın hareketli hali olan yel için algılanan canlılık içeriği daha sonra ruh, cin gibi kavramları da çağrıştırmaya başlamıştır. Macarlara göre dünyanın sonundaki büyük bir dağda bulunan bir mağarada yaşar ve bu mağaranın etrafında güçlü fırtnalar döner. Bu mağarayı koruyan Yel Ana kendisi güçlü bir kasırga olup eser. Divayev'in verdiği bilgiye göre Özbekler; "Çal Mama! Çal Mama!" yani Yel Ana diye bağırarak kendisinden güçlü rüzgarları dindirmesini isterler.
Türk kültüründe yel kavramı
"Yel/ Yil" sözcüğü, Türk boylarının birçoğunda rüzgar anlamının yanında "kötü ruh, zarar verici varlık" anlamında kullanılır. Örneğin Hakas ve Teleğütlerde "Çil" şekliyle "kötü ruh"ları ifade eder. Bu anlayış, Anadolu'da olduğu gibi, Azerbaycan'da da insan organlarına yayılan ağrı ve sızıları anlatır. Bu ağrı, sızı ve hastalıkların, belli bir şeytanî güçten kaynaklandığı düşünülür. İnsan vücudunu saran kötü ruhlar, orada ağrı ve sızı meydana getirirler.
Etimoloji
(Yel/Yil/İl/Zel/Cel) kökünden türemiştir. Esinti anlamı vardır. Havanın yer değiştirmesi nedeniyle meydana gelen akım. Ruh, can, gizem gibi anlamlarla aynı kökten kaynaklanır. Rüzgar, esinti demektir.
