KALINTI YATAKLARI[ForumTR Ödev Timi]

[turkmmo]

Ayyıldız2 | 2008 TR Yapısı • 1-99 Orta Emek Destan • Oto Avsız • 10 Temmuz 21:00 HEMEN TIKLA!

KALINTI YATAKLARI 1. Oluşum: Oluşum nedenleri yer kabuğunun üzerinde atmosfer veya hidrosferdeki olaylara yani dış kökenli olaylara bağlı olarak gelişen yataklardır. Fe, Ni, Co, Al, Mn yatakları kalıntı olarak gelişirler. Ayrıca Asbest, manyezit, kil tuğla, kiremit toprakları (terraroza) sepiyolit vb. yataklar kalıntı yatakları olarak gelişirler. Bu tür yataklar içinde belirli bir cevher yığışımına sahip olmayan olağan kayaçların tamamen dış etkenlerle ayrışıp faydasız unsur gruplarının ortamdan uzaklaşarak faydalı mineral ve elementlerin toplanmasıyla oluşan yataklardır. Bu yatakların oluşumuna etken 3 faktör vardır. Bunlar: - İklim, - Rölyef, - Ayrışmaya uğramış kayacın bileşimi. 2. Genel Özellikleri: Kalıntı yatakları özellikle sıcak, nemli tropikal iklimin olduğu bölgelerde rölyefin düşük olduğu az çıkıntılı bölgelerde ve tamamen peneplenleşmemiş kayaçların olduğu bölgelerde gelişir. Ferromağnezyen ve Aliminosilikatlı kayaçlar ayrıştıklarında üst kısımlarında lateritik oluşumlar meydana getirirler. Ayrışan kayacın bileşimine göre ortaya çıkan lateritler: a. Demir (Fe)’li lateritler b. Alüminyum (Al)’lu (Boksit) olmak üzere ikiye ayrılırlar. Demirli lateritlerde Nikel-Kobalt zenginleşmesi söz konusudur. Kalıntı yatakların bir kısmı oluştukları günden beri taşınmayıp aşınmadan yerlerinde bulundukları için Otokton yataklar da denir. Bazıları ise taşınıp yeniden bir başka bölgede biriktikleri için Allokton yataklar veya yarı Allokton kalıntı yatakları olarak adlandırılabilir. Kalıntı Yatakların Sınıflandırılması A. Demirli Lateritler: Tropikal ve subtropikal iklimlerde peneplenize veya oldukça düzgün topografik yüzeylerde kimyasal ayrışmaya maruz kalan demir minerallerinden çıkan demirin diğer bileşenlerin yıkanarak ortamdan uzaklaşmasına bağlı olarak zenginleşmesi sonucu ortaya çıkan demir bakımından ekonomik öneme sahip bir miktar silis bulunduran demirhidroksit birikimlerine demirli laterit yatakları denir. Demirli laterit yatakları yataklanma tipi bakımından birçok gruba ayrılır. Bunlar: 1. Plaser yataklar 2. Conakry tipi lateritik yataklar 3. Lindener mark tipi karstik yataklar 4. Delemont tipi psolitik yataklar 5. Hunsrück tipi çökellerin güncelleşmesiyle oluşan yataklar 6. Demir şapkalar 1. Plaser Yataklar: Anakayadan günlenme ve bozulmayla serbestleşmiş ve nehir, deniz dalgaları ve akıntıları yada rüzgarla mekaniksel olarak taşınmış ve konsantre olmuş birikimlerdir (Şekil 1). Akarsu ve plaj çökellerindeki mekanik boylanma sonucu oluşan siyah kumlardaki en önemli demir minerali manyetittir. Şekil 1. Iron Mountain, Missouri yatağında Paleozoyik birimleri altındaki plaser cevher (Lindgren, 1933den). 1-Porfir (hematitli), 2-Kil, 3-Kumlu kireçtaşı, 4-Kireçtaşı, 5-Kumtaşı, 6-Kireçli kil, 7- Konglomeratik cevher. 2. Conakry Tipi Lateritik Yataklar: Lateritler, tropiklerde çeşitli tipteki kayaların üzerinde yer alan örtü demir oksitlerdir. Alttaki kayaların derin biçimde günlenmesiyle oluşurlar ve çözünmeyen bileşenlerin oksitlenmiş kalıntı birikimleridir (Şekil 2). Bazik ve ultrabazik kayaların ve demirce zengin bazalt ve tüf gibi püskürük kayaların üzerinde yer alır. Şekil 2. Conakry tipi lateritik demir yatağının genelleştirilmiş kesidi (Ovalıoğlu, 1- Toprak, 2-Demir kabuk, 3- Yumuşak demir, 4- Geçiş zonu, 5- Bazik kaya 3. Lindener mark Tipi Karstik Yataklar: Kireçtaşı ve dolomitlerin üzerinde yer alan bir lateritik demir yatağı tipidir. Kalıntılar, transgresyona bağlı eski karasallaşma yüzeylerini temsil eden stratigrafik boşluklarda uzanmaktadır. Günlenmeyle oluşan demirler çukurları örterler ve çoğu kez denizel çökellerle örtülmüşlerdir. Lindener mark’da (Almanya) karstik kalıntı demir cevherleri Devoniyen kireçtaşı üzerinde yer alır (Şekil 3). Şekil 3. Lindener Mark’da dolinlerin kesiti. 4. Delemont Tipi Pisolitik Yatakları: Pisolitik cevherler, bir demirce zengin kalıntı kil yada bir kıtasal günlenme kabuğu (limon olarak adlandırılmaktadır) içerisinde kongresyonlu, yuvarlaklaşmış kabuk vardır...