Mobbing ve Etkileri

zeyn0 · 17 Nis 2012

Mobbing ve Etkileri

Mobbing (Latince'de; psikolojik şiddet baskı kuşatma taciz rahatsız etme veya sıkıntı vermek) özellikle hiyerarşik yapılanmış gruplarda ve kontrolün zayıf olduğu örgütlerde gücü elinde bulunduran kişinin ya da grubun diğerlerine psikolojik yollardan uzun süreli sistematik baskı uygulamasıdır. Son dönemde sosyoloji ve hukuk başta olmak üzere çeşitli alanlarda disiplinlerararası çalışılan bir konu haline gelmiştir.

Mobbing sözcüğü önceleri çocukların birbiriyle olan zorbalık ilişkilerini tanımlamakta kullanılmıştır. İşyerlerinde de 1950-1960lı yıllarda yapılan araştırmalar mobbingin sadece çocuklar arasında yaşanmadığını ortaya koymuştur.

Mobbing duygusal bir saldırıdır. Yaş ırk cinsiyet ayrımı gözetmeden taciz rahatsız etme ve kötü davranış yoluyla herhangi bir kişiye yönelen saldırganlıktır. Kişiyi iş yaşamından dışlamak amacıyla kasıtlı olarak yapılır. Kişinin saygısız ve zararlı bir davranışın hedefi olmasıyla başlar. İşveren ima ve alayla karşısındakinin toplumsal itibarını düşürmeye yönelik saldırgan bir ortam yaratarak kişiyi işten ayrılmaya zorlar.

Bir araştırmaya göre mobbing kâr amacı gütmeyen kuruluşlarda okullarda ve sağlık sektöründe daha yaygındır. Yüksek işsizlik oranları ve dolayısıyla çalışanın değersiz görülmesi mobbingin artmasına neden olmaktadır. Sonuç olarak her işyerinde ve her türlü kuruluşta rastlanabilir. Organizasyon bozukluğunun daha fazla olduğu işyerlerinde disiplin getirmek verimliliği artırmak refleksleri koşullandırma (askeri disiplin) öne sürülerek yapılmakta ve meşrulaştırılmaktadır.

Psikolog Michael H. Harrison Ph. yakın zamanda ABDde 9.000 kamu çalışanı üzerinde yapılan araştırmada kadın çalışanların % 42sinin erkek çalışanların ise % 15inin son iki yılda zorbalığa uğradığını bunun kayıp zaman ve verimlilik açısından 180 milyon dolara mal olduğunun hesaplandığını belirtiyor. Leymann İsveçte intiharların % 15inin mobbing kaynaklı olduğunu söylüyor.

Mobbinge uğrayanların genel özellikleri

Mobbing genellikle ;
İşini çok iyi hatta mükemmel yapan;
İlişkileri olumlu olan ve çevresindekilerce sevilen;
Çalışma ilkeleri ve değerleri sağlam bunlardan ödün vermeyen;
Dürüst ve güvenilir kuruluşa sadık;
Bağımsız ve yaratıcı;
Zorbanın yeteneklerinden üstün özelliklere sahip olan kişilere yöneliyor. Ama kimi zaman işyerinde sessiziletişim kuramayanlar da mobbingin hedefi olabiliyor.

Zorbalar ise aşırı kontrolcü korkak nevrotik ve iktidar açlığı olan kişiler olarak tanımlanıyor. (Leymann)

Mobbing uygulayan kişilerin ve kurbanların kişilik özellikleri ve işyeri koşulları mobbingin nedenlerini açıklıyor. Leyman bunları dört başlık altında topluyor:
Kişileri grup kuralını kabul etmeye zorlamak
Düşmanlıktan hoşlanmak
Can sıkıntısı içinde zevk arayışı
Önyargıları pekiştirmek
Ek olarak mobbing uygulayanın kötü kişiliği ve patron olarak bunu hak olarak görmesi şişirilmiş benmerkezcilik narsist kişilik çocukluk travmaları da sayılabilir.

BodskyTaciz edilmiş çalışan adlı kitabında taciz ya da rahatsız etme insanların kendilerini ayrı tutma ve ayrıcalıklarını koruma için kurulu bir işleyişin olmadığı zaman başvurdukları bir yoldur şeklinde tanımlamaktadır.
Kurbanın üzerindeki etkileri

Mobbing insanın mesleki bütünlük ve benlik duygusunu zedeler kişinin kendine yönelik kuşkusunu artırır paranoyaya ve kafa karışıklığına neden olur kurban kendine güven duygusunu yitirir kendisini yalıtabilir huzursuzluk korku utanç öfke ve endişe duyguları yaşar. Mobbing ağlama uyku bozuklukları depresyon yüksek tansiyon panik atak kalp krizine kadar giden sağlık sorunları ve travma sonrası stres bozukluğu yaratabilir.

Western Washington Üniversitesi profesörlerinden sosyal psikolog Gary Namie'ye göre zorbalık kurbanlarının % 41i bunalıma giriyorkadınların % 31i erkeklerin % 21i Travma Sonrası Stres Bozukluğu (PTSD) teşhisiyle bir kez daha işyerine dönemeyerek çalışamaz oluyor. Tam anlamıyla çalışanın kuruma ve topluma olan katkısı sıfırlanıyor.

Engelleme yönetimleri

Mobbing kurbanlarına yeni bir iş araması yardım alması kendini yalıtmaması özgüvenini geliştirmesi olasılıkları hatırlaması yaraları sarmaya çalışması yasal işlem yapması ve sendikaya başvurması önerilmektedir.

Mobbingin psikolojik bir saldırı olduğu düşünülürse psikolojik savunma yöntemleri geliştirmek büyük önem taşımaktadır. Böylece alınan yaranın derinleşmesi önlenebilir ve kişi iş yaşamının dışına atılmaktan kendini kurtarabilir.