Yaklaşan Plakalar

TruvaGame · 27 Mar 2025

Plakalar yaklaşma sınırlarında çarpışırlar. Altta kalan plaka mantoya doğru dalar. Çarpışma ve dalma-batma (SUBDUCTION) ile, derin deniz hendekleri, kıvrımlı ve faylı dağ dizileri ve magmatik kuşaklar oluştururlar. Magmatik kuşaklar, karada dağ şeklinde olduğu gibi, deniz tabanı üzerinde ada yayı (ISLAND ARC) denilen, volkanik adalar şeklinde de gelişebilirler. Dalan litosfer ısıtıldığında su ve diğer uçucu maddeler “kaynarlar”. Bunlar mantonun sıcak malzemesi ile karışınca, kısmi ergime ile bir magma oluşabilir. Bu magma, yukarıda yeralan volkanik yayı oluşturur ve besler. Çarpışan plaklar arasında önemli sıkışma kuvvetleri gelişir. Depremler konusunda gördüğümüz gibi, bu kuvvetler dalma-batma zonlarında sığ ve derin depremlerin olmasına yol açarlar. Uzaklaşan sınırdan yaklaşan sınır türüne geçildiğinde, soğumuş olan litosferik plaka alltaki mantodan daha yoğun hale gelir. Bu da, plaka teorisinin mekanizmalarından biri olan ve dalan plakanın ağırlığının tüm plakayı aşağı doğru çekecek kadar olabileceği tezini doğurmuştur. Bu tür yaklaşan plaka sınırına örnek, Güney Amerika ve Nazka plakaları arasındaki sınırdır. Bu sınırda, Peru-Şili derin deniz hendeği, volkanları ile And dağları yeralmakta ve, kuvvetli sığ ve derin depremler oluşmaktadır.

Şekil 2.3.a Okyanusal bir plakanın kıta kenarında dalması bir derin deniz hendeği, kıta kenarında
volkanik bir kuşak, ve, sığ ve derin depremler yaratır. b) Okyanusal bir plakanın bir diğer okyanusal
plakanın altına dalması ile bir volkanik ada yayı gelişir. c) Kıta-kıta plaka çarpışması sonucunda, ters
faylanma ve kıvrımlanma ile kalınlığı iki katına çıkan bir kabuk, ve yüksek dağlar meydana gelir.
Plaka çarpışması iki kıta arasında olduğunda, her iki kıta da “yüzme” eğilimindedir. Buna iyi bir örnek, Hindistan plakasının Avrasya plakası üzerine çıktığı, kıtasal kabuk kalınlığının ikiye katlandığı ve yeryüzünün en yüksek dağ silsilesi olan Himalayaların geliştiği bölgedir. Himalayaların altında mantoya doğru uzanan bir de dağ kökü vardır (izostazi). Şekil 2.3’te yaklaşan plakalara örnekler verilmiştir.