Aerodinamik Kuvvetler

[turkmmo]

Metin2 EP, Valorant VP dahil tüm oyun ürünlerini en uygun fiyatlarla bulabilir, Item ve Karakterlerinizi hızlıca satabilirsiniz. HEMEN TIKLA!

AERODÄ°NAMÄ°K KUVVETLER

Taşıtın hareketi sırasında, hava hareketine bağlı olarak gelişen aerodinamik kuvvetler, taşıtın performansını etkilemektedir. Hava akışı, taşıtın hızına ve ortamın rüzgâr hızına bağlımlıdır.Taşıtın hızı, sayısal değer ve yön bakımından sürekli olarak deyişmektedir.Rüzgarın hızı ise bölgesel topografya ve atmosferik koşullara bağımlı olarak değişmektedir. Tüm taşıt yüzeyine dağılmış olan basınçların bileşkesi olan aerodinamik kuvvet, basınç merkezi adı verilen bir noktaya etki etmekte, taşıtın kullanım ve yönlendirme karakteristiklerini olumlu veya olumsuz biçimde etkileyen koşullar yaratmaktadır. Aerodinamik kuvvet;taşıt kararlılığı bakımından dikkate alınması gereken önemli bir kuvvettir.
Bileşke aerodinamik kuvvetin, taşıtın ileriye doğru hareketine karşı olan bileşenine.”aerodinamik direnci” denilmektedir. Aerodinamik kuvvetin diğer önemli iki bileşeni ise, aerodinamik kaldırma (lift)ve yanal kuvvetlerdir. Aerodinamik kaldırma kuvveti, lastiklerle zemin arasındaki tutunma tutunma kuvvetini azaltarak, taşıtın yönlendirme ve tahrik karakteristiklerini; aerodinamik yanal kuvvet ise, taşıt kararlılıgını etkilemektedir.Şekil1’de aerodinamik kuvvet ve temel bileşenleri görülmektedir.

AERODİNAMİK DİRENÇ

Sabit hızlı bir akışkan bir gövde etrafında aktığından, iki bileşenden oluşan bir direnç kuvveti oluşur. Bu bileşenler, yüzeyin yapışkanlık etkisine bağımlı yüzey sürtünme direnci ve gövdeye etki eden ana akış (taşıtın boşaldığı hacmin gerisinde kalan uyartım akımı ‘wake’ dahil) basınç dağılımının sonucu olarak meydana gelen basınç direncdir.Akış doğrultusunda basıncın artığı kısımlarda veya yüzeyin doğrultusunda keskin değişmeler olduğunda, akış hatlarında ayrılma meydana gelir. Şekil 2 Yüzeyden uzaktaki hız


Gradientleri sıfır olduğunda ters akış olur. Ayrılma basıncın artmasını önler ve bu basınç direncine ters bir etki yapar. Yüzeye en yakın olan ters akış, sadece yüzey direncini çok az miktarda olmak üzere azaltır. Ayrılan akışın tekrar gövdeye yapışmasını, devamındaki yüzey geometrisine bağımlıdır.Ters akış, geniş düzensiz girdaplar oluşturarak, ana ana akışkan enerji kaybına sebeb olmaktadır. Ayrılmanın olmadığı streamline gövdenin aerodinamik direnc katsayısı 0,15 kadardır.Herhangi bir ayrılma, direnci önemli ölçüde artırdığından, yüksek yüzey sürtünmesinin olduğu durumlarda bile mümkün olduğunca azaltılmalıdır.Sınır tabakadaki türbülans, yüzey sürtünmesini artırır, fakat yüzeye yakın olan akışkanın momentumunun yüksek olması, ayrılmanın oluşumunu geçiktirir ve direncte bir miktar azalmaya neden olabilir.
Basınç merkezi adı verilen bir noktaya etki eden aerodinamik kuvvet, genelikle şu genel eşitlikle ifade edilir.
Ra =0,5 p C A v²

p = havanın yoğunluğu kg / m³,
C =aerodinamik katsayısı,
A =karakteristik iz düşüm alanı m²,
V =taşıtın hızı, m / s dir.

Basınç merkezi,bileşke aerodinamik kuvvetin etki ettigi noktalardır ve ağırlık merkezinin aksine –ki o da yükün etkisindedir-, sabit değildir ve hava akışına bağımlıdır. Yüksek hızlarda, öne doğru kayma eğilimindedir.
Taşıtın biçimi ile ilgili olan aerodinamik katsayısı; rüzgârın geliş açısı; iç direnç olarak da adlandırılan soğutucu hava akışı, taşıtın havalandırılırması (özellikle pencereler açık iken), zemin, üst bagaj vb ninde etkisi altındadır. Rüzgarın geliş açısının aerodinamik direnç katsayısına etkisi şekil 3 de görülmektedir. Aerodinamik katsayısı aynı zamanda, reynold sayısının da bir miktar etkisi altındadır, şekil 4 bilindiği gibi reynold sayısı;

Re=pvd
u

burada; p: yoğunluk, kg / m³
v : hız,m /s
d : karakteristik boyu,m,
u : dinamik vizkosite. kg /ms


Taşıtı etkileyen aerodinamik direnç, esas olarak şu üç elemanlardan oluşmaktadır:
1:Taşıtın arka kısmın boşaltıgı bölgede meydana gelen türbilansın oluşturduğu direnç, özellikle arka kısım olmak üzere, taşıt gövdesinin biçimine bağımlıdır. Aerodinamik en önemli bileşeni budur ve toplam aerodinamik direncin, %80’i kadardır.
2:Taşıtın dış yüzeylerinden akan havanın neden olduğu yüzey sürtünmesi. Normal durumdaki bir otomobilde bu bileşen, toplam aerodinamik direncin, %10’ u kadardır.
3:Soğutma ve havalandırma amacıyla taşıtın radyatör sisteminde veya iç kısımlarından geçen havaya bağlı olarak oluşan iç direnç. Bu birlite, toplam direncin %10’ u kadardır.
Hesaplamaları basitleştirmek amacıyla, bu kuvvetlerin tümü tek bir kuvvete indirgenir ve aerodinamik direnç olarak adlandırlır.Toplam aerodinamik kuvvetin, taşıtın hareketi doğrultusundaki bileşeni olan aerodinamik direnç;
Rax =0,5 p Cx A (V +,- Vo)²
Eşitliği ile hesaplana bilir. Burada ;

Cx:aerodinamik direnç katsayısı.
A:taşıtın ön iz düşüm alanı, m²,
V:taşıtın hızı m / s,
Vo:hareket doğrultusundaki rüzgar hızı, m / s (harekete karşı ise pozitif)dir.

Hızlar km / h yazılmak istendiğinde ise;

Rax=0,0386 p Cx A (V +,- Vo)²

Eşitliği kullanılabilir.

Havanın yoğunluğu (p) nun belirlenmesinde kullanılan atmosferik koşullar genellikle;
Baromik basınç =98...101kPa,
Atmosferik basınç =15...25 santigrat derece arasındadır.


AERODİNAMİK DİRENÇ KASYISI VE ÖN İZ DÜŞÜM ALANI

Aerodinamik dirençi etkileyen ve belirli oranlarda taşıtın imaltçısı tarafından konturol edilen faktörler,
aerodinamik direnç katsayısı ve taşıtın ön iz düşüm alanıdır.Çizelge 1’de, çeşitli tiplerdeki taşıtların aerodinamik direnç katsayıları verilmiştir.Aerodinamik direnç katsayısı (Cx), tam veya küçültülmüş ölçekli taşıt modelleriyle,şekil 5’de bir örneği verilen rüzgar tünellerinde veya yol deneyi yavaşlam metodu ile belirlenmektedir.Yol deneyi yavaşlama metodu ile belirlenmektedir.Yol deneyi yavaşlama metodunda taşıt, rüzgarsız bir havada ve düz yolda, belirli bir hızla giderken, vites boşa alınarak serbest bırakılmakta ve ölçümeler yapılmaktadır.


Taşıt Cx katsayısı
Açık spor 0,5-0,7
Pikap 0,5-0,6
Arkası uzun 0,4-0,55
Farlar, arka tekerler, yedek lastik gövde içinde,
Kama biçimli gövde 0,3-0,4
En avantajlı aerodinamik biçim 0,15-0,20
Otobüs 0,6-0,7
Kamyon, treyler 0,8-1,5
Motosiklet 0,6-0,7

Çizelge 1 Bazı taşıtların aerodinamik katsayıları






Çizelge 2’de 1450 kg ağırlığında ve 2,5 m² ön iz düşüm alanına sahip bir taşıtla yapılan ölçümeler ve hesaplamaların sonuçları belirlenmiştir. çizelge 3’de ise, bazı tasarım değişikliklerinin Cx e etkisini göstermektedir. Çizelgedeki (-) işaretli sayılar iyileşmeyi, (+) işaretli sayılar ise kötüleşmeyi ifade etmektedir. Çizelge 4’te, bazı otomobillerin Cx katsayıları ve ön izdüşüm alanları verilmiştir.


1. deneme 2. deneme
İlk hız (km/h)
Son hız(km/h)
İki hız arası süre(s) Va1=60
Vb1=55
t2=4 Va2=15
Vb2=10
t2=7,5
Ortalama hız(km/h) V1=57,5 V2=12,5
Ortalama yavaşlama ivmesi
(km/h.s) a1=Va1-Vb1 =1,25
t1 A2 =Va2-Vb2 =0,67
t2
Aerodinamik katsayı
Cx = 6m(a1-a2) =0,58
A(V1²-V2²)

Yuvarlanma direnci
Fro=28,2(a2v1²-a1v2²) =0,018
10(V1²- V2²)



Çizelge 2 yol deneyi ile aerodinamik katsayısı ve yuvarlanma direnci


Taşıt Cx A(m²) CxA
Audi 100 0,30 2,05 0,615
Porsche 035 1,82 0,637
Mercedes190E/23-16 0,32 1,92 0,614
Renault 25 TS 0,35 1,75 0,613
Ford Sierra 1,6 0,36 1,96 0,706
Fiat 126 0,47 1,51 0,710
Peugeot 205 GT 0,39 1,75 0,683

Çizelge 4 bazı otomobillerin Cx katsayıları ve ön iz düşüm alanları


AERODÄ°NAMÄ°K KALDIRMA (LIFT)

Sınır katman dışındaki akışı tanımlamak üzere kullanılan potansiyel akış teorisine göre, taşıtın üst ve alt kısımları arasındaki basınç farkı, taşıtın etrafında hava sirkülâsyonuna ve kaldırma kuvveti oluşmasına sebeb olur.
Sirkilasyanun varlığı, akış hatlarının bükülmesine ve taşıtın arkasında şekil 6’da görülene benzer girdapların oluşmasına sebeb olur.







Enerjinin korunumu genel kanuna göre; herhangi bir akışın her noktasındaki, statik ve dinamik basınçların toplamı sabittir.

Pa+Pd=Pt

Ve dinamik basınç;

Pd= pv²
2

dir.burada;

p:havanın yoğunluğu kg/m³
v:havanın hızı m/s dir.
Bu eşitlik, ‘bernouilli teoremi’ olarak da adlandırılır havanın akış hızı artıkça, dinamik basınç karesi ile orantılı olarak yükselmektedir.Toplam basınç değişmediğine göre; dinamik basıncın yüksek olduğu bölerlerde, statik basınç azalmaktadır, şekil 7’de bu durumda, hava hızını daha düşük olduğu taşıtın alt yüzeyine etkiyen statik basınçtan daha fazla olacak ve fazla basınç taşıtı yukarıya doğru kaldırmaya çalışaçaktır.Aerodinamik kaldırma (lift), lastikle zemin zemin arasındaki normal yükün azalmasına sebeb olmaktadır. Temas basıncının azalması, taşıtın performans karakteristikleri ile yön kontürolü ve kararlılığını olumsuz biçimde etkilemektedir. Tipik bir otomobille, durgun havada ve 160 km/h hızda yapılan denemeler sonucunda, ön dingildeki pozitif kaldırma kuvvetinin, 110 N a kadar ulaştığı tespit edilmiştir. Bu değer, ön dingil yükünün %20....25’i kadardır. Aerodinamik kaldırmanın arka dingiline etkisi ise, 665 N kadar oluşmuştur.





AERODÄ°NAMÄ°K YANAL KUVVET

Hava akışı taşıtın düşey simetri düzlemine paralel ise, bu düzleme etkiyen bileşke hava kuvveti, bilinen iki bileşen olan aerodinamik direnç ve aerodinamik kaldırma kuvvetine ayrılabilir. Ancak; hava akışı taşıtın düşey simetri düzlemine herhangi bir açıda ise, akış hattı simetriktir ve yanal bir kuvvet oluşur. Yanal kuvvete neden olan iki etkenden birisi, taşıtın dönüşlerde doğrultu değiştirmesi, diğeri de taşıta doğru herhanği bir açıda esen rüzğardır.Bileşke aerodinamik kuvvet bu durumda aerodinamik direnç, aerodinamik kaldırma ve yanal kuvvet olmak üzere üç bileşene ayrılarak değelendirilir, yanal kuvvet; 110 km/h hızla seyreden bir otomobilde, 1100 N a; 290 km/h hızla seyreden bir yarış otomobilinde ise 4400 N’a kadar ulaşabilmektedir.
Yanal kuvvetin belirlenmesi de, diğer aerodinamik kuvvetler gibidir
:
Ray =0,5 p Cy A Vo² burada;

Cy:boyutsuz yanal kuvvet sayısı,
A:ön iz düşüm alanı m²,
Vo:taşıta göre bağıl rüzgâr hızı, m/s’dir.

Şekil 9’da Cy nin, taşıt boyutlarını ve sapma açısına bağımlı deyişimi görülmektedir. Yanal kuvvet katsayısı için yaklaşık bir eşitlik;

Cy = Yanal alan B(0,005+0,0019)
Ön izdüşüm alanı

Şeklinde verilmektedir.

B: sapma açısı,
Nf:yanal kuvvet oranlama katsayısıdır.

Şekil 10’da yanal kuvvet sayısı merkezi adı verilen bir nokta bulunmaktadır. Bu nokta, ön ve arka lastiklerin yanal kuvvet katsayılarının etki merkezidir. Tüm hızlardaki kararlı seyir hallerinde, yanal kuvvet katsayısı merkezi, ağırlık merkezinin arkasında olmalıdır.Yanal kuvvet katsayısı merkezi de, basınç merkezi gibi, sabit değildir ve her iki dingilin yük yük transfer karakteristikleri ile döndürülen dingilin tahrikinin etkisi altındadır. Basınç merkezinin yanal kuvvet katsayısı merkezinin arkasında kalması durumunda, taşıt daha karalı olaçaktır.Eğer basınç merkezi, ağırlık merkezinin önünde kalırsa, dinamik karasızlık oluşarak, ön dingilde daha büyük kayma açısının gerekli olması nedeniyle ‘dışa sapmaya’ (sürüş rotasından uzaklaşma eğilimi); basınç merkezi arkada kaldığında ise ’içe sapmaya’ (rotaya dönüş eğilimi) nede olacaktır, şekil 11’de taşıtın basınç merkezi, her zaman aerodinamik yana kuvvetten uzak yöne doğru kaymaktadır. Yana kuvvet etkidiğinde dışa sapan bir taşıt,rüzgâr kesildiğinde orijinal yörüngesinden daha da uzaklaşırken; içe sapan taşıt geriye düzelerek kendi orijinal yörüngesine geçer.
Yanal kuvvet, düşey lastik kuvveti ile karşılaştırıldığında, oldukça küçüktür.Küçük yanal kuvvetlerin etki ettiği durumlarda, düşey lastik kuvvetiyle yanal kuvvetler arasındaki ilişki; doğrusal olamadığından, pek önemli değildir ve serbest süspansiyonla karşılanmaktadır.
Yanal kuvvetin etki ettiği noktada, genelikle ağırlık merkeziyle çakışmaz ve taşıtın biçimine bağımlı olarak, taşıtın merkezinin biraz önlerinde bulunur........basınç merkezi daha da önde bulunan daha da kısa taşıtlar, dışa sapma eğilimidir ve kontrolleri daha da zordur. Aerodinamik yanal kuvvete karşı doğrultu kararlılığını geliştirmek için, basınç merkezi taşıtın ağırlık merkezi yakınında olmalıdır.
Basınç merkezi, arkaya monte edilen kararlılık kanatçıklarıyla (spoiler) arkaya, ağırlık merkezi yakınlarında kaydırılabilir.Ançak, pratikte , yarış otoları ve özel tasarımlar dışında bu yöntem pek uyğulanmamamktadır.




AERODÄ°NAMÄ°K MOMENTLER

Taşıtın basınç merkezine etki eden aerodinamik kuvvet, bu noktaya göre her hangi bir moment oluşturmaz.Ançak, taşıtın kütle hareket ve kütle atalet kuvvetlerinin etki ettiği ağırlık merkezleriyle basınç merkezinin nadiren bir noktada çalışmaları nedeniyle, aerodinamik kuvvet, ağırlık merkezine göre bir moment meydana getirir. Bu moment ;aerodinamik kuvvet ile basınç merkezi (p) ve ağırlık merkezi (g) arasındaki mesafenin çarpımına eşittir. Kuvvet konusundakine benzer olarak aerodinamik moment de, vardır.
Bunlar ;
1)X eksenine göre moment, devrilme momenti, Mx
2)Y eksenine göre moment,şahlanma momenti,My,
3)Z eksenine göre moment, sapma momenti, Mz dir.

AERODÄ°NAMÄ°K DEVRÄ°LME MOMENTÄ°

Aerodinamik devrilme momenti, yanal kuvvet (Ray) tarafından üretilmektedir.Bu momentin etkisi;taşıt rüzgarsız dönüş yaparken veya yanal rüzgârın estiği ortamda seyrederken ortaya çıkarak, taşıtın kararlılığını ve tutunma karakteristiklerini etkiler. Devrilme momenti, santrifüj kuvvete ek bir kuvvet olduğundan, özellikle dönüşlerde önemlidir. Devrilme momenti;
Mx =Ray . z
eşitliği ile hesaplanabilir. Burada;
z:ağırlık merkezi ile basınç merkezi arasındaki düşey mesafe, m dir.

AERODİNAMİK ŞAHLANMA MOMENTİ

Ağırlık merkezi etrafındaki şahlanma momenti; süspansiyon reaksiyonları ve taşıt-zemin ilişkileri dikkate alındığında önemlidir. Şahlanma momenti, şekil 11’de görüldüğü gibi aerodinamik direnç ve aerodinamik kaldırma kuvvetleri tarafından üretilmektedir.

Şahlanma momenti;

My=Rax.Z + Raz .X
Veya
My=0,5 p Cmy A V²
Eşitlikleriyle hesaplanabilir.Burada;
Z:ağırlık merkeziyle basınç merkezi arasındaki düşey mesafe m,
X:ağırlık merkeziyle basınç merkezi arasındaki uzunlamasına mesafe m,
Cmy:şahlanma momenti katsayısı (Cmy=yaklaşık olarak 0,05-0,20),
A:ön izdüşüm alanı,m²m
L:karakteristik taşıt uzunluğu (dingiller arası mesafe) m, dir.

AERODÄ°NAMÄ°K SAPMA MOMENTÄ°

Aerodinamik sapma momenti, aerodinamik yanal kuvvet tarafından oluşturulan bir momentir.Sapma momenti;
Mz=Ray.X
Eşitliği ile hesaplana bilir.
Sapma momenti, taşıt kararlılığı ve açısından önemlidir.