- Katılım
- 17 Şub 2013
- Konular
- 2,609
- Mesajlar
- 11,806
- Reaksiyon Skoru
- 435
- Altın Konu
- 0
- TM Yaşı
- 13 Yıl 3 Ay 21 Gün
- Başarım Puanı
- 245
- MmoLira
- -76
- DevLira
- 0
ROHAN2 WORLD 1-120 TR TİPİ OFFICIAL YOHARA, BALATHOR VE AMON! 80. GÜNÜNDE! +10.000 ONLİNE! HİLE VE BOT %100 ENGELLİ HEMEN TIKLA!
Amerika yerlileri, Avrupalılar'ın gelişinden önce Amerika kıtasında yaşayan Eskimo-Aleut halkları ile Kızılderilileri kapsayan ortak ad. Bazıları[SUP][22][/SUP] bu adı İngilizce Amerindian terimin karşılığı olarak yalnızca Kızılderililer için kullanır ve Eskimo-Aleut halklarını dahil etmez. Alaska ve Kanada gibi hem Eskimo hem de Kızılderili nüfus barındıran yörelerde Amerika yerlisi adı her ikisi için kullanılırken, Kıta ABD'sinden Arjantin'e kadar Eskimo barındırmayan diğer yörelerde yalnızca Kızılderili anlamındadır.
ABD Nüfus Sayım Dairesi (United States Census Bureau) ülkedeki yerlileri American Indian and Alaska Native adı altında topluca ele alır ve American Indian («Amerikan Hintlisi») terimiyle Kıta ABDsi'ndeki yerliler (ki hepsi de Kızılderilidir) kastedilirken, Alaska Native («Alaska Yerlisi») terimi Alaska'daki yerlilerin tamamı (Aleutlar, Alaska Eskimoları, Alaska Kızılderilileri) için kullanılır[SUP][23][/SUP].
Kanada'da aboriginal peoples («yerli halklar») olarak adlandırılır ve hem Kanada Eskimolarını (Inuit), hem Kanada Kızılderililerini (First Nations), hem de melez Métisleri nitelendirir[SUP][24][/SUP]. Kanada'da Indian («Kızılderili») adı "aşağılayıcı" (pejorative)[SUP][25][/SUP][SUP][26][/SUP] bulunduğu için resmî olarak fazla kullanılmaz. Kanada'da Indian adı resmi olarak yalnızca Hintliler için kullanılır.
Amerika yerlilerinin sınıflandırılması kültür bölgelerine, coğrafyası ve dillerine göre ayrı ayrı sınıflandırılır. Antropologlar genellikle akışkan sınırlı kültür bölgeleri olarak sınıflandırma eğilimindedirler. Bu kültür bölgeleri şu anki sınırlara göre değil, yerlilerin Amerika'nın keşif sürecinde Avrupalılarca karşılaştığı 15. yüzyıl başlarındaki konumları baz alınarak düzenlenir.
Amerika yerli dilleri, üç ana filum olarak, Eskimo ile Aleutların konuştuğu Eskimo-Aleut dilleri, Kızılderili Na-Dene halklarının konuştuğu Na-Dene dilleri ile bunların haricindeki bütün Kızılderili halklarının konuştuğu Amerind dilleri biçiminde sınıflandırılır. Na-Dene dillerinin Asya'daki Yenisey dilleri ile Dene-Yenisey dilleri adı altında birlikte sınıflandırılması fikri 2008 yılında Edward Vajda tarafından ortaya konmuştur ve Eskimolar dışında Asya kökenli olduğu dil bilimi kriterlerine göre ortaya konan ilk ve tek Kızılderili grubu budur. Geriye kalan diğer Kızılderililerin dilleri 1960 yılında Joseph Greenberg tarafından Amerind dilleri adı altında birleştirilmesi fikri ortaya atılmıştır, fakat bu teoriyi tarihi dil bilimcilerin çoğu reddeder.
Na-Dene dillerini konuşan halklar, İnuitler ve Alaska yerlileri haplogrup Q (Y-DNA) mutasyonları sergiler; bununla birlikte, diğer Kızılderililerde (Amerind dillerini konuşanlar) bulunan mtDNA mutasyonlarından farklıdır. Amerika yerlileri DNA'sına göre 12 genetik gruba ayrılır ve Eskimolar ile Na-Dene Kızılderilileri haricindeki Kızılderililerde 10 ayrı genetik gruplaşma görülür.
Konu başlıkları
Diller
Ana madde: Amerika yerli dilleri
Amerika yerli dilleri, üç ana filum olarak sınıflandırılır: Eskimo ile Aleutların konuştuğu Eskimo-Aleut dilleri, Kızılderili Na-Dene halklarının konuştuğu Na-Dene dilleri ile bunların haricindeki bütün Kızılderili halklarının konuştuğu Amerind dilleri. Bu ana dil filumları yanında hiç bir dil ailesine girmeyen izole diller de bulunmaktadır. UNESCO'ya göre birçoğu ya tükenmiş ya da konuşulabilirliği tehlikededir[SUP][27][/SUP]
Genetik sınıflandırma
Ana madde: Amerika yerlilerinin genetik tarihi
DNA'sına göre genetik gruplar [TABLE="width: 100%"]
[TR]
[TD]██ 1. Arktik██ 2. Saliş██ 3. Atabask██ 4. North Amerindian██ 5. Ojibwa██ 6. Meksika[/TD]
[TD]██ 7. Maya██ 8. Orta Amerika██ 9. Andlar██ 10. Amazon██ 11. Gran Chaco██ 12. Patagonya[/TD]
[TD][/TD]
[/TR]
[/TABLE]
Amerika yerlileriyle ilişkili en yaygın haplogrup olarak Haplogrup Q1a3a (Y-DNA) verilmektedir[SUP][28][/SUP]. Tıpkı mtDNA gibi Y-DNA da diğer çekirdek kromozomlardan farklıdır ve Y kromozomu çoğunluğunda benzersiz olup mayoz bölünme sırasında rekombinasyona uğramaz. Bu etkiye sahip mutasyonların tarihsel dokusu kolayca incelenebilir[SUP][29][/SUP]. Bu dokular biribirinden oldukça farklı iki genetik bölüm oluşturur: birincisi, Amerika'nın başlangıç yerlileri; ikincisi, Amerika'nın Avrupalılar tarafından sömürgeleştirilmesinden sonraki sürecin yerlileri[SUP][30][/SUP][SUP][31][/SUP]. Eski olan, kurucu haplotip ve gen çizgisi sayısı için belirleyici faktördür ve günümüzdeki amerika yerlilerinde bulunmaktadır.[SUP][30][/SUP]
Kurucu nüfus için Beringia'da ilk 20.000 yıl konaklamayla birlikte Bering Denizi kıyılarında insan yerleşimi aşamalı oluşmuştur.[SUP][32][/SUP][SUP][33][/SUP]. Mikrosatelit çeşitliliği ve Y çizgisinin dağılımı ilk sömürgeleştirme döneminden beri izole edilmiş Güney Amerika bölgelerinde yaşayan Kızılderili gruplarına özgüdür.[SUP][34][/SUP]. Na-Dene, İnuit ve Alaska Yerlileri haplogrup Q (Y-DNA) mutasyonları sergiler; bununla birlikte, diğer Kızılderililerde (Amerind dillerini konuşanlar) bulunan mtDNA mutasyonlarından farklıdır[SUP][35][/SUP][SUP][36][/SUP][SUP][37][/SUP]. Bu da gösteriyor ki, Grönland ve Kuzey Amerika'nın kuzey uç içlerine en erken göç daha sonraki nüfustan kaynaklanır.[SUP][38][/SUP]
Human Y-chromosome DNA haplogroups baz alınarak yapılan çalışmalara göre:
[TABLE="class: wikitable sortable jquery-tablesorter"]
[TR]
[TH="class: headerSort"]Halk[/TH]
[TH="class: headerSort"]Dil[/TH]
[TH="class: headerSort"]Yer[/TH]
[TH="class: headerSort"]n[/TH]
[TH="class: headerSort"]C-M217[/TH]
[TH="class: headerSort"]Q-M242[/TH]
[TH="class: headerSort"]R1[/TH]
[TH="class: headerSort"]Diğerleri[/TH]
[TH="class: headerSort"]Kaynak[/TH]
[/TR]
[TR]
[TH]Algonkinler[SUP][nb 1][/SUP][/TH]
[TD]Algonkin-Yurok[/TD]
[TD]kuzeydoğu Kuzey Amerika[/TD]
[TD]155[/TD]
[TD]7.7[/TD]
[TD]33.5[/TD]
[TD]38.1[/TD]
[TD]20.6[/TD]
[TD]Bolnick 2006[SUP][39][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Apaçiler[/TH]
[TD]Na-Dené[/TD]
[TD]güneybatı ABD[/TD]
[TD]96[/TD]
[TD]14.6[/TD]
[TD]78.1[/TD]
[TD]5.2[/TD]
[TD]2.1[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Atabasklar[SUP][nb 2][/SUP][/TH]
[TD]Na-Dené[/TD]
[TD]batı Kuzey Amerika[/TD]
[TD]243[/TD]
[TD]11.5[/TD]
[TD]70.4[/TD]
[TD]18.1[/TD]
[TD]--[/TD]
[TD]Malhi 2008[SUP][41][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Çerokiler[/TH]
[TD]Makro-Siyu[/TD]
[TD]güneydoğu ABD[/TD]
[TD]62[/TD]
[TD]1.6[/TD]
[TD]50.0[/TD]
[TD]37.1[/TD]
[TD]11.3[/TD]
[TD]Bolnick 2006[SUP][39][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Şayenler[/TH]
[TD]Algonkin-Yurok[/TD]
[TD]ABD[/TD]
[TD]44[/TD]
[TD]16[/TD]
[TD]61[/TD]
[TD]16[/TD]
[TD]7[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Çipçalar[SUP][nb 3][/SUP][/TH]
[TD]Makro-Çipça[/TD]
[TD]Panama[/TD]
[TD]26[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]100[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Denesulineler[/TH]
[TD]Na-Dené[/TD]
[TD]Kanada[/TD]
[TD]48[/TD]
[TD]6[/TD]
[TD]31[/TD]
[TD]62.5[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Ojibvalar[/TH]
[TD]Algonkin-Yurok[/TD]
[TD]doğu Kuzey Amerika[/TD]
[TD]97[/TD]
[TD]4.1[/TD]
[TD]15.5[/TD]
[TD]50.5[/TD]
[TD]29.9[/TD]
[TD]Bolnick 2006[SUP][39][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Tlınçonlar[/TH]
[TD]Na-Dené[/TD]
[TD]Kanada[/TD]
[TD]15[/TD]
[TD]33[/TD]
[TD]27[/TD]
[TD]40[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Malhi 2008[SUP][41][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Gêler[SUP][nb 4][/SUP][/TH]
[TD]Makro-Jê[/TD]
[TD]Brezilya[/TD]
[TD]51[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]90[/TD]
[TD]8[/TD]
[TD]2[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Guaraniler[/TH]
[TD]Tupi[/TD]
[TD]Paraguay[/TD]
[TD]59[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]86[/TD]
[TD]9[/TD]
[TD]5[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]İngalar[/TH]
[TD]Keçuva[/TD]
[TD]Kolombiya[/TD]
[TD]11[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]78[/TD]
[TD]11[/TD]
[TD]11[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]İnuitler[/TH]
[TD]Eskimo-Aleut[/TD]
[TD]Arktik Kuzey Amerika[/TD]
[TD]60[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]80.0[/TD]
[TD]11.7[/TD]
[TD]8.3[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Maya[/TH]
[TD]Maya[/TD]
[TD]Mezoamerika[/TD]
[TD]71[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD] 87.3[/TD]
[TD]12.7[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Mişeler[/TH]
[TD]MixeZoque[/TD]
[TD]Meksika[/TD]
[TD]12[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]100[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Miştekler[/TH]
[TD]Oto-Mange[/TD]
[TD]Meksika[/TD]
[TD]28[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]93[/TD]
[TD]7[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Maskokeler[SUP][nb 5][/SUP][/TH]
[TD]Maskoke[/TD]
[TD]güneydoğu ABD[/TD]
[TD]36[/TD]
[TD]2.8[/TD]
[TD]75.0[/TD]
[TD]11.1[/TD]
[TD]11.1[/TD]
[TD]Bolnick 2006[SUP][39][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Nahua[/TH]
[TD]Uto-Aztek[/TD]
[TD]Meksika[/TD]
[TD]17[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]94[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]6[/TD]
[TD]Malhi 2008[SUP][41][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]ABD Kızılderilileri[/TH]
[TD]--[/TD]
[TD]ABD[/TD]
[TD]398[/TD]
[TD]9.0[/TD]
[TD]58.1[/TD]
[TD]22.2[/TD]
[TD]10.7[/TD]
[TD]Hammer 2005[SUP][43][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Navaholar[/TH]
[TD]Na-Dené[/TD]
[TD]güneybatı ABD[/TD]
[TD]78[/TD]
[TD]1.3[/TD]
[TD]92.3[/TD]
[TD]2.6[/TD]
[TD]3.8[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Kuzey Amerika[/TH]
[TD]--[/TD]
[TD]Kuzey Amerika[/TD]
[TD]530[/TD]
[TD]6.0[/TD]
[TD]77.2[/TD]
[TD]12.5[/TD]
[TD]4.3[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Siyular[/TH]
[TD]Makro-Siyu[/TD]
[TD]orta Kuzey Amerika[/TD]
[TD]44[/TD]
[TD]11[/TD]
[TD]25[/TD]
[TD]50[/TD]
[TD]14[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Güney Amerika[/TH]
[TD]Amerind[/TD]
[TD]Güney Amerika[/TD]
[TD]390[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]92[/TD]
[TD]4[/TD]
[TD]4[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Tanana[/TH]
[TD]Na-Dené[/TD]
[TD]kuzeybatı Kuzey Amerika[/TD]
[TD]12[/TD]
[TD]42[/TD]
[TD]42[/TD]
[TD]8[/TD]
[TD]8[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Tikunalar[/TH]
[TD]TikunaYuri[/TD]
[TD]batı Amazonya[/TD]
[TD]33[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]100[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]TupiGuarani[SUP][nb 6][/SUP][/TH]
[TD]Tupi[/TD]
[TD]Brezilya[/TD]
[TD]54[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]100[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Uto-Aztekler[SUP][nb 7][/SUP][/TH]
[TD]Uto-Aztek[/TD]
[TD]Meksika, Arizona[/TD]
[TD]167[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]93.4[/TD]
[TD]6.0[/TD]
[TD]--[/TD]
[TD]Malhi 2008[SUP][41][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Warao[/TH]
[TD]Warao (izole)[/TD]
[TD]Karayip Güney Amerikası[/TD]
[TD]12[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]100[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Wayúu[/TH]
[TD]Aravak[/TD]
[TD]Guajira Yarımadası[/TD]
[TD]19[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]69[/TD]
[TD]21[/TD]
[TD]10[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Wayúu[/TH]
[TD]Aravak[/TD]
[TD]Guajira Yarımadası[/TD]
[TD]25[/TD]
[TD]8[/TD]
[TD]36[/TD]
[TD]44[/TD]
[TD]12[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Yagualar[/TH]
[TD]PebaYagua[/TD]
[TD]Peru[/TD]
[TD]7[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]100[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Yukpalar[/TH]
[TD]Karib[/TD]
[TD]Kolombiya[/TD]
[TD]12[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]100[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Zapotekler[/TH]
[TD]Oto-Mange[/TD]
[TD]Meksika[/TD]
[TD]16[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]75[/TD]
[TD]6[/TD]
[TD]19[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Zenú[/TH]
[TD]tükendi[/TD]
[TD]Kolombiya[/TD]
[TD]30[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]81[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]19[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[/TABLE]
Kuzey Amerika
Ana madde: Kuzey Amerika yerlileri
Ana maddeler: Eskimo-Aleut halkları, Alaska Eskimoları, ve Kanada Eskimoları
Ana maddeler: Kuzey Amerika Kızılderilileri, Alaska Kızılderilileri, Kanada Kızılderilileri, ABD Kızılderilileri, ve Meksika Kızılderilileri
Kuzey Amerika kültür dağılım haritası
Kuzey Amerika'da Kanada, Grönland, ABD ve Meksika'nın kuzeyindeki yerli halklar etnoğraflar tarafından 10 kültür bölgesine ayrılır[SUP][44][/SUP]. Bazı kültür gruplarının kapsamı araştırıcıya göre değişkenlik gösterebilmektedir.
Ana madde: Eskimo-Aleut halkları
Ana madde: Subarktik Kızılderilileri
Kriler
Kaliforniya
Ana madde: Kaliforniya Kızılderilileri
Kaliforniya Kızılderili kültür grubu Kaliforniya eyaletinin sınırlarıyla uyumlu değildir ve buradaki bütün Kızılderilileri kapsamaz. Nevada ile birlikte doğu sınırındaki kabileler Büyük Havza Kızılderilileri kültür grubuna, Oregon sınırına yaın bazı kabileler ise Plato Kızılderilileri kültür grubuna dahildir[SUP][45][/SUP]
Kuzeydoğu
Ana madde: Kuzeydoğu Kızılderilileri
Büyük Havza
Ana madde: Büyük Havza Kızılderilileri
Plato
Ana madde: Plato Kızılderilileri
Ana madde: Pasifik Kuzeybatısı Kızılderilileri
Büyük Ovalar
Ana madde: Ova Kızılderilileri
Büyük Ovalar'daki yerliler Kuzey ve Güney Ova Kızılderilileri olmak üzere iki ana grupta toplanırlar.
Güneydoğu
Ana madde: Güneydoğu Kızılderilileri
Güneybatı
Ana madde: Güneybatı Kızılderilileri
Bazen Oasisamerica olarak adlandırılır ve Arizona, Colorado, New Mexico, Utah, Chihuahua ile Sonora bölgelerini kapsar.
Meksika ve Mezoamerika
Meksika, Mezoamerika ve Karayipler'deki yerli halklar genellikle, dil, çevre ve kültürüne göre sınıflandırılırlar.
Aridoamerika
Ana madde: Aridoamerika
Mezoamerika
Circum-Caribbean
Partially organized per Handbook of South American Indians.[SUP][91][/SUP]
Karayip
Anthropologist Julian Steward defined the Antilles cultural area, which includes all of the Antilles and Bahamas, except for Trinidad and Tobago.[SUP][91][/SUP]
Orta Amerika kültürü El Salvador, Honduras, Nikaragua, Kosta Rika ve Panama ile Kolombiya ve Ekvador'un Pasifik Kıyılarında görülür.[SUP][91][/SUP]
Kolombiya ve Venezuela
Kolombiya ve Venezuela kültürü bugünkü Kolombiya ile Venezuela topraklarını içerir. Güney Kolombiya And kültür sahasına girer. Doğu Venezuela Guyanalar kültür sahasındadır ve güneydoğu Kolombiya ile güneybatı Venezuela Amazonya kültür sahasına dahildir[SUP][91][/SUP].
Guyanalar
Kolombiya'nın kuzey kısımları, Fransız Guyanası, Guyana, Surinam, Venezuela ve Brezilya'daki Amazonas, Amapá, Pará, Roraima eyaletleri.
Doğu Brezilya
Brezilya'nın doğusundaki Ceará, Goiás, Espírito Santo, Mato Grosso, Mato Grosso do Sul, Pará ve Santa Catarina eyaletleri.
Andlar
Ana madde: And Kızılderilileri
Ana madde: Amazonia
Kuzeybatı Amazon
This region includes Amazonas in Brezilya; the Amazonas and Putumayo Departments in Colombia; Cotopaxi, Los Rios, Morona-Santiago, Napo, and Pastaza Provinces and the Oriente Region in Ecuador; and the Loreto Region in Peru.
ABD Nüfus Sayım Dairesi (United States Census Bureau) ülkedeki yerlileri American Indian and Alaska Native adı altında topluca ele alır ve American Indian («Amerikan Hintlisi») terimiyle Kıta ABDsi'ndeki yerliler (ki hepsi de Kızılderilidir) kastedilirken, Alaska Native («Alaska Yerlisi») terimi Alaska'daki yerlilerin tamamı (Aleutlar, Alaska Eskimoları, Alaska Kızılderilileri) için kullanılır[SUP][23][/SUP].
Kanada'da aboriginal peoples («yerli halklar») olarak adlandırılır ve hem Kanada Eskimolarını (Inuit), hem Kanada Kızılderililerini (First Nations), hem de melez Métisleri nitelendirir[SUP][24][/SUP]. Kanada'da Indian («Kızılderili») adı "aşağılayıcı" (pejorative)[SUP][25][/SUP][SUP][26][/SUP] bulunduğu için resmî olarak fazla kullanılmaz. Kanada'da Indian adı resmi olarak yalnızca Hintliler için kullanılır.
Amerika yerlilerinin sınıflandırılması kültür bölgelerine, coğrafyası ve dillerine göre ayrı ayrı sınıflandırılır. Antropologlar genellikle akışkan sınırlı kültür bölgeleri olarak sınıflandırma eğilimindedirler. Bu kültür bölgeleri şu anki sınırlara göre değil, yerlilerin Amerika'nın keşif sürecinde Avrupalılarca karşılaştığı 15. yüzyıl başlarındaki konumları baz alınarak düzenlenir.
Amerika yerli dilleri, üç ana filum olarak, Eskimo ile Aleutların konuştuğu Eskimo-Aleut dilleri, Kızılderili Na-Dene halklarının konuştuğu Na-Dene dilleri ile bunların haricindeki bütün Kızılderili halklarının konuştuğu Amerind dilleri biçiminde sınıflandırılır. Na-Dene dillerinin Asya'daki Yenisey dilleri ile Dene-Yenisey dilleri adı altında birlikte sınıflandırılması fikri 2008 yılında Edward Vajda tarafından ortaya konmuştur ve Eskimolar dışında Asya kökenli olduğu dil bilimi kriterlerine göre ortaya konan ilk ve tek Kızılderili grubu budur. Geriye kalan diğer Kızılderililerin dilleri 1960 yılında Joseph Greenberg tarafından Amerind dilleri adı altında birleştirilmesi fikri ortaya atılmıştır, fakat bu teoriyi tarihi dil bilimcilerin çoğu reddeder.
Na-Dene dillerini konuşan halklar, İnuitler ve Alaska yerlileri haplogrup Q (Y-DNA) mutasyonları sergiler; bununla birlikte, diğer Kızılderililerde (Amerind dillerini konuşanlar) bulunan mtDNA mutasyonlarından farklıdır. Amerika yerlileri DNA'sına göre 12 genetik gruba ayrılır ve Eskimolar ile Na-Dene Kızılderilileri haricindeki Kızılderililerde 10 ayrı genetik gruplaşma görülür.
Konu başlıkları
- 1 Diller
- 2 Genetik sınıflandırma
- 3 Kültür bölgeleri
- 3.1 Kuzey Amerika
- 3.1.1 Arktik
- 3.1.2 Subarktik
- 3.1.3 Kaliforniya
- 3.1.4 Kuzeydoğu
- 3.1.5 Büyük Havza
- 3.1.6 Plato
- 3.1.7 Pasifik Kuzeybatısı
- 3.1.8 Büyük Ovalar
- 3.1.9 Güneydoğu
- 3.1.10 Güneybatı
- 3.2 Meksika ve Mezoamerika
- 3.2.1 Aridoamerika
- 3.2.2 Mezoamerika
- 3.3 Circum-Caribbean
- 3.3.1 Karayip
- 3.3.2 Orta Amerika
- 3.3.3 Kolombiya ve Venezuela
- 3.4 Guyanalar
- 3.5 Doğu Brezilya
- 3.6 Andlar
- 3.6.1 Pasifik Ovaları
- 3.7 Amazon
- 3.7.1 Kuzeybatı Amazon
- 3.7.2 Doğu Amazon
- 3.7.3 Güney Amazon
- 3.7.4 Güneybatı Amazon
- 3.8 Gran Chaco
- 3.9 Güney Cone
- 3.1 Kuzey Amerika
- 4 Ayrıca bakınız
- 5 Dipnotlar
- 6 Kaynakça
Diller
Ana madde: Amerika yerli dilleri
Amerika yerli dilleri, üç ana filum olarak sınıflandırılır: Eskimo ile Aleutların konuştuğu Eskimo-Aleut dilleri, Kızılderili Na-Dene halklarının konuştuğu Na-Dene dilleri ile bunların haricindeki bütün Kızılderili halklarının konuştuğu Amerind dilleri. Bu ana dil filumları yanında hiç bir dil ailesine girmeyen izole diller de bulunmaktadır. UNESCO'ya göre birçoğu ya tükenmiş ya da konuşulabilirliği tehlikededir[SUP][27][/SUP]
Genetik sınıflandırma
Ana madde: Amerika yerlilerinin genetik tarihi
DNA'sına göre genetik gruplar [TABLE="width: 100%"]
[TR]
[TD]██ 1. Arktik██ 2. Saliş██ 3. Atabask██ 4. North Amerindian██ 5. Ojibwa██ 6. Meksika[/TD]
[TD]██ 7. Maya██ 8. Orta Amerika██ 9. Andlar██ 10. Amazon██ 11. Gran Chaco██ 12. Patagonya[/TD]
[TD][/TD]
[/TR]
[/TABLE]
Amerika yerlileriyle ilişkili en yaygın haplogrup olarak Haplogrup Q1a3a (Y-DNA) verilmektedir[SUP][28][/SUP]. Tıpkı mtDNA gibi Y-DNA da diğer çekirdek kromozomlardan farklıdır ve Y kromozomu çoğunluğunda benzersiz olup mayoz bölünme sırasında rekombinasyona uğramaz. Bu etkiye sahip mutasyonların tarihsel dokusu kolayca incelenebilir[SUP][29][/SUP]. Bu dokular biribirinden oldukça farklı iki genetik bölüm oluşturur: birincisi, Amerika'nın başlangıç yerlileri; ikincisi, Amerika'nın Avrupalılar tarafından sömürgeleştirilmesinden sonraki sürecin yerlileri[SUP][30][/SUP][SUP][31][/SUP]. Eski olan, kurucu haplotip ve gen çizgisi sayısı için belirleyici faktördür ve günümüzdeki amerika yerlilerinde bulunmaktadır.[SUP][30][/SUP]
Kurucu nüfus için Beringia'da ilk 20.000 yıl konaklamayla birlikte Bering Denizi kıyılarında insan yerleşimi aşamalı oluşmuştur.[SUP][32][/SUP][SUP][33][/SUP]. Mikrosatelit çeşitliliği ve Y çizgisinin dağılımı ilk sömürgeleştirme döneminden beri izole edilmiş Güney Amerika bölgelerinde yaşayan Kızılderili gruplarına özgüdür.[SUP][34][/SUP]. Na-Dene, İnuit ve Alaska Yerlileri haplogrup Q (Y-DNA) mutasyonları sergiler; bununla birlikte, diğer Kızılderililerde (Amerind dillerini konuşanlar) bulunan mtDNA mutasyonlarından farklıdır[SUP][35][/SUP][SUP][36][/SUP][SUP][37][/SUP]. Bu da gösteriyor ki, Grönland ve Kuzey Amerika'nın kuzey uç içlerine en erken göç daha sonraki nüfustan kaynaklanır.[SUP][38][/SUP]
Human Y-chromosome DNA haplogroups baz alınarak yapılan çalışmalara göre:
[TABLE="class: wikitable sortable jquery-tablesorter"]
[TR]
[TH="class: headerSort"]Halk[/TH]
[TH="class: headerSort"]Dil[/TH]
[TH="class: headerSort"]Yer[/TH]
[TH="class: headerSort"]n[/TH]
[TH="class: headerSort"]C-M217[/TH]
[TH="class: headerSort"]Q-M242[/TH]
[TH="class: headerSort"]R1[/TH]
[TH="class: headerSort"]Diğerleri[/TH]
[TH="class: headerSort"]Kaynak[/TH]
[/TR]
[TR]
[TH]Algonkinler[SUP][nb 1][/SUP][/TH]
[TD]Algonkin-Yurok[/TD]
[TD]kuzeydoğu Kuzey Amerika[/TD]
[TD]155[/TD]
[TD]7.7[/TD]
[TD]33.5[/TD]
[TD]38.1[/TD]
[TD]20.6[/TD]
[TD]Bolnick 2006[SUP][39][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Apaçiler[/TH]
[TD]Na-Dené[/TD]
[TD]güneybatı ABD[/TD]
[TD]96[/TD]
[TD]14.6[/TD]
[TD]78.1[/TD]
[TD]5.2[/TD]
[TD]2.1[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Atabasklar[SUP][nb 2][/SUP][/TH]
[TD]Na-Dené[/TD]
[TD]batı Kuzey Amerika[/TD]
[TD]243[/TD]
[TD]11.5[/TD]
[TD]70.4[/TD]
[TD]18.1[/TD]
[TD]--[/TD]
[TD]Malhi 2008[SUP][41][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Çerokiler[/TH]
[TD]Makro-Siyu[/TD]
[TD]güneydoğu ABD[/TD]
[TD]62[/TD]
[TD]1.6[/TD]
[TD]50.0[/TD]
[TD]37.1[/TD]
[TD]11.3[/TD]
[TD]Bolnick 2006[SUP][39][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Şayenler[/TH]
[TD]Algonkin-Yurok[/TD]
[TD]ABD[/TD]
[TD]44[/TD]
[TD]16[/TD]
[TD]61[/TD]
[TD]16[/TD]
[TD]7[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Çipçalar[SUP][nb 3][/SUP][/TH]
[TD]Makro-Çipça[/TD]
[TD]Panama[/TD]
[TD]26[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]100[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Denesulineler[/TH]
[TD]Na-Dené[/TD]
[TD]Kanada[/TD]
[TD]48[/TD]
[TD]6[/TD]
[TD]31[/TD]
[TD]62.5[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Ojibvalar[/TH]
[TD]Algonkin-Yurok[/TD]
[TD]doğu Kuzey Amerika[/TD]
[TD]97[/TD]
[TD]4.1[/TD]
[TD]15.5[/TD]
[TD]50.5[/TD]
[TD]29.9[/TD]
[TD]Bolnick 2006[SUP][39][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Tlınçonlar[/TH]
[TD]Na-Dené[/TD]
[TD]Kanada[/TD]
[TD]15[/TD]
[TD]33[/TD]
[TD]27[/TD]
[TD]40[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Malhi 2008[SUP][41][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Gêler[SUP][nb 4][/SUP][/TH]
[TD]Makro-Jê[/TD]
[TD]Brezilya[/TD]
[TD]51[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]90[/TD]
[TD]8[/TD]
[TD]2[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Guaraniler[/TH]
[TD]Tupi[/TD]
[TD]Paraguay[/TD]
[TD]59[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]86[/TD]
[TD]9[/TD]
[TD]5[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]İngalar[/TH]
[TD]Keçuva[/TD]
[TD]Kolombiya[/TD]
[TD]11[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]78[/TD]
[TD]11[/TD]
[TD]11[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]İnuitler[/TH]
[TD]Eskimo-Aleut[/TD]
[TD]Arktik Kuzey Amerika[/TD]
[TD]60[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]80.0[/TD]
[TD]11.7[/TD]
[TD]8.3[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Maya[/TH]
[TD]Maya[/TD]
[TD]Mezoamerika[/TD]
[TD]71[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD] 87.3[/TD]
[TD]12.7[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Mişeler[/TH]
[TD]MixeZoque[/TD]
[TD]Meksika[/TD]
[TD]12[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]100[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Miştekler[/TH]
[TD]Oto-Mange[/TD]
[TD]Meksika[/TD]
[TD]28[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]93[/TD]
[TD]7[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Maskokeler[SUP][nb 5][/SUP][/TH]
[TD]Maskoke[/TD]
[TD]güneydoğu ABD[/TD]
[TD]36[/TD]
[TD]2.8[/TD]
[TD]75.0[/TD]
[TD]11.1[/TD]
[TD]11.1[/TD]
[TD]Bolnick 2006[SUP][39][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Nahua[/TH]
[TD]Uto-Aztek[/TD]
[TD]Meksika[/TD]
[TD]17[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]94[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]6[/TD]
[TD]Malhi 2008[SUP][41][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]ABD Kızılderilileri[/TH]
[TD]--[/TD]
[TD]ABD[/TD]
[TD]398[/TD]
[TD]9.0[/TD]
[TD]58.1[/TD]
[TD]22.2[/TD]
[TD]10.7[/TD]
[TD]Hammer 2005[SUP][43][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Navaholar[/TH]
[TD]Na-Dené[/TD]
[TD]güneybatı ABD[/TD]
[TD]78[/TD]
[TD]1.3[/TD]
[TD]92.3[/TD]
[TD]2.6[/TD]
[TD]3.8[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Kuzey Amerika[/TH]
[TD]--[/TD]
[TD]Kuzey Amerika[/TD]
[TD]530[/TD]
[TD]6.0[/TD]
[TD]77.2[/TD]
[TD]12.5[/TD]
[TD]4.3[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Siyular[/TH]
[TD]Makro-Siyu[/TD]
[TD]orta Kuzey Amerika[/TD]
[TD]44[/TD]
[TD]11[/TD]
[TD]25[/TD]
[TD]50[/TD]
[TD]14[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Güney Amerika[/TH]
[TD]Amerind[/TD]
[TD]Güney Amerika[/TD]
[TD]390[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]92[/TD]
[TD]4[/TD]
[TD]4[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Tanana[/TH]
[TD]Na-Dené[/TD]
[TD]kuzeybatı Kuzey Amerika[/TD]
[TD]12[/TD]
[TD]42[/TD]
[TD]42[/TD]
[TD]8[/TD]
[TD]8[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Tikunalar[/TH]
[TD]TikunaYuri[/TD]
[TD]batı Amazonya[/TD]
[TD]33[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]100[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]TupiGuarani[SUP][nb 6][/SUP][/TH]
[TD]Tupi[/TD]
[TD]Brezilya[/TD]
[TD]54[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]100[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Uto-Aztekler[SUP][nb 7][/SUP][/TH]
[TD]Uto-Aztek[/TD]
[TD]Meksika, Arizona[/TD]
[TD]167[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]93.4[/TD]
[TD]6.0[/TD]
[TD]--[/TD]
[TD]Malhi 2008[SUP][41][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Warao[/TH]
[TD]Warao (izole)[/TD]
[TD]Karayip Güney Amerikası[/TD]
[TD]12[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]100[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Wayúu[/TH]
[TD]Aravak[/TD]
[TD]Guajira Yarımadası[/TD]
[TD]19[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]69[/TD]
[TD]21[/TD]
[TD]10[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Wayúu[/TH]
[TD]Aravak[/TD]
[TD]Guajira Yarımadası[/TD]
[TD]25[/TD]
[TD]8[/TD]
[TD]36[/TD]
[TD]44[/TD]
[TD]12[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Yagualar[/TH]
[TD]PebaYagua[/TD]
[TD]Peru[/TD]
[TD]7[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]100[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Yukpalar[/TH]
[TD]Karib[/TD]
[TD]Kolombiya[/TD]
[TD]12[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]100[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Zapotekler[/TH]
[TD]Oto-Mange[/TD]
[TD]Meksika[/TD]
[TD]16[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]75[/TD]
[TD]6[/TD]
[TD]19[/TD]
[TD]Zegura 2004[SUP][40][/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TH]Zenú[/TH]
[TD]tükendi[/TD]
[TD]Kolombiya[/TD]
[TD]30[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]81[/TD]
[TD]0[/TD]
[TD]19[/TD]
[TD]Bortoloni 2003[SUP][42][/SUP][/TD]
[/TR]
[/TABLE]
- ^ Algonkin halkları: Ojibwe, Şayenler/Arapaholar, Şavniler, Mikmaklar, Kikapular ve Meskvakiler.
- ^ Atabask halkları: Denesulineler, Tlınçonlar, Tanana, Apaçiler ve Navaholar.
- ^ Çipça halkları: NgöbeBuglé ve Kunalar.
- ^ Gê halkları: Gorotire, Kaigang, Kraho, Mekranoti ve Xikrin.
- ^ Maskoke halkları: Çikasovlar, Çoktavlar, Krikler ve Seminoleler.
- ^ TupiGuarani halkları: Asuriní, Parakanã, Ka'apor ve Wayampi.
- ^ Uto-Aztek halkları: Pimalar, Tohono O'odham, Tarahumaralar, Nahualar, Cora ve Huyçollar.
Kuzey Amerika
Ana madde: Kuzey Amerika yerlileri
Ana maddeler: Eskimo-Aleut halkları, Alaska Eskimoları, ve Kanada Eskimoları
Ana maddeler: Kuzey Amerika Kızılderilileri, Alaska Kızılderilileri, Kanada Kızılderilileri, ABD Kızılderilileri, ve Meksika Kızılderilileri
Kuzey Amerika kültür dağılım haritası
Kuzey Amerika'da Kanada, Grönland, ABD ve Meksika'nın kuzeyindeki yerli halklar etnoğraflar tarafından 10 kültür bölgesine ayrılır[SUP][44][/SUP]. Bazı kültür gruplarının kapsamı araştırıcıya göre değişkenlik gösterebilmektedir.
- Eskimo (Arktik) kültür bölgesi Arctic (→ EskimoAleut dilleri)
- Subarktik Kızılderilileri kültür bölgesi Subarctic (→ Na-Dene dilleri, AlgonkinYurok dilleri)
- Kuzeydoğu Kızılderilileri kültür bölgesi Northeast (→ AlgonkinYurok dilleri, İrokua dilleri)
- Pasifik Kuzeybatısı Kızılderilileri kültür bölgesi Northwest Coast (→ Haydaca, Çimşiyan dilleri, Vakaş dilleri)
- Plato Kızılderilileri kültür bölgesi Plateau (→ Saliş dilleri)
- Büyük Havza Kızılderilileri kültür bölgesi Great Basin
- Ova Kızılderilileri kültür bölgesi Plains (→ Siyu dilleri)
- Kaliforniya Kızılderilileri kültür bölgesi California
- Güneydoğu Kızılderilileri kültür bölgesi Southeast
- Güneybatı Kızılderilileri kültür bölgesi Southwest
Ana madde: Eskimo-Aleut halkları
- Paleo-Eskimo, tarihöncesi kültürler, Rusya, Alaska, Kanada, Grönland, 2500 MÖ1500 MS
- Arctic small tool tradition, tarihöncesi kültürü, 2500 MÖ, Bering Boğazı
- Pre-Dorset, doğu Arktik, 2500500 MÖ
- Saqqaq kültürü, Grönland, 2500800 MÖ)
- Independence I kültürü, kuzeydoğu Kanada ve Grönland, 24001800 MÖ
- Independence II kültürü, kuzeydoğu Kanada ve Grönland, 8001 MÖ)
- Groswater, Labrador and Nunavik, Kanada
- Dorset kültürü, 500 MÖ1500 MS, Alaska, Kanada (muhtemelen arkaik kalıntısı 1903 yılında tükenen Sallirmiut halkı)
- Aleutlar, Aleut Adaları, Alaska ile Kamçatka Krayı, Rusya
- İnuit halkları, Rusya, Alaska, Kanada, Grönland
- Thule kültürü, Proto-İnuit, Alaska, Kanada, Grönland, 9001500 MS
- Birnirk kültürü, tarihöncesi İnuit kültürü, Alaska, 500 MS900 MS
- Grönland İnuitleri, Grönland
- Kalaallit, batı Grönland
- Avanersuarmiut, kuzey Grönland
- Tunumiit, doğu Grönland
- Batı Kanada İnuitleri, batı Arktik Kanada
- İnyupikler, kuzey ve kuzeybatı Alaska
- Thule kültürü, Proto-İnuit, Alaska, Kanada, Grönland, 9001500 MS
- Yupik halkları, Alaska ve Rusya
- Supikler, Alaska Yarımadası, güney orta Alaska'nın kıyıları ve adalar bölgesi
- Alaska Yupikleri, batı orta Alaska
- Chevak Çupikleri, Hooper Bay ve Chevak, Alaska
- Nunivak Çupikleri, Nunivak Adası, Alaska
- Sibirya Yupikleri, Rus Uzak Doğusu ve St. Lawrence Adası, Alaska
- Chaplino Yupikleri, Sibirya
- Naukan Yupikleri, Sibirya
- Sirenik Yupikleri, Sibirya
Ana madde: Subarktik Kızılderilileri
Kriler
|
|
Ana madde: Kaliforniya Kızılderilileri
Kaliforniya Kızılderili kültür grubu Kaliforniya eyaletinin sınırlarıyla uyumlu değildir ve buradaki bütün Kızılderilileri kapsamaz. Nevada ile birlikte doğu sınırındaki kabileler Büyük Havza Kızılderilileri kültür grubuna, Oregon sınırına yaın bazı kabileler ise Plato Kızılderilileri kültür grubuna dahildir[SUP][45][/SUP]
|
|
Ana madde: Kuzeydoğu Kızılderilileri
|
|
Ana madde: Büyük Havza Kızılderilileri
|
|
Ana madde: Plato Kızılderilileri
- Cayuse, Oregon
- Celilo (Wayampam)
- Chinook
- Columbian (Dialects: Wenatchee, Sinkayuse, Chelan)
- Coeur d'Alene, Idaho
- Colville, Washington
- Upper Cowlitz
- Flathead (Selisch or Salish), Idaho and Montana
- Klamath, Oregon
- Klickitat Tribe, Washington
- Kootenai/Ktunaxa, British Columbia, Montana, and Idaho
- Lower Snake (Chamnapam, Wauyukma, Naxiyampam)
- Modoc, California and Oregon
- Molala (Molale), Oregon
- Nimipular, Idaho
- Nikola Atabaskları (extinct)
- Nikola Salişleri (confederacy)
- Nlakapamuklar, British Columbia, formerly known as the Thompson people
- Okanaganlar (Syilx), British Columbia and Washington
- Palus (Palouse)
- Pend'Oreilles (Kalispel), Washington
- Rock Creek
- Sanpoil (tribe)
- Secwepemc (Shuswap), British Columbia
- Sinixt (Lakes), British Columbia, Washington, Idaho
- Spokane, Washington
- St'at'imc (Lillooet)
- Lil'wat
- In-SHUCK-ch
- Tenino (Warm Springs), Oregon
- Dalles Tenino
- Dock-Spus
- Tygh
- Wyam
- Umatilla, Oregon
- Upper Nisqually (Mishalpan)
- Walla Walla, Oregon
- Wanapum
- Wasco-Wishram, Oregon
- Yakama, Washington
Ana madde: Pasifik Kuzeybatısı Kızılderilileri
|
|
Ana madde: Ova Kızılderilileri
Büyük Ovalar'daki yerliler Kuzey ve Güney Ova Kızılderilileri olmak üzere iki ana grupta toplanırlar.
|
|
Ana madde: Güneydoğu Kızılderilileri
|
|
Ana madde: Güneybatı Kızılderilileri
Bazen Oasisamerica olarak adlandırılır ve Arizona, Colorado, New Mexico, Utah, Chihuahua ile Sonora bölgelerini kapsar.
|
|
Meksika, Mezoamerika ve Karayipler'deki yerli halklar genellikle, dil, çevre ve kültürüne göre sınıflandırılırlar.
Aridoamerika
Ana madde: Aridoamerika
|
|
|
|
Partially organized per Handbook of South American Indians.[SUP][91][/SUP]
Karayip
Anthropologist Julian Steward defined the Antilles cultural area, which includes all of the Antilles and Bahamas, except for Trinidad and Tobago.[SUP][91][/SUP]
- Arawak
- Taino, Greater Antilles, northern Lesser Antilles
- Lucayan, Bahamas
- Igneri, Lesser Antilles, 4001000 MS
- Nepoya, Trinidad
- Suppoya, Trinidad
- Taino, Greater Antilles, northern Lesser Antilles
- Caquetio, Aruba, Bonaire, Curaçao, and Venezuela
- Carib, Lesser Antilles
- Garifuna ("Black Carib"), Originally Dominica and Saint Vincent, currently Belize, Guatemala, Honduras and Nicaragua
- Ciboney, Greater Antilles, ca. 1000300 MÖ[SUP][92][/SUP]
- Guanahatabey (Guanajatabey), Cuba, 1000 MÖ
- Ciguayo, Hispaniola
- Garifuna ("Black Carib"), Originally Dominica and Saint Vincent, currently Belize, Guatemala, Honduras and Nicaragua
- Ortoiroid, ca. 5500200 MÖ[SUP][93][/SUP]
- Coroso culture, Puerto Rico, 1000 MÖ200 MS[SUP][93][/SUP]
- Krum Bay culture, Virgin Islands, St. Thomas, 1500200 MÖ[SUP][93][/SUP]
- Saladoid culture, 500 MÖ545 MS[SUP][93][/SUP]
Orta Amerika kültürü El Salvador, Honduras, Nikaragua, Kosta Rika ve Panama ile Kolombiya ve Ekvador'un Pasifik Kıyılarında görülür.[SUP][91][/SUP]
|
|
Kolombiya ve Venezuela kültürü bugünkü Kolombiya ile Venezuela topraklarını içerir. Güney Kolombiya And kültür sahasına girer. Doğu Venezuela Guyanalar kültür sahasındadır ve güneydoğu Kolombiya ile güneybatı Venezuela Amazonya kültür sahasına dahildir[SUP][91][/SUP].
|
|
|
Kolombiya'nın kuzey kısımları, Fransız Guyanası, Guyana, Surinam, Venezuela ve Brezilya'daki Amazonas, Amapá, Pará, Roraima eyaletleri.
|
|
Brezilya'nın doğusundaki Ceará, Goiás, Espírito Santo, Mato Grosso, Mato Grosso do Sul, Pará ve Santa Catarina eyaletleri.
|
|
Ana madde: And Kızılderilileri
- Andean Hunting-Collecting Tradition, Arjantin, 11,0004,000 MS
- Awa-Kwaiker, northern Ecuador, southern Colombia
- Aymaralar, Bolivya,[SUP][96][/SUP] Chile, Peru
- Callawalla (Callahuaya), Bolivya[SUP][96][/SUP]
- Cañari, Ecuador
- Capulí culture, Ecuador, 8001500 MS
- Cerro Narrio (Chaullabamba) (Precolumbian culture)
- Chachapoyas, Amazonas, Peru
- Chachilla (Cayapas)
- Chanka (Chanca), Peru
- Chavín, northern Peru, 900200 MÖ
- Chincha people, Peru (Precolumbian culture)
- Chipaya, Oruro Department, Bolvia[SUP][96][/SUP]
- Chuquibamba culture (Precolumbian culture)
- Conchucos
- Diaguita
- Amaicha, Arjantin
- Calchaquí, Arjantin
- Chicoana, Salta, Arjantin
- Quilmes (Precolumbian culture), Arjantin
- Guangaia (Precolumbian culture)
- Ichuña microlithic tradition (Precolumbian culture)
- Inca Empire (Inka), based in Peru
- Jama-Coaque (Precolumbian culture)
- Killke culture, Peru, 9001200 MS
- Kogi
- Kolla (Colla), Arjantin, Bolivya, Chile
- La Tolita (Precolumbian culture)
- Las Vegas culture, coastal Ecuador, 8000 MÖ4600 MÖ
- Lauricocha culture, Peru, 80002500 MÖ
- Lima culture, Peru, 100650 MS
- Maina, Ecuador, Peru
- Manteño-Huancavilca (Precolumbian culture)
- Milagro (Precolumbian culture)
- Mollo culture, Bolivya, 10001500 MS
- Muisca, Colombian highlands (Precolumbian culture)
- Pachacama (Precolumbian culture)
- Paez (Nasa culture), Colombian highlands (Precolumbian culture)
- Panzaleo (Precolumbian culture)
- Pasto
- Pijao, Colombia
- Keçuvalar (Kichua, Kichwa), Bolivya[SUP][96][/SUP]
- Chankas
- Wankas (Huancas)
- Quitu culture, 2000 MÖ1550 MS
- Salinar (Precolumbian culture)
- Saraguro
- Tiwanaku culture (Tiahuanaco), 400-1000 MS, Bolivya
- Tsáchila (Colorado), Ecuador
- Tuza-Piartal (Precolumbian culture)
- Uru, Bolivya,[SUP][96][/SUP] Peru
- Uru-Murato, Bolivya
- Wari culture, central coast and highlands of Peru, 5001000 MS
- Pocra culture, Ayacucho Province, Peru, 5001000 MS
- Amotape complex, northern coastal Peru, 9,0007,1000 MÖ
- Atacameño (Atacama, Likan Antaí), Chile
- Awá, Colombia and Ecuador
- Bara, Colombia
- Cara culture, coastal Ecuador, 500 MÖ-1550 MS
- Bahía, Ecuador, 500 MÖ500 MS
- Casma culture, coastal Peru, 10001400 MS
- Chancay, central coastal Peru, 10001450 MS
- Chango, coastal Peru, northern Chile
- Chimú, north coastal Peru, 10001450 MS
- Cupisnique (Precolumbian culture), 1000-200 MÖ, coastal Peru
- Lambayeque (Sican culture), north coastal Peru, 7501375 MS
- Machalilla culture, coastal Ecuador, 15001100 MÖ
- Manteño civilization, western Ecuador, 8501600 MS
- Moche (Mochica), north coastal Peru, 1-750 MS
- Nazca, south coastal Peru, 1-700 MS
- Norte Chico civilization (Precolumbian culture), coastal Peru
- Paiján culture, northern coastal Peru, 8,7005,900 MÖ
- Paracas, south coastal Peru, 600-175 MÖ
- Recuay culture, Peru (Precolumbian culture)
- Tallán (Precolumbian culture), north coastal Peru
- Valdivia culture, Ecuador, 35001800 MÖ
- Virú culture, Piura Region, Peru, 200 MÖ300 MS
- Wari culture (Huari culture), Peru, 5001000 MS
- Yukpa (Yuko), Colombia
- Yurutí, Colombia
Ana madde: Amazonia
Kuzeybatı Amazon
This region includes Amazonas in Brezilya; the Amazonas and Putumayo Departments in Colombia; Cotopaxi, Los Rios, Morona-Santiago, Napo, and Pastaza Provinces and the Oriente Region in Ecuador; and the Loreto Region in Peru.
- Arabelalar, Loreto Region, Peru
- Arapasolar (Arapaco), Amazonas, Brezilya
- Baniwa
- Barbudolar, Loreto Region, Peru
- Bora, Loreto Region, Peru
- Candoshi-Shapra (Chapras), Loreto Region, Peru
- Carútana (Arara), Amazonas, Brezilya
- Chayahuita (Chaywita) Loreto Region, Peru
- Cocama, Loreto Region, Peru
- Cofán (Cofan), Putumayo Department, Kolombiya and Ecuador
- Cubeo (Kobeua), Amazonas, Brezilya and Kolombiya
- Dâw, Rio Negro, Brezilya
- Flecheiro
- Huaorani (Waorani, Waodani, Waos), Ekvador
- Hupda (Hup), Brezilya, Kolombiya
- Jibito, Loreto Region, Peru
- Jivaroan peoples, Ekvador ve Peru
- Achuar, Morona-Santiago Province ve Oriente Region, Ekvador ve Loreto Region, Peru
- Aguaruna (Aguarana), Ecuador, Peru
- Huambisa, Peru
- Shuar, Morona-Santiago Province ve Oriente Region, Ekvador ve Loreto Region, Peru
- Kachá (Shimaco, Urarina), Loreto Region, Peru
- Kamsá (Sebondoy), Putumayo Department, Kolombiya
- Kanamarí, Amazonas, Brezilya
- Kichua (Quichua)
- Cañari Kichua (Canari)
- Canelo Kichua (Canelos-Quichua), Pataza Province, Ekvador
- Chimborazo Kichua
- Cholos cuencanos
- Napo Runa (Napo Kichua, Quijos-Quichua, Napo-Quichua), Ekvador ve Peru
- Saraguro
- Sarayacu Kichua, Pastaza Province, Ekvador
- Korubu, Amazonas, Brezilya
- Kugapakori-Nahua
- Macaguaje (Majaguaje), Río Caquetá, Kolombiya
- Machiguenga, Peru
- Marubo
- Matsés (Mayoruna, Maxuruna), Brezilya ve Peru
- Mayoruna (Maxuruna)
- Miriti, Amazonas Department, Kolombiya
- Murato, Loreto Region, Peru
- Mura, Amazonas, Brezilya
- Pirahã (Mura-pirarrã), Amazonas, Brezilya
- Nukaklar (Nukak-Makú), doğu Kolombiya
- Ocaina, Loreto Region, Peru
- Omagua (Cambeba, Kambeba, Umana), Amazonas, Brezilya
- Orejón (Orejon), Napo Province, Ekvador
- Panoan, western Brezilya, Bolivya, Peru
- Sharpas
- Sionalar (Sioni), Amazonas Department, Kolombiya
- Siriano, Brezilya, Kolombiya
- Siusi, Amazonas, Brezilya
- Tarianolar (Tariana), Amazonas, Brezilya
- Tsohom Djapá
- Tukano (Tucano), Brezilya, Kolombiya
- Barasana (Pareroa, Taiwano), Amazonas, Brezilya ve Vaupés, Kolombiya
- Eastern Tukanoan (Tucanoan)
- Makuna (Buhagana, Macuna), Amazonas, Brezilya ve Vaupés, Kolombiya
- Waikino (Vaikino), Amazonas, Brezilya
- Waimiri-Atroari (Kinja, Uaimiri-Atroari), Amazonas ve Roraima, Brezilya
- Wanano (Unana, Vanana), Amazonas, Brezilya
- Witoto
- Murui Witoto, Loreto Region, Peru
- Yagua (Yahua), Loreta Region, Peru
- Yaminahua (Jaminawa, Yamanawa, Yaminawá), Pando Department, Bolivya[SUP][96][/SUP]
- Yora
- Záparo (Zaparo), Pastaza Province, Ekvador
- Zuruahã (Suruahá, Suruwaha), Amazonas, Brezilya



, Ontario