HERAKLES Otomatik Avlı kalıcı sunucu. 19 Haziran'da açılıyor. Atius & Wizard güvencesiyle hemen kayıt ol, ön kayıt ödülleri aktif. HEMEN TIKLA!
BİLİNEMEZCİLİK "Agnostisizm" I. NİÇİN ÜÇÜNCÜ BİR FELSEFE?
Bu ilk bölümlerden sonra bize öyle gelebilir ki bütün teorileri iki büyük akım yani idealizm ve materyalizm paylaştığına göre bütün bu felsefi düşünüş biçimleri ortasında kendi yerimizi bulmak oldukça kolaydır. Ve gitgide kanıtların materyalizm lehine savaştığı kanısı kesinlik kazanıyor.
Öyle görünüyor ki birkaç incelemeden sonra bizi usun (aklın) felsefesine yani materyalizme doğru götüren yolu yeniden bulduk.
Ama işler bu kadar basit değil. Daha önce de belirttiğimiz gibi zamanımızın idealistleri piskopos Berkeley kadar açık yürekli değiller. Onların düşünceleri"çok daha kurnazca bir biçime sokulmuş ve 'yeni' terminolojiyle bulanıklaştırılmış böylece saf kişiler bu fikirleri 'modern' bir felsefe olarak kabul etmişlerdir.
Gördük ki felsefenin temel sorusuna ancak birbirine tamamıyla karşıt birbiriyle çelişik ve uzlaşmaz iki yanıt verilebilir. Bu iki yanıt çok açıktır ve hiçbir karışıklığa meydan vermez.
Gerçekten de aşağıyukarı 1710'a kadar sorun şöyle konuyordu: bir yanda düşüncemizin dışında maddenin varolduğunu ileri sürenler - bunlar materyalistlerdi; öte yanda Berkeley ile birlikte maddenin varlığını yadsıyanlar maddenin yalnızca bizde bizim ruhumuzda varolduğunu ileri sürenler - bunlar idealistlerdi.
Ama bu dönemde bilimler ilerlerken başka filozoflar da işin içine karıştı; bunlar bu iki teori arasına bir karışıklık sokan bir felsefe akımı yaratarakidealistler ile materyalistler arasındaki oy dengesini bozmaya çalıştılar; bir üçüncü felsefenin aranması bu karışıklığın kaynağı oldu
II. BU ÜÇÜNCÜ FELSEFENİN İLERİ
SÜRDÜĞÜ KANITLAR
Berkeley'den sonra geliştirilerek hazırlanan bu felsefenin esasına göre şeylerin gerçek doğasını bilmeye çalışmak yararsızdır ve biz görünüşlerden başka bir şeyi bilemeyiz.
Onun içindir ki bu felsefeye bilinemezcilik (agnostisizm) denir. (Yunancada: a olumsuzluk bildirir; gnostikos bilinirlik bilinebilir anlamına gelir; agnostisizm ise bilinemezcilik demektir.)
Bilinemezcilere göre dünyanın gerçekte ruh mu yoksa doğa mı olduğu bilinemez. Şeylerin dış görünüşlerini tanımak bizim için olanaklıdır ama gerçeği tanıyamayız bilemeyiz.
Güneş örneğini alalım. Daha önce gördük ki güneş ilk insanların düşündükleri gibi düz ve kırmızı bir daire değildir. Demek ki bu daire bir yanılsamadanbir görünüşten başka bir şey değildir (görünüş bizim şeyler hakkında sahip olduğumuz yüzeysel fikirdir onun gerçeği değildir).
Bunun içindir ki idealistler ile materyalistlerin şeylerin madde mi ruh mu olduklarını şeylerin bizim düşüncemizin dışında varolup olmadıklarını; bizim için onları tanıyıp bilmenin olanaklı olup olmadığını anlamak için tartıştıklarını dikkate alarak bilinemezciler görünüşler pekala bilinebilir ama gerçek hiçbir zaman bilinemez diyorlar.
Onlar diyorlar ki duyularımız bizim şeyleri görmemizi duymamızı onların dış görünümlerini dış yönlerini yani görünüşlerini tanımamızı sağlar; öyleyse bu görünüşler bizim için mevcuttur; onlar felsefe dilinde "bizim-için-şey" denilen şeyi oluştururlar. Ama biz bizden bağımsız olan şeyi kendine özgü ve "kendinde-şey" denilen şeyi kendi gerçeği ile tanıyamayız bilemeyiz.
Durmaksızın bu konu üzerinde tartışan idealistler ile materyalistler tıpkı biri mavi öteki pembe gözlük takıp da karda gezinen ve karın gerçek renginin ne olduğunu tartışan iki adama benzetilebilirler. Varsayalım ki gözlüklerini hiç çıkaramıyorlar. Bir gün karın gerçek rengini bilebilecekler midir? Hayır. İştekimin haklı olduğunu anlamak için tartışan idealistler ile materyalistlerin biri mavi öteki pembe gözlük takıyor. Hiçbir zaman gerçeği bilemeyeceklerdir. Kar hakkında "kendileri-için" bir bilgi edinecekler her biri kendine göre kendi tarzında görecektir ama hiçbir zaman "kendinde"-karı bilemeyeceklerdir. İşte bilinemezcilerin düşünüş tarzları böyledir.
III. BU FELSEFE NEREDEN GELİYOR?
Bu felsefenin kurucuları Hume (1711-1776) İskoçyalı Kant (1724-1804) bir Alman'dı. Her ikisi de materyalizm ile idealizmi uzlaştırmaya çalıştılar.
İşte Lenin'in Materyalizm ve Ampiryokritisizm adlı kitabında aktardığı Hume'un düşünüş tarzından bir parça:
"İnsanların doğal içgüdüleriyle ya da doğal yetenekleriyle kendi duygularına güvenmeye eğilimli oldukları ve bizim algılarımıza bağımlı olmayan ve duyarlıkla bezenmiş bütün varlıklarla birlikte ortadan kalktığımız takdirde bile varolacak olan bir dış evrenin varlığı en ufak bir uslamlama yapmadan ya da hatta uslamlamaya başvurmadan önce her zaman varsaydığımız apaçık belli bir şey olarak kabul edilebilir. . Ama bütün insanların bu evrensel ve birincil kanısıbize zihnimizde hiçbir şeyin bir simgesi ya da algısı dışında varolamayacağını ve duyumların zihin ve nesne arasında doğrudan doğruya herhangi bir müdahalede (Intercourse) bulunma yeteneğinden yoksun olarak bu imgelerin içerisinden geçtiği birer kanaldan başka bir şey olmadığını öğreten birazcık felsefeyle hemen sarsılır. Görmekte olduğumuz masa; ondan uzaklaştıkça daha küçük görünür ama bizden bağımsız olarak varolan gerçek masa değişmez; o halde bizim zihnimiz masanın imgesinden başka bir şeyi algılamamıştır. Usun gösterdikleri bunlardır.
Görüyoruz ki Hume her şeyden önce sağduyuya uygun geleni yani bize bağımlı bulunmayan "dış evrenin varlığını" kabul ediyor. Ama hemen ardından bu varlığı nesnel bir gerçek olarak kabul etmeyi reddediyor. Ona göre bu varlık bir imgeden başka bir şey değildir ve bu varlığı bu imgeyi kaydeden duyularımız ruh ile nesne arasında herhangi bir ilişki kurma yeteneğinde değildir.
Kısacası biz şeylerin ortasında sanki perde üzerinde nesnelerin imgesini onların varlığını saptadığımız ama imgelerin kendileri ardında yani perdenin ardında herhangi bir şeyin bulunmadığı bir sinemada yaşıyor gibiyiz.
Şimdi bizim aklımızın şeyleri nasıl tanıdığı bilinmek istenirse bu "bizzat zihnin enerjisine ya da bir tür görülemez ve bilinemez bir ruhun varsayımına ya da bizce çok daha az bilinen bir başka nedene" bağlı olabilir.
V. BU "ÜÇÜNCÜ" FELSEFE NASIL ÇÜRÜTÜLÜR?
Gördük ki materyalistler savlarını tanıtlamak için yalnızca bilimden değil ama aynı zamanda bilimlerin denetlenmesine olanak veren deneyimden de yararlanırlar. "Pratiğin sağladığı ölçüt" sayesinde şeyler bilinebilir tanınabilir.
Bilinemezciler bize dış dünya vardır ya da yoktur diye iddia etmek olanağı yoktur diyorlar.
Oysa pratik ile dünyanın ve şeylerin varolduklarını biliyoruz. Bizim şeylerden edindiğimiz fikirlerin akla-yatkın akılsız olmayan fikirler olduğunu şeylerle kendimiz arasında kurduğumuz ilişkilerin gerçek ilişkiler olduğunu biliyoruz.
"Bu nesneleri onlarda algıladığımız niteliklere göre kendi yararımıza kullanmaya başladığımız an duyusal algılarımızın doğruluğunu ya da yanlışlığını yanılmaz bir sınamadan geçirmekteyizdir. Bu algılar yanlışsa bir nesnenin onlara göre kestirdiğimiz kullanım yolunun da yanlış olması ve çabamızın boşa gitmesi gerekir. Ama amacımıza varmayı başarırsak o nesne ile onun bizdeki ideasının uyuştuğunu anlarsak; nesne ereğimiz için kendisinden beklediğimizi verirse o zaman bu bizim o nesne ve onun nitelikleri üzerine olan algılarımızın kendi dışımızdaki gerçeklikle uyuştuğunun o ölçüde olumlu kanıtıdır. Ve bir başarısızlığa uğradığımız zaman başarısızlığımızın nedenini bulmada genellikle pek gecikmeyiz; kendisine dayanarak iş gördüğümüz algının ya eksik ve yüzlek ya da başka algıların sonuçları ile onların elvermediği bir tarzda birleştirilmiş olduğunu -kusurlu usa vurma dediğimiz şey budur- anlarız. Duyularımızı gerektiği gibi eğitmeye ve kullanmaya ve eylemimizi gerektiği gibi edinilmiş ve kullanılmış algıların belirlediği sınırlar içinde tutmaya ne kadar dikkat edersek eylemimizin sonucunun algılarımızla algılanan nesnelerin nesnel doğası arasındaki uyuşmayı gösterdiğini o kadar iyi anlayacağız. Şimdiye kadarbilimsel olarak denetlenmiş duyu-algılarımızın zihnimizde doğaları gereği dış alem bakımından gerçeklikle çatışmalı idealar yarattığı ya da dış alemle onun bizdeki duyu-algıları arasında bir iç bağdaşmazlık bulunduğu sonucuna varmamıza yolaçan tek bir örnek yoktur.
Engels'in tümcesini alarak "çöreğin (varlığının -ç.) kanıtı onun yenmesindedir" (İngiliz atasözü) diyeceğiz. Eğer çörek varolmasaydı ya da bir fikirden başka bir şey olmasaydı çöreği yedikten sonra açlığımız hiç de giderilmiş olmazdı. Onun için şeyleri tanımamız ve fikirlerimizin gerçeğe uyup uymadıklarını görmemiz pekala mümkündür. Bilimin verilerini deneyim yoluyla ve bilimlerin teorik sonuçlarının pratikteki uygulamaları demek olan sanayi yoluyla denetlememiz olanağı vardır. Eğer biz yapay kauçuk elde edebiliyorsak bu bilim kauçuk olan bu "kendinde-şeyi" biliyor tanıyor demektir.
Şu halde görüyoruz ki kimin haklı olduğunu anlamaya çalışmak yersiz ve gereksiz değildir çünkü bilimin düşebileceği teorik yanılgılar ortasında deneyim bize her keresinde gerçekten bilimin haklı olduğunun kanıtını verir.
VI. VARGI
18. yüzyıldan beri bilinemezcilikten az ya da çok yararlanmış olan çeşitli düşünürlerin bu felsefeyi bazan idealizme bazan da materyalizme doğru çekmiş olduklarını görürüz. Bu düşünürler Lenin'in dediği gibi yeni sözcüklerin ardına gizlenerek hatta kendi düşünce düzenlerini payandalamak için bilimden yararlandıklarını bile ileri sürerek iki teori arasında karışıklık yaratmaktan başka bir şey yapmazlar; böylelikle de bazı kişilerin bilimden yararlandıkları için idealist olmadıklarını ama kanıtlarında ta sonuna kadar gitmeyi göze alamadıkları ve tutarlı olmadıkları için de materyalist olmadıklarını bildirmek olanağını veren rahat bir felsefe edinmelerine olanak sağlar.
"Gerçekten bilinemezcilik 'utangaç' bir materyalizmden başka nedir? Bilinemezci doğa kavramı baştan sona materyalisttir. Bütün doğal alem yasalara bağımlıdır ve bir dış etkinin işe karışmasını kesinlikle dışarır. Ancak bilinemezci şunu ekler: bilinen evrenin ötesinde yücelerden yüce bir varlığın bulunduğunu ileri sürmemizi de çürütmemizi de sağlayacak hiçbir aracımız yoktur.
Bu felsefe demek ki idealizme yardım ediyor ve bilinemezciler; kendi uslamlamalarında tutarsız olduklarından sonunda idealizme varıyorlar. "Bilinemezciyi kazıyın diyor Lenin idealisti bulacaksınız".
Gördük ki materyalizm ile idealizmden hangisinin haklı olduğu bilinebiliyor.
Şimdi görüyoruz ki bu iki felsefeyi uzlaştırmak iddiasında olan teoriler gerçekte idealizmi tutmaktan başka bir şey yapmıyorlar felsefenin temel sorusuna üçüncü bir yanıt getirmiyorlar bu bakımdan da üçüncü bir felsefe yoktur.
Bu ilk bölümlerden sonra bize öyle gelebilir ki bütün teorileri iki büyük akım yani idealizm ve materyalizm paylaştığına göre bütün bu felsefi düşünüş biçimleri ortasında kendi yerimizi bulmak oldukça kolaydır. Ve gitgide kanıtların materyalizm lehine savaştığı kanısı kesinlik kazanıyor.
Öyle görünüyor ki birkaç incelemeden sonra bizi usun (aklın) felsefesine yani materyalizme doğru götüren yolu yeniden bulduk.
Ama işler bu kadar basit değil. Daha önce de belirttiğimiz gibi zamanımızın idealistleri piskopos Berkeley kadar açık yürekli değiller. Onların düşünceleri"çok daha kurnazca bir biçime sokulmuş ve 'yeni' terminolojiyle bulanıklaştırılmış böylece saf kişiler bu fikirleri 'modern' bir felsefe olarak kabul etmişlerdir.
Gördük ki felsefenin temel sorusuna ancak birbirine tamamıyla karşıt birbiriyle çelişik ve uzlaşmaz iki yanıt verilebilir. Bu iki yanıt çok açıktır ve hiçbir karışıklığa meydan vermez.
Gerçekten de aşağıyukarı 1710'a kadar sorun şöyle konuyordu: bir yanda düşüncemizin dışında maddenin varolduğunu ileri sürenler - bunlar materyalistlerdi; öte yanda Berkeley ile birlikte maddenin varlığını yadsıyanlar maddenin yalnızca bizde bizim ruhumuzda varolduğunu ileri sürenler - bunlar idealistlerdi.
Ama bu dönemde bilimler ilerlerken başka filozoflar da işin içine karıştı; bunlar bu iki teori arasına bir karışıklık sokan bir felsefe akımı yaratarakidealistler ile materyalistler arasındaki oy dengesini bozmaya çalıştılar; bir üçüncü felsefenin aranması bu karışıklığın kaynağı oldu
II. BU ÜÇÜNCÜ FELSEFENİN İLERİ
SÜRDÜĞÜ KANITLAR
Berkeley'den sonra geliştirilerek hazırlanan bu felsefenin esasına göre şeylerin gerçek doğasını bilmeye çalışmak yararsızdır ve biz görünüşlerden başka bir şeyi bilemeyiz.
Onun içindir ki bu felsefeye bilinemezcilik (agnostisizm) denir. (Yunancada: a olumsuzluk bildirir; gnostikos bilinirlik bilinebilir anlamına gelir; agnostisizm ise bilinemezcilik demektir.)
Bilinemezcilere göre dünyanın gerçekte ruh mu yoksa doğa mı olduğu bilinemez. Şeylerin dış görünüşlerini tanımak bizim için olanaklıdır ama gerçeği tanıyamayız bilemeyiz.
Güneş örneğini alalım. Daha önce gördük ki güneş ilk insanların düşündükleri gibi düz ve kırmızı bir daire değildir. Demek ki bu daire bir yanılsamadanbir görünüşten başka bir şey değildir (görünüş bizim şeyler hakkında sahip olduğumuz yüzeysel fikirdir onun gerçeği değildir).
Bunun içindir ki idealistler ile materyalistlerin şeylerin madde mi ruh mu olduklarını şeylerin bizim düşüncemizin dışında varolup olmadıklarını; bizim için onları tanıyıp bilmenin olanaklı olup olmadığını anlamak için tartıştıklarını dikkate alarak bilinemezciler görünüşler pekala bilinebilir ama gerçek hiçbir zaman bilinemez diyorlar.
Onlar diyorlar ki duyularımız bizim şeyleri görmemizi duymamızı onların dış görünümlerini dış yönlerini yani görünüşlerini tanımamızı sağlar; öyleyse bu görünüşler bizim için mevcuttur; onlar felsefe dilinde "bizim-için-şey" denilen şeyi oluştururlar. Ama biz bizden bağımsız olan şeyi kendine özgü ve "kendinde-şey" denilen şeyi kendi gerçeği ile tanıyamayız bilemeyiz.
Durmaksızın bu konu üzerinde tartışan idealistler ile materyalistler tıpkı biri mavi öteki pembe gözlük takıp da karda gezinen ve karın gerçek renginin ne olduğunu tartışan iki adama benzetilebilirler. Varsayalım ki gözlüklerini hiç çıkaramıyorlar. Bir gün karın gerçek rengini bilebilecekler midir? Hayır. İştekimin haklı olduğunu anlamak için tartışan idealistler ile materyalistlerin biri mavi öteki pembe gözlük takıyor. Hiçbir zaman gerçeği bilemeyeceklerdir. Kar hakkında "kendileri-için" bir bilgi edinecekler her biri kendine göre kendi tarzında görecektir ama hiçbir zaman "kendinde"-karı bilemeyeceklerdir. İşte bilinemezcilerin düşünüş tarzları böyledir.
III. BU FELSEFE NEREDEN GELİYOR?
Bu felsefenin kurucuları Hume (1711-1776) İskoçyalı Kant (1724-1804) bir Alman'dı. Her ikisi de materyalizm ile idealizmi uzlaştırmaya çalıştılar.
İşte Lenin'in Materyalizm ve Ampiryokritisizm adlı kitabında aktardığı Hume'un düşünüş tarzından bir parça:
"İnsanların doğal içgüdüleriyle ya da doğal yetenekleriyle kendi duygularına güvenmeye eğilimli oldukları ve bizim algılarımıza bağımlı olmayan ve duyarlıkla bezenmiş bütün varlıklarla birlikte ortadan kalktığımız takdirde bile varolacak olan bir dış evrenin varlığı en ufak bir uslamlama yapmadan ya da hatta uslamlamaya başvurmadan önce her zaman varsaydığımız apaçık belli bir şey olarak kabul edilebilir. . Ama bütün insanların bu evrensel ve birincil kanısıbize zihnimizde hiçbir şeyin bir simgesi ya da algısı dışında varolamayacağını ve duyumların zihin ve nesne arasında doğrudan doğruya herhangi bir müdahalede (Intercourse) bulunma yeteneğinden yoksun olarak bu imgelerin içerisinden geçtiği birer kanaldan başka bir şey olmadığını öğreten birazcık felsefeyle hemen sarsılır. Görmekte olduğumuz masa; ondan uzaklaştıkça daha küçük görünür ama bizden bağımsız olarak varolan gerçek masa değişmez; o halde bizim zihnimiz masanın imgesinden başka bir şeyi algılamamıştır. Usun gösterdikleri bunlardır.
Görüyoruz ki Hume her şeyden önce sağduyuya uygun geleni yani bize bağımlı bulunmayan "dış evrenin varlığını" kabul ediyor. Ama hemen ardından bu varlığı nesnel bir gerçek olarak kabul etmeyi reddediyor. Ona göre bu varlık bir imgeden başka bir şey değildir ve bu varlığı bu imgeyi kaydeden duyularımız ruh ile nesne arasında herhangi bir ilişki kurma yeteneğinde değildir.
Kısacası biz şeylerin ortasında sanki perde üzerinde nesnelerin imgesini onların varlığını saptadığımız ama imgelerin kendileri ardında yani perdenin ardında herhangi bir şeyin bulunmadığı bir sinemada yaşıyor gibiyiz.
Şimdi bizim aklımızın şeyleri nasıl tanıdığı bilinmek istenirse bu "bizzat zihnin enerjisine ya da bir tür görülemez ve bilinemez bir ruhun varsayımına ya da bizce çok daha az bilinen bir başka nedene" bağlı olabilir.
V. BU "ÜÇÜNCÜ" FELSEFE NASIL ÇÜRÜTÜLÜR?
Gördük ki materyalistler savlarını tanıtlamak için yalnızca bilimden değil ama aynı zamanda bilimlerin denetlenmesine olanak veren deneyimden de yararlanırlar. "Pratiğin sağladığı ölçüt" sayesinde şeyler bilinebilir tanınabilir.
Bilinemezciler bize dış dünya vardır ya da yoktur diye iddia etmek olanağı yoktur diyorlar.
Oysa pratik ile dünyanın ve şeylerin varolduklarını biliyoruz. Bizim şeylerden edindiğimiz fikirlerin akla-yatkın akılsız olmayan fikirler olduğunu şeylerle kendimiz arasında kurduğumuz ilişkilerin gerçek ilişkiler olduğunu biliyoruz.
"Bu nesneleri onlarda algıladığımız niteliklere göre kendi yararımıza kullanmaya başladığımız an duyusal algılarımızın doğruluğunu ya da yanlışlığını yanılmaz bir sınamadan geçirmekteyizdir. Bu algılar yanlışsa bir nesnenin onlara göre kestirdiğimiz kullanım yolunun da yanlış olması ve çabamızın boşa gitmesi gerekir. Ama amacımıza varmayı başarırsak o nesne ile onun bizdeki ideasının uyuştuğunu anlarsak; nesne ereğimiz için kendisinden beklediğimizi verirse o zaman bu bizim o nesne ve onun nitelikleri üzerine olan algılarımızın kendi dışımızdaki gerçeklikle uyuştuğunun o ölçüde olumlu kanıtıdır. Ve bir başarısızlığa uğradığımız zaman başarısızlığımızın nedenini bulmada genellikle pek gecikmeyiz; kendisine dayanarak iş gördüğümüz algının ya eksik ve yüzlek ya da başka algıların sonuçları ile onların elvermediği bir tarzda birleştirilmiş olduğunu -kusurlu usa vurma dediğimiz şey budur- anlarız. Duyularımızı gerektiği gibi eğitmeye ve kullanmaya ve eylemimizi gerektiği gibi edinilmiş ve kullanılmış algıların belirlediği sınırlar içinde tutmaya ne kadar dikkat edersek eylemimizin sonucunun algılarımızla algılanan nesnelerin nesnel doğası arasındaki uyuşmayı gösterdiğini o kadar iyi anlayacağız. Şimdiye kadarbilimsel olarak denetlenmiş duyu-algılarımızın zihnimizde doğaları gereği dış alem bakımından gerçeklikle çatışmalı idealar yarattığı ya da dış alemle onun bizdeki duyu-algıları arasında bir iç bağdaşmazlık bulunduğu sonucuna varmamıza yolaçan tek bir örnek yoktur.
Engels'in tümcesini alarak "çöreğin (varlığının -ç.) kanıtı onun yenmesindedir" (İngiliz atasözü) diyeceğiz. Eğer çörek varolmasaydı ya da bir fikirden başka bir şey olmasaydı çöreği yedikten sonra açlığımız hiç de giderilmiş olmazdı. Onun için şeyleri tanımamız ve fikirlerimizin gerçeğe uyup uymadıklarını görmemiz pekala mümkündür. Bilimin verilerini deneyim yoluyla ve bilimlerin teorik sonuçlarının pratikteki uygulamaları demek olan sanayi yoluyla denetlememiz olanağı vardır. Eğer biz yapay kauçuk elde edebiliyorsak bu bilim kauçuk olan bu "kendinde-şeyi" biliyor tanıyor demektir.
Şu halde görüyoruz ki kimin haklı olduğunu anlamaya çalışmak yersiz ve gereksiz değildir çünkü bilimin düşebileceği teorik yanılgılar ortasında deneyim bize her keresinde gerçekten bilimin haklı olduğunun kanıtını verir.
VI. VARGI
18. yüzyıldan beri bilinemezcilikten az ya da çok yararlanmış olan çeşitli düşünürlerin bu felsefeyi bazan idealizme bazan da materyalizme doğru çekmiş olduklarını görürüz. Bu düşünürler Lenin'in dediği gibi yeni sözcüklerin ardına gizlenerek hatta kendi düşünce düzenlerini payandalamak için bilimden yararlandıklarını bile ileri sürerek iki teori arasında karışıklık yaratmaktan başka bir şey yapmazlar; böylelikle de bazı kişilerin bilimden yararlandıkları için idealist olmadıklarını ama kanıtlarında ta sonuna kadar gitmeyi göze alamadıkları ve tutarlı olmadıkları için de materyalist olmadıklarını bildirmek olanağını veren rahat bir felsefe edinmelerine olanak sağlar.
"Gerçekten bilinemezcilik 'utangaç' bir materyalizmden başka nedir? Bilinemezci doğa kavramı baştan sona materyalisttir. Bütün doğal alem yasalara bağımlıdır ve bir dış etkinin işe karışmasını kesinlikle dışarır. Ancak bilinemezci şunu ekler: bilinen evrenin ötesinde yücelerden yüce bir varlığın bulunduğunu ileri sürmemizi de çürütmemizi de sağlayacak hiçbir aracımız yoktur.
Bu felsefe demek ki idealizme yardım ediyor ve bilinemezciler; kendi uslamlamalarında tutarsız olduklarından sonunda idealizme varıyorlar. "Bilinemezciyi kazıyın diyor Lenin idealisti bulacaksınız".
Gördük ki materyalizm ile idealizmden hangisinin haklı olduğu bilinebiliyor.
Şimdi görüyoruz ki bu iki felsefeyi uzlaştırmak iddiasında olan teoriler gerçekte idealizmi tutmaktan başka bir şey yapmıyorlar felsefenin temel sorusuna üçüncü bir yanıt getirmiyorlar bu bakımdan da üçüncü bir felsefe yoktur.
Şu an konuyu görüntüleyenler (Toplam : 0, Üye: 0, Misafir: 0)
Benzer konular
