Türkiye'de ilk Mobil & PC Aynı Anda Metin2 Oyna. Triarchonline kalıcı ve uzun ömürlü yapısı ile 24 Temmuz'da açılıyor. | 1-99 Mobil Metin2 Triarch HEMEN TIKLA!
Gencin kendini aramasında felsefenin rolü
Daha yazımın başlığından dayandığım temel varsayımlar ortaya konabilir :
1. Felsefe yaşamada bir iş görür yaşamaya uygulanır.
2. Genç kendini arayan bir insandır.
3. Felsefe kendini arayan gence yardıma olur.
Şimdi görüşlerimi bu kısa yazımın sınırlan içinde açıklayıp tartışarak savunmaya çalışayım.
Gence katkıda bulunacak felsefe nasıl bir felsefedir? Çok engin bir yürek yaşıyorum burada neredeyse "hangi felsefe olursa olsun" deyivereceğim. Yalnız bir yandan da kolay bağışlamaz bir tutum içindeyim: Hangi felsefe olursa olsunneyin felsefesi kimin felsefesi olursa olsun; yalnızca ciddi içten haddini bilen eleştiriye kültürün diğer alanlarına (bilime sanata değişik yaşama biçimlerine.) açık dert edindiği sorunları elden geldiğince kuşatıcı bir biçimde ele alan bir tavrı bir tutumu taşımalı.
Bana felsefeyle dünya görüşü ayınmı yapmadığım suçlaması ileri sürülebiir. Evet bu ayırımı yapmıyorum. Felsefeyalnızca çok sınırlı sayıda uzman kişilerin bilgiç akademisyenlerin tekelinde değildir. Doğrusu yazık ki çoğunukla öyledir ya; ben olmamalıdır diyorum. Bunu demek de zorundayım yoksa yaşama sorunlarının tartışılmasında felsefeci olmayan felsefenin yüzyıllardırbiriktire geldiği onca hacimli yükünü çekemeyen gençlere yararından söz edemem.
(.)
Kimi çağdaş felsefecilerin de söylediği gibi felsefe kendini konu edinebilen bir uğraştır. "Felsefe nedir?" "Nasıl bir etkinliktir?" "Nasıl olmalıdır?" gibi sorularla uğraşabilir. İç hesaplaşmalarla dolu bir eyleme biçimidir. "Ne yapıyorum?" "Ne demek istiyorum?" "Neredeyim?" Namuslu felsefecinin böyle sorularla gece uykuları bölünmüş olsa gerekir.
Felsefeci kendi kendisiyle başka felsefecilerle tartışır. Hesaplaşır. Eleştirir. Eleştirileri eleştirir. Önemli bulduğu eleştirilerden etkilenir. Dille kavramlarla yürütür uğraşını. Onlarla öğrenmeye anlamaya açıklamaya uğraşır.
(.)Hiçbir yaşama alanı yaşama biçimi yoktur ki. felsefece sorgulanmasın. İnsan kavramlar olmadan düşünemiyor. Anlayamıyor. Sezgisel mistik anlama gibi başka türlü anlama biçimleri de olduğu ileri sürülebilirse de bu anlama biçimleri üstüne de felsefece düşünebiliriz. Bu düşünmemizi anlamamızı yorumlamamızı sorgulamaya başladığımız anda bilim ve felsefe kaçınılmaz oluyor. Bilim yetmiyor. Sınırları var. Felsefenin de sınırları var. Felsefe bilimi konu edebiliyor. Yargılayabiliyor. İlginçtir bilim de felsefeyi ele alabiliyor. Örneğin felsefe ürünlerinin felsefe metinlerinin dilbilimsel incelemesi felsefeciler topluluğunun sosyolojik incelenmesi gibi. Felsefenin alanı yine de bilimin sınırım aşabilir. Olgulara bağlı olmayabilir. Felsefenin bir olanak araştırması olduğu söylenmiştir. Bir ölçüde katılıyorum. Aslında bu yazıda felsefe-bilim ilişkisi üstüne tartışmaya girmek istemiyordum.
(.)
Kimdir genç? Öğrenendir. Kendi kültürünü kültürleri doğayı kendin gövdesini kendi ruhsal özelliklerini. Bu öğrenme sürecinde kendini toplumdaki yerini dünyadaki yerini sorgular. (Sorgulamalıdır!) Kimisi çabucak bulur. Kocar. Kimisi arar. Bulan kocamayabilir. Bulduğu inançlarını kafasında oluşturduğu görüşleri sürekli sınıyo yargılıyor diğer görüşlerle hesaplaşıyorsa genç kalır.
Genç umuttur da. Aramasında buldukları içinde olduğu kültürün devinmesine canlanmasına diğer kültürler içinde etkin olmasına yol açabilir. Kendini arayan genç kültürünü de arıyordur. Tarihini inançlarını geleceğini arıyordur. Toplumunu arıyordur. Elbet belâsını değil mevlâsını inançlarını bu ölçüde tartışmaya açık inançlarını bulacaktır. Doğrusu felsefenin işlevi bu olmalıdır.
Felsefe bir hesaplaşma açıklama tartışma anlama çabasıdır dedik. Arayan genç bilimin verileriyle kendini rahatsız eden sorunlara yaklaşacaktır. Karşı karşıya kaldığı durumların olgusal incelenmesini bilimle yaptıktan sonra kültürün diğer etkenlerini de geleneklerini tarihini sanatını dinini siyasal tartışmalarını felsefeyle araştıracaktır. Felsefe seçenekleri araştırma olanağını verecektir ona. Ne gibi yollar önümde? Kararımı nasıl vermeliyim? Yollardeğişik seçenekler bilimle tüketilemez. Kültürün değişik alanlarında yaşama biçimlerinden gelen seçenekler de vardır. Bunları aşan olanaklar da vardır. Genç bu olanakları düşüncesinde tasarlayabilecektir. Felsefe anlatmaya çalıştığım anlamda ona bu engin olanaklar evrenini açacaktır.
Nasıl başaracaktır felsefe bu işi? Bütün bilimlere kültürün diğer alanların genişlemesine ilişkileriyle bakabildiği içinkavram çözümlemelerini anlam araştırmalarını bilimler arası ortamda bilim - kültür kültür - yaşama ilişkilerin
felsefe tarihinden gelen birikimiyle yapmaya çalışarak başaracaktır.
Bir kez genç felsefeyle sorunlarını çözmeyi isteyecektir. Felsefeden beklentileri olacaktır. Felsefeyi anlayabilen bir kafa yapısı taşıyacaktır. Bu nitelikleri yoksa felsefe ona beklediği anlamda yardıma olamaz. Yine de bu gencin felsefe öğrencisi olmak gerekmez. Binlerce yıllık felsefe tartışmalarını meslekten biri gibi kavramış olması gerekmez. Felsefece düşünme tavrım sınırlı bilgisiyle de edinebilir. Felsefeyi duyabilir. Sezebilir. Genç kalarak yaşı ilerledikçe genç bu duyduğunu felsefeye yakışır biçimde yargılayabilir temellendirebilir.
Genç seçecektir. Seçtiğini yargılamada kavramsal temellendirmelerini atmada kendi kendisiyle hesaplaşmada yine felsefe olgusal bilgiyi bilimden (örneğin karar verme kuramlarından) almak üzere yardıma olabilecektir. Genç bu aramasında seçmelerinde ayaklan üstünde kolay çözümleri yeğlemeden yılmadan dirençle yürüyecektir. Eleştiriye açıklık kadar belki çelişkili görünecek ama bulduğunda sezdiğinde ısrar gencin kendini sağlıklı biçimde aramasında çok önemlidir.
(.) Felsefe tarihinde ve hâli hazırda tümüyle öyle olmasa bile karşılıklı konuşma tartışına diyolog etkileşmehaberleşme olanağını veren bir kültür etkinliğidir. Böyle anlaşılan felsefe değişik görüşlere yaşama sorunlarına sevgiyle yaklaşan (çünkü bir anlamıylasevmek anlamaktır.) eksik ve özürlerini düzelten özellikle gencin en çok gereksinme duyduğu yaşama sevincini veren bir uğraş olacaktır.
(.)
Dikkat : Felsefe her derde deva Lokman Hekim'Lı ilacı depdir. Her sorunu da çözmez. Çözüm yaşama ustalığında yasama becerisinde. Yaşama ustalığı için bilime felsefeye kültürümüze kültürlere duyduğumuz duyarlığın yanındabaşka erdemler de gerekiyor. Genç bilge felsefecilerin yaşamalarını örnek alabilir burada. Doğrusu felsefenin yaşamada nasıl kullanabileceğini bu işi becerebilmiş yaşama ustası felsefeci büyüklerinden görecektir. Yoksa felsefe iç karartıcı kavram tartışmalarından öteye gidemez. Türk kültüründe gençlerimizin örnek alabileceği yaşama ustasıbilge felsefecilerin ortaya çıkması kendini arayan gençlerimize felsefenin önemini anlatmada en büyük destek olacaktır. Bu konuda umutsuz değilim.
(.)
Felsefenin hazır çözümleri yok. Reçeteler veremez. Konuşur. Konuşturur. Dinler. Söyler. Değişik seçenekler önerir. Peki dünya görüşü - felsefe ayırımı yapmadığımı söylüyorum oysa dünya görüşlerinin mutluluk reçeteleri yok mudur? Reçetenizin farkında mısınız? Başka reçetelerle karşılaştırabiliyor musunuz? Var olan reçetelerden farklı reçeteler de verilebileceğini düşünerek bu reçetelerle de hesaplaşabiliyor musunuz? Reçetenizi bulandırmadan açık seçik sevabı ve günahı ile ortaya koyup tartışarak buna inanıyorum diyebiliyor musunuz? İşte tarihsel birikimiyle felsefe bu hesaplaşmanızda karşılaştırmanızda inançlarınızın bedelini ödeyerek yani onların görebildiğinizce diğer inançlar içindeki yerini görebilerek görüşlerinizi ortaya kovuşunuzda sizinle olacaktır.
Özlediğim felsefe değişik felsefelerle beslenen tartışan eksik ve gediklerini gören buna rağmen inanan kaçınılmazlığını vurgulayan bir felsefedir. Açıktır. Saklamaz içtendir. Bu tavır değişik yaşama durumlarıyla karşılaşan gencin yaşama ustası olmasına yardıma olabilir ama yaşama ustalığını garantileyemez. "Neden garantileyemez?" sorusuna bu tavırla kendini arayan gencin kendisi yanıt bulmalıdır.
Bitirirken biraz duygulu biçimde de olsa görüşlerimi yineleyeyim :
Felsefe ne işe yarar? Sorunlarımızın üstünde konuşabilmeye sorunlarımızın kavramlarla ilgili köklerine inmeyekavramlarla yaşama arasındaki ilişkiyi anlamaya kendimizi aramaya bu arayışta bilimin bize söylediklerini araştırıp tartışmaya kısacası kendimizle dünyayla açık seçik hesaplayabilmeye konuşabilmeye yarar.
Felsefe genç kalmaya yarar.
Ahmet İnam'ın makalesidir.
Daha yazımın başlığından dayandığım temel varsayımlar ortaya konabilir :
1. Felsefe yaşamada bir iş görür yaşamaya uygulanır.
2. Genç kendini arayan bir insandır.
3. Felsefe kendini arayan gence yardıma olur.
Şimdi görüşlerimi bu kısa yazımın sınırlan içinde açıklayıp tartışarak savunmaya çalışayım.
Gence katkıda bulunacak felsefe nasıl bir felsefedir? Çok engin bir yürek yaşıyorum burada neredeyse "hangi felsefe olursa olsun" deyivereceğim. Yalnız bir yandan da kolay bağışlamaz bir tutum içindeyim: Hangi felsefe olursa olsunneyin felsefesi kimin felsefesi olursa olsun; yalnızca ciddi içten haddini bilen eleştiriye kültürün diğer alanlarına (bilime sanata değişik yaşama biçimlerine.) açık dert edindiği sorunları elden geldiğince kuşatıcı bir biçimde ele alan bir tavrı bir tutumu taşımalı.
Bana felsefeyle dünya görüşü ayınmı yapmadığım suçlaması ileri sürülebiir. Evet bu ayırımı yapmıyorum. Felsefeyalnızca çok sınırlı sayıda uzman kişilerin bilgiç akademisyenlerin tekelinde değildir. Doğrusu yazık ki çoğunukla öyledir ya; ben olmamalıdır diyorum. Bunu demek de zorundayım yoksa yaşama sorunlarının tartışılmasında felsefeci olmayan felsefenin yüzyıllardırbiriktire geldiği onca hacimli yükünü çekemeyen gençlere yararından söz edemem.
(.)
Kimi çağdaş felsefecilerin de söylediği gibi felsefe kendini konu edinebilen bir uğraştır. "Felsefe nedir?" "Nasıl bir etkinliktir?" "Nasıl olmalıdır?" gibi sorularla uğraşabilir. İç hesaplaşmalarla dolu bir eyleme biçimidir. "Ne yapıyorum?" "Ne demek istiyorum?" "Neredeyim?" Namuslu felsefecinin böyle sorularla gece uykuları bölünmüş olsa gerekir.
Felsefeci kendi kendisiyle başka felsefecilerle tartışır. Hesaplaşır. Eleştirir. Eleştirileri eleştirir. Önemli bulduğu eleştirilerden etkilenir. Dille kavramlarla yürütür uğraşını. Onlarla öğrenmeye anlamaya açıklamaya uğraşır.
(.)Hiçbir yaşama alanı yaşama biçimi yoktur ki. felsefece sorgulanmasın. İnsan kavramlar olmadan düşünemiyor. Anlayamıyor. Sezgisel mistik anlama gibi başka türlü anlama biçimleri de olduğu ileri sürülebilirse de bu anlama biçimleri üstüne de felsefece düşünebiliriz. Bu düşünmemizi anlamamızı yorumlamamızı sorgulamaya başladığımız anda bilim ve felsefe kaçınılmaz oluyor. Bilim yetmiyor. Sınırları var. Felsefenin de sınırları var. Felsefe bilimi konu edebiliyor. Yargılayabiliyor. İlginçtir bilim de felsefeyi ele alabiliyor. Örneğin felsefe ürünlerinin felsefe metinlerinin dilbilimsel incelemesi felsefeciler topluluğunun sosyolojik incelenmesi gibi. Felsefenin alanı yine de bilimin sınırım aşabilir. Olgulara bağlı olmayabilir. Felsefenin bir olanak araştırması olduğu söylenmiştir. Bir ölçüde katılıyorum. Aslında bu yazıda felsefe-bilim ilişkisi üstüne tartışmaya girmek istemiyordum.
(.)
Kimdir genç? Öğrenendir. Kendi kültürünü kültürleri doğayı kendin gövdesini kendi ruhsal özelliklerini. Bu öğrenme sürecinde kendini toplumdaki yerini dünyadaki yerini sorgular. (Sorgulamalıdır!) Kimisi çabucak bulur. Kocar. Kimisi arar. Bulan kocamayabilir. Bulduğu inançlarını kafasında oluşturduğu görüşleri sürekli sınıyo yargılıyor diğer görüşlerle hesaplaşıyorsa genç kalır.
Genç umuttur da. Aramasında buldukları içinde olduğu kültürün devinmesine canlanmasına diğer kültürler içinde etkin olmasına yol açabilir. Kendini arayan genç kültürünü de arıyordur. Tarihini inançlarını geleceğini arıyordur. Toplumunu arıyordur. Elbet belâsını değil mevlâsını inançlarını bu ölçüde tartışmaya açık inançlarını bulacaktır. Doğrusu felsefenin işlevi bu olmalıdır.
Felsefe bir hesaplaşma açıklama tartışma anlama çabasıdır dedik. Arayan genç bilimin verileriyle kendini rahatsız eden sorunlara yaklaşacaktır. Karşı karşıya kaldığı durumların olgusal incelenmesini bilimle yaptıktan sonra kültürün diğer etkenlerini de geleneklerini tarihini sanatını dinini siyasal tartışmalarını felsefeyle araştıracaktır. Felsefe seçenekleri araştırma olanağını verecektir ona. Ne gibi yollar önümde? Kararımı nasıl vermeliyim? Yollardeğişik seçenekler bilimle tüketilemez. Kültürün değişik alanlarında yaşama biçimlerinden gelen seçenekler de vardır. Bunları aşan olanaklar da vardır. Genç bu olanakları düşüncesinde tasarlayabilecektir. Felsefe anlatmaya çalıştığım anlamda ona bu engin olanaklar evrenini açacaktır.
Nasıl başaracaktır felsefe bu işi? Bütün bilimlere kültürün diğer alanların genişlemesine ilişkileriyle bakabildiği içinkavram çözümlemelerini anlam araştırmalarını bilimler arası ortamda bilim - kültür kültür - yaşama ilişkilerin
felsefe tarihinden gelen birikimiyle yapmaya çalışarak başaracaktır.
Bir kez genç felsefeyle sorunlarını çözmeyi isteyecektir. Felsefeden beklentileri olacaktır. Felsefeyi anlayabilen bir kafa yapısı taşıyacaktır. Bu nitelikleri yoksa felsefe ona beklediği anlamda yardıma olamaz. Yine de bu gencin felsefe öğrencisi olmak gerekmez. Binlerce yıllık felsefe tartışmalarını meslekten biri gibi kavramış olması gerekmez. Felsefece düşünme tavrım sınırlı bilgisiyle de edinebilir. Felsefeyi duyabilir. Sezebilir. Genç kalarak yaşı ilerledikçe genç bu duyduğunu felsefeye yakışır biçimde yargılayabilir temellendirebilir.
Genç seçecektir. Seçtiğini yargılamada kavramsal temellendirmelerini atmada kendi kendisiyle hesaplaşmada yine felsefe olgusal bilgiyi bilimden (örneğin karar verme kuramlarından) almak üzere yardıma olabilecektir. Genç bu aramasında seçmelerinde ayaklan üstünde kolay çözümleri yeğlemeden yılmadan dirençle yürüyecektir. Eleştiriye açıklık kadar belki çelişkili görünecek ama bulduğunda sezdiğinde ısrar gencin kendini sağlıklı biçimde aramasında çok önemlidir.
(.) Felsefe tarihinde ve hâli hazırda tümüyle öyle olmasa bile karşılıklı konuşma tartışına diyolog etkileşmehaberleşme olanağını veren bir kültür etkinliğidir. Böyle anlaşılan felsefe değişik görüşlere yaşama sorunlarına sevgiyle yaklaşan (çünkü bir anlamıylasevmek anlamaktır.) eksik ve özürlerini düzelten özellikle gencin en çok gereksinme duyduğu yaşama sevincini veren bir uğraş olacaktır.
(.)
Dikkat : Felsefe her derde deva Lokman Hekim'Lı ilacı depdir. Her sorunu da çözmez. Çözüm yaşama ustalığında yasama becerisinde. Yaşama ustalığı için bilime felsefeye kültürümüze kültürlere duyduğumuz duyarlığın yanındabaşka erdemler de gerekiyor. Genç bilge felsefecilerin yaşamalarını örnek alabilir burada. Doğrusu felsefenin yaşamada nasıl kullanabileceğini bu işi becerebilmiş yaşama ustası felsefeci büyüklerinden görecektir. Yoksa felsefe iç karartıcı kavram tartışmalarından öteye gidemez. Türk kültüründe gençlerimizin örnek alabileceği yaşama ustasıbilge felsefecilerin ortaya çıkması kendini arayan gençlerimize felsefenin önemini anlatmada en büyük destek olacaktır. Bu konuda umutsuz değilim.
(.)
Felsefenin hazır çözümleri yok. Reçeteler veremez. Konuşur. Konuşturur. Dinler. Söyler. Değişik seçenekler önerir. Peki dünya görüşü - felsefe ayırımı yapmadığımı söylüyorum oysa dünya görüşlerinin mutluluk reçeteleri yok mudur? Reçetenizin farkında mısınız? Başka reçetelerle karşılaştırabiliyor musunuz? Var olan reçetelerden farklı reçeteler de verilebileceğini düşünerek bu reçetelerle de hesaplaşabiliyor musunuz? Reçetenizi bulandırmadan açık seçik sevabı ve günahı ile ortaya koyup tartışarak buna inanıyorum diyebiliyor musunuz? İşte tarihsel birikimiyle felsefe bu hesaplaşmanızda karşılaştırmanızda inançlarınızın bedelini ödeyerek yani onların görebildiğinizce diğer inançlar içindeki yerini görebilerek görüşlerinizi ortaya kovuşunuzda sizinle olacaktır.
Özlediğim felsefe değişik felsefelerle beslenen tartışan eksik ve gediklerini gören buna rağmen inanan kaçınılmazlığını vurgulayan bir felsefedir. Açıktır. Saklamaz içtendir. Bu tavır değişik yaşama durumlarıyla karşılaşan gencin yaşama ustası olmasına yardıma olabilir ama yaşama ustalığını garantileyemez. "Neden garantileyemez?" sorusuna bu tavırla kendini arayan gencin kendisi yanıt bulmalıdır.
Bitirirken biraz duygulu biçimde de olsa görüşlerimi yineleyeyim :
Felsefe ne işe yarar? Sorunlarımızın üstünde konuşabilmeye sorunlarımızın kavramlarla ilgili köklerine inmeyekavramlarla yaşama arasındaki ilişkiyi anlamaya kendimizi aramaya bu arayışta bilimin bize söylediklerini araştırıp tartışmaya kısacası kendimizle dünyayla açık seçik hesaplayabilmeye konuşabilmeye yarar.
Felsefe genç kalmaya yarar.
Ahmet İnam'ın makalesidir.
Şu an konuyu görüntüleyenler (Toplam : 0, Üye: 0, Misafir: 0)
Benzer konular
