Ayyıldız2 | 2008 TR Yapısı • 1-99 Orta Emek Destan • Oto Avsız • 10 Temmuz 21:00 HEMEN TIKLA!
TÜRKİYEDE YERLEŞME
İlk yerleşmeler mağaralarda, ağaç kovuklarında başlamış ve yerleşik hayat başladıktan sonra insanlar kendileri için yerleşme yapma ihtiyacı duydular. Bu yolla geçmişten günümüze kadar çok farklı yerleşmeler yapılmıştır. Türkiyede ilk yerleşmelerden biri haline gelmiş ve sürekli el değiştirmiştir.
Geçmişten günümüze Anadolu üzerinde kurulmuş bazı tarihi yerleşmeler,
Çatalhöyük- Konya
Hacılar höyüğü- Burdur
Karain mağarası- Antalya
Dilekkuyu mağarası Mersin
Ihlara- Kapadokya Niğde gibi.
Türkiyede yerleşmelerin dağılışını etkileyen başlıca faktörler
İklim,
Yer şekilleri
Su kaynakları
Bitki örtüsü
Sanayi
Ulaşım
Toprak
Doğal afetler
Yerleşmeler 2ye ayrılır
A. KIRSAL YERLEŞME
Temel geçim kaynakları tarım ve hayvancılık olan, nüfusları 10.000nin altında olan yerleşmelere kırsal yerleşme denir.
Kırsal yerleşmeler toplu ve dağınık yerleşmeler şeklinde ayrılmaktadır. Toplu ve dağınık şeklinde ayrılmasında yer şekilleri ve su kaynakları etkili olmuştur. Dağlık ve engebeli alanlarda su kaynakları sorunu yoksa dağınık yerleşme, Doğu Karadeniz evleri; sade yer şekilleri ve kurak bir iklim ortamında ise toplu yerleşmeler görülmektedir. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri gibi. Ayrıca kıyı, yol, vadi boyunca uzanan linear, çizgisel yerleşmelerde vardır.
Türkiyede Konut Malzemeleri
Kırsal meskenlerde kullanılan yapı malzemelerinde
1.İklim
2.Anakayanın cinsi
3.Bitki örtüsü
4.Ekonomik düzey etkili olmuştur.
KPSS 2004
Türkiyede konutlarda yapı malzemesi olarak kullanılan malzemeler konutların bulunduğu yerin iklim, bitki örtüsü ve jeolojik yapısına bağlı olarak değişir.
Buna göre Ürgüp, Avanos ve Nevşehir çevresindeki konutların yapı malzemesi olarak aşağıdakilerden hangisinin en çok kullanılması beklenir?
A)Kalker
B)Kumtaşı
C)Volkan tüfü
D)Jips
E)Granit
ÇÖZÜM: Doğru seçenek Cdir. Çünkü doğal çevrede ne tür malzeme varsa evlerin yapı malzemesi olarak kullanılmaktadır. Bahsedilen çevrelerde volkan tüfü çok yaygın olduğundan yapı malzemesi tüf olacaktır.
KPSS 2006
Türkiyede kırsal nüfus oranı azalırken kentsel nüfus oranının artmasında aşağıdakilerden hangisi etkili değildir?
A)Tarımda makineleşmenin hızlanması
B)Tarım gelirlerinin artması
C)Kentlerde iş olanaklarının fazla olması
D)Kentlerde eğitim ve sağlık kuruluşlarının fazla olması
E)Arazinin miras yoluyla parçalanması
ÇÖZÜM: Doğru seçenek Bdir. Herhangi bir yerde kırsal nüfus azalıyorsa tarımla uğraşan nüfus da azalacağından tarım gelirleri de azalacaktır.
1-Köy
Kırsal yerleşmelerde en büyük yerleşim birimidir. Yönetim birimleri: Muhtar, İhtiyar Meclisi ve Köy Derneğidir. Okul, cami, otlak, yayla gibi ortak kullanım alanları, temel geçim kaynakları tarım ve hayvancılık olan idari birimdir.
2-Köyaltı Yerleşmeleri
Mezra: Tarım ve hayvancılığın bir arada yapıldığı ve özellikle tahıl ve sebze yetiştiriciliğinin yapıldığı geçici yerleşmelerdir. İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde yaygındır. Daimi yerleşmedir.
Yayla: İlkbahardan yaz sonlarına kadar köylülerin hayvanlarını otlatmak için çıktıkları alanlardır. Özellikle Toroslar ve Karadenizde yapılan faaliyettir.
Kom: Hayvan yetiştirmek amacıyla oluşturulmuş ev ve eklentileridir. Doğu Anadolu bölgesinde yaygındır. Erzurum, Erzincan çevrelerinde yaygındır.
Ağıl: Koyun ve keçi sürülerinin gecelemesi için oluşturulmuş üstü açık barınaklardır. İç ve Güneydoğu Anadoluda yaygındır.
Oba: Hayvancılıkla uğraşan aile ve çobanların kurduğu geçici yerleşmelerdir. Doğu, Güneydoğu Anadoluda yaygındır.
Divan: Bir köyü oluşturan, birbirinden uzakta kurulmuş mahallelerdir. Farklı mahaller bir muhtar tarafından yönetilir. Batı Karadenizde yaygındır. Sinop, Bolu gibi illerde görülür. Daimi yerleşmedir.
Çiftlik: Birkaç ev ve eklentilerinden oluşmuş daimi yerleşmelerdir. Ege, Akdeniz ve İç Anadoluda yaygındır. Daimi yerleşmedir.
Dam: Daha çok hayvan yetiştirilen geçici yerleşmelerdir.
Ayrıca dalyan, mahalle( daimi yerleşmedir) ve bağ evleri de bu gruba dâhil edebiliriz.
B-KENTSEL YERLEŞME
Nüfusu 10.000 den fazla olan yerleşim birimleridir. İş kollarının çeşitlendiği alanlardır. Sanayi, ticaret, eğitim ve yönetim alanlarında çalışan insanların yaşadığı büyük yerleşim birimleridir.
Şehirlerin Sınıflandırılması
Şehirlerin Nüfuslarına göre Sınıflandırılması
Küçük Şehirler: 10.000 ile 25.000 arası nüfusa sahip olanlar
Orta Büyüklükteki Şehirler: 25.000 ile 100.000 arası nüfusa sahip olanlar
Büyük Şehirler: 100.000 ile 1000.000 arası nüfusa sahip olanlar
Metropol Şehirler: 1000.000dan daha fazla nüfusa sahip olanlar.
Şehirler Fonksiyonlarına Göre Sınıflandırılması
Tarım şehirleri
Temel geçim kaynakları tarım ve hayvancılıktır. Adana, Trabzon, Rize, Bursa, Akhisar, Aydın, Malatya, Niğde, Salihli, Alaşehir, Ödemiş, Muş, İnegöl, Lüleburgaz, Aksaray, Bafra, Çarşamba, Giresun, Düzce, Niksar Konya, Karaman, Akşehir, Nevşehir
KPSS 2008
Aşağıdakilerden hangisi Türkiyede Köyaltı yerleşmelerinin özelliklerinden biri değildir?
A) Ekonomik etkinliklerinin tarım ve hayvancılığa dayalı olması
B) Dağınık tip yerleşmelerin yaygın olması
C) Su kaynaklarına yakın olması
D) Genellikle küçük ve az tuzlu olması
E) Kent merkezlerine yakın olması
ÇÖZÜM: doğru seçenek E dir. Köyaltı yerleşmeleri olarak sayılan kom, divan, ağıl, mezra, yayla vs. kentlere uzak kurulurlar. Diğer faktörler köy altı yerleşmelerinde görülen özelliklerdir.
Ticaret Şehirleri
Ticaretin geliştiği kentlerdir. İstanbul, İzmir, Bursa, Adana, Mersin, Gaziantep, Ankara, Konya, Bursa, Kayseri, Eskişehir gibi.
Sanayi Şehirleri
Sanayi fonksiyonları ön plandadır. İstanbul, İzmit, Eskişehir, Adapazarı, Bursa, Samsun, İzmir, Adana, Karabük, Ereğli, Kırıkkale, Seydişehir, İskenderun gibi.
Liman Şehirleri
Önemli liman kentleri; İstanbul, İzmir, Mersin, Zonguldak, Samsun, Trabzon, Antalya, İskenderun ve bazı ilçe limanları.
Turizm Şehirleri
İstanbul, Çeşme, Antalya, Bodrum, Manavgat, Marmaris, Fethiye, Kuşadası, Çeşme, Alanya, Denizli, Bursa, Nevşehir (Ürgüp-Göreme) gibi.
İdari Şehirler
Ankara (başkent)
Üniversite Şehirleri
İstanbul, İzmir, Ankara, Eskişehir, Adana başta olmak üzere bazı yerleşim merkezlerimizin gelişmesinde o merkezlerde bulunan üniversiteler etkili olmuştur.
Askeri Şehirler
Konya, Sarıkamış, Gölcük, Çorlu, Lüleburgaz, Diyarbakır, Malatya, Kırkağaç, Manisa gibi şehirlerdir.
Ayrıca, dini, ulaşım, teknoloji kentleri de bulunmaktadır. Dini: (Konya, Şanlıurfa), ulaşım (İstanbul, Kayseri, Malatya gibi) ve teknoloji ( İstanbul gibi).
Fonksiyonlarına göre şehirlerimizin bazıları bir fonksiyonu barındırırken, bazıları birden fonksiyona sahip olabilmektedir. İstanbul hem sanayi, hem ticaret hem de turizm kenti olarak bilinmektedir.
İlk yerleşmeler mağaralarda, ağaç kovuklarında başlamış ve yerleşik hayat başladıktan sonra insanlar kendileri için yerleşme yapma ihtiyacı duydular. Bu yolla geçmişten günümüze kadar çok farklı yerleşmeler yapılmıştır. Türkiyede ilk yerleşmelerden biri haline gelmiş ve sürekli el değiştirmiştir.
Geçmişten günümüze Anadolu üzerinde kurulmuş bazı tarihi yerleşmeler,
Çatalhöyük- Konya
Hacılar höyüğü- Burdur
Karain mağarası- Antalya
Dilekkuyu mağarası Mersin
Ihlara- Kapadokya Niğde gibi.
Türkiyede yerleşmelerin dağılışını etkileyen başlıca faktörler
İklim,
Yer şekilleri
Su kaynakları
Bitki örtüsü
Sanayi
Ulaşım
Toprak
Doğal afetler
Yerleşmeler 2ye ayrılır
A. KIRSAL YERLEŞME
Temel geçim kaynakları tarım ve hayvancılık olan, nüfusları 10.000nin altında olan yerleşmelere kırsal yerleşme denir.
Kırsal yerleşmeler toplu ve dağınık yerleşmeler şeklinde ayrılmaktadır. Toplu ve dağınık şeklinde ayrılmasında yer şekilleri ve su kaynakları etkili olmuştur. Dağlık ve engebeli alanlarda su kaynakları sorunu yoksa dağınık yerleşme, Doğu Karadeniz evleri; sade yer şekilleri ve kurak bir iklim ortamında ise toplu yerleşmeler görülmektedir. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri gibi. Ayrıca kıyı, yol, vadi boyunca uzanan linear, çizgisel yerleşmelerde vardır.
Türkiyede Konut Malzemeleri
Kırsal meskenlerde kullanılan yapı malzemelerinde
1.İklim
2.Anakayanın cinsi
3.Bitki örtüsü
4.Ekonomik düzey etkili olmuştur.
KPSS 2004
Türkiyede konutlarda yapı malzemesi olarak kullanılan malzemeler konutların bulunduğu yerin iklim, bitki örtüsü ve jeolojik yapısına bağlı olarak değişir.
Buna göre Ürgüp, Avanos ve Nevşehir çevresindeki konutların yapı malzemesi olarak aşağıdakilerden hangisinin en çok kullanılması beklenir?
A)Kalker
B)Kumtaşı
C)Volkan tüfü
D)Jips
E)Granit
ÇÖZÜM: Doğru seçenek Cdir. Çünkü doğal çevrede ne tür malzeme varsa evlerin yapı malzemesi olarak kullanılmaktadır. Bahsedilen çevrelerde volkan tüfü çok yaygın olduğundan yapı malzemesi tüf olacaktır.
KPSS 2006
Türkiyede kırsal nüfus oranı azalırken kentsel nüfus oranının artmasında aşağıdakilerden hangisi etkili değildir?
A)Tarımda makineleşmenin hızlanması
B)Tarım gelirlerinin artması
C)Kentlerde iş olanaklarının fazla olması
D)Kentlerde eğitim ve sağlık kuruluşlarının fazla olması
E)Arazinin miras yoluyla parçalanması
ÇÖZÜM: Doğru seçenek Bdir. Herhangi bir yerde kırsal nüfus azalıyorsa tarımla uğraşan nüfus da azalacağından tarım gelirleri de azalacaktır.
1-Köy
Kırsal yerleşmelerde en büyük yerleşim birimidir. Yönetim birimleri: Muhtar, İhtiyar Meclisi ve Köy Derneğidir. Okul, cami, otlak, yayla gibi ortak kullanım alanları, temel geçim kaynakları tarım ve hayvancılık olan idari birimdir.
2-Köyaltı Yerleşmeleri
Mezra: Tarım ve hayvancılığın bir arada yapıldığı ve özellikle tahıl ve sebze yetiştiriciliğinin yapıldığı geçici yerleşmelerdir. İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde yaygındır. Daimi yerleşmedir.
Yayla: İlkbahardan yaz sonlarına kadar köylülerin hayvanlarını otlatmak için çıktıkları alanlardır. Özellikle Toroslar ve Karadenizde yapılan faaliyettir.
Kom: Hayvan yetiştirmek amacıyla oluşturulmuş ev ve eklentileridir. Doğu Anadolu bölgesinde yaygındır. Erzurum, Erzincan çevrelerinde yaygındır.
Ağıl: Koyun ve keçi sürülerinin gecelemesi için oluşturulmuş üstü açık barınaklardır. İç ve Güneydoğu Anadoluda yaygındır.
Oba: Hayvancılıkla uğraşan aile ve çobanların kurduğu geçici yerleşmelerdir. Doğu, Güneydoğu Anadoluda yaygındır.
Divan: Bir köyü oluşturan, birbirinden uzakta kurulmuş mahallelerdir. Farklı mahaller bir muhtar tarafından yönetilir. Batı Karadenizde yaygındır. Sinop, Bolu gibi illerde görülür. Daimi yerleşmedir.
Çiftlik: Birkaç ev ve eklentilerinden oluşmuş daimi yerleşmelerdir. Ege, Akdeniz ve İç Anadoluda yaygındır. Daimi yerleşmedir.
Dam: Daha çok hayvan yetiştirilen geçici yerleşmelerdir.
Ayrıca dalyan, mahalle( daimi yerleşmedir) ve bağ evleri de bu gruba dâhil edebiliriz.
B-KENTSEL YERLEŞME
Nüfusu 10.000 den fazla olan yerleşim birimleridir. İş kollarının çeşitlendiği alanlardır. Sanayi, ticaret, eğitim ve yönetim alanlarında çalışan insanların yaşadığı büyük yerleşim birimleridir.
Şehirlerin Sınıflandırılması
Şehirlerin Nüfuslarına göre Sınıflandırılması
Küçük Şehirler: 10.000 ile 25.000 arası nüfusa sahip olanlar
Orta Büyüklükteki Şehirler: 25.000 ile 100.000 arası nüfusa sahip olanlar
Büyük Şehirler: 100.000 ile 1000.000 arası nüfusa sahip olanlar
Metropol Şehirler: 1000.000dan daha fazla nüfusa sahip olanlar.
Şehirler Fonksiyonlarına Göre Sınıflandırılması
Tarım şehirleri
Temel geçim kaynakları tarım ve hayvancılıktır. Adana, Trabzon, Rize, Bursa, Akhisar, Aydın, Malatya, Niğde, Salihli, Alaşehir, Ödemiş, Muş, İnegöl, Lüleburgaz, Aksaray, Bafra, Çarşamba, Giresun, Düzce, Niksar Konya, Karaman, Akşehir, Nevşehir
KPSS 2008
Aşağıdakilerden hangisi Türkiyede Köyaltı yerleşmelerinin özelliklerinden biri değildir?
A) Ekonomik etkinliklerinin tarım ve hayvancılığa dayalı olması
B) Dağınık tip yerleşmelerin yaygın olması
C) Su kaynaklarına yakın olması
D) Genellikle küçük ve az tuzlu olması
E) Kent merkezlerine yakın olması
ÇÖZÜM: doğru seçenek E dir. Köyaltı yerleşmeleri olarak sayılan kom, divan, ağıl, mezra, yayla vs. kentlere uzak kurulurlar. Diğer faktörler köy altı yerleşmelerinde görülen özelliklerdir.
Ticaret Şehirleri
Ticaretin geliştiği kentlerdir. İstanbul, İzmir, Bursa, Adana, Mersin, Gaziantep, Ankara, Konya, Bursa, Kayseri, Eskişehir gibi.
Sanayi Şehirleri
Sanayi fonksiyonları ön plandadır. İstanbul, İzmit, Eskişehir, Adapazarı, Bursa, Samsun, İzmir, Adana, Karabük, Ereğli, Kırıkkale, Seydişehir, İskenderun gibi.
Liman Şehirleri
Önemli liman kentleri; İstanbul, İzmir, Mersin, Zonguldak, Samsun, Trabzon, Antalya, İskenderun ve bazı ilçe limanları.
Turizm Şehirleri
İstanbul, Çeşme, Antalya, Bodrum, Manavgat, Marmaris, Fethiye, Kuşadası, Çeşme, Alanya, Denizli, Bursa, Nevşehir (Ürgüp-Göreme) gibi.
İdari Şehirler
Ankara (başkent)
Üniversite Şehirleri
İstanbul, İzmir, Ankara, Eskişehir, Adana başta olmak üzere bazı yerleşim merkezlerimizin gelişmesinde o merkezlerde bulunan üniversiteler etkili olmuştur.
Askeri Şehirler
Konya, Sarıkamış, Gölcük, Çorlu, Lüleburgaz, Diyarbakır, Malatya, Kırkağaç, Manisa gibi şehirlerdir.
Ayrıca, dini, ulaşım, teknoloji kentleri de bulunmaktadır. Dini: (Konya, Şanlıurfa), ulaşım (İstanbul, Kayseri, Malatya gibi) ve teknoloji ( İstanbul gibi).
Fonksiyonlarına göre şehirlerimizin bazıları bir fonksiyonu barındırırken, bazıları birden fonksiyona sahip olabilmektedir. İstanbul hem sanayi, hem ticaret hem de turizm kenti olarak bilinmektedir.
