Kedigözü Bulutsusu
Kedigözü Bulutsusu
Bu tür nesnelerin genel sınıfını tanımlamak için kullanılan Üç bin ışıkyılı ötede ölmekte olan bir yıldız, ışıldayan gaz kabuklarını üzerinden atıyor. Hubble Uzay Teleskobu'ndan alınan bu görüntü, Kedi Gözü Bulutsusu'nun, bilinen en karmaşık gezegenimsi bulutsulardan biri olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Gerçekten de, Kedi Gözü'nün görünen özellikleri öylesine karmaşıktır ki; gökbilimciler merkezdeki parlak nesnenin aslında bir ikili yıldız sistemigezegenimsi bulutsu terimi yanıltıcıdır. Bu nesneler küçük teleskoplarda yuvarlak ve gezegen benzeri görünseler de, yüksek çözünürlüklü görüntüler, bunların yıldız evriminin sonlarına doğru fırlatılmış gaz kozalarıyla çevrelenmiş yıldızlar olduğunu ortaya çıkarmaktadır
Kedigözü Bulutsu
Bu tür nesnelerin genel sınıfını tanımlamak için kullanılan Üç bin ışıkyılı ötede ölmekte olan bir yıldız, ışıldayan gaz kabuklarını üzerinden atıyor. Hubble Uzay Teleskobu'ndan alınan bu görüntü, Kedi Gözü Bulutsusu'nun, bilinen en karmaşık gezegenimsi bulutsulardan biri olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Gerçekten de, Kedi Gözü'nün görünen özellikleri öylesine karmaşıktır ki; gökbilimciler merkezdeki parlak nesnenin aslında bir ikili yıldız sistemigezegenimsi bulutsu terimi yanıltıcıdır. Bu nesneler küçük teleskoplarda yuvarlak ve gezegen benzeri görünseler de, yüksek çözünürlüklü görüntüler, bunların yıldız evriminin sonlarına doğru fırlatılmış gaz kozalarıyla çevrelenmiş yıldızlar olduğunu ortaya çıkarmaktadır
Kedigözü Bulutsu
Genel bilgiler
NGC 6543, iyi incelenmiş bir gezegenimsi bulutsudur. -8,1 büyüklüğüyle görece olarak parlak olan bulutsunun yüzey parlaklığı da yüksektir. Bahar açısı 17s 58d 33.4sn ve yükselim koordinatı +66°37'59¨ dir. Yüksek sapma açısı, tarihsel olarak en büyük teleskopların yerleştirildiği kuzey yarımküreden kolayca görülebilir olduğunu göstermektedir. NGC 6543 neredeyse Kuzey Tutulum Kutubu yönünde bulunmaktadır.
Parlak iç bulutsu oldukça küçük, iç elips büyük ekseni 16.1 yay-saniyedir. Yıldızının kırmızı dev aşamasında çıkardığı maddeden oluşan geniş bir haleye sahiptir ve yoğunlaşmaların arasındaki mesafe 24.7 yay-saniyedir. Bu hale yaklaşık olarak 300 yay-saniye (5 yay-dakika) çap üzerinde uzanır.
Gözlemler, bulutsunun ana gövdesindeki yoğunluğu 5,000 parçacık/cm³ ve sıcaklığı da 7,0009,000 K olarak göstermektedir. Dış hale, 15,000 K ile biraz daha yüksek sıcaklığa ve daha düşük bir yoğunluğa sahiptir.
NGC 6543'ün merkezi yıldızı, yaklaşık 80,000 K sıcaklığa sahip olan O7 + [WR] türü bir yıldızdır. Bu yıldız, Güneş'ten 10,000 kez daha parlak ve yarıçapı 0.65 kat güneş değeridir. Tayf incelemeleri, hızlı bir yıldız rüzgarıyla her yıl güneş kütlesi (saniyede 20 trilyon ton) kütle kaybettiğini göstermektedir. Bu rüzgarın hızı 1900 km/sn'dir. Merkezi yıldız şu anda bir güneş kütlesi'nin biraz üzerinde bir kütleye sahiptir fakat hesaplamalar başlangıçta bunun 5 güneş kütlesi olduğunu göstermektedir.
1994 yılında Hubble ilk defa NGC 6543'ün şaşırtıcı şekilde karmaşık yapısını, eşmerkezli gaz kabuklarını, yüksek hızlı gaz fışkırmalarını ve olağandışı şok kaynaklı gaz düğümlerini göstermiştir.
Gözlemler
Bulutsu, onu gezegenimsi bir diske benzeten William Herschel tarafından 15 Şubat 1786 tarihinde keşfedilmiştir. Kedi Gözü, bir tayf ölçerle gözlenen ilk gezegenimsi bulutsudur. Bu gözlem öncü spektroskopist William Huggins tarafından 29 Ağustos 1864 tarihinde yapıldı. Huggins gözlemlerinde bulutsu tayfının sürekliliği olmayan birkaç parlak çizgiden oluştuğunu saptadı. Bu keşif, gezegenimsi bulutsuların aşırı derecede seyreltilmiş gazlardan oluştuğunun ilk belirtisiydi.
Kızılötesi gözlemler
Uzak kızılötesi dalgaboylarındaki (60 µm) NGC 6543 gözlemleri, düşük sıcaklıkta yıldızlararası toz varlığını ortaya koymuştur. Tozun, ata yıldızın yaşamının son aşamalarında oluştuğuna inanılmaktadır. Merkezi yıldızdaki ışığı içine doğru çeker ve kızılötesi dalgaboylarında tekrar yayar. Kızılötesi toz emisyon tayfı, toz sıcaklığını 85 K, tozun kütlesini ise güneş kütlesi olarak gösterir.
Kızılötesi emisyon ayrıca iyonize olmayan moleküler hidrojen (H2) ve argon madde varlığını ortaya çıkarır. Pekçok gezegenimsi bulutsu moleküler emisyonunda, yıldızdan daha uzak mesafelerde iyonize olmayan madde daha fazladır. Fakat NGC 6543'te moleküler hidrojen emisyonu, dış halenin iç kenarında parlak olarak görünür. Bu durum, farklı hızlarda çarpışan fışkırma hareketinin yol açtığı şok dalgalarının, H2'yi uyarması sonucu oluşmuş olabilir. Kedi Gözü'nün kızılötesi (dalgaboyu 28 µm) ışıktaki genel görünümü, görünür ışıktaki görünüşünü andırır.
Optik ve morötesi gözlemler
NGC 6543, morötesi ve optik dalga boylarında geniş bir şekilde gözlenmiştir. Bu dalga boylarındaki spektroskopik gözlemler bolluk kararlılığı ve bu görüntüler de bulutsunun karmaşık yapısını ortaya çıkarmak için kullanılmıştır.
Hubble Uzay Teleskobu görüntüsü üzerinde üretilen sahte renkler, yüksek ve düşük iyonizasyon bölgelerini vurgulamaktadır. Işık emisyonunu filtre ederek; 656.3 nm tek iyonize hidrojen, 658.4 nm tek iyonize nitrojen ve 500.7 nm çift iyonize oksijen olarak üç görüntü alınmıştır. Gerçek renkleri kırmızı ve yeşil olmasına rağmen; kırmızı, yeşil ve mavi kanallar ayrı ayrı birleştirildi. Bu görüntü, bulutsu kenarında daha az iyonize olan maddeyi iki kapak şeklinde ortaya koymaktadır.
NGC 6543, iyi incelenmiş bir gezegenimsi bulutsudur. -8,1 büyüklüğüyle görece olarak parlak olan bulutsunun yüzey parlaklığı da yüksektir. Bahar açısı 17s 58d 33.4sn ve yükselim koordinatı +66°37'59¨ dir. Yüksek sapma açısı, tarihsel olarak en büyük teleskopların yerleştirildiği kuzey yarımküreden kolayca görülebilir olduğunu göstermektedir. NGC 6543 neredeyse Kuzey Tutulum Kutubu yönünde bulunmaktadır.
Parlak iç bulutsu oldukça küçük, iç elips büyük ekseni 16.1 yay-saniyedir. Yıldızının kırmızı dev aşamasında çıkardığı maddeden oluşan geniş bir haleye sahiptir ve yoğunlaşmaların arasındaki mesafe 24.7 yay-saniyedir. Bu hale yaklaşık olarak 300 yay-saniye (5 yay-dakika) çap üzerinde uzanır.
Gözlemler, bulutsunun ana gövdesindeki yoğunluğu 5,000 parçacık/cm³ ve sıcaklığı da 7,0009,000 K olarak göstermektedir. Dış hale, 15,000 K ile biraz daha yüksek sıcaklığa ve daha düşük bir yoğunluğa sahiptir.
NGC 6543'ün merkezi yıldızı, yaklaşık 80,000 K sıcaklığa sahip olan O7 + [WR] türü bir yıldızdır. Bu yıldız, Güneş'ten 10,000 kez daha parlak ve yarıçapı 0.65 kat güneş değeridir. Tayf incelemeleri, hızlı bir yıldız rüzgarıyla her yıl güneş kütlesi (saniyede 20 trilyon ton) kütle kaybettiğini göstermektedir. Bu rüzgarın hızı 1900 km/sn'dir. Merkezi yıldız şu anda bir güneş kütlesi'nin biraz üzerinde bir kütleye sahiptir fakat hesaplamalar başlangıçta bunun 5 güneş kütlesi olduğunu göstermektedir.
1994 yılında Hubble ilk defa NGC 6543'ün şaşırtıcı şekilde karmaşık yapısını, eşmerkezli gaz kabuklarını, yüksek hızlı gaz fışkırmalarını ve olağandışı şok kaynaklı gaz düğümlerini göstermiştir.
Gözlemler
Bulutsu, onu gezegenimsi bir diske benzeten William Herschel tarafından 15 Şubat 1786 tarihinde keşfedilmiştir. Kedi Gözü, bir tayf ölçerle gözlenen ilk gezegenimsi bulutsudur. Bu gözlem öncü spektroskopist William Huggins tarafından 29 Ağustos 1864 tarihinde yapıldı. Huggins gözlemlerinde bulutsu tayfının sürekliliği olmayan birkaç parlak çizgiden oluştuğunu saptadı. Bu keşif, gezegenimsi bulutsuların aşırı derecede seyreltilmiş gazlardan oluştuğunun ilk belirtisiydi.
Kızılötesi gözlemler
Uzak kızılötesi dalgaboylarındaki (60 µm) NGC 6543 gözlemleri, düşük sıcaklıkta yıldızlararası toz varlığını ortaya koymuştur. Tozun, ata yıldızın yaşamının son aşamalarında oluştuğuna inanılmaktadır. Merkezi yıldızdaki ışığı içine doğru çeker ve kızılötesi dalgaboylarında tekrar yayar. Kızılötesi toz emisyon tayfı, toz sıcaklığını 85 K, tozun kütlesini ise güneş kütlesi olarak gösterir.
Kızılötesi emisyon ayrıca iyonize olmayan moleküler hidrojen (H2) ve argon madde varlığını ortaya çıkarır. Pekçok gezegenimsi bulutsu moleküler emisyonunda, yıldızdan daha uzak mesafelerde iyonize olmayan madde daha fazladır. Fakat NGC 6543'te moleküler hidrojen emisyonu, dış halenin iç kenarında parlak olarak görünür. Bu durum, farklı hızlarda çarpışan fışkırma hareketinin yol açtığı şok dalgalarının, H2'yi uyarması sonucu oluşmuş olabilir. Kedi Gözü'nün kızılötesi (dalgaboyu 28 µm) ışıktaki genel görünümü, görünür ışıktaki görünüşünü andırır.
Optik ve morötesi gözlemler
NGC 6543, morötesi ve optik dalga boylarında geniş bir şekilde gözlenmiştir. Bu dalga boylarındaki spektroskopik gözlemler bolluk kararlılığı ve bu görüntüler de bulutsunun karmaşık yapısını ortaya çıkarmak için kullanılmıştır.
Hubble Uzay Teleskobu görüntüsü üzerinde üretilen sahte renkler, yüksek ve düşük iyonizasyon bölgelerini vurgulamaktadır. Işık emisyonunu filtre ederek; 656.3 nm tek iyonize hidrojen, 658.4 nm tek iyonize nitrojen ve 500.7 nm çift iyonize oksijen olarak üç görüntü alınmıştır. Gerçek renkleri kırmızı ve yeşil olmasına rağmen; kırmızı, yeşil ve mavi kanallar ayrı ayrı birleştirildi. Bu görüntü, bulutsu kenarında daha az iyonize olan maddeyi iki kapak şeklinde ortaya koymaktadır.
