- Katılım
- 7 Eki 2010
- Konular
- 9,213
- Mesajlar
- 34,101
- Reaksiyon Skoru
- 4,131
- Altın Konu
- 1
- TM Yaşı
- 15 Yıl 8 Ay 4 Gün
- Başarım Puanı
- 400
- MmoLira
- 183
- DevLira
- 0
ROHAN2 WORLD 1-120 TR TİPİ OFFICIAL YOHARA, BALATHOR VE AMON! 80. GÜNÜNDE! +10.000 ONLİNE! HİLE VE BOT %100 ENGELLİ HEMEN TIKLA!
1. GELİŞİMİN TEMEL KAVRAMLARI
Gelişme ve büyüme kavramları çoğu kez birbirleriyle karıştırlsa da gelişme büyümeyi de içine alan daha geniş bir kavramdır.
Büyüme kavramı yalnızca bedende meydana gelen fiziksel anlamdaki artış anlamına gelmektedir. Buna rağmen çocuk büyürken yalnız bu fiziksel artışla kalmaz bununla beraber çocuğun beyni ve iç organları da büyüyüp değişir. Beynin gelişmesiyle beraber çocuğun öğrenme, hatırlama gibi yetenekleri de giderek artar. Sonuç olarak çocukta meydana gelen fiziksel değişim beraberinde zihinsel gelişmeyi de getirir. Bu da demek oluyor ki gelişme, değişiklikleri hem nicelik hem de nitelik bakımından ele almaktadır.
Genel anlamıyla ele alacak olursak gelişim: organizmada döllenmeyle başlayıp organizmanın ölümüne kadar devam eden, belirli bir yöne doğru olan sürekli değişimdir.
1.1. Gelişim
Gelişim kavramı: organizmada iç ve dış etkenler sonucu, birbirine bağlı ve düzenli olarak ortaya çıkan, ilerleyici değişiklikler olarak tanımlanır.
Gelişim; büyüme, olgunlaşma, hazır bulunuşluk, öğrenme kavramlarını da kapsayan bir kavramdır. Şimdi aşağıda bu dört kavramın açıklamalarını göreceğiz:
1.2. Büyüme
Büyüme ile kastedilen bedensel değişimlerdir. Bireyin bedeninde meydana gelen sayısal değişiklikler büyümeyle ilgilidir. Örneğin bedensel ağırlığın 4.5 kg'dan 6.5 kg'a çıkması büyüme demektir. Bedenin büyümeyi gerçekleştirmek için ihtiyaç duyduğu enerji organizmanın içinde saklıdır. Yeterli şekilde beslenen ve kötü etkilerden muhafaza edilen bir bedenin büyümesi, olgunlaşmaya doğru sağlıklı bir adım atar.
1.3. Olgunlaşma
Olgunlaşma, organizmanın temelindeki potansiyel güçlerin göreve hazır hale gelmesi anlamına gelmektedir. Bu süreç hem büyümeyle ortaya çıkan yapı değişikliklerini hem de ileride başarıların temel çalışmaları olan gelişme alıştırmalarını içine alır. Buna örnek olarak yürümeyi gösterebiliriz. Bazı çocukların bir yaşını doldurmalarına yakın yürümeyi bir gece içerisinde öğrendiğini düşünürüz. Oysa çocuğun yürümeye başlaması hem büyümenin hem de olgunlaşmanın eseridir. Çünkü büyümeyle çocuğun yürümek için ihtiyaç duyduğu gerekli bedensel gelişimler meydana gelir. Gelişme alıştırmaları ile de çocuk yürümeye hazır hale gelir. Fakat çocuğa yeteneklerini daha iyi geliştirebileceği bir ortam sağlamanın dışında bu süreci dışarıdan alıştırma ve destek vererek kısaltmak yani çocuğun daha erken zamanda yürümeyi öğrenmesini sağlamak mümkün değildir.
Olgunlaşma, aynı zamanda çocuğun dil ve zihin gelişiminde de önemli rol oynar ve onun toplumsal ve duygusal davranışının nitelik ve kapsamını belirler. Örneğin çocuğun dil gelişimi için çocuk çevresinden teşvik almalıdır. Ancak bu demek değildir ki fazla teşvik küçük yaştaki bir çocuğu kendisinden çok daha büyük yaştaki bir çocuk gibi konuşmasını sağlayacaktır. Çünkü organizmanın kalıtımsal doğasında bulunan bu tür yetiler, organizma olgunluğa ulaşmadan ortaya çıkmazlar.
1.4. Hazırbulunuşluk
Hazırbulunuşluk kavramı, olgunlaşmayı da içine alır. Hazırbulunuşluk; olgunlaşma düzeyiyle birlikte, bireyin önceki öğrenmelerini, ilgilerini, tutumlarını, güdülenmişlik düzeyini, yeteneklerini, genel sağlık durumunu da içermektedir. Herhangi bir konuyu öğrenmek için hazırbulunuşluk kapsamı içerisinde yer alan herhangi bir gereksinimi barındırmayan bir çocuğa o konuyu öğretmeye kalkışmak başarısızlıkla sonuçlanacağı gibi çocukta da güvensizlik duygusunun oluşmasına neden olacaktır.
1.5. Öğrenme
Öğrenme, bir bireyin çevresiyle girdiği etkileşimlerin sonucunda meydana gelen kalıcı izdeki davranış değişikliğidir. Örnek verecek olursak bir çocuğun düzgün bir şekilde kalem tutmasını öğrenebilmesi için sadece kalemi tutmaya yetecek parmak, kemik ve kaslara sahip olması yeterli değildir. Çocuğun kalemin nasıl tutulduğunu bizzat görmesi, gördükleri üzere denemeler yapması ve düzgün tutmayı başardığında ise bu konuda haberdar edilmesi gerekmektedir. Öğrenme ancak bu safhada gerçekleşir ve öğrenme olmadan gelişme sadece sınırlı bir düzeyde seyredebilir. Kısacası olgunlaşmanın başlattığı gelişmeyi öğrenme tamamlar.
2. GELİŞİMİN TEMEL İLKELERİ
Gelişimde, her insanın gelişiminin bu ilkeler üzerine gerçekleştiği, bazı temel ilkeler vardır. Bunlar:
1. Gelişim süreklidir ve belli aşamalardan geçmektedir:
Gelişim süreci ileriye doğru bir süreçtir ve aşama aşama gerçekleşir. Her bir aşama bir öncekinin devamı niteliğinde olup aynı zamanda kendisinden sonrakine de hazırlayıcı özellik taşır. Fakat bu aşamalar birbirlerinden kesin çizgilerle ayrılmazlar.
2. Gelişim belli bir sıra izler:
Bedensel ve motor gelişimdeki yapısal ve işlevsel özellikler belli bir sırada karşımıza çıkarlar:
a- Gelişim baştan ayağa doğru bir sıra izler. Anne karnında bebeğin önce baş, sonra kol, gövde, daha sonra da bacak ve ayak kısımları gelişir.
b- Gelişim içten dışa, Merkezden etrafa, genelden özele doğru bir sıra izler. Çocuk önce kaba hareketleri daha sonraları ise ince hareketleri yapabilir.
3. Gelişim nöbetleşe devam eder:
Bireyin gelişimi esnasında herhangi bir gelişim alanının çok hızlandığı dönemlerde diğer gelişim alanlarında duraklama yaşanabilir. Örneğin yürümeyi öğrenen bir çocukta bu süreç esnasında konuşmasının gelişmesinin zayıflaması gibi.
4. Gelişmede kritik dönemler vardır:
Bireyin bazı gelişim alanlarında daha eğilimli olduğu belli zamanlar vardır. Bu gibi dönemlerde birey dışardan gelecek etkilere karşı daha duyarlıdır dolayısıyla öğrenme bu gibi dönemlerde daha çabuk gerçekleşir.
5. Gelişim bir bütündür ve değişik gelişim alanları birbiriyle ilişkilidir:
Değişik gelişim alanları gerçekte birbirleriyle iç içe ve etkileşim halindedirler. Örneğin fiziksel yapısı hoş olan bir çocuk diğer bireylerin (olumlu yönde) ilgisini üzerinde toplayacağı için bu çocukta duygusal gelişim de olumlu gerçekleşir. Bunun sonucu olarak çocuk çevresiyle daha iyi bir ilişki içine girecektir ve bu da çocuğun sosyal gelişiminin olumlu etkileyecektir. Sosyal gelişimi olumlu olan bir çocuğun ise çevresiyle etkileşimi daha iyi olacağından zihinsel gelişimi de olumlu etkilenecektir.
6. Gelişimde bireysel farklılıklar vardır:
Gelişim, büyük oranda kalıtımın belirlediği olgunlaşma ve çevre ile etkileşimin belirlediği öğrenmenin bir sonucudur. Herkesin kalıtımının ve çevre ile etkileşiminin farklı olacağını düşünürsek herkesin gelişiminin de farklı olacağını sonucunu çıkarabiliriz. Bu da demek oluyor ki bazı çocuklar hızlı gelişirken bazıları ise bu çocuklara oranla daha yavaş bir gelişme süreci içinde olabilirler. Fakat bütün çocuklar (Yavaş da gelişse hızlı da gelişse) bu süreç içerisinde aynı basamakları izleyerek büyür.
3. GELİŞİMİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
Kalıtım, kişinin atalarından aldığı genetik özelliklerin tümüdür. Çevre ise kalıtım dışında gelişimi sürekli olarak etkileyen bir faktördür. Gelişim bu iki faktörün sonucunda ortaya çıkar. Bu bölümde kalıtım ve çevre faktörlerinin gelişim üzerindeki etkisini sırasıyla ele alacağız.
3.1. Kalıtım
Kalıtımın gelişim üzerindeki etkisi önemlidir. Kalıtımın kapsamı anne ve baba tarafından çocuğa gelen 23'er adet kromozom tarafından belirlenir. Bu kromozomlar birleşerek 23 çift kromozomu oluştururlar. Çocuğun cinsiyetini belirleyen bu kromozomlar cinsiyet kromozomu olarak adlandırılır.
Kromozom, ana-babadan çocuğa geçecek olan özellikleri barındıran binlerce genin değişik kombinasyonlarla sıralanışından meydana gelmektedir. Bu nedenle kalıtım her ne kadar belli kurallar dahilinde gerçekleşiyor olsa da bir insanı diğerinden ayırt edecek pek çok özelliğin yine pek çok kombinasyonları olduğundan; ayrıca döllenmenin gerçekleştiği esnada çocuğun ana ve babasından hangi kromozomları alacağının da tümüyle şansa kalmasından ötürü şunu söyleyebiliriz ki:
- Aynı ana-babadan sayısız kombinasyonda özelliklere sahip çocuklar doğabilir.
- Çocukların ana-babaya benzer yanları bulunmasına karşın hiçbir çocuk anne ya da babasının aynen bir kopyası olamaz.
Kalıtım konusuyla ilgili diğer bazı önemli konular ise:
1. Genotip (Çocuğun ana-babadan kalıtım yoluyla getirdiği bütün özellikleri) ve fenotip (Bireyin çevrenin de etkisiyle ortaya çıkan gözlenebilir özellikleri) arasındaki farklılıklar.
2. Baskın (dominant) ve çekinik (resesif) genler. Baskın genler, ebeveynlerden herhangi birinden gelen öteki genlerin özellikleri her ne olursa olsun kendi üzerinde taşıdıkları özelliklerin çocukta gerçekleşmesini sağlarlar. Çekinik genler ise ancak kendisi gibi çekinik özellikteki genler karşısında taşıdığı özelliklerin çocukta gerçekleşmesini sağlayabilirler.
3.2. Çevre
Çevre faktörü bireyin kalıtım yoluyla getirdiği özelliklerin hangilerinin gelişip hangilerinin gelişmeyeceğini ya da daha az gelişeceğini etkileyen faktördür. Bireyin içinde yaşadığı çevre, fiziksel çevre ve sosyo-kültürel çevre olmak üzere ikiye ayrılır. Bireyin içinde bulunduğu çevre faktörünün onun ihtiyaçlarına cevap verip vermemesine göre bireyin kişiliğinde ve davranışlarında değişiklikler gözlenir.
Çevresel faktörler kısaca:
-Doğum öncesi faktörler,
-Doğum sırası faktörler,
-Doğum sonrası faktörler olarak sıralandırılabilir.
3.3. Kalıtım-Çevre İlişkisi
Kalıtım ve çevre ilişkisi çocuğun gelişimi üzerinde önemli bir rol oynamaktadır. Çocuğun gelişimi, bu iki faktörün birbirleriyle olan etkileşiminin bir sonucu olarak karşımıza çıkar. Fakat bunun yanında gelişimin bazı yönlerinde bu iki etkenlerden herhangi birinin daha fazla öne çıktığını da görebiliyoruz. Örnek verecek olursak bireyin ilgilerinin gelişiminde çevrenin etkisinin kalıtıma oranla daha ön planda olduğunu yapılan araştırmalarla anlayabiliyoruz. Fakat her ne kadar yer yer bu iki etkenden biri çocuğun gelişiminde ön plana çıksa da ne kalıtım ne de çevre tek başına çocuğun gelişiminde etkili değildir. Genetik özellikleri her ne olursa olsun kötü çevre koşulları içinde bırakılmış bir çocuğun gelişimi ya engellenecektir ya da yavaşlayacaktır. Kısacası; çocuğun gelişimini, hem kalıtım ve hem de çevresel faktörlerin ortak etkileşimi belirlemektedir. Yani çocuğun kalıtım yoluyla getirdiği özelliklerinin ortaya çıkabilmesi ve gelişebilmesi için uygun çevre şartlarının da olması gerekmektedir.
4. GELİŞİM DÖNEMLERİ VE GÖREVLERİ
İnsan hayatının belirli dönemlerinde sahip olması gereken yetiler ve görevler gelişim görevleri olarak adlandırılır. Daha öncede bahsettiğimiz gibi gelişim aşamaları birbiriyle iç içe ve alakalı olarak gerçekleştiklerinden dolayı bireyin bu görevleri yerine getirmesi onun hayatının bir sonraki dönemi için de önem taşır. Gelişim görevleri, bireyin gelişim çağlarına göre hangi düzeyde bulunması gerektiğini gösteren genel bir kavramdır. Fakat bildiğimiz gibi gelişimde bireysel farklılıklar olacağından kimi çocuklar da gelişim görevlerinin daha çabuk yerine getirildiğini de görebiliriz.
Her çocuk, hayatının belirli dönemlerinde, yaşının gerektirdiği belli gelişim ödevlerini yerine getirmek durumundadır. Bireyin biyolojik durumu bu görevleri yerine getirebilecek durumda olmasına karşın birey için uygun bir çevresel ortamında hazırlanması gerekmektedir. Eğitim ortamının önemli bir çevresel etken olduğunu düşünecek olursak iyi bir eğitim ortamı hazırlamanın öğretmenin önde gelen görevlerinden biri olduğunu söyleyebiliriz.
Bireyin hayatında (Doğum öncesinden 18 yaşına kadar olan dönemde) gerçekleştirmesi gereken gelişim görevlerinin dönemleri:
-Doğum öncesi dönemi,
-Doğum sonrası dönemi (0-2 Yaş),
-Okul öncesi dönemi (2-6 Yaş),
-Okul dönemi (7-11 Yaş),
-Ergenlik dönemi (12-18 Yaş) olarak isimlendirilmiştir.
Gelişme ve büyüme kavramları çoğu kez birbirleriyle karıştırlsa da gelişme büyümeyi de içine alan daha geniş bir kavramdır.
Büyüme kavramı yalnızca bedende meydana gelen fiziksel anlamdaki artış anlamına gelmektedir. Buna rağmen çocuk büyürken yalnız bu fiziksel artışla kalmaz bununla beraber çocuğun beyni ve iç organları da büyüyüp değişir. Beynin gelişmesiyle beraber çocuğun öğrenme, hatırlama gibi yetenekleri de giderek artar. Sonuç olarak çocukta meydana gelen fiziksel değişim beraberinde zihinsel gelişmeyi de getirir. Bu da demek oluyor ki gelişme, değişiklikleri hem nicelik hem de nitelik bakımından ele almaktadır.
Genel anlamıyla ele alacak olursak gelişim: organizmada döllenmeyle başlayıp organizmanın ölümüne kadar devam eden, belirli bir yöne doğru olan sürekli değişimdir.
1.1. Gelişim
Gelişim kavramı: organizmada iç ve dış etkenler sonucu, birbirine bağlı ve düzenli olarak ortaya çıkan, ilerleyici değişiklikler olarak tanımlanır.
Gelişim; büyüme, olgunlaşma, hazır bulunuşluk, öğrenme kavramlarını da kapsayan bir kavramdır. Şimdi aşağıda bu dört kavramın açıklamalarını göreceğiz:
1.2. Büyüme
Büyüme ile kastedilen bedensel değişimlerdir. Bireyin bedeninde meydana gelen sayısal değişiklikler büyümeyle ilgilidir. Örneğin bedensel ağırlığın 4.5 kg'dan 6.5 kg'a çıkması büyüme demektir. Bedenin büyümeyi gerçekleştirmek için ihtiyaç duyduğu enerji organizmanın içinde saklıdır. Yeterli şekilde beslenen ve kötü etkilerden muhafaza edilen bir bedenin büyümesi, olgunlaşmaya doğru sağlıklı bir adım atar.
1.3. Olgunlaşma
Olgunlaşma, organizmanın temelindeki potansiyel güçlerin göreve hazır hale gelmesi anlamına gelmektedir. Bu süreç hem büyümeyle ortaya çıkan yapı değişikliklerini hem de ileride başarıların temel çalışmaları olan gelişme alıştırmalarını içine alır. Buna örnek olarak yürümeyi gösterebiliriz. Bazı çocukların bir yaşını doldurmalarına yakın yürümeyi bir gece içerisinde öğrendiğini düşünürüz. Oysa çocuğun yürümeye başlaması hem büyümenin hem de olgunlaşmanın eseridir. Çünkü büyümeyle çocuğun yürümek için ihtiyaç duyduğu gerekli bedensel gelişimler meydana gelir. Gelişme alıştırmaları ile de çocuk yürümeye hazır hale gelir. Fakat çocuğa yeteneklerini daha iyi geliştirebileceği bir ortam sağlamanın dışında bu süreci dışarıdan alıştırma ve destek vererek kısaltmak yani çocuğun daha erken zamanda yürümeyi öğrenmesini sağlamak mümkün değildir.
Olgunlaşma, aynı zamanda çocuğun dil ve zihin gelişiminde de önemli rol oynar ve onun toplumsal ve duygusal davranışının nitelik ve kapsamını belirler. Örneğin çocuğun dil gelişimi için çocuk çevresinden teşvik almalıdır. Ancak bu demek değildir ki fazla teşvik küçük yaştaki bir çocuğu kendisinden çok daha büyük yaştaki bir çocuk gibi konuşmasını sağlayacaktır. Çünkü organizmanın kalıtımsal doğasında bulunan bu tür yetiler, organizma olgunluğa ulaşmadan ortaya çıkmazlar.
1.4. Hazırbulunuşluk
Hazırbulunuşluk kavramı, olgunlaşmayı da içine alır. Hazırbulunuşluk; olgunlaşma düzeyiyle birlikte, bireyin önceki öğrenmelerini, ilgilerini, tutumlarını, güdülenmişlik düzeyini, yeteneklerini, genel sağlık durumunu da içermektedir. Herhangi bir konuyu öğrenmek için hazırbulunuşluk kapsamı içerisinde yer alan herhangi bir gereksinimi barındırmayan bir çocuğa o konuyu öğretmeye kalkışmak başarısızlıkla sonuçlanacağı gibi çocukta da güvensizlik duygusunun oluşmasına neden olacaktır.
1.5. Öğrenme
Öğrenme, bir bireyin çevresiyle girdiği etkileşimlerin sonucunda meydana gelen kalıcı izdeki davranış değişikliğidir. Örnek verecek olursak bir çocuğun düzgün bir şekilde kalem tutmasını öğrenebilmesi için sadece kalemi tutmaya yetecek parmak, kemik ve kaslara sahip olması yeterli değildir. Çocuğun kalemin nasıl tutulduğunu bizzat görmesi, gördükleri üzere denemeler yapması ve düzgün tutmayı başardığında ise bu konuda haberdar edilmesi gerekmektedir. Öğrenme ancak bu safhada gerçekleşir ve öğrenme olmadan gelişme sadece sınırlı bir düzeyde seyredebilir. Kısacası olgunlaşmanın başlattığı gelişmeyi öğrenme tamamlar.
2. GELİŞİMİN TEMEL İLKELERİ
Gelişimde, her insanın gelişiminin bu ilkeler üzerine gerçekleştiği, bazı temel ilkeler vardır. Bunlar:
1. Gelişim süreklidir ve belli aşamalardan geçmektedir:
Gelişim süreci ileriye doğru bir süreçtir ve aşama aşama gerçekleşir. Her bir aşama bir öncekinin devamı niteliğinde olup aynı zamanda kendisinden sonrakine de hazırlayıcı özellik taşır. Fakat bu aşamalar birbirlerinden kesin çizgilerle ayrılmazlar.
2. Gelişim belli bir sıra izler:
Bedensel ve motor gelişimdeki yapısal ve işlevsel özellikler belli bir sırada karşımıza çıkarlar:
a- Gelişim baştan ayağa doğru bir sıra izler. Anne karnında bebeğin önce baş, sonra kol, gövde, daha sonra da bacak ve ayak kısımları gelişir.
b- Gelişim içten dışa, Merkezden etrafa, genelden özele doğru bir sıra izler. Çocuk önce kaba hareketleri daha sonraları ise ince hareketleri yapabilir.
3. Gelişim nöbetleşe devam eder:
Bireyin gelişimi esnasında herhangi bir gelişim alanının çok hızlandığı dönemlerde diğer gelişim alanlarında duraklama yaşanabilir. Örneğin yürümeyi öğrenen bir çocukta bu süreç esnasında konuşmasının gelişmesinin zayıflaması gibi.
4. Gelişmede kritik dönemler vardır:
Bireyin bazı gelişim alanlarında daha eğilimli olduğu belli zamanlar vardır. Bu gibi dönemlerde birey dışardan gelecek etkilere karşı daha duyarlıdır dolayısıyla öğrenme bu gibi dönemlerde daha çabuk gerçekleşir.
5. Gelişim bir bütündür ve değişik gelişim alanları birbiriyle ilişkilidir:
Değişik gelişim alanları gerçekte birbirleriyle iç içe ve etkileşim halindedirler. Örneğin fiziksel yapısı hoş olan bir çocuk diğer bireylerin (olumlu yönde) ilgisini üzerinde toplayacağı için bu çocukta duygusal gelişim de olumlu gerçekleşir. Bunun sonucu olarak çocuk çevresiyle daha iyi bir ilişki içine girecektir ve bu da çocuğun sosyal gelişiminin olumlu etkileyecektir. Sosyal gelişimi olumlu olan bir çocuğun ise çevresiyle etkileşimi daha iyi olacağından zihinsel gelişimi de olumlu etkilenecektir.
6. Gelişimde bireysel farklılıklar vardır:
Gelişim, büyük oranda kalıtımın belirlediği olgunlaşma ve çevre ile etkileşimin belirlediği öğrenmenin bir sonucudur. Herkesin kalıtımının ve çevre ile etkileşiminin farklı olacağını düşünürsek herkesin gelişiminin de farklı olacağını sonucunu çıkarabiliriz. Bu da demek oluyor ki bazı çocuklar hızlı gelişirken bazıları ise bu çocuklara oranla daha yavaş bir gelişme süreci içinde olabilirler. Fakat bütün çocuklar (Yavaş da gelişse hızlı da gelişse) bu süreç içerisinde aynı basamakları izleyerek büyür.
3. GELİŞİMİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
Kalıtım, kişinin atalarından aldığı genetik özelliklerin tümüdür. Çevre ise kalıtım dışında gelişimi sürekli olarak etkileyen bir faktördür. Gelişim bu iki faktörün sonucunda ortaya çıkar. Bu bölümde kalıtım ve çevre faktörlerinin gelişim üzerindeki etkisini sırasıyla ele alacağız.
3.1. Kalıtım
Kalıtımın gelişim üzerindeki etkisi önemlidir. Kalıtımın kapsamı anne ve baba tarafından çocuğa gelen 23'er adet kromozom tarafından belirlenir. Bu kromozomlar birleşerek 23 çift kromozomu oluştururlar. Çocuğun cinsiyetini belirleyen bu kromozomlar cinsiyet kromozomu olarak adlandırılır.
Kromozom, ana-babadan çocuğa geçecek olan özellikleri barındıran binlerce genin değişik kombinasyonlarla sıralanışından meydana gelmektedir. Bu nedenle kalıtım her ne kadar belli kurallar dahilinde gerçekleşiyor olsa da bir insanı diğerinden ayırt edecek pek çok özelliğin yine pek çok kombinasyonları olduğundan; ayrıca döllenmenin gerçekleştiği esnada çocuğun ana ve babasından hangi kromozomları alacağının da tümüyle şansa kalmasından ötürü şunu söyleyebiliriz ki:
- Aynı ana-babadan sayısız kombinasyonda özelliklere sahip çocuklar doğabilir.
- Çocukların ana-babaya benzer yanları bulunmasına karşın hiçbir çocuk anne ya da babasının aynen bir kopyası olamaz.
Kalıtım konusuyla ilgili diğer bazı önemli konular ise:
1. Genotip (Çocuğun ana-babadan kalıtım yoluyla getirdiği bütün özellikleri) ve fenotip (Bireyin çevrenin de etkisiyle ortaya çıkan gözlenebilir özellikleri) arasındaki farklılıklar.
2. Baskın (dominant) ve çekinik (resesif) genler. Baskın genler, ebeveynlerden herhangi birinden gelen öteki genlerin özellikleri her ne olursa olsun kendi üzerinde taşıdıkları özelliklerin çocukta gerçekleşmesini sağlarlar. Çekinik genler ise ancak kendisi gibi çekinik özellikteki genler karşısında taşıdığı özelliklerin çocukta gerçekleşmesini sağlayabilirler.
3.2. Çevre
Çevre faktörü bireyin kalıtım yoluyla getirdiği özelliklerin hangilerinin gelişip hangilerinin gelişmeyeceğini ya da daha az gelişeceğini etkileyen faktördür. Bireyin içinde yaşadığı çevre, fiziksel çevre ve sosyo-kültürel çevre olmak üzere ikiye ayrılır. Bireyin içinde bulunduğu çevre faktörünün onun ihtiyaçlarına cevap verip vermemesine göre bireyin kişiliğinde ve davranışlarında değişiklikler gözlenir.
Çevresel faktörler kısaca:
-Doğum öncesi faktörler,
-Doğum sırası faktörler,
-Doğum sonrası faktörler olarak sıralandırılabilir.
3.3. Kalıtım-Çevre İlişkisi
Kalıtım ve çevre ilişkisi çocuğun gelişimi üzerinde önemli bir rol oynamaktadır. Çocuğun gelişimi, bu iki faktörün birbirleriyle olan etkileşiminin bir sonucu olarak karşımıza çıkar. Fakat bunun yanında gelişimin bazı yönlerinde bu iki etkenlerden herhangi birinin daha fazla öne çıktığını da görebiliyoruz. Örnek verecek olursak bireyin ilgilerinin gelişiminde çevrenin etkisinin kalıtıma oranla daha ön planda olduğunu yapılan araştırmalarla anlayabiliyoruz. Fakat her ne kadar yer yer bu iki etkenden biri çocuğun gelişiminde ön plana çıksa da ne kalıtım ne de çevre tek başına çocuğun gelişiminde etkili değildir. Genetik özellikleri her ne olursa olsun kötü çevre koşulları içinde bırakılmış bir çocuğun gelişimi ya engellenecektir ya da yavaşlayacaktır. Kısacası; çocuğun gelişimini, hem kalıtım ve hem de çevresel faktörlerin ortak etkileşimi belirlemektedir. Yani çocuğun kalıtım yoluyla getirdiği özelliklerinin ortaya çıkabilmesi ve gelişebilmesi için uygun çevre şartlarının da olması gerekmektedir.
4. GELİŞİM DÖNEMLERİ VE GÖREVLERİ
İnsan hayatının belirli dönemlerinde sahip olması gereken yetiler ve görevler gelişim görevleri olarak adlandırılır. Daha öncede bahsettiğimiz gibi gelişim aşamaları birbiriyle iç içe ve alakalı olarak gerçekleştiklerinden dolayı bireyin bu görevleri yerine getirmesi onun hayatının bir sonraki dönemi için de önem taşır. Gelişim görevleri, bireyin gelişim çağlarına göre hangi düzeyde bulunması gerektiğini gösteren genel bir kavramdır. Fakat bildiğimiz gibi gelişimde bireysel farklılıklar olacağından kimi çocuklar da gelişim görevlerinin daha çabuk yerine getirildiğini de görebiliriz.
Her çocuk, hayatının belirli dönemlerinde, yaşının gerektirdiği belli gelişim ödevlerini yerine getirmek durumundadır. Bireyin biyolojik durumu bu görevleri yerine getirebilecek durumda olmasına karşın birey için uygun bir çevresel ortamında hazırlanması gerekmektedir. Eğitim ortamının önemli bir çevresel etken olduğunu düşünecek olursak iyi bir eğitim ortamı hazırlamanın öğretmenin önde gelen görevlerinden biri olduğunu söyleyebiliriz.
Bireyin hayatında (Doğum öncesinden 18 yaşına kadar olan dönemde) gerçekleştirmesi gereken gelişim görevlerinin dönemleri:
-Doğum öncesi dönemi,
-Doğum sonrası dönemi (0-2 Yaş),
-Okul öncesi dönemi (2-6 Yaş),
-Okul dönemi (7-11 Yaş),
-Ergenlik dönemi (12-18 Yaş) olarak isimlendirilmiştir.
