Sitemize reklam vermek için [email protected] adresine mail atabilirsiniz
For Advertising Contact [email protected]


Nem Ve Yai CORAF

turkmmo

Level 1
Üye
Katılım
17 Eyl 2008
Konular
111
Mesajlar
0
Reaksiyon Skoru
203
Online Süresi
0
Başarım Puanı
530
Madalyalar
0
MmoLira
2
DevLira
0
En İyi Cevap Puanı
0
Takipçiler
125
Nemlilik

Nem

Yeryüzündeki su kütlelerinden buharlaşan su, atmosferin nemlenmesine yol açar. Atmosferdeki su buharına hava nemliliği de denir. Önemli bir sıcaklık etmeni olan atmosferdeki su buharının miktarı, yere ve zamana göre değişir.

Atmosferde nemliliğin dağılışını etkileyen etmenler.

1) Buharlaşma: Atmosferdeki nemin kaynağı yeryüzündeki su kütleleridir. Sıcaklık arttıkça, havadaki nem açığı arttıkça, su yüzeyi genişledikçe, rüzgar estikçe, basınç azaldıkça, buharlaşma artar.

2) Sıcaklık: Sıcaklığın yüksek olduğu yerlerde havanın nem alma kapasitesi de yüksek olduğu için buharlaşma artar, düşük olduğu yerlerde ise buharlaşma azalır.

3) Yükseklik: Ağır bir gaz olan su buharı, yerçekiminin etkisiyle fazla yükselemez. Yoğunlaşma sonucu yağış tekrar yeryüzüne düşer. Yükseldikçe hava soğuyacağından havanın su buharı taşıma kapasitesi dolayısıyla buharlaşma azalır.

4) Basınç: Yüksek basınç alanlarında alçalıcı hava hareketi buharlaşmayı engeller. Çünkü alçalan havanın yoğunluğunun artması su buharının yükselmesini önler. Alçak basınç alanlarında ise yükselen havanın yoğunluğu daha az olacağı için buharlaşma daha kolaydır.


Mutlak Nem (Varolan Nem)

1 m3 havanın içindeki su buharının gram olarak ağırlığına mutlak nem denir. Mutlak nem, sıcaklığa bağlı olarak, Ekvator’dan kutuplara doğru, denizlerden karalara doğru ve yükseklere çıkıldıkça azalır.

Maksimum Nem (Doyma Miktarı)

1 m3 havanın belli bir sıcaklıkta taşıyabileceği nemin gram olarak ağırlığıdır. Hava kütleleri ısındıkça genleşip hacimleri artar. Bu nedenle nem alma ve taşıma kapasiteleri de artar. Eğer hava taşıyabileceği kadar nem alırsa doyma noktasına ulaşır ve doymuş hava adını alır.

Örneğin: 20 °C sıcaklığa sahip bir hava kütlesinin taşıyabileceği nem miktarı 17,32 gr/m3’tür. Bu hava kütlesinin sıcaklığı 30 °C’ye yükseldiğinde havanın hacmi genişleyeceği için taşıyabileceği nem miktarı da artar ve doyma noktası 30,4 gr/m3’e yükselir. Bu nedenle hava kütlesinin doyması için aradaki fark (13.08 gr) kadar nem yüklenmesi gerekir.

UYARI : Hava kütleleri, genellikle doyma noktasının üzerinde nem taşıyamaz.




Bağıl Nem

Hava her zaman taşıyabileceği kadar nem yüklenmez. Genellikle havadaki su buharı miktarıyla doyma miktarı arasında bir fark bulunur. Bu farka doyma açığı (nem açığı) denir.

Belli sıcaklıkta 1m3 havanın neme doyma oranına ise bağıl nem denir.

Bağıl Nem = Mutlak Nem (Varolan Nem) x 100
Maksimum Nem (Doyma Miktarı)

Formülü ile hesaplanır.

Bağıl Nemi Artıran Etkenler

Bağıl nem, mutlak nemin artması ya da hava sıcaklığının azalması nedeniyle artar.

1) Mutlak Nemin Artması: Mutlak nem bakımından fakir, diğer bir deyişle doyma açığı bulunan bir hava kütlesi denizler üzerinden geçerken buharlaşma yolu ile ya da mutlak nemi kendisinden daha çok (doyma noktasına yakın) olan bir hava kütlesi ile karşılaştığında karışma yolu ile mutlak nem bakımından zengin hale gelir. Hava kütlesinin sıcaklığı değişmeden nem kazandığı için bağıl nemi de artar.

2) Hava Sıcaklığının Azalması: Hava kütlesi kendisinden daha soğuk bir hava ile karşılaştığında ya da soğuk bir zemin üzerinden geçtiğinde sıcaklığı düşer. Böylece nem miktarı değişmeden sıcaklığı düşen hava kütlesinin bağıl nemi artar.

Mutlak Nem, Maksimum Nem ve Bağıl Nem İlişkisi

Bir yerdeki yağış oluşumu mutlak nem (varolan nem) ile maksimum nem (doyma noktası) arasındaki ilişkiye bağlıdır. Yağış oluşumu için havanın nem yüklenerek doyma noktasına ulaşması ve bağıl neminin % 100 olması gerekir.

MUTLAK, MAKSİMUM VE BAĞIL NEM İLİŞKİSİ

Mutlak Nem (Varolan Nem) = Maksimum Nem (Doyma Miktarı)  Bağıl Nem = %100 Hava neme doymuştur.

Mutlak Nem (Varolan Nem) > Maksimum Nem (Doyma Miktarı)  Bağıl Nem > %100 Havada nem fazlası bulunur. Bu fazlalık yoğunlaşarak yağış biçiminde yeryüzüne döner.

Mutlak Nem (Varolan Nem) < Maksimum Nem (Doyma Miktar&#305;)  Ba&#287;&#305;l Nem < %100 Havada doyma aç&#305;&#287;&#305; yani nem aç&#305;&#287;&#305; bulunur. Nem aç&#305;&#287;&#305;n&#305;n kapanmas&#305; için hava s&#305;cakl&#305;&#287;&#305;n&#305;n azalmas&#305; ya da havan&#305;n nem yüklenmesi gerekir.

UYARI: So&#287;uk bölgelerde havan&#305;n doyma miktar&#305; dü&#351;ük oldu&#287;u için bu bölgelerde ba&#287;&#305;l nem yüksektir. Çöl bölgelerinde ise havan&#305;n doyma miktar&#305; yüksek oldu&#287;u için, hava kütlesi so&#287;uk bölgelerden daha çok mutlak nem içerse bile ba&#287;&#305;l nem miktar&#305; dü&#351;üktür.



Yo&#287;unla&#351;ma

Atmosferdeki su buhar&#305;n&#305;n gaz halden s&#305;v&#305; ya da kat&#305; hale geçmesine yo&#287;unla&#351;ma denir. Yo&#287;unla&#351;man&#305;n temel nedeni s&#305;cakl&#305;&#287;&#305;n dü&#351;mesidir.

Yo&#287;unla&#351;ma Çe&#351;itleri

1) Havan&#305;n Alttan So&#287;umas&#305;na Ba&#287;l&#305; Yo&#287;unla&#351;ma: Bu tip yo&#287;unla&#351;ma ile sis olu&#351;ur. Yatay ya da yataya yak&#305;n hareket eden &#305;l&#305;k ve nemli bir hava kütlesinin kendisinden daha so&#287;uk bir zemin üzerinden geçi&#351;i s&#305;ras&#305;nda içindeki su buhar&#305;n&#305;n su zerrecikleri &#351;eklinde yo&#287;unla&#351;mas&#305;na sis denir.

a) Hava Kütlesi Sisi: Genellikle hava hareketlerinin yatay yönde ve yava&#351; oldu&#287;u yerlerdeki &#305;s&#305; kayb&#305; sonucu olu&#351;an sislerdir.

b) Kara Sisi (Radyasyon Sisi): Kara sisleri s&#305;cakl&#305;k terselmesinin görüldü&#287;ü yerlerde ve dönemlerde kara içlerinde olu&#351;ur.

S&#305;cakl&#305;k Terselmesi: Baz&#305; dönemlerde yerin a&#351;&#305;r&#305; enerji kaybetmesi, da&#287;lardan çukur alanlara so&#287;uk havan&#305;n inmesi, s&#305;cak havan&#305;n üstüne so&#287;uk havan&#305;n gelmesi ya da alçalan havan&#305;n alt bölümlerinin so&#287;umas&#305; gibi nedenlerle hava tabakas&#305;n&#305;n s&#305;cakl&#305;&#287;&#305; yerden yükseldikçe düzenli olarak azalmaz. Belirli bir yükseltiye kadar artan s&#305;cakl&#305;k sonra yeniden düzenli olarak azalmaya ba&#351;lar. Bu olaya s&#305;cakl&#305;k terselmesi denir.

c) K&#305;y&#305; ve Deniz Sisi (Adveksiyon Sisi): Yatay hava hareketleri sonucunda &#305;l&#305;k ve nemli hava kütlesinin kendinden daha so&#287;uk zemin üzerinden geçti&#287;i k&#305;y&#305;larda ve deniz üzerinde olu&#351;an sislerdir. Örne&#287;in &#304;ngiltere’de bat&#305; rüzgarlar&#305;n&#305;n ve Gulfstream s&#305;cak su ak&#305;nt&#305;s&#305;n&#305;n etkisi ile bu tip sisler y&#305;l boyunca görülür.

d) Yer &#351;ekli Sisi (Orografik Sis): Yamaç e&#287;imi az olan yerlerde &#305;l&#305;k ve nemli hava kütlesinin yamaç boyunca yükselmesi ve bunun sonucunda içindeki su buhar&#305;n&#305;n so&#287;uyarak yo&#287;unla&#351;mas&#305; ile olu&#351;an sislerdir.

e) Cephe Sisi: S&#305;cakl&#305;k ve nem bak&#305;m&#305;ndan farkl&#305; hava kütlelerinin kar&#351;&#305;la&#351;ma bölgelerinde, s&#305;cak hava so&#287;uk hava üzerinde yükselir. Yükselen s&#305;cak havada olan yo&#287;unla&#351;malar sonucunda so&#287;uk hava içine su buhar&#305; kat&#305;l&#305;r. Nem miktar&#305; artan so&#287;uk havan&#305;n yo&#287;unla&#351;mas&#305;yla sis ya da bulut olu&#351;ur.

UYARI: Sis yo&#287;unlu&#287;u havan&#305;n nem ta&#351;&#305;ma kapasitesine ba&#287;l&#305; oldu&#287;undan, gece daha fazlad&#305;r.

2) Yükselen Havan&#305;n So&#287;umas&#305;na Ba&#287;l&#305; Yo&#287;unla&#351;ma: Bu tip yo&#287;unla&#351;ma ile bulut olu&#351;ur. Bir hava kütlesinin dikey yönlü hareketi s&#305;ras&#305;nda, yerden yükseldikçe içindeki su buhar&#305;n&#305;n su zerrecikleri &#351;eklinde yo&#287;unla&#351;mas&#305;na bulut denir. Bulutlar&#305;n güne&#351; &#305;&#351;&#305;nlar&#305;n&#305; engelleyici etkisi ile yeryüzünün a&#351;&#305;r&#305; &#305;s&#305;n&#305;p so&#287;umas&#305; önlenir.





Bulutluluk Oran&#305;

Gökyüzünün bulutlarla kapl&#305; olma oran&#305;d&#305;r. Bulutluluk nefometre ile ölçülür. Bulutluluk oran&#305;n&#305;n yüksek oldu&#287;u (her mevsim bol ya&#287;&#305;&#351; alan) yerlerde güne&#351;li gün say&#305;s&#305; azd&#305;r. Örne&#287;in &#304;ngiltere’de, bat&#305; rüzgarlar&#305;n&#305;n ve s&#305;cak su ak&#305;nt&#305;lar&#305;n&#305;n etkisiyle hemen her mevsim ya&#287;&#305;&#351;l&#305; ve güne&#351;li gün say&#305;s&#305; azd&#305;r.

UYARI: Bulut kümelerinin alt&#305;n&#305;n düz olmas&#305; yo&#287;unla&#351;man&#305;n ayn&#305; seviyede oldu&#287;unu gösterir.

Nefometre: Bulutluluk gökyüzünü kaplayan bulutlar&#305;n miktar&#305; 10 ya da 8 e&#351;it parçaya bölünmü&#351; ve nefometre ad&#305; verilen bir araç ile ölçülür. Nefometre ufku kaplayacak &#351;ekilde tutularak bulutla kapl&#305; pencereler say&#305;l&#305;r. Bulutla kapl&#305; pencere say&#305;s&#305;n&#305;n tüm pencere say&#305;s&#305;na oran&#305; da bulutlulu&#287;u verir.

Bulut Tipleri

Bulutlar yüksekliklerine göre incelenir. Yüksekliklerine göre bulutlar 3 gruba ayr&#305;l&#305;r:

1) Yüksek Bulutlar: 6000m’nin üstündeki hava katmanlar&#305;nda su buhar&#305;n&#305;n buz &#351;eklinde yo&#287;unla&#351;mas&#305; ile olu&#351;an bulutlard&#305;r. Bu seviyelerdeki su buhar&#305; azl&#305;&#287;&#305;na ba&#287;l&#305; olarak görünü&#351;leri tüy &#351;eklindedir. Bunlara genel olarak sirrus ad&#305; verilir.

UYARI: Kümülonimbus bulutlar&#305; dikey yönlü hareketlerinin fazla olmas&#305; nedeniyle her üç (alçak, orta, yüksek) seviyeye de yay&#305;labilen bulutlard&#305;r.

2) Orta Bulutlar: 3000 – 6000 m aras&#305;ndaki yükseltilerde yo&#287;unla&#351;malara ba&#287;l&#305; olarak olu&#351;an bulutlard&#305;r. Bunlara alto bulutlar&#305; ad&#305; verilir. Genellikle beyaz renklilerdir.

3) Alçak Bulutlar: Yeryüzü ile 3000 m aras&#305;nda olu&#351;an kal&#305;n, yo&#287;un ve koyu görünü&#351;lü bulutlard&#305;r. Yo&#287;unla&#351;ma h&#305;zl&#305; ve k&#305;sa sürede olursa küme &#351;ekilli yo&#287;un ya&#287;&#305;&#351; b&#305;rakan bulutlar olu&#351;ur. E&#287;er yo&#287;unla&#351;ma yava&#351; ve uzun sürede olursa tabaka &#351;ekilli ve uzun süren çisinti &#351;eklinde ya&#287;&#305;&#351; b&#305;rakan bulutlar olu&#351;ur.


Ya&#287;&#305;&#351;

Havadaki nemin doyma noktas&#305;n&#305; a&#351;&#305;p, su damlac&#305;klar&#305;, buz kristalleri veya buz parçac&#305;klar&#305; &#351;eklinde yo&#287;unla&#351;mas&#305;na ya&#287;&#305;&#351; denir.

1) Yerde Yo&#287;unla&#351;ma Biçimindeki Ya&#287;&#305;&#351;lar

a) Çiy : Havan&#305;n aç&#305;k ve durgun oldu&#287;u gecelerde, havadaki su buhar&#305;n&#305;n so&#287;uk cisimler üzerinde su damlac&#305;klar&#305; biçiminde yo&#287;unla&#351;mas&#305;d&#305;r. &#304;lkbahar ve yaz aylar&#305;nda görülür.

UYARI: Bir bölgede ya&#287;&#305;&#351;lar&#305;n olu&#351;abilmesi için hava s&#305;cakl&#305;&#287;&#305;n&#305;n dü&#351;mesi, hava kütlesinin yükselmesi ve havan&#305;n doyma noktas&#305;na ula&#351;mas&#305; gerekir. Dolu ya&#287;&#305;&#351;&#305; orta enlemlerde, genellikle sa&#287;anak ya&#287;murlara birlikte, ilkbahar ve yaz aylar&#305;nda görülür. Çiy 0°C’nin üzerindeki, k&#305;ra&#287;&#305; 0°C’nin alt&#305;ndaki yo&#287;unla&#351;malar ile olu&#351;ur.
b) K&#305;ra&#287;&#305;: So&#287;uyan zeminler üzerindeki yo&#287;unla&#351;man&#305;n buz kristalleri &#351;eklinde olmas&#305;d&#305;r. K&#305;ra&#287;&#305;n&#305;n olu&#351;abilmesi için de havan&#305;n aç&#305;k ve durgun olmas&#305; gerekir.

c) K&#305;rç: A&#351;&#305;r&#305; so&#287;umu&#351; su taneciklerinden olu&#351;an bir sis uzun süre yerde kald&#305;&#287;&#305;nda, su taneciklerinin so&#287;uk cisimlere çarparak buz haline geçmesidir.

2) Troposferde Yo&#287;unla&#351;ma Biçimindeki Ya&#287;&#305;&#351;lar

a) Ya&#287;mur: Buluttaki su taneciklerinin damlalar halinde birle&#351;erek yeryüzüne dü&#351;mesidir.

b) Kar: Havadaki su buhar&#305;n&#305;n 0°C’nin alt&#305;nda yo&#287;unla&#351;arak ince taneli buz kristallerine dönü&#351;mesidir.

c) Dolu: Dikey yönlü hava hareketlerinin çok güçlü oldu&#287;u bulutlarda, s&#305;cakl&#305;&#287;&#305;n birdenbire ve büyük ölçüde dü&#351;mesiyle su tanecikleri donar.


Ya&#287;&#305;&#351; Miktar&#305;

Y&#305;l içerisinde birim alana dü&#351;en toplam ya&#287;&#305;&#351; miktar&#305;na denir. Ya&#287;&#305;&#351;, plüviyometre ile ölçülür, kg/m2 ya da mm olarak ifade edilir.

Ya&#287;&#305;&#351; Miktar&#305;n&#305; Etkileyen Etmenler

1) Hava Kütlesi: Bir yerin ya&#287;&#305;&#351; alabilmesi için uygun hava kütlelerinin ve buna ba&#287;l&#305; cephe sistemlerinin etkisi alt&#305;nda bulunmas&#305; gerekir. Hava kütlesi nemli ise ya&#287;&#305;&#351; miktar&#305; artar. Örne&#287;in Türkiye’de k&#305;&#351; ya&#287;&#305;&#351;lar&#305;n&#305;n fazlal&#305;&#287;&#305; &#304;zlanda Gezici Alçak Bas&#305;nc&#305;’n&#305;n k&#305;&#351;&#305;n daha etkili olmas&#305;n&#305;n bir sonucudur.

2) Yükselti ve Yer &#351;ekilleri: Deniz seviyesinden yakla&#351;&#305;k 1500 – 2000 yükseltiye kadar her 100 m’de ya&#287;&#305;&#351; miktar&#305; 50 – 400 mm aras&#305;nda artar. Bu yükseltiden sonra ya&#287;&#305;&#351;lar azal&#305;r. Çünkü içindeki nemin büyük bölümünü yamac&#305;n orta bölümlerine b&#305;rakan hava kütlesi doruklara kuru olarak geçer. Nemli hava kütlelerine dönük yamaçlarda ya&#287;&#305;&#351;&#305;n fazla, ters yamaçlarda ya&#287;&#305;&#351;&#305;n az olmas&#305; ise yer &#351;ekillerinin ya&#287;&#305;&#351; miktar&#305;na etkisini kan&#305;tlar.

3) Denize Etkisine Kapal&#305;l&#305;k: Denizden uzakla&#351;t&#305;kça ya&#287;&#305;&#351; miktar&#305; azalmaktad&#305;r. Çünkü, nemli hava kütleleri, içindeki nemin büyük bir bölümünü k&#305;y&#305; kesimlerinde b&#305;rak&#305;r ve içerilere daha kuru olarak sokulur.

4) Ak&#305;nt&#305;lar: S&#305;cak su ak&#305;nt&#305;lar&#305;n&#305;n etkisiyle &#305;s&#305;n&#305;p nemlenen hava kütleleri serin kara üzerine geldi&#287;inde ya&#287;&#305;&#351; b&#305;rak&#305;r. Örne&#287;in, &#304;ngiltere ve Japonya k&#305;y&#305;lar&#305;nda ya&#287;&#305;&#351; miktar&#305;n&#305;n fazla olmas&#305;nda s&#305;cak su ak&#305;nt&#305;lar&#305; etkilidir. So&#287;uk su ak&#305;nt&#305;lar&#305;n&#305;n geçti&#287;i k&#305;y&#305;larda ise ya&#287;&#305;&#351; miktar&#305;n&#305;n azald&#305;&#287;&#305; görülür.

5) Bitki Örtüsü: Özellikle ormanlardaki terleme, nem miktar&#305;n&#305; art&#305;rd&#305;&#287;&#305;ndan ya&#287;&#305;&#351;lar %3 – 6 oran&#305;nda artar.



Ya&#287;&#305;&#351; Tipleri :

1) Yükselim (Konveksiyon) Ya&#287;&#305;&#351;lar&#305;: Is&#305;narak yükselen havan&#305;n so&#287;umas&#305; ile olu&#351;an ya&#287;&#305;&#351;lard&#305;r.

Ekvator çevresinde y&#305;l boyunca orta enlemlerde ilkbahar ve yaz aylar&#305;nda bu tip ya&#287;&#305;&#351;lar görülür.

Türkiye’de ilkbahar ve yaz ba&#351;lar&#305;nda kuzeybat&#305;dan gelen nemli ve so&#287;uk hava, &#304;ç Anadolu’da &#305;s&#305;narak, yükselir ve ya&#287;&#305;&#351; b&#305;rak&#305;r. Bu ya&#287;&#305;&#351;lara k&#305;rkikindi ya&#287;murlar&#305; denir.

2) Yamaç (Orografik) Ya&#287;&#305;&#351;lar&#305;: Nemli hava kütlelerinin bir da&#287; yamac&#305;na çarparak yükselmesi sonucunda olu&#351;an ya&#287;&#305;&#351;lard&#305;r.

Orografik ya&#287;&#305;&#351;lar en çok k&#305;y&#305;ya paralel uzanan da&#287;lar&#305;n denize dönük yamaçlar&#305;nda görülür.

Türkiye’de Toroslar ve Kuzey Anadolu Da&#287;lar&#305;’nda yamaç ya&#287;&#305;&#351;&#305; belirgindir.

UYARI: Egemen rüzgar yönüne dük uzanan da&#287; yamaçlar&#305; orografik ya&#287;&#305;&#351;lar&#305; al&#305;r.

3) Cephe Ya&#287;&#305;&#351;lar&#305;: S&#305;cak ve so&#287;uk hava kütlelerinin kar&#351;&#305;la&#351;ma alanlar&#305;nda olu&#351;an ya&#287;&#305;&#351;lard&#305;r.

Yeryüzündeki ya&#287;&#305;&#351;lar&#305;n önemli bir bölümünü bu tip ya&#287;&#305;&#351;lar olu&#351;turur.

Bat&#305; ve Orta Avrupa ile okyanusal iklim bölgelerinde her mevsim, Akdeniz iklim bölgelerinde k&#305;&#351; aylar&#305;nda cephesel ya&#287;&#305;&#351;lar görülür.


Dünya’da Ya&#287;&#305;&#351;&#305;n Da&#287;&#305;l&#305;&#351;&#305;

A) Çok Ya&#287;&#305;&#351;l&#305; Bölgeler

1) Ekvatoral Bölge: Y&#305;l boyunca &#305;s&#305;nman&#305;n fazla olmas&#305; nedeniyle yükselim ya&#287;&#305;&#351;lar&#305; görülür. Bu bölgede kar&#351;&#305;la&#351;an kuzey ve güney alizeleri de yükselim ya&#287;&#305;&#351;lar&#305;na yol açar. Her mevsim ya&#287;&#305;&#351;l&#305; olan ekvatoral bölgede, Mart ve Eylül aylar&#305;nda ya&#287;&#305;&#351; miktar&#305; artar. Y&#305;ll&#305;k ya&#287;&#305;&#351; toplam&#305; 2000 mm civar&#305;ndad&#305;r.

2) Muson Asyas&#305;: Yaz musonlar&#305;n&#305;n etkisiyle yaz aylar&#305;nda bol ya&#287;&#305;&#351; al&#305;r. Ya&#287;&#305;&#351;lar, yamaç ya&#287;&#305;&#351;&#305; &#351;eklindedir. K&#305;&#351; aylar&#305; genellikle kurak geçer. Y&#305;ll&#305;k ya&#287;&#305;&#351; miktar&#305; 2000 mm’nin üstündedir.

3) Orta Ku&#351;ak Karalar&#305;n Bat&#305; K&#305;y&#305;lar&#305;: Her mevsimin ya&#287;&#305;&#351;l&#305; oldu&#287;u bölgelerdir. K&#305;&#351; ya&#287;&#305;&#351;lar&#305;n&#305;n nedeni gezici alçak bas&#305;nç ve buna ba&#287;l&#305; cephe sistemleridir. Da&#287;l&#305;k k&#305;yalarda yer &#351;ekilleri ya&#287;&#305;&#351; miktar&#305;n&#305; art&#305;r&#305;c&#305; etki yapar. Ayr&#305;ca bu k&#305;y&#305;lar bati rüzgarlar&#305; ve s&#305;cak su ak&#305;nt&#305;lar&#305;n&#305;n etkisi alt&#305;ndad&#305;r.

UYARI: Kuzey Amerika Kitasi’n&#305;n do&#287;u k&#305;y&#305;s&#305;nda tropikal siklonlar nedeniyle çok ya&#287;&#305;&#351; görülür.
B) Ya&#287;&#305;&#351;l&#305; Bölgeler

1) Akdeniz Bölgeleri: 30° - 40° enlemleri aras&#305;nda k&#305;&#351;lar&#305; ya&#287;&#305;&#351;l&#305;, yazlar&#305; kurak bir ya&#287;&#305;&#351; rejimi geli&#351;mi&#351;tir. Bölge, yaz&#305;n subtropikal yüksek bas&#305;nçlar&#305;n, k&#305;&#351;&#305;n ise bat&#305; rüzgarlar&#305; ve geçici alçak bas&#305;nçlar&#305;n etkisinde kal&#305;r. K&#305;&#351; ya&#287;&#305;&#351;lar&#305;, cephesel ya&#287;&#305;&#351;lard&#305;r. Da&#287;l&#305;k alanlarda ise orografik cephesel ya&#287;&#305;lar görülür.

2) Orta Ku&#351;ak K&#305;talar&#305;n&#305;n Do&#287;u K&#305;y&#305;lar&#305;: Her mevsimi ya&#287;&#305;&#351;l&#305;d&#305;r. Genellikle ya&#287;&#305;&#351;lar cepheseldir. Ancak yaz mevsiminde konveksiyonal ya&#287;&#305;&#351;lar da görülür. So&#287;uk su ak&#305;nt&#305;lar&#305; baz&#305; k&#305;y&#305;larda çöllerin geli&#351;mesine neden olmu&#351;tur.

3) Savan Bölgeleri: 10° - 20° enlemleri aras&#305;nda, k&#305;&#351;lar&#305;n kurak, yazlar&#305;n ise ya&#287;&#305;&#351;l&#305; geçti&#287;i bölgelerdir. Yaz ya&#287;&#305;&#351;lar&#305; konveksiynal ya&#287;&#305;&#351;lard&#305;r. K&#305;&#351; kurakl&#305;&#287;&#305;n&#305;n nedeni subtropikal yüksek bas&#305;nç alan&#305;n&#305;n Ekvator’a do&#287;ru kaymas&#305;d&#305;r.

C) Az Ya&#287;&#305;&#351;l&#305; Bölgeler

Orta ku&#351;ak karasal bölgelerde k&#305;&#351;&#305;n, karalar&#305;n iç k&#305;s&#305;mlar&#305;nda havan&#305;n so&#287;uk olmas&#305; nedeniyle antisiklon alanlar&#305; olu&#351;ur. Nemli havan&#305;n iç k&#305;s&#305;mlara sokulmas&#305;n&#305; önler. Buralarda k&#305;&#351;lar biraz nemli ancak ya&#287;&#305;&#351;s&#305;zd&#305;r. &#304;lkbahar ve yaz aylar&#305;nda ise &#305;s&#305;nmaya ba&#287;l&#305; konveksiyonal ya&#287;&#305;&#351;lar görülür.



D) Kurak Bölgeler

1) Subtropikal Yüksek Bas&#305;nç Bölgeleri: 20° - 30° enlemleri aras&#305;nda y&#305;l boyunca ya&#287;&#305;&#351;&#305;n çok az görüldü&#287;ü hatta baz&#305; y&#305;llarda ya&#287;&#305;&#351;&#305;n hiç görülmedi&#287;i bölgeler vard&#305;r. Alçal&#305;c&#305; hava hareketleri nem aç&#305;&#287;&#305;n&#305; büyütür ve kurakl&#305;&#287;&#305;n belirginle&#351;mesine neden olur. Bu bölgeler, Büyük Sahra, Arabistan ve Avustralya’da geni&#351;tir. Güney Afrika, Güney Amerika ve Meksika’da daha dar alanl&#305;d&#305;r.

2) Orta Ku&#351;ak K&#305;talar&#305;n&#305;n Deniz Etkisine Kapal&#305; &#304;ç K&#305;s&#305;mlar&#305;: Denizden çok uzak olan bu bölgelere nemli rüzgarlar ula&#351;amaz. K&#305;y&#305;ya paralel uzanan da&#287; s&#305;ralar&#305; da nemli rüzgarlar&#305; engelledi&#287;i için bu bölgelerde kurakl&#305;k belirgindir. Örne&#287;in Orta Asya çöllerinin olu&#351;umu buna ba&#287;l&#305;d&#305;r.

3) Kutuplar: Kutuplar çevresi so&#287;uk oldu&#287;undan havan&#305;n mutlak nemi dü&#351;ük ve ya&#287;&#305;&#351; miktar&#305; azd&#305;r. Ayr&#305;ca buralarda yüksek bas&#305;nç alan&#305;n&#305;n egemen olmas&#305; ya&#287;&#305;&#351;lar&#305; önler. Buralara daha çok so&#287;uk çöller denir.










Türkiye’de Ya&#287;&#305;&#351;&#305;n Da&#287;&#305;l&#305;&#351;&#305;

• Türkiye’de genellikle Akdeniz ya&#287;&#305;&#351; rejiminin etkisi görülür.
• En çok ya&#287;&#305;&#351; k&#305;y&#305; bölgelerde görülür. &#304;ç k&#305;s&#305;mlara gidildikçe ya&#287;&#305;&#351; miktar&#305; azal&#305;r.
• En az ya&#287;&#305;&#351; alan yer Konya ve Tuz Gölü çevresi ile baz&#305; derin yar&#305;lm&#305;&#351; akarsu vadilerinin tabanlar&#305;d&#305;r.
• Karadeniz k&#305;y&#305;lar&#305;nda sonbahar, Akdeniz k&#305;y&#305;lar&#305;nda k&#305;&#351;, &#304;ç Anadolu’da &#304;lkbahar ve Erzurum – Kars Bölümünde az ya&#287;&#305;&#351;lar&#305; belirgindir.
• Türkiye genelinde k&#305;&#351; aylar&#305;nda görülen ya&#287;&#305;&#351;lar cephesel ya&#287;&#305;&#351;lard&#305;r. Çünkü k&#305;&#351; aylar&#305;nda Anadolu, gezici alçak ve yüksek bas&#305;nçlar&#305;n etkisi alt&#305;ndad&#305;r. Bu bas&#305;nçlar cephesel ya&#287;&#305;&#351;lara neden olur.

UYARI: 30° Kuzey enlemindeki dinamik yüksek bas&#305;nç alan&#305;n&#305;n yaz aylar&#305;nda 40° Kuzey enlemine do&#287;ru geni&#351;lemesi nedeniyle Karadeniz k&#305;y&#305;lar&#305; d&#305;&#351;&#305;nda yaz kurakl&#305;&#287;&#305; olu&#351;ur.

 

Şu an konuyu görüntüleyenler (Toplam : 1, Üye: 0, Misafir: 1)

Üst