- Katılım
- 23 Ocak 2016
- Konular
- 8,370
- Mesajlar
- 18,384
- Online süresi
- 4mo 19d
- Reaksiyon Skoru
- 4,080
- Altın Konu
- 0
- Başarım Puanı
- 506
- MmoLira
- 4
- DevLira
- 0
ROHAN2 WORLD 1-120 TR TİPİ OFFICIAL YOHARA, BALATHOR VE AMON! 80. GÜNÜNDE! +10.000 ONLİNE! HİLE VE BOT %100 ENGELLİ HEMEN TIKLA!
SİGORTA ŞİRKETLERİ VE EMEKLİLİK KURUMLARI
GENEL BİLGİLER
Dünyanın tüm gelişmiş ülkelerinde öncü rol üstlenen sigortacılık, sanayileşmekte olan ekonomilerin en dinamik sektörlerinden birisidir. Gelişmiş ülkelerde sigortacılık sektörünün doyum noktasına ulaşmasına karşın, gelişmekte olan ülkelerde önemli ölçüde sigortalanabilir boş kapasite bulunmaktadır. Bu nedenden dolayı, dünya sigorta hacmi gelişmekte olan ülkeler lehine değişmektedir.
Günümüzden 15-20 yıl öncesine kadar global sigorta hacmi içerisindeki payı oldukça sınırlı olan gelişmekte olan ülkeler son yıllarda dünya prim üretiminden giderek daha fazla pay almaya başlamışlardır. Dünya prim üretiminin 1998 yılında yüzde 88'i, 1992 yılında yüzde 93'ü sanayileşmiş ülkelerde de gerçekleşmiştir. 1995 yılında 2 trilyon ABD dolarına ulaşan dünya prim üretim hacmi içinde sanayileşmiş ülkelerin payı yüzde 90 olmuştur.
Türkiye'nin toplam prim üretimi 1995 yılında 1,376 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Dünya prim üretim pazarındaki payı binde 0,6 olmuştur. Bu oran ile Türkiye 78 ülke içinde 41'inci sırayı almaktadır.
Tablo 1 ; Sektörün Toplam Prim Üretimi
(Milyon TL)
PRİM ÜRETİMİ ARTIŞ ORANI (%)
1995 1996 1997 1996 1997
HAYAT 8,181,920 18,804,281 44,747,223 129.8 137.9
HAYAT DIŞI 54,923,577 108,097,905 238,175,313 96.8 120.3
TOPLAM 63,105,497 126,902,186 282,922,536 101.1 123.0
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
Ancak Türkiye bu verilere karşılık sigorta sektörü açısından hızlı gelişen bir ülkedir. 1996 yılında toplam prim üretimi bir önceki yıla oranla yüzde 101 artarak 127 trilyon TL olmuş,1997 yılında ise yüzde 123 artarak 283 trilyon TL sına ulaşmıştır.
Sigortacılığın en etkin fonksiyonu, fon yaratmak ve yaratılan fonları çeşitli yatırım enstrümanları vasıtası ile ekonomiye kazandırmaktır. Sigorta sektörünün yönettiği fonlar, sigortalıların gönüllü tasarruflarıyla yaratıl-makta, toplanan primler mali kesime aktarılarak rasyonel alanlarda yatırımlara yönlendirilmektedir. Gelişmiş ülkelerin en büyük kurumsal yatırımcıları arasında yer alan sigorta şirketlerinin fonları, teminat hesaplarında ve hayat fonlarında birikmektedir.
Türkiye'de sigorta şirketlerinin 1995 yılında 97 trilyon TL'na ulaşan toplam varlıkları 1996 yılında yüzde 103 artarak 217 trilyon TL'na , 1997 yılında ise yüzde 112 artarak 460 trilyon TL' na ulaşmıştır.
Tablo 2 ; Sektörün Yatırımları Ve Bundan Sağlanan Gelirler
(Milyon TL)
Milyon TL 1996 1997 ARTIŞ
MİKTARI GELİRİ MİKTARI GELİRİ MİKTAR GELİR
Hisse Senetleri 11,057,472 2,494,611 19,915,660 9,530,296 80.1 282.0
Tahviller 98,012,787 35,332,659 210,709,796 102,017,851 115.0 188.7
Hayat Poliçeleri 83,562 24,504 173,902 117,671 108.1 380.2
İkrazlar 5,937 3,941 16,563 4,952 179.0 25.7
Gayrimenkuller 14,009,750 532,717 28,522,726 1,314,620 103.6 146.8
TOPLAM 123,169,508 38,388,432 259,338,647 112,985,390 110.6 194.3
Kaynak:Hazine Müsteşarlığı
Sektörün toplam aktifleri içinde serbest fonları ve teminatlarından oluşan yatırımlarının payı, 1997 yılında yüzde 57'den, yüzde 56'ya düşmüştür. Buna karşın cari fiyatlarla artışı aynı yılda yüzde 111 olmuştur. Yatırımlarından elde edilen gelirler ise cari fiyatlarla yüzde 194 artarak 113 trilyon TL'na ulaşmıştır. Sermaye piyasasının derinlik kazanması ve yatırımlara fon yaratıl-ması için gerekli olan sektörün fonlarının ve getirilerinin arttığı görülmektedir.
Tarifeli sistem terk edilip, serbest tarife sistemine geçilerek liberal ize edilen sigorta sektöründe şirket sayısı kısa sürede iki misline yaklaşırken, tarifelerin aşırı derecede indirilmesi, acentelerde büyük fonların birikmesi, müşterilere uzun vadeler uygulanması gibi olumsuzluklar yaşanmaya başlamıştır. 1994 yılında çıkartılan 537 ve 539 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameler bu alanlarda sigortacılık faaliyetlerini yeniden düzenlemiştir.
Sektördeki likiditeyi düzenleme ve acentelerdeki primlerin ve sigortalılardan alacakların kısa sürede tahsiline yönelik düzenlemeleri içeren bu tedbirler sektörün mali tablolarında önemli değişimler sağlamıştır.
Hazine Müsteşarlığı'nın verilerine göre sektörün direkt primleri 1995 yılında cari fiyatlarla yüzde 99, 1996 yılında yüzde 103 artarken, 1997 yılında yüzde 86'ya gerilemiştir. Prim alacakları inceleme döneminde sürekli artarak 1997 yılında ise yüzde 132'ye ulaşmıştır. Buna göre sektörün vadeli prim üretimleri 1995 yılında yüzde 43'ten yüzde 31'e, 1996 yılında yüzde 30'a düşmüş son yılda ise yüzde 38'e yükselmiştir. Varlık toplamlarının cari fiyatlarla artışı 1995 yılında yüzde 115'ten yüzde 103'e düşmüş, 1996 yılında artış hızı yüzde 133'e yükselmiş, son yılda ise yüzde 113 olmuştur. Buna karşın sektörün öz kaynakları 1994-1996 döneminde sürekli artmış, son yılda azalarak yüzde 104 olmuştur. Duran varlıklarının 1995 yılındaki artışı yüzde 133'ten yüzde 84'e düşerken, 1996 yılında yüzde 108'e yükselmiş son yılda yüzde 96'ya düşmüştür. Menkul değerleri ise yıllar içinde sürekli artmış ve son yıldaki cari artışı yüzde 114 olmuştur. Sektörün dönem kârları cari fiyatlarla 1994 yılında yüzde 162, 1995 yılında yüzde 87, 1996 yılında yüzde 147, 1997 yılında ise yüzde 83 artmıştır.
Tablo 3; Sigorta Sektörünün Önemli Bazı Göstergeleri
(31.12.1997 TARİHİ İTİBARİYLE) (TRİLYON TL)
1994 Artış % 1995 Artış
% 1996 Artış
% 1997 Artış
%
Direkt Primler 31.7 84.3 63.3 99.3 128.2 103.0 238.1 85.7
Prim Alacakları 13.7 83.0 19.9 46.0 39.4 97.4 91.4 132.0
Aktif Toplamı 41.1 115.0 83.5 103.4 194.6 133.0 415.3 113.4
Öz Kaynaklar 6.9 110.0 15.2 119.0 35.4 133.0 72.1 103.7
Duran Varlıklar 4.9 133.0 9.0 84.4 19.0 108.0 37.3 96.3
Menkul Değerler 16.8 124.0 39.7 136.0 104.7 163.9 224.0 113.9
Kâr 6.3 161.7 11.8 87.3 29.2 147.0 53.5 83.2
Kaynak:Hazine Müsteşarlığı
1997 yılı verilerine göre sektörde 4'ü reasürans şirketi olmak üzere toplam 67 sigorta şirketi faaliyet göstermektedir. Sigorta şirketlerinin sermaye yapılarına bakıldığında 3'ünün kamu kuruluşu, 48'inin özel firma, 10'unun Türkiye'de kurulu yabancı firma, 2'sinin ise yabancı şirketlerin şubeleri biçiminde örgütlendikleri görülmektedir.
İnceleme konusu sigorta sektöründe 1995-1997 yıllarında faaliyeti bulunan 48 firma ile Hazine Müsteşarlığı'nın mali tablo formatı esas alınarak sektör el analiz çalışması yapılmış olup, örneğin temsil oranı yüzde 72'dir. SSK ve Bağ kur gibi emeklilik kurumları ise çalışmamıza dahil edilmemiştir.
Sigorta sektörünün faaliyetinin özelliği nedeniyle mali tabloları; ticari ve sınai şirketlerin mali tablolarına göre farklılık göstermektedir. Bu sebeple sigorta sektörü için sınai ve ticari firmaların mali tablolarına getirilen "Tek Düzen Hesap Planı" formatına göre düzenlenen mali tabloları yanında, Hazine Müsteşarlığı'nın "Sigorta Sektörü Tek Düzen hesap Planına" göre de mali tablolar hazırlanmış, değerlendirmeler yapılan yayınlarla paralellik sağlamak amacıyla Hazine Müsteşarlığı'nın formatı esas alınarak yapılmıştır.
NET SATIŞ KRİTERİNE GÖRE SEKTÖRÜN GÖSTERGELERİ
Net satış kriterine göre sektörün firmalarının 4'ü küçük, 23'ü orta ölçek grubunda, 21'i ise büyük ölçek grubunda yer almıştır. Çalışanların yüzde 4'ü küçük, yüzde 29'u orta, yüzde 67'si ise büyük ölçekli firmalar tarafından istihdam edilmektedir.
Sektörün 605 trilyon TL'lık net satışlarının binde 5'i küçük ölçekli, yüzde 12'si orta ölçekli, yüzde 87'si ise büyük ölçekli firmalar tarafından ger-çekleştirilmiştir.
1997 yılında küçük ölçekli firmaların net satışları yüzde 191 artış gösterirken, büyük ve orta ölçekli firmaların net satışlarındaki artış yüzde 120 olmuştur.
Sektörün 1996 yılındaki 201 trilyon TL'lık aktif toplamı 1997 yılında yüzde 109 artış göstererek 419 trilyon TL'na ulaşmıştır. 1997 yılında aktif toplamı içinde küçük ölçekli firmaların payı binde 5, büyük ölçekli firmaların payı yüzde 89, orta ölçekli firmaların payı ise yüzde 10 olarak gerçekleşmiştir. Küçük ölçekli firmaların aktif toplamı bir önceki yıla göre yüzde 188, orta ölçeklilerin yüzde 119, büyük ölçeklilerinki ise yüzde 107 artış göstermiştir.
Sektörün toplam 112 trilyon TL'lık öz kaynak toplamı içinde küçük ölçekli firmaların payı yüzde 1 olup, bir önceki yıla göre yüzde 239 artış göstermiştir. Orta ölçekli firmaların öz kaynak toplamı içindeki payı yüzde 13, büyük ölçekli firmaların payı ise yüzde 86 olarak gerçekleşmiştir.
KULLANILAN BANKA KREDİLERİ
2.1. İncelemeye Alınan Firmaların Kullandığı Krediler
Katılımcı firmaların incelenen sektör ve diğer faaliyetleri ile ilgili olarak;
Toplam 4.3 trilyon TL tutarında nakit kredi kullandıkları ve bu kredinin tamamının kısa vadeli olduğu,
253 milyar TL'lık nakit dışı kredi kullandığı,
Takipte kredilerinin bulunmadığı anlaşılmıştır.
2.2. Bilanço Yapısı
2.2.1. Aktif (Varlık) Yapısı
Sigorta sektörünün toplam varlıkları 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 122, sabit fiyatlarla yüzde 23, 1997 yılında cari fiyatlarla yüzde 109, sabit fiyatlarla yüzde 12 artarak 419 trilyon TL'na ulaşmıştır.
Varlık yapısı içinde dönen varlıklarının ağırlığı oldukça yüksek olan sigorta sektörünün işletme sermayesinin varlıklar içindeki payı, incelenen yıllarda artışını sürdürmüştür. Sektörün işletme sermayesi içinde yer alan nakit değerlerinin payı 1996 yılında yüzde 11'den yüzde 10'a , son yılda ise yüzde 8'e düşmüştür. Buna karşın menkul değerlerin payı 1996 yılında önemli oranda artarak yüzde 53'ten yüzde 61'e yükselmiştir. Son yılda ise dönen varlıklar içindeki payı önemli bir değişiklik göstermemesine karşın varlık toplamı içindeki payı artmıştır. Sektörün 1996 yılında menkul kıymetlerindeki önemli artışa; net satışlarda görülen artışın yanında reel faizlerin artışının da katkısı olmuştur.
Sigorta şirketlerinin yurt içinde yüklenmiş oldukları sigorta sözleşmelerinden doğan taahhütleriyle orantılı olarak (yüzde 25) teminat ayırmak zorunda olmaları, bu teminatların önemli bölümünün menkul değer olarak şirketlerin portföyünde yer alması, sektörün menkul kıymetlerinin diğer sektörlerden göreli olarak daha yüksek olmasını sağlamaktadır.
Menkul kıymetlerin teknik gelirlere oranı 1995 yılında yüzde 29'dan, 1996 yılında yüzde 38'e yükselmiş, 1997 yılında ise yüzde 36' ya gerilemiştir.
Sektörün portföyünde yer alan menkul değerleri 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 159, sabit fiyatlarla yüzde 44, 1997 yılında ise cari fiyatlarla yüzde 111, sabit fiyatlarla yüzde 14 artarak 220 trilyon TL'na ulaşmıştır.
Sektörün dönen varlıkları içinde faaliyetlerinden doğan toplam alacaklarının payı, 1996'da yüzde 36'dan yüzde 29'a düşmüş, son yılda ise yüzde 31'e yükselmiştir. Sektörün prim, tahsilat sorununun çözülmesi yönündeki çalışmaların ürünü olan ve sektörün istihsal organlarından ve acentelerden alacakların tahsilinin hızlandırılması amaçlayan 539 sayılı KHK ile sigorta acentelerinin aracılık sözleşmelerinden doğan birikmiş tüm borçlarının ilgili sigorta şirketine ödenerek tasfiye edilmesini mümkün kılan bu düzenlemeler sonuç vermiş ve1995 yılından başlayarak acentelerden alacakların varlıklar içindeki ağırlığı azalmaya başlamıştır.
Belirtilen gelişmeler doğrultusunda sektörün faaliyetlerinden doğan toplam alacaklarının teknik gelirler içindeki payı 1995 yılında yüzde 20'den, 1996 yılında yüzde 18'e yükselmiş, son yılda ise önemli bir değişiklik göstermemiştir.
Sektörün dönen varlıkları içinde acentelerden alacaklarının payı 1996 yılında yüzde 15'ten yüzde 13'e düşmüştür. 1997 yılında ise satışların artışının da etkisiyle artış eğilimi göstermesine karşın payında önemli bir değişiklik olmamıştır. Ancak varlık toplamı içindeki payı artmıştır. Acentelerden alacaklar 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 85 artmış, sabit fiyatlarla yüzde 8 azalmıştır. 1997 yılında ise cari fiyatlarla yüzde 122, sabit fiyatlarla yüzde 19 artmıştır.
Sigortalılardan alacakların dönen varlıklar içindeki payında incelenen dönemde önemli bir değişiklik olmamış, varlıklar toplamı içindeki seviyesini korumuştur. Sigortalılardan alacaklar 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 109, 1997 yılında yüzde 125 artmasına karşın, sabit fiyatlarla artışı 1996 ve 1997 yıllarında yüzde 20 olarak gerçekleşmiştir. 1996 yılında sektörün toplam alacaklarında sabit fiyatlarla görülen yüzde 7'lik artış sigortalılardan alacakların artışından kaynaklanmaktadır.
Sigorta reasürans şirketleri cari hesabının dönen varlıklar içindeki payı 1996 yılında azalırken son yılda az da olsa artmıştır. Sigorta reasürans şirketleri nezdindeki depolar hesabının payı ise yıllar içinde sürekli azalarak son yılda dönen varlıkların yüzde 3'ü seviyesinde gerçekleşmiştir.
Sektörün duran varlıkları 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 105, son yılda ise yüzde 103 artmasına karşın, varlıkları içindeki payı 1996 yılında bir miktar düşmüş son yılda ise önemli bir değişiklik göstermemiştir.
Sigorta firmalarının duran varlıkları içinde iştiraklerinin payı 1996 yılında yüzde 12'den yüzde 13'e yükselmiş, son yılda ise seviyesini korumuştur. İştiraklerin varlıklar toplamı içindeki yüzde 2'lik payı incelenen yıllarda sabit kalmıştır.
Sabit değerlerinin duran varlıklar içindeki payı ise sürekli azalarak son yılda yüzde 48'e inmiştir. Sektörün brüt sabit kıymetleri 1996 ve 1997 yıllarında cari fiyatlarla yüzde 91, sabit fiyatlarla sırasıyla yüzde 6, son yılda ise yüzde 2 artmıştır. Son iki yılda sabit değerlerin artışı duran varlıkların artışının altında gerçekleşmiştir.
Sektörün gayri menkullerinin bir bölümünün üretilen primlerinin teminatı olarak kabul edilmesi, sektörün duran varlıkları içinde gayri menkullerinin payının önemini artırmaktadır. İncelediğimiz dönemin ilk yılında varlıkların yüzde 7'sini oluşturan gayri menkullerin payı, 1996-1997 yıllarında azalarak yüzde 6 olmuştur.
Sektörün diğer duran varlıklarının payı ise incelediğimiz dönemde değişiklik göstermemiş, son yılda varlıklar toplamının yüzde 6'sını oluşturmuştur.
2.3. Pasif (Kaynak) Yapısı
Sektörün kaynaklar toplamı içinde toplam borçları 1996 yılında azalırken, son yılda artmıştır. Toplam borçlar 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 120, sabit fiyatlarla yüzde 22, 1997 yılında cari fiyatlarla yüzde 112, sabit fiyatlarla yüzde 14 artarak 304 trilyon TL'na ulaşmıştır.
Yabancı kaynak ağırlıklı finans yapısı görüntüsü veren Sigorta firmalarının kaynak yapısı diğer sektör kaynakların-dan farklılık göstermektedir. Sektörün borçlarının önemli bölümünün faaliyetlerinden doğan borç ve karşılıklarından oluşmaktadır. Varlıklarının finansmanında fon yaratmak için herhangi bir banka kredisi veya diğer mali borçlanması bulunmayan, aksine elde etmiş olduğu primler dolayısıyla fon yaratan sektörün, yükümlülükleri için ilgili yılda gelirlerinden karşılık ayırması, sektörün toplam borçları içinde karşılıklarının seviyesini, incelenen yıllarda sırasıyla yüzde 76'dan, yüzde 77'ye ,son yılda yüzde 80'e yükseltmiştir.
Sektörün kaynakları içinde öz kaynaklarının payı 1996 yılında bir miktar artarken, son yılda azalmıştır.
2.3.1. Borç Yapısı
Sektörün borç yapısı içinde ticari borçların payı incelenen yıllarda azalmıştır. Son yıldaki azalışı ile payı 1995 yılı seviyesinin altına düşmüştür. Teknik karşılıkların payı ise sürekli artarak yüzde 80'e ulaşmıştır. Teknik karışıkların son yıldaki önemli artışı prim üretiminin yüzde 5'lik reel artışından kaynaklanmaktadır.
Sektörün toplam kaynakları içinde ticari borçlarının payı 1995 ve 1996 yıllarında yüzde 16 olarak gerçekleşirken, son yılda yüzde 14'e düşmüştür. Ticari borçlar içinde sigorta ve reasürans şirketleri cari hesabının payı 1995 yılında yüzde 33'ten, 1996 yılında yüzde 25'e düşmüş son yılda ise yüzde 27'ye yükselmiştir. Sigorta reasürans şirketleri depoları hesabının payı da 1996 yılında yüzde 34'den yüzde 24'e düşmüş, son yılda ise yüzde 29'a yükselmiştir. Sektörün diğer pasiflerinin payı ise incelenen dönemde sürekli azalmıştır.
Sektörün ticari borçlarının ağırlığını reasürans şirketleri ile münasebetlerinden doğan borçları oluşturmaktadır. Anılan borçlar üretilen primlerdeki değişime göre farklılıklar göstermektedir.
Sigorta şirketleri yurtiçinde yapmış olduğu sigorta sözleşmelerinden doğan taahhütleriyle orantılı olarak teminat ayırmak zorundadırlar. Sigorta şirketlerinin ayıracakları teminatların her halükârda ödenmiş sermayelerinin yüzde 20'sinden az olmaması şartı, sektörün yıllar içinde ayırmış olduğu karşılıkların payının sürekli artmasını sağlamıştır. 1995 ve 1996 yıllarında ayrılan teknik karşılıklar, kaynaklar toplamının yüzde 55'ini oluştururken, son yılda prim artışının etkisiyle yüzde 58'ine ulaşmıştır.
Teknik karşılıklar içinde cari rizikolar karşılığının payı 1996 yılında yüzde 26'dan yüzde 23'e düşmüş, son yıldaki seyrinde ise önemli bir değişiklik olmamıştır. Bu durum 1996 ve 1997 yıllarında maliyetler içindeki reasürerlar payının azalmasına ve net kârın artışına sağladığı katkının son yılda sınırlı kalmasına neden olmuştur.
Muallak hasar karşılıklarının payı ise incelen dönemde sürekli azalmıştır. Buna karşın karşılıklar içinde en yüksek paya sahip olan hayat matematik karşılıklarının payı 1996 yılında yüzde 41'den, önemli oranda azalarak yüzde 23'e düşmüş, son yılda önemli bir değişiklik olmamıştır.
Hayat kâr payı karşılığının teknik karşılıklar içindeki payı ise, 1996 yılında yüzde 6'dan yüzde 35'e , son yılda yüzde 37'ye ulaşmıştır. Sektörün teknik karşılıkları içinde hayat kâr payı karşılıklarının payının önemli oranda artması hayat sigortası branşında görülen net prim üretimlerinin artışın-dan kaynaklanmaktadır.
2.3.2. Öz Kaynak Yapısı
Sigorta sektörünün öz kaynakları içinde ödenmiş sermayesinin payı incelenen dönemde sürekli artış göstererek 1996 yılında yüzde 39'a ulaşmıştır. Sektörün öz kaynaklarına değer artış fonundan yapılan ilaveler de dahil 1996 yılında 32 trilyon TL, 1997 yılında 57 trilyon TL'lık nakit girişi yapılarak öz kaynaklar güçlendirilmeye çalışılmıştır. Ödenmiş sermayenin artışında 11.10.1995 tarihli tebliğ ile sigorta ve reasürans şirketlerinin ödenmiş sermayelerinin en düşük limitinin 250 milyar TL'na çıkartılması etkili olmuştur. Sektörün ödenmiş sermayesinin prim üretimi ile teminat oranlarının sınırını belirlemede kriter olarak kabul edilmesi sektörün ödenmiş sermayesinin önemini artırmaktadır.
Sigorta firmalarının yaptığı yeniden değerlemeden doğan değer artış fonunun, öz kaynaklar içindeki payı yıllar içinde azalmıştır. Değer artış fonunun 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 115, 1997 yılında yüzde 68 artışına karşın, öz kaynaklar içinde ödenmiş sermaye ve oto finansmanın artışının daha yüksek gerçekleşmesi değer artış fonunun payını azaltmıştır. Sektörün öz kaynakları içinde oto finansmanın payı 1996 yılında önceki yıla göre bir miktar azalırken, son yılda önemli bir değişiklik göstermeyerek seviyesini korumuştur. Sektörün 1996 yılı oto finansmanı cari fiyatlarla yüzde 118, sabit fiyatlarla yüzde 21, 1997 yılında cari fiyatlarla yüzde 99, sabit fiyatlarla yüzde 7 artmıştır.
Sektörün ödenmiş sermayesi ile oto finansmanında cari ve sabit fiyatlarda görülen artışların, değer artış fonundaki artışlardan daha yüksek olması, değer artış fonunun öz kaynaklar içindeki payını azaltmıştır. Değer artış fonunun hesabın bir kalem olduğu da dikkate alındığında, öz kaynakların reel gelişiminin yıllar içinde artmaya devam ettiği görülmektedir.
3. GELİR-MALİYET YAPISI
Sigorta sektörünün teknik gelirleri cari fiyatlarla 1996 yılında yüzde 98, sabit fiyatlarla yüzde 13, 1997 yılında ise cari fiyatlarla yüzde 120, sabit fiyatlarla yüzde 18 artmıştır.
Teknik giderler ise 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 103, sabit fiyatlarla yüzde 16, 1997 yılında cari fiyatlarla yüzde 122, sabit fiyatlarla yüzde 18 artmıştır. Buna karşın teknik gelirler içindeki payı 1996 yılında 3 puan artmasına karşın, 1997 yılında 1 puan artabilmiştir.
Sigorta sektöründe faaliyete başlayan firmaların sayısının artması yanında, yaşanan yoğun rekabet ve serbestleşen tarifenin sonucunda, poliçe fiyatlarının sınırlı artışı, teknik gelirlerin büyüme hızını bir miktar yavaşlatırken, hizmet kalitesinin yükselmesi ve ürün çeşitlemesi ve hasar maliyetlerinin artması, özellikle 1996 yılında teknik giderlerin, teknik gelirler içindeki payını yükseltmiştir. Bunun bağlı olarak sektörün teknik kâr marjı 1996 yılında yüzde 6.1'den, yüzde 3.8'e, son yılda ise 3,1'e düşmüştür.
Genel giderlerin net satışlar içindeki payı sürekli azalırken, genel giderler içinde önemli paya sahip olan personel giderlerinin, ve genel yönetim gider-lerinin yıllar itibariyle teknik gelirlerden aldığı payın seviyesi değişmemiş, cari ve sabit fiyatlarla artışı devam etmiş, sektörün faaliyet kâr marjının negatif değer almasına neden olmuştur.
İncelediğimiz dönemde maliyetlerinin ve faaliyet giderlerinin yüksek olması sebebiyle faaliyet kârı olmayan sektörün, mali gelirleri 1996 yılında faizlerin artışıyla cari fiyatlarla yüzde 194, sabit fiyatlarla yüzde 69 artarken, 1997 yılında cari fiyatlarla yüzde 91, sabit
fiyatlarla yüzde 2 artarak inceleme konusu 3 yılda sektörün dönem kârının oluşmasını sağlamıştır.
1995 yılından başlayarak yaşanan ekonomik gelişmelere bağlı olarak artan rekabetin, hizmet kalitesinin artırılması için yapılan harcamaların ve artan hasar maliyetlerinin olumsuzluklarının giderilmesinde, portföy gelirleriyle sağlanan yüksek mali gelirlerin önemli etkisi olmuştur. İncelenen yıllarda sigorta şirketlerinin yatırım portföylerini faize dayalı enstrümanlarla başarılı bir şekilde değerlendirdikleri ve kayda değer bir reel gelir elde ettikleri görülmektedir.
Sektörün net dönem kârı 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 127, sabit fiyatlarla yüzde 30 , 1997 yılında cari fiyatlarla yüzde 78, artarken sabit fiyatlarla yüzde 5 azalmıştır. Net satışlar içindeki payı ise yüzde 1996 yılında yüzde 7'den yüzde 8'e ulaşmış, 1997 yılında bir miktar azalarak 1995 yılı seviyesine dönmüştür.
4. ORANLAR
4.1. Likidite Oranları
"İstihsal Organlarından Alacaklar/ Aktif Toplamı Oranı" da sigorta acente acenteleri yönetmeliğinin 4. maddesi hükmü ile; sigorta acentelerinin aracılık sözleşmelerinden doğan borçlarını tasfiye etmeleri zorunluluğu getirilmesine bağlı olarak, 1996 yılında azalmış, son yılda ise bir miktar artmıştır.
Sektörün varlıkları içinde menkul kıy-met stoku, incelenen dönemde artışını sürdürmüştür. Sektörün ayırdığı karşılıklardan dolayı biriken fonlarını; faiz gelirlerinin ve kamu, tahvil ve bonolarının getirisinin yüksek olmasından da yararlanarak verimli biçimde menkul kıymetlerde değerlendirmesi "Menkul Kıymetler/Aktif Toplamı Oranı"nı yıllar içinde artırmıştır.
Sektörün likiditesini artırmak amacıyla 1 Ocak 1995 tarihinde yürürlüğe konan ve acentelerce tahsil edilen primlerin, sigorta şirketlerine kısa sürede transferini sağlayacak prensipler ile sigortalıların peşin ödemelerini ve kalan poliçe bedellerinin eşit taksitler halinde ödenmesini sağlayan tedbirler sonucu, sektörün "Alacaklar/Aktif Toplamı Oranı" 1996 yılında önemli oranda düşmüş, son yılda ise teknik gelirlerin reel artışının da etkisiyle bir miktar yükselmiştir.
Alacakların, borçları karşılama gücünü ifade eden" Alacaklar/Borçlar Topla-mı Oranı" da 1996 yılında yüzde 42'den , yüzde 35'e düşmüş, son yılda ise yüzde 36 ya yükselmiştir.
Sektörün "Menkul Kıymetler/Öz Kaynak Oranı" da incelen dönemde sürekli artarak sırasıyla yüzde 259, yüzde 296, yüzde 305 olarak gerçekleşmiştir.
Sektörün işletme sermayesi yıllar içinde sürekli artış gösteren bir varlık yapısına sahip olması, sektörün nakitlerini artırmaktadır. Buna karşın yüklenilen sigorta sözleşmelerine bağlı olarak karşılık ayırma, ayrılan teminatların önemli bölümünü menkul kıymet olarak elde tutma zorunluluğu sektörün "Nakit Oranının"diğer sektör oranlarının üzerinde gerçekleşmesine neden olmaktadır. Sektörün menkul kıymetlerinin artışına bağlı olarak nakit varlıklarının borçlarından daha fazla artması nakit oranını yıllar içinde yükseltmiştir.
Sigorta şirketlerinin "Net İşletme Sermayesi" ise 1996 yılında 11 trilyon TL'ndan, cari fiyatlarla yüzde 154 artarak 28 trilyon TL'na, son yılda ise yüzde 94 artarak 55 trilyon TL'na ulaşmıştır. Sektörün net işletme sermayesi yıllar içinde gelişimini sürdürmektedir. Artan zorunlu karşılıklar sektörün menkul kıymetlerini artırmış, net işletme sermayesini yükseltmiştir.
Sektörün ödeme oranını ifade eden "Alacaklar/Ödenenler Oranı" 1996 yılında yüzde 39'dan yüzde 37'ye, düşmüş, son yılda ise önemli bir değişiklik göstermemiştir. Sektörün elde etmiş olduğu poliçe bedelleri üzerinden ödediği komisyon, reasürörlere devrettiği prim ile ödediği senet tazminatları, toplam ödediği primlerin, komisyonların ve hasar maliyetlerinin artışına bağlı olarak yıl içindeki ödemelerinin yükselmesine karşın, alacaklarının azalması ilgili oranı 1996 yılında düşürmüştür.
"Toplam Sabit Kıymetler(Net)/Aktif Toplamı Oranı" incelen dönemde varlık artışının toplam sabit kıymet artışından yüksek seyretmesi sebebiyle sürekli azalmıştır.
4.2. Finansal Oranlar
Sektörün "Öz Kaynaklar/Aktif Top-lamı Oranı" 1996 yılında artarken, 1997 yılında bir miktar azalarak 1995 yılı seviyesinin altında gerçekleşmiştir. Sektördeki firmaların ödenmiş sermayelerinin alt sınırının yükseltilmesi, oto finansmanda görülen artış 1996 yılında öz kaynakları artırmış, anılan oranı yükseltmiştir. 1997 yılında ise sektörün varlıklarını yüzde 105 artışına karşın, öz kaynaklarının yüzde 99 artması varlık toplamı içindeki payını azda olsa düşürmüştür.
Temel işlevlerinden biri de fon yaratmak olan sigorta sektörünün yabancı kaynaklarının yapısı kendine özgü özellikleri sebebiyle farklılık arz etmektedir. Yabancı kaynaklar içinde yer alan reasürörler cari hesabı, milli reasürans zorunlu devirleri, reasürör depoları ve teknik karşılıkların oranlarında yıllar içindeki değişim, sektörün yabancı kaynaklarını etkilemektedir. 1996 yılında bir önceki yıla göre "Yabancı Kaynaklar Toplamı/Aktif Toplamı Oranı" azalırken, son yılda bir miktar azalmıştır. Sektörün varlıkları içinde yabancı kaynaklarının payında 1996 yılında görülen azalış, ödenmiş sermaye yoluyla elde edilen nakit girişi ile oto finansmanın artışının; yabancı kaynak ihtiyacını bir miktar azaltmasından kaynaklanmaktadır. 1997 yılında da iş hacmi artışının hızlanması yabancı kaynak ihtiyacını bir miktar artırmıştır.
Sektörün teknik karşılıkları 1996 ve 1997 yıllarında net hizmet satışlarının artışına bağlı olarak cari fiyatlarla yüzde 121 artmıştır. Buna karşın "Teknik Karşılıklar/Kaynaklar Toplamı Oranı"nı 1996 yılında kaynaklar toplamının biraz daha fazla artması nedeniyle düşmüştür. 1997 yılında ise teknik karşılıkların artışının kaynaklar toplamı artışından yüksek olması oranı yükseltmiştir.
Sigorta sektörünün borçlarını öz kaynakla karşılama gücünü gösteren "Öz Kaynaklar/Yabancı Kaynaklar Toplamı Oranı" 1996 yılında bir miktar artmış, son yılda ise azalmıştır.
Sigorta sektörü Hazinenin yakın gözetiminde faaliyet göstermektedir. 1996 yılında yapılan sermaye artırımı, sektörün öz kaynaklarını arttırarak finansal yapısının öz kaynaklar yönünde bir miktar gelişmesini sağlamıştır. Karakteristik finans yapısı nedeniyle sektörün geniş yabancı kaynak yapısı taşıdığı izlenimi vermektedir. Toplam borçların en önemli öğesini, sektörün faaliyetlerinden doğan primlerle ilgili ayrılan karşılıklar oluşturmaktadır. Yıllar içinde iş hacminin artışı, karşılıkların payını artırarak yabancı kaynakların kaynaklar toplamı içindeki payını yükseltmektedir. Bunun sonucunda zaman zaman sigorta şirketlerinin ödenmiş sermaye tavanları yeniden belirlenerek borçları öz kaynakla karşılama güçleri artırılmaktadır.
4.3. Devir Hızları
Sektörün alacaklarının tahsilinin hızlandırılmasına yönelik tedbirlerden sonra alacakların azalması ve teknik gelirlerinin artışı sektörün "Alacak Devir Hızı"nı 1996 yılında 3 kata yakın arttırmıştır. 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 85 artan alacakların, 1997 yılında sektördeki rekabetin hız kazanması ile birlikte cari artışının yüzde 118'e yükselmesi nedeniyle, teknik gelirlerin aynı yılda büyüme hızında görülen reel artışa rağmen alacak devir hızında önemli bir artış sağlanamamıştır.
Sektörün "Öz Kaynak Devir Hızı" 1996 yılında ödenmiş sermaye yoluyla sektöre nakit girişinin artması ve oto finansmanın belirgin yükselişi, öz kaynakları yükselterek öz kaynak devir hızını azaltmıştır. Aynı yıl teknik gelirlerinin cari artışının öz kaynakların artışının altında gerçekleşmesi bu azalışa katkıda bulunmuştur.1997 yılında ise öz kaynak ların cari fiyatlarla yüzde 99 artışına karşın, teknik gelirlerin cari fiyatlarla artışının yüzde 120 olması devir hızını artırmıştır.
Sektörün aktif devir hızı 1996 yılında 1.5'ten 1.4'e düşerken; 1997 yılında aktiflerin ve teknik gelirlerin artışlarının birine yakın olması, "Aktif Devir Hızı"nda artış eğilimine rağmen önemli değişiklik yaratmamıştır.
Sektörün dönen varlıklarının 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 125, aynı dönemde teknik gelirlerin cari fiyatlarla yüzde 98 artması dönen varlıkların net satışlar içindeki devrini zorlaştırmıştır. Bu nedenle, sektörün "Çalışma Sermayesi Devir Hızı" düşmüştür. 1997 yılında ise dönen varlıkların artışı çalışma sermayesi devir hızını az da olsa artırmıştır.
Sektörün 1997 yılında devir hızlarında bir önceki yıla göre öz kaynak devir hızı dışında önemli bir değişiklik meydana gelmemiş çalışma sermayesi devir hızı azda olsa artmıştır.
4.4. Kârlılık Oranları
Sektörde yer alan toplam 48 firmanın 1995 yılında 45'i kâr, 3'ü zarar etmiştir. 1996 yılında 43 firma kâr, 5 firma zarar ederken, 1997 yılında 44 firma kâr, 4 firma zarar etmiştir. Aynı yıl kâr eden firmaların kârları cari fiyatlarla yüzde 81 artarak 42 trilyon TL'na, zarar eden firmaların toplamı ise yüzde 181 artarak 2 trilyon TL'na yaklaşmıştır.
Sektörün öz kaynak kârlılığını gösteren "Vergi Öncesi Kâr/Öz Kaynaklar Oranı" 1996 yılında vergi öncesi kârın öz kaynaklardan daha fazla artmasına bağlı olarak yükselmiş, 1997 yılında ise öz kaynakları cari fiyatlarla yüzde 99, vergi öncesi kârının ise yüzde 79 artmış olması oranı düşürmüştür. 1997 yılında bir önceki yıla göre sektörün öz kaynaklarının ve vergi öncesi kârının artış hızında yavaşlama görülmektedir.
Sigorta sektörünün aktif kârlılığı 1996 yılında önemli bir değişiklik göstermez iken, 1997 yılında düşmüştür. "Net Kâr/Aktif Toplamı Oranı"nın 1997 yılındaki azalışına net kârın bir önceki yıla göre cari artışında görülen 48 puanlık yavaşlama etkili olmuştur.
Sektörün elde ettiği primlerin kârlılığını gösteren "Net Kâr/Alınan Primler Oranı" 1996 yılında mali kârların net kâra yaptığı katkının artmasının etkisiyle yükselmiştir. 1997 yılında ise oranın 1995 yılı seviyesine döndüğü görülmektedir. Anılan oranın 1997 yılındaki düşmesine net dönem kârının cari artışının yavaşlaması katkı sağlamıştır.
"Genel Giderler/Alınan Primler Oranı" 1995 yılında yüzde 13'ten yüzde 14'e yükselmiş, son yılda ise önemli bir değişiklik göstermemiştir. "Alınan Primler/Teknik Gelirler Oranı" ise yıllar içinde sürekli azalarak sırasıyla yüzde 53, yüzde 51, yüzde 50 olarak gerçekleşmiştir. Buna karşın "Ödenen Tazminatlar/Alınan Primler Oranı" incelenen yıllarda sürekli artarak sırasıyla yüzde 45, yüzde 46 ve son yılda yüzde 51 olarak gerçekleşmiştir. Ödenen tazminatların alınan primler içindeki payının yıllar içinde artması, teknik kârın payının azalmasına neden olmaktadır.
Sektörün "Mali Gelirler/Teknik Gelirler Oranı" ise 1996 yılında yüzde 11'den yüzde 16 ya yükselmiş, son yılda ise yüzde 14'e gerilemiştir. 1996 yılında faizlerde görülen artış mali gelirlerin artışına uygun ortam hazırlayarak teknik gelirler içindeki payının artmasını sağla-mıştır. 1997 yılında teknik gelirlerin cari fiyatlarla yüzde 120, mali gelirlerin ise yüzde 91 artması ilgili oranı bir miktar düşürmüştür.
Sigorta sektörünün 1997 yılında oluşan poliçe prim kârlılığına rağmen satışlarının maliyetinin, genel giderlerinin artması, alınan primlerin teknik gelirler içindeki payının düşmesi, faaliyet kârının oluşmasını engellemiştir. Faaliyet kârı oluşmayan sektörün dönem kârının; toplam gelirler içinde önemli orana ulaşan mali kârlardan oluştuğu görülmektedir.
FON AKIMI
Sektörde yer alan 48 firma 1997 yılında toplam 221 trilyon TL kaynak sağlamıştır. Bu kaynakların yüzde 81'i faaliyet sonucu, yüzde 16'sı kısa vadeli, yüzde 3'ü ise öz kaynak artışından sağlanmıştır.
Sektörde 1997 yılında sağlanan kaynaklar ve bu kaynakların kullanım yerleri ana kalemler itibariyle aşağıdaki grafikte gösterilmiştir.
1997 yılında kaynakların yüzde 84'ü dönen varlık, yüzde 13'ü duran varlık artışlarında, yüzde 3'ü ise vergi ve benzeri ödemelerde kullanılmıştır.
SONUÇ
Hazine Müsteşarlığı'nın gözetiminde 1997 yılı itibariyle faaliyette bulunan 62 sigorta şirketi içinden 1995-1997 yıllarında faaliyeti bulunan 48'inin mali tabloları esas alınarak yapılan incelemede aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir;
u Sektörün prim, tahsilat sorununun çözülmesine yönelik çalışmaların ürünü olan 539 sayılı KHK ile getirilen tedbirler etkili olmuş, istihsal organlarından ve acentelerden alacakların tahsilini hızlandırarak, sektörün dönen varlıkları içinde alacakların payını 1995 yılına göre 1996 ve 1997 yıllarında azaltmıştır.
u Sektöre giren firmaların artışı yanında yaşanan yoğun rekabet ve serbest tarifeye bağlı olarak poliçe fiyatlarının sınırlı artışına rağmen teknik gelirler önemli reel artış sağlamıştır. 1997 yılında hizmet üretiminin reel artış hızı sigorta sektörünün talebinin artışının yaptığı olumlu tesir ile yükselmiştir.
Gümrük Birliğine girişle birlikte hizmetin kalitesinin yükselmesi, sektör-deki firma sayısının artması, ve hasar maliyetlerinin yükselmesi 1996 yılın-dan başlayarak; sektörün teknik giderlerini reel olarak artırmış, teknik gelirler içindeki payını yükseltmiş teknik kâr marjı düşmüştür.
u İncelediğimiz dönemde faaliyet giderleri içinde önemli paya sahip olan personel giderleri ve genel yönetim giderlerinin yüksek seviyede gerçekleşmesi ortalama yüzde 7 seviyesinde oluşan teknik kâr marjının faaliyet kâr marjı bazında negatif değer almasına neden olmuştur.
u İncelenen üç yılda da faaliyet kârı oluşmayan sektörün, mali kârları reel olarak artmıştır. Yatırım portföylerini faize dayalı enstrümanlarla başarılı bir şekilde değerlendirdiği görülen sigorta sektörünün kayda değer reel gelir elde ettikleri ve dönem kârının oluşumunu sağladıkları anlaşılmaktadır.
u Sektörün net dönem kârı 1996 yılında cari ve sabit fiyatlarla artarken, 1997 yılında cari fiyatlarla artmış, sabit fiyatlarla bir miktar azalmış, net satışlar içindeki payı 1995 yılı seviyesine dönmüştür.
GENEL BİLGİLER
Dünyanın tüm gelişmiş ülkelerinde öncü rol üstlenen sigortacılık, sanayileşmekte olan ekonomilerin en dinamik sektörlerinden birisidir. Gelişmiş ülkelerde sigortacılık sektörünün doyum noktasına ulaşmasına karşın, gelişmekte olan ülkelerde önemli ölçüde sigortalanabilir boş kapasite bulunmaktadır. Bu nedenden dolayı, dünya sigorta hacmi gelişmekte olan ülkeler lehine değişmektedir.
Günümüzden 15-20 yıl öncesine kadar global sigorta hacmi içerisindeki payı oldukça sınırlı olan gelişmekte olan ülkeler son yıllarda dünya prim üretiminden giderek daha fazla pay almaya başlamışlardır. Dünya prim üretiminin 1998 yılında yüzde 88'i, 1992 yılında yüzde 93'ü sanayileşmiş ülkelerde de gerçekleşmiştir. 1995 yılında 2 trilyon ABD dolarına ulaşan dünya prim üretim hacmi içinde sanayileşmiş ülkelerin payı yüzde 90 olmuştur.
Türkiye'nin toplam prim üretimi 1995 yılında 1,376 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Dünya prim üretim pazarındaki payı binde 0,6 olmuştur. Bu oran ile Türkiye 78 ülke içinde 41'inci sırayı almaktadır.
Tablo 1 ; Sektörün Toplam Prim Üretimi
(Milyon TL)
PRİM ÜRETİMİ ARTIŞ ORANI (%)
1995 1996 1997 1996 1997
HAYAT 8,181,920 18,804,281 44,747,223 129.8 137.9
HAYAT DIŞI 54,923,577 108,097,905 238,175,313 96.8 120.3
TOPLAM 63,105,497 126,902,186 282,922,536 101.1 123.0
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
Ancak Türkiye bu verilere karşılık sigorta sektörü açısından hızlı gelişen bir ülkedir. 1996 yılında toplam prim üretimi bir önceki yıla oranla yüzde 101 artarak 127 trilyon TL olmuş,1997 yılında ise yüzde 123 artarak 283 trilyon TL sına ulaşmıştır.
Sigortacılığın en etkin fonksiyonu, fon yaratmak ve yaratılan fonları çeşitli yatırım enstrümanları vasıtası ile ekonomiye kazandırmaktır. Sigorta sektörünün yönettiği fonlar, sigortalıların gönüllü tasarruflarıyla yaratıl-makta, toplanan primler mali kesime aktarılarak rasyonel alanlarda yatırımlara yönlendirilmektedir. Gelişmiş ülkelerin en büyük kurumsal yatırımcıları arasında yer alan sigorta şirketlerinin fonları, teminat hesaplarında ve hayat fonlarında birikmektedir.
Türkiye'de sigorta şirketlerinin 1995 yılında 97 trilyon TL'na ulaşan toplam varlıkları 1996 yılında yüzde 103 artarak 217 trilyon TL'na , 1997 yılında ise yüzde 112 artarak 460 trilyon TL' na ulaşmıştır.
Tablo 2 ; Sektörün Yatırımları Ve Bundan Sağlanan Gelirler
(Milyon TL)
Milyon TL 1996 1997 ARTIŞ
MİKTARI GELİRİ MİKTARI GELİRİ MİKTAR GELİR
Hisse Senetleri 11,057,472 2,494,611 19,915,660 9,530,296 80.1 282.0
Tahviller 98,012,787 35,332,659 210,709,796 102,017,851 115.0 188.7
Hayat Poliçeleri 83,562 24,504 173,902 117,671 108.1 380.2
İkrazlar 5,937 3,941 16,563 4,952 179.0 25.7
Gayrimenkuller 14,009,750 532,717 28,522,726 1,314,620 103.6 146.8
TOPLAM 123,169,508 38,388,432 259,338,647 112,985,390 110.6 194.3
Kaynak:Hazine Müsteşarlığı
Sektörün toplam aktifleri içinde serbest fonları ve teminatlarından oluşan yatırımlarının payı, 1997 yılında yüzde 57'den, yüzde 56'ya düşmüştür. Buna karşın cari fiyatlarla artışı aynı yılda yüzde 111 olmuştur. Yatırımlarından elde edilen gelirler ise cari fiyatlarla yüzde 194 artarak 113 trilyon TL'na ulaşmıştır. Sermaye piyasasının derinlik kazanması ve yatırımlara fon yaratıl-ması için gerekli olan sektörün fonlarının ve getirilerinin arttığı görülmektedir.
Tarifeli sistem terk edilip, serbest tarife sistemine geçilerek liberal ize edilen sigorta sektöründe şirket sayısı kısa sürede iki misline yaklaşırken, tarifelerin aşırı derecede indirilmesi, acentelerde büyük fonların birikmesi, müşterilere uzun vadeler uygulanması gibi olumsuzluklar yaşanmaya başlamıştır. 1994 yılında çıkartılan 537 ve 539 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameler bu alanlarda sigortacılık faaliyetlerini yeniden düzenlemiştir.
Sektördeki likiditeyi düzenleme ve acentelerdeki primlerin ve sigortalılardan alacakların kısa sürede tahsiline yönelik düzenlemeleri içeren bu tedbirler sektörün mali tablolarında önemli değişimler sağlamıştır.
Hazine Müsteşarlığı'nın verilerine göre sektörün direkt primleri 1995 yılında cari fiyatlarla yüzde 99, 1996 yılında yüzde 103 artarken, 1997 yılında yüzde 86'ya gerilemiştir. Prim alacakları inceleme döneminde sürekli artarak 1997 yılında ise yüzde 132'ye ulaşmıştır. Buna göre sektörün vadeli prim üretimleri 1995 yılında yüzde 43'ten yüzde 31'e, 1996 yılında yüzde 30'a düşmüş son yılda ise yüzde 38'e yükselmiştir. Varlık toplamlarının cari fiyatlarla artışı 1995 yılında yüzde 115'ten yüzde 103'e düşmüş, 1996 yılında artış hızı yüzde 133'e yükselmiş, son yılda ise yüzde 113 olmuştur. Buna karşın sektörün öz kaynakları 1994-1996 döneminde sürekli artmış, son yılda azalarak yüzde 104 olmuştur. Duran varlıklarının 1995 yılındaki artışı yüzde 133'ten yüzde 84'e düşerken, 1996 yılında yüzde 108'e yükselmiş son yılda yüzde 96'ya düşmüştür. Menkul değerleri ise yıllar içinde sürekli artmış ve son yıldaki cari artışı yüzde 114 olmuştur. Sektörün dönem kârları cari fiyatlarla 1994 yılında yüzde 162, 1995 yılında yüzde 87, 1996 yılında yüzde 147, 1997 yılında ise yüzde 83 artmıştır.
Tablo 3; Sigorta Sektörünün Önemli Bazı Göstergeleri
(31.12.1997 TARİHİ İTİBARİYLE) (TRİLYON TL)
1994 Artış % 1995 Artış
% 1996 Artış
% 1997 Artış
%
Direkt Primler 31.7 84.3 63.3 99.3 128.2 103.0 238.1 85.7
Prim Alacakları 13.7 83.0 19.9 46.0 39.4 97.4 91.4 132.0
Aktif Toplamı 41.1 115.0 83.5 103.4 194.6 133.0 415.3 113.4
Öz Kaynaklar 6.9 110.0 15.2 119.0 35.4 133.0 72.1 103.7
Duran Varlıklar 4.9 133.0 9.0 84.4 19.0 108.0 37.3 96.3
Menkul Değerler 16.8 124.0 39.7 136.0 104.7 163.9 224.0 113.9
Kâr 6.3 161.7 11.8 87.3 29.2 147.0 53.5 83.2
Kaynak:Hazine Müsteşarlığı
1997 yılı verilerine göre sektörde 4'ü reasürans şirketi olmak üzere toplam 67 sigorta şirketi faaliyet göstermektedir. Sigorta şirketlerinin sermaye yapılarına bakıldığında 3'ünün kamu kuruluşu, 48'inin özel firma, 10'unun Türkiye'de kurulu yabancı firma, 2'sinin ise yabancı şirketlerin şubeleri biçiminde örgütlendikleri görülmektedir.
İnceleme konusu sigorta sektöründe 1995-1997 yıllarında faaliyeti bulunan 48 firma ile Hazine Müsteşarlığı'nın mali tablo formatı esas alınarak sektör el analiz çalışması yapılmış olup, örneğin temsil oranı yüzde 72'dir. SSK ve Bağ kur gibi emeklilik kurumları ise çalışmamıza dahil edilmemiştir.
Sigorta sektörünün faaliyetinin özelliği nedeniyle mali tabloları; ticari ve sınai şirketlerin mali tablolarına göre farklılık göstermektedir. Bu sebeple sigorta sektörü için sınai ve ticari firmaların mali tablolarına getirilen "Tek Düzen Hesap Planı" formatına göre düzenlenen mali tabloları yanında, Hazine Müsteşarlığı'nın "Sigorta Sektörü Tek Düzen hesap Planına" göre de mali tablolar hazırlanmış, değerlendirmeler yapılan yayınlarla paralellik sağlamak amacıyla Hazine Müsteşarlığı'nın formatı esas alınarak yapılmıştır.
NET SATIŞ KRİTERİNE GÖRE SEKTÖRÜN GÖSTERGELERİ
Net satış kriterine göre sektörün firmalarının 4'ü küçük, 23'ü orta ölçek grubunda, 21'i ise büyük ölçek grubunda yer almıştır. Çalışanların yüzde 4'ü küçük, yüzde 29'u orta, yüzde 67'si ise büyük ölçekli firmalar tarafından istihdam edilmektedir.
Sektörün 605 trilyon TL'lık net satışlarının binde 5'i küçük ölçekli, yüzde 12'si orta ölçekli, yüzde 87'si ise büyük ölçekli firmalar tarafından ger-çekleştirilmiştir.
1997 yılında küçük ölçekli firmaların net satışları yüzde 191 artış gösterirken, büyük ve orta ölçekli firmaların net satışlarındaki artış yüzde 120 olmuştur.
Sektörün 1996 yılındaki 201 trilyon TL'lık aktif toplamı 1997 yılında yüzde 109 artış göstererek 419 trilyon TL'na ulaşmıştır. 1997 yılında aktif toplamı içinde küçük ölçekli firmaların payı binde 5, büyük ölçekli firmaların payı yüzde 89, orta ölçekli firmaların payı ise yüzde 10 olarak gerçekleşmiştir. Küçük ölçekli firmaların aktif toplamı bir önceki yıla göre yüzde 188, orta ölçeklilerin yüzde 119, büyük ölçeklilerinki ise yüzde 107 artış göstermiştir.
Sektörün toplam 112 trilyon TL'lık öz kaynak toplamı içinde küçük ölçekli firmaların payı yüzde 1 olup, bir önceki yıla göre yüzde 239 artış göstermiştir. Orta ölçekli firmaların öz kaynak toplamı içindeki payı yüzde 13, büyük ölçekli firmaların payı ise yüzde 86 olarak gerçekleşmiştir.
KULLANILAN BANKA KREDİLERİ
2.1. İncelemeye Alınan Firmaların Kullandığı Krediler
Katılımcı firmaların incelenen sektör ve diğer faaliyetleri ile ilgili olarak;
Toplam 4.3 trilyon TL tutarında nakit kredi kullandıkları ve bu kredinin tamamının kısa vadeli olduğu,
253 milyar TL'lık nakit dışı kredi kullandığı,
Takipte kredilerinin bulunmadığı anlaşılmıştır.
2.2. Bilanço Yapısı
2.2.1. Aktif (Varlık) Yapısı
Sigorta sektörünün toplam varlıkları 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 122, sabit fiyatlarla yüzde 23, 1997 yılında cari fiyatlarla yüzde 109, sabit fiyatlarla yüzde 12 artarak 419 trilyon TL'na ulaşmıştır.
Varlık yapısı içinde dönen varlıklarının ağırlığı oldukça yüksek olan sigorta sektörünün işletme sermayesinin varlıklar içindeki payı, incelenen yıllarda artışını sürdürmüştür. Sektörün işletme sermayesi içinde yer alan nakit değerlerinin payı 1996 yılında yüzde 11'den yüzde 10'a , son yılda ise yüzde 8'e düşmüştür. Buna karşın menkul değerlerin payı 1996 yılında önemli oranda artarak yüzde 53'ten yüzde 61'e yükselmiştir. Son yılda ise dönen varlıklar içindeki payı önemli bir değişiklik göstermemesine karşın varlık toplamı içindeki payı artmıştır. Sektörün 1996 yılında menkul kıymetlerindeki önemli artışa; net satışlarda görülen artışın yanında reel faizlerin artışının da katkısı olmuştur.
Sigorta şirketlerinin yurt içinde yüklenmiş oldukları sigorta sözleşmelerinden doğan taahhütleriyle orantılı olarak (yüzde 25) teminat ayırmak zorunda olmaları, bu teminatların önemli bölümünün menkul değer olarak şirketlerin portföyünde yer alması, sektörün menkul kıymetlerinin diğer sektörlerden göreli olarak daha yüksek olmasını sağlamaktadır.
Menkul kıymetlerin teknik gelirlere oranı 1995 yılında yüzde 29'dan, 1996 yılında yüzde 38'e yükselmiş, 1997 yılında ise yüzde 36' ya gerilemiştir.
Sektörün portföyünde yer alan menkul değerleri 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 159, sabit fiyatlarla yüzde 44, 1997 yılında ise cari fiyatlarla yüzde 111, sabit fiyatlarla yüzde 14 artarak 220 trilyon TL'na ulaşmıştır.
Sektörün dönen varlıkları içinde faaliyetlerinden doğan toplam alacaklarının payı, 1996'da yüzde 36'dan yüzde 29'a düşmüş, son yılda ise yüzde 31'e yükselmiştir. Sektörün prim, tahsilat sorununun çözülmesi yönündeki çalışmaların ürünü olan ve sektörün istihsal organlarından ve acentelerden alacakların tahsilinin hızlandırılması amaçlayan 539 sayılı KHK ile sigorta acentelerinin aracılık sözleşmelerinden doğan birikmiş tüm borçlarının ilgili sigorta şirketine ödenerek tasfiye edilmesini mümkün kılan bu düzenlemeler sonuç vermiş ve1995 yılından başlayarak acentelerden alacakların varlıklar içindeki ağırlığı azalmaya başlamıştır.
Belirtilen gelişmeler doğrultusunda sektörün faaliyetlerinden doğan toplam alacaklarının teknik gelirler içindeki payı 1995 yılında yüzde 20'den, 1996 yılında yüzde 18'e yükselmiş, son yılda ise önemli bir değişiklik göstermemiştir.
Sektörün dönen varlıkları içinde acentelerden alacaklarının payı 1996 yılında yüzde 15'ten yüzde 13'e düşmüştür. 1997 yılında ise satışların artışının da etkisiyle artış eğilimi göstermesine karşın payında önemli bir değişiklik olmamıştır. Ancak varlık toplamı içindeki payı artmıştır. Acentelerden alacaklar 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 85 artmış, sabit fiyatlarla yüzde 8 azalmıştır. 1997 yılında ise cari fiyatlarla yüzde 122, sabit fiyatlarla yüzde 19 artmıştır.
Sigortalılardan alacakların dönen varlıklar içindeki payında incelenen dönemde önemli bir değişiklik olmamış, varlıklar toplamı içindeki seviyesini korumuştur. Sigortalılardan alacaklar 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 109, 1997 yılında yüzde 125 artmasına karşın, sabit fiyatlarla artışı 1996 ve 1997 yıllarında yüzde 20 olarak gerçekleşmiştir. 1996 yılında sektörün toplam alacaklarında sabit fiyatlarla görülen yüzde 7'lik artış sigortalılardan alacakların artışından kaynaklanmaktadır.
Sigorta reasürans şirketleri cari hesabının dönen varlıklar içindeki payı 1996 yılında azalırken son yılda az da olsa artmıştır. Sigorta reasürans şirketleri nezdindeki depolar hesabının payı ise yıllar içinde sürekli azalarak son yılda dönen varlıkların yüzde 3'ü seviyesinde gerçekleşmiştir.
Sektörün duran varlıkları 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 105, son yılda ise yüzde 103 artmasına karşın, varlıkları içindeki payı 1996 yılında bir miktar düşmüş son yılda ise önemli bir değişiklik göstermemiştir.
Sigorta firmalarının duran varlıkları içinde iştiraklerinin payı 1996 yılında yüzde 12'den yüzde 13'e yükselmiş, son yılda ise seviyesini korumuştur. İştiraklerin varlıklar toplamı içindeki yüzde 2'lik payı incelenen yıllarda sabit kalmıştır.
Sabit değerlerinin duran varlıklar içindeki payı ise sürekli azalarak son yılda yüzde 48'e inmiştir. Sektörün brüt sabit kıymetleri 1996 ve 1997 yıllarında cari fiyatlarla yüzde 91, sabit fiyatlarla sırasıyla yüzde 6, son yılda ise yüzde 2 artmıştır. Son iki yılda sabit değerlerin artışı duran varlıkların artışının altında gerçekleşmiştir.
Sektörün gayri menkullerinin bir bölümünün üretilen primlerinin teminatı olarak kabul edilmesi, sektörün duran varlıkları içinde gayri menkullerinin payının önemini artırmaktadır. İncelediğimiz dönemin ilk yılında varlıkların yüzde 7'sini oluşturan gayri menkullerin payı, 1996-1997 yıllarında azalarak yüzde 6 olmuştur.
Sektörün diğer duran varlıklarının payı ise incelediğimiz dönemde değişiklik göstermemiş, son yılda varlıklar toplamının yüzde 6'sını oluşturmuştur.
2.3. Pasif (Kaynak) Yapısı
Sektörün kaynaklar toplamı içinde toplam borçları 1996 yılında azalırken, son yılda artmıştır. Toplam borçlar 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 120, sabit fiyatlarla yüzde 22, 1997 yılında cari fiyatlarla yüzde 112, sabit fiyatlarla yüzde 14 artarak 304 trilyon TL'na ulaşmıştır.
Yabancı kaynak ağırlıklı finans yapısı görüntüsü veren Sigorta firmalarının kaynak yapısı diğer sektör kaynakların-dan farklılık göstermektedir. Sektörün borçlarının önemli bölümünün faaliyetlerinden doğan borç ve karşılıklarından oluşmaktadır. Varlıklarının finansmanında fon yaratmak için herhangi bir banka kredisi veya diğer mali borçlanması bulunmayan, aksine elde etmiş olduğu primler dolayısıyla fon yaratan sektörün, yükümlülükleri için ilgili yılda gelirlerinden karşılık ayırması, sektörün toplam borçları içinde karşılıklarının seviyesini, incelenen yıllarda sırasıyla yüzde 76'dan, yüzde 77'ye ,son yılda yüzde 80'e yükseltmiştir.
Sektörün kaynakları içinde öz kaynaklarının payı 1996 yılında bir miktar artarken, son yılda azalmıştır.
2.3.1. Borç Yapısı
Sektörün borç yapısı içinde ticari borçların payı incelenen yıllarda azalmıştır. Son yıldaki azalışı ile payı 1995 yılı seviyesinin altına düşmüştür. Teknik karşılıkların payı ise sürekli artarak yüzde 80'e ulaşmıştır. Teknik karışıkların son yıldaki önemli artışı prim üretiminin yüzde 5'lik reel artışından kaynaklanmaktadır.
Sektörün toplam kaynakları içinde ticari borçlarının payı 1995 ve 1996 yıllarında yüzde 16 olarak gerçekleşirken, son yılda yüzde 14'e düşmüştür. Ticari borçlar içinde sigorta ve reasürans şirketleri cari hesabının payı 1995 yılında yüzde 33'ten, 1996 yılında yüzde 25'e düşmüş son yılda ise yüzde 27'ye yükselmiştir. Sigorta reasürans şirketleri depoları hesabının payı da 1996 yılında yüzde 34'den yüzde 24'e düşmüş, son yılda ise yüzde 29'a yükselmiştir. Sektörün diğer pasiflerinin payı ise incelenen dönemde sürekli azalmıştır.
Sektörün ticari borçlarının ağırlığını reasürans şirketleri ile münasebetlerinden doğan borçları oluşturmaktadır. Anılan borçlar üretilen primlerdeki değişime göre farklılıklar göstermektedir.
Sigorta şirketleri yurtiçinde yapmış olduğu sigorta sözleşmelerinden doğan taahhütleriyle orantılı olarak teminat ayırmak zorundadırlar. Sigorta şirketlerinin ayıracakları teminatların her halükârda ödenmiş sermayelerinin yüzde 20'sinden az olmaması şartı, sektörün yıllar içinde ayırmış olduğu karşılıkların payının sürekli artmasını sağlamıştır. 1995 ve 1996 yıllarında ayrılan teknik karşılıklar, kaynaklar toplamının yüzde 55'ini oluştururken, son yılda prim artışının etkisiyle yüzde 58'ine ulaşmıştır.
Teknik karşılıklar içinde cari rizikolar karşılığının payı 1996 yılında yüzde 26'dan yüzde 23'e düşmüş, son yıldaki seyrinde ise önemli bir değişiklik olmamıştır. Bu durum 1996 ve 1997 yıllarında maliyetler içindeki reasürerlar payının azalmasına ve net kârın artışına sağladığı katkının son yılda sınırlı kalmasına neden olmuştur.
Muallak hasar karşılıklarının payı ise incelen dönemde sürekli azalmıştır. Buna karşın karşılıklar içinde en yüksek paya sahip olan hayat matematik karşılıklarının payı 1996 yılında yüzde 41'den, önemli oranda azalarak yüzde 23'e düşmüş, son yılda önemli bir değişiklik olmamıştır.
Hayat kâr payı karşılığının teknik karşılıklar içindeki payı ise, 1996 yılında yüzde 6'dan yüzde 35'e , son yılda yüzde 37'ye ulaşmıştır. Sektörün teknik karşılıkları içinde hayat kâr payı karşılıklarının payının önemli oranda artması hayat sigortası branşında görülen net prim üretimlerinin artışın-dan kaynaklanmaktadır.
2.3.2. Öz Kaynak Yapısı
Sigorta sektörünün öz kaynakları içinde ödenmiş sermayesinin payı incelenen dönemde sürekli artış göstererek 1996 yılında yüzde 39'a ulaşmıştır. Sektörün öz kaynaklarına değer artış fonundan yapılan ilaveler de dahil 1996 yılında 32 trilyon TL, 1997 yılında 57 trilyon TL'lık nakit girişi yapılarak öz kaynaklar güçlendirilmeye çalışılmıştır. Ödenmiş sermayenin artışında 11.10.1995 tarihli tebliğ ile sigorta ve reasürans şirketlerinin ödenmiş sermayelerinin en düşük limitinin 250 milyar TL'na çıkartılması etkili olmuştur. Sektörün ödenmiş sermayesinin prim üretimi ile teminat oranlarının sınırını belirlemede kriter olarak kabul edilmesi sektörün ödenmiş sermayesinin önemini artırmaktadır.
Sigorta firmalarının yaptığı yeniden değerlemeden doğan değer artış fonunun, öz kaynaklar içindeki payı yıllar içinde azalmıştır. Değer artış fonunun 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 115, 1997 yılında yüzde 68 artışına karşın, öz kaynaklar içinde ödenmiş sermaye ve oto finansmanın artışının daha yüksek gerçekleşmesi değer artış fonunun payını azaltmıştır. Sektörün öz kaynakları içinde oto finansmanın payı 1996 yılında önceki yıla göre bir miktar azalırken, son yılda önemli bir değişiklik göstermeyerek seviyesini korumuştur. Sektörün 1996 yılı oto finansmanı cari fiyatlarla yüzde 118, sabit fiyatlarla yüzde 21, 1997 yılında cari fiyatlarla yüzde 99, sabit fiyatlarla yüzde 7 artmıştır.
Sektörün ödenmiş sermayesi ile oto finansmanında cari ve sabit fiyatlarda görülen artışların, değer artış fonundaki artışlardan daha yüksek olması, değer artış fonunun öz kaynaklar içindeki payını azaltmıştır. Değer artış fonunun hesabın bir kalem olduğu da dikkate alındığında, öz kaynakların reel gelişiminin yıllar içinde artmaya devam ettiği görülmektedir.
3. GELİR-MALİYET YAPISI
Sigorta sektörünün teknik gelirleri cari fiyatlarla 1996 yılında yüzde 98, sabit fiyatlarla yüzde 13, 1997 yılında ise cari fiyatlarla yüzde 120, sabit fiyatlarla yüzde 18 artmıştır.
Teknik giderler ise 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 103, sabit fiyatlarla yüzde 16, 1997 yılında cari fiyatlarla yüzde 122, sabit fiyatlarla yüzde 18 artmıştır. Buna karşın teknik gelirler içindeki payı 1996 yılında 3 puan artmasına karşın, 1997 yılında 1 puan artabilmiştir.
Sigorta sektöründe faaliyete başlayan firmaların sayısının artması yanında, yaşanan yoğun rekabet ve serbestleşen tarifenin sonucunda, poliçe fiyatlarının sınırlı artışı, teknik gelirlerin büyüme hızını bir miktar yavaşlatırken, hizmet kalitesinin yükselmesi ve ürün çeşitlemesi ve hasar maliyetlerinin artması, özellikle 1996 yılında teknik giderlerin, teknik gelirler içindeki payını yükseltmiştir. Bunun bağlı olarak sektörün teknik kâr marjı 1996 yılında yüzde 6.1'den, yüzde 3.8'e, son yılda ise 3,1'e düşmüştür.
Genel giderlerin net satışlar içindeki payı sürekli azalırken, genel giderler içinde önemli paya sahip olan personel giderlerinin, ve genel yönetim gider-lerinin yıllar itibariyle teknik gelirlerden aldığı payın seviyesi değişmemiş, cari ve sabit fiyatlarla artışı devam etmiş, sektörün faaliyet kâr marjının negatif değer almasına neden olmuştur.
İncelediğimiz dönemde maliyetlerinin ve faaliyet giderlerinin yüksek olması sebebiyle faaliyet kârı olmayan sektörün, mali gelirleri 1996 yılında faizlerin artışıyla cari fiyatlarla yüzde 194, sabit fiyatlarla yüzde 69 artarken, 1997 yılında cari fiyatlarla yüzde 91, sabit
fiyatlarla yüzde 2 artarak inceleme konusu 3 yılda sektörün dönem kârının oluşmasını sağlamıştır.
1995 yılından başlayarak yaşanan ekonomik gelişmelere bağlı olarak artan rekabetin, hizmet kalitesinin artırılması için yapılan harcamaların ve artan hasar maliyetlerinin olumsuzluklarının giderilmesinde, portföy gelirleriyle sağlanan yüksek mali gelirlerin önemli etkisi olmuştur. İncelenen yıllarda sigorta şirketlerinin yatırım portföylerini faize dayalı enstrümanlarla başarılı bir şekilde değerlendirdikleri ve kayda değer bir reel gelir elde ettikleri görülmektedir.
Sektörün net dönem kârı 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 127, sabit fiyatlarla yüzde 30 , 1997 yılında cari fiyatlarla yüzde 78, artarken sabit fiyatlarla yüzde 5 azalmıştır. Net satışlar içindeki payı ise yüzde 1996 yılında yüzde 7'den yüzde 8'e ulaşmış, 1997 yılında bir miktar azalarak 1995 yılı seviyesine dönmüştür.
4. ORANLAR
4.1. Likidite Oranları
"İstihsal Organlarından Alacaklar/ Aktif Toplamı Oranı" da sigorta acente acenteleri yönetmeliğinin 4. maddesi hükmü ile; sigorta acentelerinin aracılık sözleşmelerinden doğan borçlarını tasfiye etmeleri zorunluluğu getirilmesine bağlı olarak, 1996 yılında azalmış, son yılda ise bir miktar artmıştır.
Sektörün varlıkları içinde menkul kıy-met stoku, incelenen dönemde artışını sürdürmüştür. Sektörün ayırdığı karşılıklardan dolayı biriken fonlarını; faiz gelirlerinin ve kamu, tahvil ve bonolarının getirisinin yüksek olmasından da yararlanarak verimli biçimde menkul kıymetlerde değerlendirmesi "Menkul Kıymetler/Aktif Toplamı Oranı"nı yıllar içinde artırmıştır.
Sektörün likiditesini artırmak amacıyla 1 Ocak 1995 tarihinde yürürlüğe konan ve acentelerce tahsil edilen primlerin, sigorta şirketlerine kısa sürede transferini sağlayacak prensipler ile sigortalıların peşin ödemelerini ve kalan poliçe bedellerinin eşit taksitler halinde ödenmesini sağlayan tedbirler sonucu, sektörün "Alacaklar/Aktif Toplamı Oranı" 1996 yılında önemli oranda düşmüş, son yılda ise teknik gelirlerin reel artışının da etkisiyle bir miktar yükselmiştir.
Alacakların, borçları karşılama gücünü ifade eden" Alacaklar/Borçlar Topla-mı Oranı" da 1996 yılında yüzde 42'den , yüzde 35'e düşmüş, son yılda ise yüzde 36 ya yükselmiştir.
Sektörün "Menkul Kıymetler/Öz Kaynak Oranı" da incelen dönemde sürekli artarak sırasıyla yüzde 259, yüzde 296, yüzde 305 olarak gerçekleşmiştir.
Sektörün işletme sermayesi yıllar içinde sürekli artış gösteren bir varlık yapısına sahip olması, sektörün nakitlerini artırmaktadır. Buna karşın yüklenilen sigorta sözleşmelerine bağlı olarak karşılık ayırma, ayrılan teminatların önemli bölümünü menkul kıymet olarak elde tutma zorunluluğu sektörün "Nakit Oranının"diğer sektör oranlarının üzerinde gerçekleşmesine neden olmaktadır. Sektörün menkul kıymetlerinin artışına bağlı olarak nakit varlıklarının borçlarından daha fazla artması nakit oranını yıllar içinde yükseltmiştir.
Sigorta şirketlerinin "Net İşletme Sermayesi" ise 1996 yılında 11 trilyon TL'ndan, cari fiyatlarla yüzde 154 artarak 28 trilyon TL'na, son yılda ise yüzde 94 artarak 55 trilyon TL'na ulaşmıştır. Sektörün net işletme sermayesi yıllar içinde gelişimini sürdürmektedir. Artan zorunlu karşılıklar sektörün menkul kıymetlerini artırmış, net işletme sermayesini yükseltmiştir.
Sektörün ödeme oranını ifade eden "Alacaklar/Ödenenler Oranı" 1996 yılında yüzde 39'dan yüzde 37'ye, düşmüş, son yılda ise önemli bir değişiklik göstermemiştir. Sektörün elde etmiş olduğu poliçe bedelleri üzerinden ödediği komisyon, reasürörlere devrettiği prim ile ödediği senet tazminatları, toplam ödediği primlerin, komisyonların ve hasar maliyetlerinin artışına bağlı olarak yıl içindeki ödemelerinin yükselmesine karşın, alacaklarının azalması ilgili oranı 1996 yılında düşürmüştür.
"Toplam Sabit Kıymetler(Net)/Aktif Toplamı Oranı" incelen dönemde varlık artışının toplam sabit kıymet artışından yüksek seyretmesi sebebiyle sürekli azalmıştır.
4.2. Finansal Oranlar
Sektörün "Öz Kaynaklar/Aktif Top-lamı Oranı" 1996 yılında artarken, 1997 yılında bir miktar azalarak 1995 yılı seviyesinin altında gerçekleşmiştir. Sektördeki firmaların ödenmiş sermayelerinin alt sınırının yükseltilmesi, oto finansmanda görülen artış 1996 yılında öz kaynakları artırmış, anılan oranı yükseltmiştir. 1997 yılında ise sektörün varlıklarını yüzde 105 artışına karşın, öz kaynaklarının yüzde 99 artması varlık toplamı içindeki payını azda olsa düşürmüştür.
Temel işlevlerinden biri de fon yaratmak olan sigorta sektörünün yabancı kaynaklarının yapısı kendine özgü özellikleri sebebiyle farklılık arz etmektedir. Yabancı kaynaklar içinde yer alan reasürörler cari hesabı, milli reasürans zorunlu devirleri, reasürör depoları ve teknik karşılıkların oranlarında yıllar içindeki değişim, sektörün yabancı kaynaklarını etkilemektedir. 1996 yılında bir önceki yıla göre "Yabancı Kaynaklar Toplamı/Aktif Toplamı Oranı" azalırken, son yılda bir miktar azalmıştır. Sektörün varlıkları içinde yabancı kaynaklarının payında 1996 yılında görülen azalış, ödenmiş sermaye yoluyla elde edilen nakit girişi ile oto finansmanın artışının; yabancı kaynak ihtiyacını bir miktar azaltmasından kaynaklanmaktadır. 1997 yılında da iş hacmi artışının hızlanması yabancı kaynak ihtiyacını bir miktar artırmıştır.
Sektörün teknik karşılıkları 1996 ve 1997 yıllarında net hizmet satışlarının artışına bağlı olarak cari fiyatlarla yüzde 121 artmıştır. Buna karşın "Teknik Karşılıklar/Kaynaklar Toplamı Oranı"nı 1996 yılında kaynaklar toplamının biraz daha fazla artması nedeniyle düşmüştür. 1997 yılında ise teknik karşılıkların artışının kaynaklar toplamı artışından yüksek olması oranı yükseltmiştir.
Sigorta sektörünün borçlarını öz kaynakla karşılama gücünü gösteren "Öz Kaynaklar/Yabancı Kaynaklar Toplamı Oranı" 1996 yılında bir miktar artmış, son yılda ise azalmıştır.
Sigorta sektörü Hazinenin yakın gözetiminde faaliyet göstermektedir. 1996 yılında yapılan sermaye artırımı, sektörün öz kaynaklarını arttırarak finansal yapısının öz kaynaklar yönünde bir miktar gelişmesini sağlamıştır. Karakteristik finans yapısı nedeniyle sektörün geniş yabancı kaynak yapısı taşıdığı izlenimi vermektedir. Toplam borçların en önemli öğesini, sektörün faaliyetlerinden doğan primlerle ilgili ayrılan karşılıklar oluşturmaktadır. Yıllar içinde iş hacminin artışı, karşılıkların payını artırarak yabancı kaynakların kaynaklar toplamı içindeki payını yükseltmektedir. Bunun sonucunda zaman zaman sigorta şirketlerinin ödenmiş sermaye tavanları yeniden belirlenerek borçları öz kaynakla karşılama güçleri artırılmaktadır.
4.3. Devir Hızları
Sektörün alacaklarının tahsilinin hızlandırılmasına yönelik tedbirlerden sonra alacakların azalması ve teknik gelirlerinin artışı sektörün "Alacak Devir Hızı"nı 1996 yılında 3 kata yakın arttırmıştır. 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 85 artan alacakların, 1997 yılında sektördeki rekabetin hız kazanması ile birlikte cari artışının yüzde 118'e yükselmesi nedeniyle, teknik gelirlerin aynı yılda büyüme hızında görülen reel artışa rağmen alacak devir hızında önemli bir artış sağlanamamıştır.
Sektörün "Öz Kaynak Devir Hızı" 1996 yılında ödenmiş sermaye yoluyla sektöre nakit girişinin artması ve oto finansmanın belirgin yükselişi, öz kaynakları yükselterek öz kaynak devir hızını azaltmıştır. Aynı yıl teknik gelirlerinin cari artışının öz kaynakların artışının altında gerçekleşmesi bu azalışa katkıda bulunmuştur.1997 yılında ise öz kaynak ların cari fiyatlarla yüzde 99 artışına karşın, teknik gelirlerin cari fiyatlarla artışının yüzde 120 olması devir hızını artırmıştır.
Sektörün aktif devir hızı 1996 yılında 1.5'ten 1.4'e düşerken; 1997 yılında aktiflerin ve teknik gelirlerin artışlarının birine yakın olması, "Aktif Devir Hızı"nda artış eğilimine rağmen önemli değişiklik yaratmamıştır.
Sektörün dönen varlıklarının 1996 yılında cari fiyatlarla yüzde 125, aynı dönemde teknik gelirlerin cari fiyatlarla yüzde 98 artması dönen varlıkların net satışlar içindeki devrini zorlaştırmıştır. Bu nedenle, sektörün "Çalışma Sermayesi Devir Hızı" düşmüştür. 1997 yılında ise dönen varlıkların artışı çalışma sermayesi devir hızını az da olsa artırmıştır.
Sektörün 1997 yılında devir hızlarında bir önceki yıla göre öz kaynak devir hızı dışında önemli bir değişiklik meydana gelmemiş çalışma sermayesi devir hızı azda olsa artmıştır.
4.4. Kârlılık Oranları
Sektörde yer alan toplam 48 firmanın 1995 yılında 45'i kâr, 3'ü zarar etmiştir. 1996 yılında 43 firma kâr, 5 firma zarar ederken, 1997 yılında 44 firma kâr, 4 firma zarar etmiştir. Aynı yıl kâr eden firmaların kârları cari fiyatlarla yüzde 81 artarak 42 trilyon TL'na, zarar eden firmaların toplamı ise yüzde 181 artarak 2 trilyon TL'na yaklaşmıştır.
Sektörün öz kaynak kârlılığını gösteren "Vergi Öncesi Kâr/Öz Kaynaklar Oranı" 1996 yılında vergi öncesi kârın öz kaynaklardan daha fazla artmasına bağlı olarak yükselmiş, 1997 yılında ise öz kaynakları cari fiyatlarla yüzde 99, vergi öncesi kârının ise yüzde 79 artmış olması oranı düşürmüştür. 1997 yılında bir önceki yıla göre sektörün öz kaynaklarının ve vergi öncesi kârının artış hızında yavaşlama görülmektedir.
Sigorta sektörünün aktif kârlılığı 1996 yılında önemli bir değişiklik göstermez iken, 1997 yılında düşmüştür. "Net Kâr/Aktif Toplamı Oranı"nın 1997 yılındaki azalışına net kârın bir önceki yıla göre cari artışında görülen 48 puanlık yavaşlama etkili olmuştur.
Sektörün elde ettiği primlerin kârlılığını gösteren "Net Kâr/Alınan Primler Oranı" 1996 yılında mali kârların net kâra yaptığı katkının artmasının etkisiyle yükselmiştir. 1997 yılında ise oranın 1995 yılı seviyesine döndüğü görülmektedir. Anılan oranın 1997 yılındaki düşmesine net dönem kârının cari artışının yavaşlaması katkı sağlamıştır.
"Genel Giderler/Alınan Primler Oranı" 1995 yılında yüzde 13'ten yüzde 14'e yükselmiş, son yılda ise önemli bir değişiklik göstermemiştir. "Alınan Primler/Teknik Gelirler Oranı" ise yıllar içinde sürekli azalarak sırasıyla yüzde 53, yüzde 51, yüzde 50 olarak gerçekleşmiştir. Buna karşın "Ödenen Tazminatlar/Alınan Primler Oranı" incelenen yıllarda sürekli artarak sırasıyla yüzde 45, yüzde 46 ve son yılda yüzde 51 olarak gerçekleşmiştir. Ödenen tazminatların alınan primler içindeki payının yıllar içinde artması, teknik kârın payının azalmasına neden olmaktadır.
Sektörün "Mali Gelirler/Teknik Gelirler Oranı" ise 1996 yılında yüzde 11'den yüzde 16 ya yükselmiş, son yılda ise yüzde 14'e gerilemiştir. 1996 yılında faizlerde görülen artış mali gelirlerin artışına uygun ortam hazırlayarak teknik gelirler içindeki payının artmasını sağla-mıştır. 1997 yılında teknik gelirlerin cari fiyatlarla yüzde 120, mali gelirlerin ise yüzde 91 artması ilgili oranı bir miktar düşürmüştür.
Sigorta sektörünün 1997 yılında oluşan poliçe prim kârlılığına rağmen satışlarının maliyetinin, genel giderlerinin artması, alınan primlerin teknik gelirler içindeki payının düşmesi, faaliyet kârının oluşmasını engellemiştir. Faaliyet kârı oluşmayan sektörün dönem kârının; toplam gelirler içinde önemli orana ulaşan mali kârlardan oluştuğu görülmektedir.
FON AKIMI
Sektörde yer alan 48 firma 1997 yılında toplam 221 trilyon TL kaynak sağlamıştır. Bu kaynakların yüzde 81'i faaliyet sonucu, yüzde 16'sı kısa vadeli, yüzde 3'ü ise öz kaynak artışından sağlanmıştır.
Sektörde 1997 yılında sağlanan kaynaklar ve bu kaynakların kullanım yerleri ana kalemler itibariyle aşağıdaki grafikte gösterilmiştir.
1997 yılında kaynakların yüzde 84'ü dönen varlık, yüzde 13'ü duran varlık artışlarında, yüzde 3'ü ise vergi ve benzeri ödemelerde kullanılmıştır.
SONUÇ
Hazine Müsteşarlığı'nın gözetiminde 1997 yılı itibariyle faaliyette bulunan 62 sigorta şirketi içinden 1995-1997 yıllarında faaliyeti bulunan 48'inin mali tabloları esas alınarak yapılan incelemede aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir;
u Sektörün prim, tahsilat sorununun çözülmesine yönelik çalışmaların ürünü olan 539 sayılı KHK ile getirilen tedbirler etkili olmuş, istihsal organlarından ve acentelerden alacakların tahsilini hızlandırarak, sektörün dönen varlıkları içinde alacakların payını 1995 yılına göre 1996 ve 1997 yıllarında azaltmıştır.
u Sektöre giren firmaların artışı yanında yaşanan yoğun rekabet ve serbest tarifeye bağlı olarak poliçe fiyatlarının sınırlı artışına rağmen teknik gelirler önemli reel artış sağlamıştır. 1997 yılında hizmet üretiminin reel artış hızı sigorta sektörünün talebinin artışının yaptığı olumlu tesir ile yükselmiştir.
Gümrük Birliğine girişle birlikte hizmetin kalitesinin yükselmesi, sektör-deki firma sayısının artması, ve hasar maliyetlerinin yükselmesi 1996 yılın-dan başlayarak; sektörün teknik giderlerini reel olarak artırmış, teknik gelirler içindeki payını yükseltmiş teknik kâr marjı düşmüştür.
u İncelediğimiz dönemde faaliyet giderleri içinde önemli paya sahip olan personel giderleri ve genel yönetim giderlerinin yüksek seviyede gerçekleşmesi ortalama yüzde 7 seviyesinde oluşan teknik kâr marjının faaliyet kâr marjı bazında negatif değer almasına neden olmuştur.
u İncelenen üç yılda da faaliyet kârı oluşmayan sektörün, mali kârları reel olarak artmıştır. Yatırım portföylerini faize dayalı enstrümanlarla başarılı bir şekilde değerlendirdiği görülen sigorta sektörünün kayda değer reel gelir elde ettikleri ve dönem kârının oluşumunu sağladıkları anlaşılmaktadır.
u Sektörün net dönem kârı 1996 yılında cari ve sabit fiyatlarla artarken, 1997 yılında cari fiyatlarla artmış, sabit fiyatlarla bir miktar azalmış, net satışlar içindeki payı 1995 yılı seviyesine dönmüştür.
