- Katılım
- 23 Ocak 2016
- Konular
- 8,201
- Mesajlar
- 16,343
- Online süresi
- 4ay 15g
- Reaksiyon Skoru
- 3,970
- Altın Konu
- 0
- Başarım Puanı
- 506
- TM Yaşı
- 10 Yıl 2 Ay 28 Gün
- MmoLira
- 1,855
- DevLira
- 0
Metin2 EP, Valorant VP dahil tüm oyun ürünlerini en uygun fiyatlarla bulabilir, Item ve Karakterlerinizi hızlıca satabilirsiniz. HEMEN TIKLA!
KAYNAK :Kamu Maliyesine Giriş
1. 1. İLMİN TANIMI , TASNİFİ VE METODLARI
Varlıkların ve olayların meydana gelmesinde veya birbiriyle ilişkilerinde mevcut illiyet (sebep – sonuç) bağıntısına “ilim” veya “bilim” denmektedir.
Bilimsel faaliyet, “olaylar arasındaki değişmeyen münasebetleri , illiyet bağıntısını , yani kanunları bulmak suretiyle dağınık durumdaki bilgileri birleştirmek ve sıraya koymaktır.
İlmin belirgin niteliği onun , “önceden mevcut ve gizli oluşu”dur.
2. 2. MALİYE İLMİNİN SOSYAL BİLİMLER İÇİNDEKİ YERİ
Maliye ilmi kısaca “mali olaylar”ı inceleyen bir bilim dalı olarak tanımlanmaktadır.Mali olaylar da sosyal olaylar içinde yer alır. İnsanın kendisi ile ve kendisi dışındaki varlık olaylarla ilişkisi sonucu ortaya çıkan olaylara sosyal olaylar denir.
A – Maliye ilmi sosyal bir ilimdir.
Mali olayların kapsamını ve sosyal olaylar içindeki yerini daha iyi anlayabilmek için bazı terim veya kavramların ele alınıp açıklanması gerekmektedir.
1 – Terminoloji Sorunu
Mali olayları anlatmak için kullanılan “maliye” kelimesi dilimize Tanzimattan sonra girmiş ve bugün anladığımız manada kullanılmaya başlanmıştır.
Bugün finans veya maliye kelimesi, gelir-gider hareketlerini, parasal işlemleri ve bunların yönetimini, sermaye hareketlerini, gelirlerin yönetimini, gelirlerin giderlere uydurulması gibi durumları anlatmak üzere kullanılan bir kelimedir.
Türkçe’de genel finans veya maliye için “kamu finansı”, “kamu maliyesi”,”devlet maliyesi”, özel finans veya maliye için ise, “işletme finansı”, “teşebbüs finansı veya finansmanı” gibi deyimler kullanılmaktadır. Türkçe’de dikkati çeken bir husus, ”maliye” kelimesinin genellikle kamu finansı veya maliyesini karşılamak üzere kullanılmasıdır. Finans sözcüğü dilimizde daha çok özel finans veya işletme finansı karşılığı kullanılmaktadır. Ayrıca, mali işlemleri veya gelir, gider ve sermaye hareketlerini değişik yönlerden ele aldığımızda, bu işlemleri anlatmak üzere finans kelimesinin çeşitli halleri kullanılmaktadır.
2 – Sosyal Bilimler İçinde Maliye İlmi
Mali olaylar niteliği taşımaktadır. Zira daha önce verdiğimiz açıklamalardan da anlaşılabileceği gibi ikili ayrım içinde bir olayın sosyal olup olmamasını sağlayan temel özellik, o olayın beşeri davranışlar manzumesi içinde meydana gelip gelmediğine bağlıdır.
Buna karşılık, insanların bireysel veya toplumsal olarak kendi aralarında veya kendileri dışındaki varlıklarla kurdukları ilişkiler çok değişik ve birbirinden farklı kendine has özellikler taşıyan sosyal olayların meydana geliş şekli veya meydana gelme ihtimali, sabırlı, disiplinli, devamlı ve titiz çalışmalarla, yani ilmi araştırmalarla ortaya çıkarılmaktadır. Anacak, fen bilimler, tabii bilimler dediğimiz bilim alanındaki olayların inceleme, araştırma yöntemleri ile sosyal bilimler alanındaki olayların inceleme yöntemleri birbirinden çok farklıdır.
Sosyal olayların meydana gelmesindeki bu farklı özellikler nedeniyle sosyal bilimlerde zaman içinde değişen ve gelişen alt bölümler meydana gelmektedir.
Kamu maliyesi anlaşıldığı üzere kamusal faaliyetlerin veya devlet hizmetlerinin daha ziyade mali yönüyle ilgilenmekle beraber, bu faaliyetlerin oluşumunda ortaya çıkan diğer sosyal olaylarla da yakından ilgilidir.
3 – Sosyal Bilimlerde ve Maliye İlminde Metod
İlmi gelişmede bilimsel faaliyetlerin çok önemli bir rolü vardır. Faaliyet, belli bir sistem ve metod içinde ele alınmalıdır. Bu ; bütün bilimsel faaliyetler için ortak bir özelliktir.
1 – Fen Bilimleri ve Sosyal Bilimlerde Metod
a ) Fen Bilimlerinde Metod
Fen bilimleri veya tabii bilimler esas itibariyle gözlem ve deneye dayanmaktadır.
Ezeli olarak yaratılmış ve sebep–sonuç münasebetine bağlanmış olan, varlıkların veya nesnelerin meydana gelmesine ilişkin kanun, usul ve prensipler ciddi, disiplinli, sabırlı ve devamlı gözlem ve deneylerle ortaya çıkarılmakta ve böylece her geçen gün yeni bir kanun bulunup ortaya çıkarılmaktadır. Ortaya çıkardığı sonuçlar itibariyle bu faaliyetler “bilim ve teknoloji”yi bünyesinde bir arada bulundurmaktadır.
b ) Sosyal Bilimlerde Metod
Sosyal bilimlerdeki ilmi araştırmalarda da gözlem ve deneyin büyük bir önemi bulunmakla beraber; bu olaylarda olayın meydana gelmesi insanların düşünce, hareket ve davranışlarını büyük ölçüde bağlı bulunduğundan, bu alandaki ilmi araştırmaların güvenilir ve sağlıklı olarak yürütülmesi için bir taraftan olayla ilgili kişilerin en geniş ölçüde düşünce, davranış ve hareketlerini tespite yönelik faaliyetlerde bulunmaya; bir taraftan da olayın çıktığı zaman, yer ve konjonktür gibi faktörleri değerlendirmeye ihtiyaç vardır.
Sosyal olayların ele aldığı konular ve bu olayları inceleyen insanın temel özellikleri, sosyal bilimlerde gerçekçi, kapsamlı, doğru ve tatminkar bir inceleme için kişilerin subjektif, keyfi ve ideolojik yaklaşımlarının mümkün olduğu ölçüde önlenmesini gerekli kılmaktadır.
Ayrıca sosyal bilimlerde olaylarla ilgili ilmi kanun, teori ve prensiplere ulaşmak ve bunların gerçekliğini ispat etmek için çeşitli mantık kurallarına da baş vurulacaktır.
Tabiat ilimlerinde başarı ile uygulanan, muhakemeyi iki gözlem serisi arasına sıkıştıran ve varsayımların geçerli olduğunu deney ile sağlayan bu usulde üçlü bir oluşum izlenmektedir. Bunlar,
1. Olayların gözlenmesi
2. Varsayımların kurulması
3. Varsayımların olaylarla karşılaştırılmasıdır.
c ) Maliye İlminde Metod
Maliye ilmi, mali olayların yapısına ve özelliklerine uygun olarak kompleks (karmaşık) nitelikte bir bilim dalıdır. Sosyal bilimlerin dinamik karakterine uygun olarak günümüze doğru devlet fonksiyonlarında ve buna bağlı olarak mali olaylarda meydana gelen değişmeler, maliye ilminde metod sorununu da etkilemiştir. Maliye ilminin modern metodu, gerçekçi, somut ve çok yönlü karma bir metottur.
C. Maliye İlminin Diğer Sosyal Bilimlerle Münasebeti
Sosyal bilimler içinde yer alan maliye ilmi, esas itibariyle diğer sosyal bilim dalları ile ortak özelliklere sahip ve bu bilim dalları ile sıkı bir ilişki ve etkileşim içinde bulunan bir bilim dalıdır.
1 – Maliye İlminin Ekonomi İlmi İle Olan Münasebeti
Maliye ilmi mahiyeti itibariyle ekonomi ilmi disiplini içinde yer alan gelir-gider hareketleri ve parasal işlemler gibi konuları değişik bir açıdan ele açıp inceleyen bir disiplindir.
Ekonomi ve mali olayların yer ve zaman faktörlerine göre gösterdiği değişikliğin ortaya çıkardığı somut bir sonuç, ülkelerin ekonomik ve mali durumlarını zaman ve yer farkına göre ele alıp incelemek olmuştur. Bunun en belirgin örneği ülkeleri gelişme seviyeleri ve diğer özellikleri ile beraber,”geri kalmış”,”gelişmekte olan” ve “gelişmiş” ülkeler olarak bir sınıflandırmaya tabi tutarak incelemektir.
2 – Maliye İlminin Hukuk İlmi İle Olan Münasebeti
Hukuk ilmi, sosyal münasebetlerin hak ve adil olmasını sağlayacak kanun ve kurallar araştıran disiplindir. Gerçekten, toplumsal bir varlık olan insanın ferdi ve toplumsal münasebetleri, bu münasebetlerin alanına göre bir sosyal olayın meydana gelmesine sebep olmaktadır.
3 – Maliye İlminin Siyaset ve Yönetim Bilimleri İle Olan Münasebetleri
Maliye ilmi genel olarak mali olayları incelemektedir.
Siyaset bir yönüyle bir teşkilatlanma, yönetim, organizasyon ve karar verme biçimidir. Kamusal anlamda ele aldığımızda bu, en üst sosyal organizasyonunu ifade eder.
4 – Maliye İlminin Sosyoloji ve Psikoloji İlmi İle Olan Münasebeti
Maliye ilmi esas itibariyle sosyal bilimler içinde yer aldığına göre, bu ilmin doğal olarak sosyoloji ve sosyal psikoloji ile yakın ve sıkı bir münasebeti olacaktır. Gerçekten maliye ilmi ilgi alanına giren kamusal faaliyetlerle kamu gelirleri, vergileme, borçlanma, parafiskalite, sübvansiyonlar ve sosyal yardımlar gibi konular toplumun değişik sosyal yapılanması ve biçimlenmesi ile doğrudan ve karşılık bir ilişki ifade etmektedir.
5 – Maliye İlminin Diğer Bilimlerle Olan Münasebeti
Maliye ilminin doğrudan ve dolaylı olarak daha pek çok bilim dalı ile ilişkisi vardır.
İşletme ilmi bilindiği gibi kişilerin ekonomik faaliyetlerde bulunmak amacıyla örgütlenmeleri ile ortaya çıkan olayları inceleme konusu yapmaktır.
Muhasebe ilmi de, gelir-gider hareketlerinde ve üretim-tüketim ilişkilerinde ortaya çıkan mali olayları çeşitli açılardan ele alan ve denge esası içinde inceleyen ve kayda geçiren bir bilim ve tekniktir.
D) Maliye İlminin Sınıflandırılması ve Bölümleri
Kamu maliyesi veya maliye ilmi de aynı süreç içinde gelişme göstermiştir.klasik-liberal düşünce içinde devletin rolü, daha ziyade temel sosyal hizmetlere bağlı görüldüğünden, maliye ilmi de ekonomi dışı pür mali olayları inceleyen bir disiplin hüviyetinde ve ekonomi ilmi içinde ele alınan bir disiplin olarak değerlendirilmektedir.
Bu anlayış çerçevesinde maliye teorisi belirli bir süre Fransız geleneklerine uygun olarak;
1. 1. Maliye ilmi veya kamu maliyesi
2. 2. Mali iktisat veya maliye ekonomisi ve
3. 3. Maliye politikası
MALİYE İLMİNİN ANA VE ALT BÖLÜMLERİ
1. 1. Kamu Maliyesi Teorisi
2. 2. Devlet Borçları
3. 3. Bütçe
4. 4. Maliye Politikası
5. 5. Maliye Hukuku
6. 6. Mali iktisat
7. 7. Vergileme Ekonomisi
8. 8. Mahalli İdareler ve Maliyesi
9. 9. Karayolları maliyesi
10. 10. Parafiskalite
11. 11. Kamu iktisadi teşebbüsleri
12. 12. Fonlar
13. 13. Kamu Kesiminin Sınırları
1 – Kamu Maliyesi Teorisi
Maliye ilgi alanına giren temel konuların belirleyici özellikleri,sınıflandırılması, etki ve sonuçları bu disiplin içinde incelenmektedir. Kamu faaliyetini doğuran kamusal ihtiyaçların özellikleri, kamu kesiminde işleyen süreç, kamusal karar alma gibi konuların incelenmesinden sonra bu disiplin içinde özellikle kamu harcamaları ve kamu gelirleri üzerinde durulmaktadır.
2 – Devlet Borçları (Kamu Kredisi)
Modern iktisadi düşünce çerçevesinde, özellikle gelişmekte olan ülkelerin istikrar içinde yeterli ve sürekli kalkınma temposuna ulaşması için iç ve dış borçlanmaya büyük önem verilmiştir. Böylece, istikrar ve kalkınma ile yeniden yapılanma ve yapısal değişim açısından borçlanmanın belirleyici bir faktör haline gelmesi, bu konunun bağımsız bir disiplin olarak ele alınmasına sebep olmuştur.
3 – Kamu Bütçesi
Devletin genellikle gelecek bir yıl içinde yapacağı hizmetlere izin veren ve bu hizmetlerin ayrıntılı dökümü ile gider ve gelir tür ve kaynaklarını gösteren cetvele “bütçe” adı verilmektedir.
4 – Maliye Politikası (Kamu Politikası)
Çağdaş maliye anlayışı içinde genel olarak maliye ve kamu politikası, onun alt daları içinde de bütçe politikası, vergi politikası, borç yönetimi, borçlanma politikası ve harcama politikası gibi disiplinler oluşturulmuştur.
5 – Maliye Hukuku ve Vergi Hukuku
kamu maliyesine ilişkin olarak ortaya çıkan olaylar da “mali hukuk” veya “maliye hukuku” disiplini içinde incelenmektedir. Mali olayların en önemli kısmını teşkil eden “vergileme” bakımından bu tür bir inceleme ise “vergi hukuku” disiplinini meydana getirmektedir.
6 – Mali İktisat (Maliye Ekonomisi)
kamu faaliyetlerinin veya kamu hizmetlerinin ekonomik yönden değerlendirilmesi ve bilinçli bir kamu politikası tespiti ve uygulaması yönünden de önemlidir.
7 – Vergileme Ekonomisi
Maliye ekonomisi içinde yer alan vergileme ekonomisi, vergileme olayı ile milli ekonomide ve sosyal hedeflerde nasıl bir değişiklik meydana geldiğini veya gelebileceğini inceleme konusu yapmaktadır.
8 – Mahalli İdareler ve Maliyesi
Hizmetin ülke bütünlüğü içinde düzenlenmesinde ülke genelini ilgilendiren organizasyon ve yönetim şekline merkezi idare: yerleşik düzene göre her bir yerleşim biriminin organizasyon ve yönetim şekline mahalli idareler denilmektedir.
9 – Karayolları Maliyesi
Alt yapı yatırımları ve işletme imkanları bakımından ulaştırma sektörü en büyük gelişme karayolu, ulaştırma sektöründe kendini göstermiştir.
Günümüzde bu arayışın sonucu olarak, karayollarında yapım, bakım ve işletme masraflarını karşılamak üzere yolları veya köprüleri kullananlara çeşitli bedel ödetme usulleri geliştirilmiştir. Bu da ayrı bir kamusal mali olay olarak karayolları maliyesini doğurmuştur.
10 – Parafiskalite
Parafiskalite, vergi benzeri geliri ifade etmek üzere kullanılan parafiskal kavramlardan türetilmiş bir sözcüktür. Nüfus artışı, bilim ve teknoloji alanındaki gelişmeler ve hızlı sanayileşme şehirleşme hareketi gibi oluşumlar karşısında ortaya çıkan temel bazı sosyo-ekonomik sorunların özünde Devlet müdahalesi yanında gelişen çeşitli gönüllü sosyal birlik ve örgütlerin mali yapısını, işleyişini ele alıp inceleyen dala “parafiskaite” denilmektedir.
• • Sosyal parafiskal kurumlar
• • Ekonomik ve mali parafiskal kurumlar ve
• • Mesleki parafiskal kurumlar şeklinde üçlü bir ayrıma tabi tutulmaktadır.
11 – Kamu İktisadi Teşebbüsleri
KİT ’lerin bir kısmı öncelikli olarak sosyal amaç için kurulmuşlardır. Bu kuruluşlar milli ekonomide ve sosyal hayat içinde gelir dağılımının bölgesel, sektörel, fonksiyonel ve kişisel bakımlarda iyileştirilmesi amacına öncelik vermekte; kar ve rekabet amacını geri planda tutmaktadırlar.
12 – Fonlar
Devletin ekonomik ve sosyal hayata doğrudan ve dolaylı müdahalesi ile genişleyen faaliyet alanı,kamu giderlerinde devamlı ve büyük bir artışa yol açarken;bu giderlerin sağlıklı kaynaklardan finansmanı imkanda giderek daralmıştır. Böylece, ağır bir finansman sıkıntısına giren devletler çeşitli ek ve alternatif finansman kaynakları arayışına girmişlerdir. Özellikle gelişme yolunda olan ülkelerde vergilemenin sınırına ulaşılması ve borç krizi içine düşülmesi karşısında, yeni finansman kaynakları aranırken, değişik usul ve yöntemler altında çeşitli “fon” kaynakları bulunmuştur.
13 – Kamu Kesiminin Sınırları (Optimal Devlet)
Tarihi seyir içinde değişmelere baktığımızda ana hatları ile değişimi belirleyen iki yaklaşımdan söz edilmektedir. Bunlar;
• • Hukuki Yaklaşım ve
• • Ekonomik Yaklaşımdır.
Ekonomi ilmi içinde ele alınan yaklaşımlar da,
• • Klasik-Liberal Yaklaşım,
• • Neo Klasik Yaklaşım,
• • Kollektivist Yaklaşım,
Şeklinde üçlü bir ayırım içinde ele alınmaktadır.
Devletin ekonomik faaliyetlerinin sınırını belirlemek bakımından da başlıca üç tercih geçerli olmaktadır. Bunlar da,
• • Klasik liberal yaklaşım veya tercih,
• • Siyasi tercih,
• • Ekonomik tercih
Şeklinde sıralanabilir.
1. 1. İLMİN TANIMI , TASNİFİ VE METODLARI
Varlıkların ve olayların meydana gelmesinde veya birbiriyle ilişkilerinde mevcut illiyet (sebep – sonuç) bağıntısına “ilim” veya “bilim” denmektedir.
Bilimsel faaliyet, “olaylar arasındaki değişmeyen münasebetleri , illiyet bağıntısını , yani kanunları bulmak suretiyle dağınık durumdaki bilgileri birleştirmek ve sıraya koymaktır.
İlmin belirgin niteliği onun , “önceden mevcut ve gizli oluşu”dur.
2. 2. MALİYE İLMİNİN SOSYAL BİLİMLER İÇİNDEKİ YERİ
Maliye ilmi kısaca “mali olaylar”ı inceleyen bir bilim dalı olarak tanımlanmaktadır.Mali olaylar da sosyal olaylar içinde yer alır. İnsanın kendisi ile ve kendisi dışındaki varlık olaylarla ilişkisi sonucu ortaya çıkan olaylara sosyal olaylar denir.
A – Maliye ilmi sosyal bir ilimdir.
Mali olayların kapsamını ve sosyal olaylar içindeki yerini daha iyi anlayabilmek için bazı terim veya kavramların ele alınıp açıklanması gerekmektedir.
1 – Terminoloji Sorunu
Mali olayları anlatmak için kullanılan “maliye” kelimesi dilimize Tanzimattan sonra girmiş ve bugün anladığımız manada kullanılmaya başlanmıştır.
Bugün finans veya maliye kelimesi, gelir-gider hareketlerini, parasal işlemleri ve bunların yönetimini, sermaye hareketlerini, gelirlerin yönetimini, gelirlerin giderlere uydurulması gibi durumları anlatmak üzere kullanılan bir kelimedir.
Türkçe’de genel finans veya maliye için “kamu finansı”, “kamu maliyesi”,”devlet maliyesi”, özel finans veya maliye için ise, “işletme finansı”, “teşebbüs finansı veya finansmanı” gibi deyimler kullanılmaktadır. Türkçe’de dikkati çeken bir husus, ”maliye” kelimesinin genellikle kamu finansı veya maliyesini karşılamak üzere kullanılmasıdır. Finans sözcüğü dilimizde daha çok özel finans veya işletme finansı karşılığı kullanılmaktadır. Ayrıca, mali işlemleri veya gelir, gider ve sermaye hareketlerini değişik yönlerden ele aldığımızda, bu işlemleri anlatmak üzere finans kelimesinin çeşitli halleri kullanılmaktadır.
2 – Sosyal Bilimler İçinde Maliye İlmi
Mali olaylar niteliği taşımaktadır. Zira daha önce verdiğimiz açıklamalardan da anlaşılabileceği gibi ikili ayrım içinde bir olayın sosyal olup olmamasını sağlayan temel özellik, o olayın beşeri davranışlar manzumesi içinde meydana gelip gelmediğine bağlıdır.
Buna karşılık, insanların bireysel veya toplumsal olarak kendi aralarında veya kendileri dışındaki varlıklarla kurdukları ilişkiler çok değişik ve birbirinden farklı kendine has özellikler taşıyan sosyal olayların meydana geliş şekli veya meydana gelme ihtimali, sabırlı, disiplinli, devamlı ve titiz çalışmalarla, yani ilmi araştırmalarla ortaya çıkarılmaktadır. Anacak, fen bilimler, tabii bilimler dediğimiz bilim alanındaki olayların inceleme, araştırma yöntemleri ile sosyal bilimler alanındaki olayların inceleme yöntemleri birbirinden çok farklıdır.
Sosyal olayların meydana gelmesindeki bu farklı özellikler nedeniyle sosyal bilimlerde zaman içinde değişen ve gelişen alt bölümler meydana gelmektedir.
Kamu maliyesi anlaşıldığı üzere kamusal faaliyetlerin veya devlet hizmetlerinin daha ziyade mali yönüyle ilgilenmekle beraber, bu faaliyetlerin oluşumunda ortaya çıkan diğer sosyal olaylarla da yakından ilgilidir.
3 – Sosyal Bilimlerde ve Maliye İlminde Metod
İlmi gelişmede bilimsel faaliyetlerin çok önemli bir rolü vardır. Faaliyet, belli bir sistem ve metod içinde ele alınmalıdır. Bu ; bütün bilimsel faaliyetler için ortak bir özelliktir.
1 – Fen Bilimleri ve Sosyal Bilimlerde Metod
a ) Fen Bilimlerinde Metod
Fen bilimleri veya tabii bilimler esas itibariyle gözlem ve deneye dayanmaktadır.
Ezeli olarak yaratılmış ve sebep–sonuç münasebetine bağlanmış olan, varlıkların veya nesnelerin meydana gelmesine ilişkin kanun, usul ve prensipler ciddi, disiplinli, sabırlı ve devamlı gözlem ve deneylerle ortaya çıkarılmakta ve böylece her geçen gün yeni bir kanun bulunup ortaya çıkarılmaktadır. Ortaya çıkardığı sonuçlar itibariyle bu faaliyetler “bilim ve teknoloji”yi bünyesinde bir arada bulundurmaktadır.
b ) Sosyal Bilimlerde Metod
Sosyal bilimlerdeki ilmi araştırmalarda da gözlem ve deneyin büyük bir önemi bulunmakla beraber; bu olaylarda olayın meydana gelmesi insanların düşünce, hareket ve davranışlarını büyük ölçüde bağlı bulunduğundan, bu alandaki ilmi araştırmaların güvenilir ve sağlıklı olarak yürütülmesi için bir taraftan olayla ilgili kişilerin en geniş ölçüde düşünce, davranış ve hareketlerini tespite yönelik faaliyetlerde bulunmaya; bir taraftan da olayın çıktığı zaman, yer ve konjonktür gibi faktörleri değerlendirmeye ihtiyaç vardır.
Sosyal olayların ele aldığı konular ve bu olayları inceleyen insanın temel özellikleri, sosyal bilimlerde gerçekçi, kapsamlı, doğru ve tatminkar bir inceleme için kişilerin subjektif, keyfi ve ideolojik yaklaşımlarının mümkün olduğu ölçüde önlenmesini gerekli kılmaktadır.
Ayrıca sosyal bilimlerde olaylarla ilgili ilmi kanun, teori ve prensiplere ulaşmak ve bunların gerçekliğini ispat etmek için çeşitli mantık kurallarına da baş vurulacaktır.
Tabiat ilimlerinde başarı ile uygulanan, muhakemeyi iki gözlem serisi arasına sıkıştıran ve varsayımların geçerli olduğunu deney ile sağlayan bu usulde üçlü bir oluşum izlenmektedir. Bunlar,
1. Olayların gözlenmesi
2. Varsayımların kurulması
3. Varsayımların olaylarla karşılaştırılmasıdır.
c ) Maliye İlminde Metod
Maliye ilmi, mali olayların yapısına ve özelliklerine uygun olarak kompleks (karmaşık) nitelikte bir bilim dalıdır. Sosyal bilimlerin dinamik karakterine uygun olarak günümüze doğru devlet fonksiyonlarında ve buna bağlı olarak mali olaylarda meydana gelen değişmeler, maliye ilminde metod sorununu da etkilemiştir. Maliye ilminin modern metodu, gerçekçi, somut ve çok yönlü karma bir metottur.
C. Maliye İlminin Diğer Sosyal Bilimlerle Münasebeti
Sosyal bilimler içinde yer alan maliye ilmi, esas itibariyle diğer sosyal bilim dalları ile ortak özelliklere sahip ve bu bilim dalları ile sıkı bir ilişki ve etkileşim içinde bulunan bir bilim dalıdır.
1 – Maliye İlminin Ekonomi İlmi İle Olan Münasebeti
Maliye ilmi mahiyeti itibariyle ekonomi ilmi disiplini içinde yer alan gelir-gider hareketleri ve parasal işlemler gibi konuları değişik bir açıdan ele açıp inceleyen bir disiplindir.
Ekonomi ve mali olayların yer ve zaman faktörlerine göre gösterdiği değişikliğin ortaya çıkardığı somut bir sonuç, ülkelerin ekonomik ve mali durumlarını zaman ve yer farkına göre ele alıp incelemek olmuştur. Bunun en belirgin örneği ülkeleri gelişme seviyeleri ve diğer özellikleri ile beraber,”geri kalmış”,”gelişmekte olan” ve “gelişmiş” ülkeler olarak bir sınıflandırmaya tabi tutarak incelemektir.
2 – Maliye İlminin Hukuk İlmi İle Olan Münasebeti
Hukuk ilmi, sosyal münasebetlerin hak ve adil olmasını sağlayacak kanun ve kurallar araştıran disiplindir. Gerçekten, toplumsal bir varlık olan insanın ferdi ve toplumsal münasebetleri, bu münasebetlerin alanına göre bir sosyal olayın meydana gelmesine sebep olmaktadır.
3 – Maliye İlminin Siyaset ve Yönetim Bilimleri İle Olan Münasebetleri
Maliye ilmi genel olarak mali olayları incelemektedir.
Siyaset bir yönüyle bir teşkilatlanma, yönetim, organizasyon ve karar verme biçimidir. Kamusal anlamda ele aldığımızda bu, en üst sosyal organizasyonunu ifade eder.
4 – Maliye İlminin Sosyoloji ve Psikoloji İlmi İle Olan Münasebeti
Maliye ilmi esas itibariyle sosyal bilimler içinde yer aldığına göre, bu ilmin doğal olarak sosyoloji ve sosyal psikoloji ile yakın ve sıkı bir münasebeti olacaktır. Gerçekten maliye ilmi ilgi alanına giren kamusal faaliyetlerle kamu gelirleri, vergileme, borçlanma, parafiskalite, sübvansiyonlar ve sosyal yardımlar gibi konular toplumun değişik sosyal yapılanması ve biçimlenmesi ile doğrudan ve karşılık bir ilişki ifade etmektedir.
5 – Maliye İlminin Diğer Bilimlerle Olan Münasebeti
Maliye ilminin doğrudan ve dolaylı olarak daha pek çok bilim dalı ile ilişkisi vardır.
İşletme ilmi bilindiği gibi kişilerin ekonomik faaliyetlerde bulunmak amacıyla örgütlenmeleri ile ortaya çıkan olayları inceleme konusu yapmaktır.
Muhasebe ilmi de, gelir-gider hareketlerinde ve üretim-tüketim ilişkilerinde ortaya çıkan mali olayları çeşitli açılardan ele alan ve denge esası içinde inceleyen ve kayda geçiren bir bilim ve tekniktir.
D) Maliye İlminin Sınıflandırılması ve Bölümleri
Kamu maliyesi veya maliye ilmi de aynı süreç içinde gelişme göstermiştir.klasik-liberal düşünce içinde devletin rolü, daha ziyade temel sosyal hizmetlere bağlı görüldüğünden, maliye ilmi de ekonomi dışı pür mali olayları inceleyen bir disiplin hüviyetinde ve ekonomi ilmi içinde ele alınan bir disiplin olarak değerlendirilmektedir.
Bu anlayış çerçevesinde maliye teorisi belirli bir süre Fransız geleneklerine uygun olarak;
1. 1. Maliye ilmi veya kamu maliyesi
2. 2. Mali iktisat veya maliye ekonomisi ve
3. 3. Maliye politikası
MALİYE İLMİNİN ANA VE ALT BÖLÜMLERİ
1. 1. Kamu Maliyesi Teorisi
2. 2. Devlet Borçları
3. 3. Bütçe
4. 4. Maliye Politikası
5. 5. Maliye Hukuku
6. 6. Mali iktisat
7. 7. Vergileme Ekonomisi
8. 8. Mahalli İdareler ve Maliyesi
9. 9. Karayolları maliyesi
10. 10. Parafiskalite
11. 11. Kamu iktisadi teşebbüsleri
12. 12. Fonlar
13. 13. Kamu Kesiminin Sınırları
1 – Kamu Maliyesi Teorisi
Maliye ilgi alanına giren temel konuların belirleyici özellikleri,sınıflandırılması, etki ve sonuçları bu disiplin içinde incelenmektedir. Kamu faaliyetini doğuran kamusal ihtiyaçların özellikleri, kamu kesiminde işleyen süreç, kamusal karar alma gibi konuların incelenmesinden sonra bu disiplin içinde özellikle kamu harcamaları ve kamu gelirleri üzerinde durulmaktadır.
2 – Devlet Borçları (Kamu Kredisi)
Modern iktisadi düşünce çerçevesinde, özellikle gelişmekte olan ülkelerin istikrar içinde yeterli ve sürekli kalkınma temposuna ulaşması için iç ve dış borçlanmaya büyük önem verilmiştir. Böylece, istikrar ve kalkınma ile yeniden yapılanma ve yapısal değişim açısından borçlanmanın belirleyici bir faktör haline gelmesi, bu konunun bağımsız bir disiplin olarak ele alınmasına sebep olmuştur.
3 – Kamu Bütçesi
Devletin genellikle gelecek bir yıl içinde yapacağı hizmetlere izin veren ve bu hizmetlerin ayrıntılı dökümü ile gider ve gelir tür ve kaynaklarını gösteren cetvele “bütçe” adı verilmektedir.
4 – Maliye Politikası (Kamu Politikası)
Çağdaş maliye anlayışı içinde genel olarak maliye ve kamu politikası, onun alt daları içinde de bütçe politikası, vergi politikası, borç yönetimi, borçlanma politikası ve harcama politikası gibi disiplinler oluşturulmuştur.
5 – Maliye Hukuku ve Vergi Hukuku
kamu maliyesine ilişkin olarak ortaya çıkan olaylar da “mali hukuk” veya “maliye hukuku” disiplini içinde incelenmektedir. Mali olayların en önemli kısmını teşkil eden “vergileme” bakımından bu tür bir inceleme ise “vergi hukuku” disiplinini meydana getirmektedir.
6 – Mali İktisat (Maliye Ekonomisi)
kamu faaliyetlerinin veya kamu hizmetlerinin ekonomik yönden değerlendirilmesi ve bilinçli bir kamu politikası tespiti ve uygulaması yönünden de önemlidir.
7 – Vergileme Ekonomisi
Maliye ekonomisi içinde yer alan vergileme ekonomisi, vergileme olayı ile milli ekonomide ve sosyal hedeflerde nasıl bir değişiklik meydana geldiğini veya gelebileceğini inceleme konusu yapmaktadır.
8 – Mahalli İdareler ve Maliyesi
Hizmetin ülke bütünlüğü içinde düzenlenmesinde ülke genelini ilgilendiren organizasyon ve yönetim şekline merkezi idare: yerleşik düzene göre her bir yerleşim biriminin organizasyon ve yönetim şekline mahalli idareler denilmektedir.
9 – Karayolları Maliyesi
Alt yapı yatırımları ve işletme imkanları bakımından ulaştırma sektörü en büyük gelişme karayolu, ulaştırma sektöründe kendini göstermiştir.
Günümüzde bu arayışın sonucu olarak, karayollarında yapım, bakım ve işletme masraflarını karşılamak üzere yolları veya köprüleri kullananlara çeşitli bedel ödetme usulleri geliştirilmiştir. Bu da ayrı bir kamusal mali olay olarak karayolları maliyesini doğurmuştur.
10 – Parafiskalite
Parafiskalite, vergi benzeri geliri ifade etmek üzere kullanılan parafiskal kavramlardan türetilmiş bir sözcüktür. Nüfus artışı, bilim ve teknoloji alanındaki gelişmeler ve hızlı sanayileşme şehirleşme hareketi gibi oluşumlar karşısında ortaya çıkan temel bazı sosyo-ekonomik sorunların özünde Devlet müdahalesi yanında gelişen çeşitli gönüllü sosyal birlik ve örgütlerin mali yapısını, işleyişini ele alıp inceleyen dala “parafiskaite” denilmektedir.
• • Sosyal parafiskal kurumlar
• • Ekonomik ve mali parafiskal kurumlar ve
• • Mesleki parafiskal kurumlar şeklinde üçlü bir ayrıma tabi tutulmaktadır.
11 – Kamu İktisadi Teşebbüsleri
KİT ’lerin bir kısmı öncelikli olarak sosyal amaç için kurulmuşlardır. Bu kuruluşlar milli ekonomide ve sosyal hayat içinde gelir dağılımının bölgesel, sektörel, fonksiyonel ve kişisel bakımlarda iyileştirilmesi amacına öncelik vermekte; kar ve rekabet amacını geri planda tutmaktadırlar.
12 – Fonlar
Devletin ekonomik ve sosyal hayata doğrudan ve dolaylı müdahalesi ile genişleyen faaliyet alanı,kamu giderlerinde devamlı ve büyük bir artışa yol açarken;bu giderlerin sağlıklı kaynaklardan finansmanı imkanda giderek daralmıştır. Böylece, ağır bir finansman sıkıntısına giren devletler çeşitli ek ve alternatif finansman kaynakları arayışına girmişlerdir. Özellikle gelişme yolunda olan ülkelerde vergilemenin sınırına ulaşılması ve borç krizi içine düşülmesi karşısında, yeni finansman kaynakları aranırken, değişik usul ve yöntemler altında çeşitli “fon” kaynakları bulunmuştur.
13 – Kamu Kesiminin Sınırları (Optimal Devlet)
Tarihi seyir içinde değişmelere baktığımızda ana hatları ile değişimi belirleyen iki yaklaşımdan söz edilmektedir. Bunlar;
• • Hukuki Yaklaşım ve
• • Ekonomik Yaklaşımdır.
Ekonomi ilmi içinde ele alınan yaklaşımlar da,
• • Klasik-Liberal Yaklaşım,
• • Neo Klasik Yaklaşım,
• • Kollektivist Yaklaşım,
Şeklinde üçlü bir ayırım içinde ele alınmaktadır.
Devletin ekonomik faaliyetlerinin sınırını belirlemek bakımından da başlıca üç tercih geçerli olmaktadır. Bunlar da,
• • Klasik liberal yaklaşım veya tercih,
• • Siyasi tercih,
• • Ekonomik tercih
Şeklinde sıralanabilir.
