Thomas Hobbes

mum · 3 Mar 2024

Thomas Hobbes Biyografisi Thomas Hobbes, Britanya İmparatorluğu ’nun dayandığı politik duşunce sisteminin merkezindeki figurlerden biriydi. 1651 yılında yayımlanan ‘Leviathan ’ adlı eseri, temel insan icgudulerinin bencilce olduğu duşuncesini dile getiriyordu. Thomas Hobbes, 5 Nisan 1588 tarihinde İngiltere ’de şimdiki ismi Wiltshire olan Westport ’da doğmuştur. Aynı ismi taşıyan babası Thomas, Charlton ve Westport ’un papazıydı. Babası, kendi kilisesinin onunde başka bir din adamıyla kavga etmesi sonrası Londra ’ya tayini istenince, Thomas ve uc kardeşini ağabeyi Francis ’e bırakarak Londra ’ya gitti. Hobbes başlangıcta Westport kilisesinde, daha sonra Malmesbury School ’da, ardından ozel bir okulda eğitim aldı. İyi bir oğrenci olması nedeniyle bilindiği kadarıyla 1603 yılında Oxford Hertford College ile bağlantılı olan Magdalen Hall ’a gitti. Hobbes ’un okul muduru John Wilkinson Puriten mezhebindendi. Bu nedenle Hobbes ondan buyuk olcude etkilendi.

Thomas Hobbes yalnızca İngiltere değil, tum dunya tarihinde buyuk bir sıcramanın ilk adımını atan buyuk bir duşunur ve siyasetciydi. Yaşadığı donemde buyuk krizlerle ve ic savaşla boğuşan İngiltere ’nin kotu durumu, onu neredeyse tum insanlık tarihini değiştirecek fikirler uretmeye itmişti. Takipcisi Spinoza ’nın laik fikirlerine ilham kaynağı olan Hobbes, modern demokrasilerin ortaya cıkışında buyuk rol oynamıştır. Thomas Hobbes, universitede okuduğu sure boyunca, kendine paralel bir oğrenim cizgisi oluşturdu; cunku o, okul eğitimine inanmıyordu. Eğitimini surdururken, Hardwick Baronu William Cavendish ’in oğlu William ’a ders vermeye başladı; William ve Hobbes iyi arkadaşlar haline geldiler ve birlikte 1610 yılında buyuk bir geziye katıldılar. Hobbes, Oxford ’da okudukları bilimsel felsefenin tam tersi olan bircok Avrupa kaynaklı bilimsel ve eleştirel metodu William ’a aktardı.
Ben Johnson ve Francis Bacon gibi duşunur ve yazarlara ilgi duymasına rağmen, Hobbes 1629 yılına dek felsefe konularında pek bir caba gostermedi. İşvereni Devonshire Kontu Cavendish ’in olumunden sonra, dul eşi Hobbes ’un iş sozleşmesini feshetti. Kısa sure sonra, Sir Gervase Clifton oğlu icin bir oğretmen olarak kendisine iş onerdi. Hobbes, 1631 yılına kadar gunlerinin coğunu yine Cavendish ailesiyle birlikte gecirdi. Eski oğrencisi ve dostu William ’ın oğluna oğretmen olarak atandı. Hobbes, oğretmenlik gorevine başlamasından sonraki yedi yıl icinde, temel felsefi tartışmalar hakkında kendisinde buyuk merak uyandıran alanlarda bilgisini geliştirmeye koyuldu.
1636 yılında Floransa ’yı ziyaret etti ve daha sonra Marin Mersenne tarafından Paris ’te bir araya getirilen felsefe gruplarında duzenli tartışmalara katıldı. Hobbes, 1637 yılından itibaren kendisini bir filozof ve bilim adamı olarak gormeye başladı.
Thomas Hobbes başlangıcta fizikte hareket ve fiziksel momentum oğretisiyle ilgileniyordu ancak fizik alanında gerekli olan deneysel calışmaları goz ardı etti. Kendi duşunce sistemini fizik alanıyla harmanlama surecine yoneldi. Thomas Hobbes, fiziksel olguların hareket acısından evrensel olarak nasıl anlaşılır olabileceğini, en azından hareketi veya mekanik eylemi anladığını gosteren sistematik bir beden doktrini hakkında, yeni bir alanda calışmaya başlamıştı.
Daha sonraları kendini “doğa ve bitkiler” krallığından dışlanmış “adam” gibi hissetti. Başka bir tezinde, hangi belirli vucut hareketlerinin, insanın bir diğer insanla kurduğu heyecan, bilgi, tutku ve yakınlık gibi kendine ozgu olguların uretilmesini tetiklediğini tasvir etti. Bir başka tezinde, “erkekler”in topluma nasıl girdiğini acıkladı ve erkeklerin “acımasızlık ve sefalet”e duşmemesi icin davranışlarının nasıl duzenlenmesi gerektiği konusundaki goruşlerini gundeme getirdi.
Thomas Hobbes, daha sonra, ‘beden ’, ‘insan ’ ve ‘Devlet ’in birbirinden farklı olgularını bir araya getirmeyi denedi. 1637 yılında, felsefi planının duzgun bir şekilde yurumesine engel olan ve onu hayal kırıklığına uğratan İngiltere ’ye dondu.
1640 ’da ‘Kısa Parlamento Donemi ’nin kapanmasının ardından “Doğal ve Siyasal Hukukun Unsurları” adlı kısa bir makale yazdı. Fakat bu eser yayınlanmadı; bunun yerine sadece bir el yazması şeklinde arkadaşları arasında dağıtıldı. Ancak korsan bir versiyonu uzun yıllar sonra yayınlandı.
Kasım 1640 ’da, Uzun Parlamento Donemi sırasında Thomas Hobbes, tezinin yayımlanmasının ardından, siyasal alanda etki sahibi bir kişi olduğunu da anladı. Daha sonra Paris ’e taşındı ve sonraki 11 yıl boyunca geri donmedi. Paris ’te olan dostu Mersenne ile yeniden bir araya geldi.
Thomas Hobbes, “Descartes ’ın İlk Felsefesi Uzerine Meditasyonlar” konulu bir eleştiri yazdı. 1641 ’de bu calışma, Descartes ’tan “Yanıtlar” ve buna eklenen “İtirazlar” bolumleriyle birlikte, bir uclu calışma biciminde yayınlandı. Hobbes, Kasım 1641 ’de tamamladığı “De Cive”nin ucuncu bolumu uzerinde calıştı. İlkin, oldukca sınırlı sayıdaki tanıdıkları arasında dolaşıma girdi ancak kısa zamanda cok buyuk bir beğeni topladı. Ayrıca, tartışmaların ana hatları neredeyse 10 yıl sonra Leviathan ’da tekrar ele alındı. Hobbes, daha sonra calışmalarının ilk iki bolumu uzerinde calışmaya başladı ve 1644 ’de Mersenne tarafından “Cogitata Physico-mathematica” adıyla yayınlanan bilimsel alanlara ilişkin derlemeye dahil edilen optik uzerine kısa bir calışma dışında, cok az kitap yayınladı. Hobbes, felsefe cevrelerinde her zaman saygı gordu.
Hobbes, henuz yirmi yaşındayken, tanınmış bir İngiliz aristokrat ailesi olan Cavendishlerin yanında oğretmenlik yapmaya başladı. Bu ilişki ona ozel bir kutuphane, yabancı ulkelere seyahatler ve nufuzlu insanlarla ilişkiler sağlıyordu. Hobbes, bu zaman zarfında İtalyanca ve Almanca dillerini konuşmayı oğrendi ve kısa sure sonra hayatını bilimsel araştırmalara adamaya karar verdi.
Ancak fikirlerini hayata gecirmede oldukca yavaştı; ilk calışması, Yunan tarihci Thukididis ’in “Peloponez Savaşları”nın bir cevirisini 1629 ’a kadar bitiremedi. Thukididis, gecmişin bilgisinin, “Doğru eylemi” belirlediğini belirtiyordu ve Hobbes, demokrasinin (halkın egemenliğinin) yonetimde en az etkiye sahip olduğu bir ic savaş doneminde ceviriyi bitirmişti.
Hobbes ’un kendisinin aktardığı kadarıyla, hayatının en onemli entelektuel olayı kırk yaşındayken meydana geldi. Bir arkadaşını beklerken yakındaki bir kutuphaneye girdi ve Oklid ’in geometri kitabının bir kopyasına rastladı. Matematiğe olan ilgisi, ikinci eseri, “Birinci İlkeler uzerine Kısa Bir İncelemeye” de yansıyacaktı.
Hobbes uzun yaşamının geri kalanında bircok eser yazdı ve yayınladı. Fransa ’da matematikci René Descartes (1596-1650) ve Pierre Gassendi (1592-1655) ile tanıştı. 1640 ’da Descartes ’ın “Meditasyonlar”ına ilişkin tartışma yazılarından birisini yazdı.
Hobbes, I. Elizabeth Donemi ’nde (1550-1600 İngiltere ’de buyuk bir değişim cağıydı) doğmuş olmasına rağmen, 17. yuzyılın tum onemli duşunurlerinden daha uzun yaşadı. 90 yaşındayken, bilim insanlarının kurduğu bir dernek olan Kraliyet Bilimler Akademisi ’nde (Royal Society) tartışmalara katıldı.
Avrupa bilim cevrelerinde ortaya cıkan yeni varsayımlardan, her şeyin sebebinin belirli bir kendini gercekleştirme veya kendi kendini gercekleştirme yonunde icsel cağrıların var olmadığı fikrinden derinden etkilenmişti; bunun yerine, hareketin ceşitli ilkeleri (gelişen fizik veya mekanik bilimleri uyarınca) olması gerektiğini duşunuyordu. 1636 yılında Avrupa ’ya yaptığı ucuncu yolculuğu sırasında, Galileo Galilei ile tanıştıktan sonra, kendini mekanik bilimini keşfetmeye adadı.
İngiliz İc Savaşı, 1642-1644 arasında kraliyet coktuğu zaman patlak veren savaş nedeniyle, kralın cok sayıdaki destekcisi Avrupa ’ya akın etti. Coğu Paris ’e yerleşti ve Hobbes icin de oldukca tanıdık bir cevre oluştu. Hobbes buradayken yine siyaset uzerine calışmaya koyuldu. Ayrıca, “De Cive” yeniden yayımlandı ve bu kez daha geniş bir alanda dolaşıma girdi. Yeni baskıda, yeni bir onsoz yayımlayarak, farklı itirazların tekrar edilmesini onermek uzere bazı notlar ekledi ve Amsterdam ’daki Elsevier Basımevi aracılığıyla Samuel de Sorbiere tarafından 1646 ’da yeni baskı yayımlandı.
Hobbes, 1647 yılında Galler Prensi genc Charles ’a matematik eğitmeni oldu ancak Charles Hollanda ’ya taşınınca 1648 ’de Hobbes ile suren derslerini bitirmek zorunda kaldı.
Paris ’e gelen kral taraftarları Hobbes ’u, savaş nedeniyle yaşanan siyasi kriz karşısında sivil bir hukumet teorisini geliştirmek amacıyla bir kitap hazırlamaya teşvik etti. Hobbes ’un bu eseri, savaşa doğrudan tepkisini gosteren genel bir “İnceleme ve Sonuc” ile sona eriyordu; bu, eski bir hukumdarın egemenlik gucu geri dondurulemez bir hal aldığında, mevcut koşulların değiştirilmesi hakkına ilişkin tartışmaları ortaya koyuyordu. Hobbes ayrıca, geleneksel dini doktrinleri de akılcı gerekcelerle eleştiriyordu. Onun icin oncelikli olan, binlerce yıldır suregelen bir takım adetler ve inanışlar değildi; onemli olan, guncel hayatın ihtiyaclarının akılcı yollarla karşılanmasıydı.
Leviathan ’ı yazdığı donemde, coğunlukla Paris ’te ya da yakınlarında kaldı. Hobbes 1647 ’de ciddi bir hastalığa yakalandı ve tam altı ay ağır bir hastalık donemi gecirdi. Hastalıktan kurtulduktan sonra, tekrar edebi işlerinin başına dondu ve 1650 ’ye dek kitabını tamamladı. Aynı zamanda “De Cive” adlı eserinin tercume edilmiş bir versiyonu da yayınlandı.
1651 ’in ortalarında en buyuk eseri “Leviathan ya da Bir Din ve Dunya Devletinin İceriği, Bicimi ve Gucu” (Leviathan: or the Matter, Form, and Power of a Commonwealth, Ecclesiastical and Civil) adıyla yayımlandı. Hobbes ’un calışması derhal buyuk bir yankı buldu. Aynı anda ovgu ve eleştirilerin odağına oturmuştu.
Kısa bir sure sonra (Leviathan) kitabın ikinci baskısı yapıldı ve sonraki birkac yıl icinde “Yasaların Oğeleri” adlı eseri yayınlandı. Ote yandan, 1651 ’de yayınlanan ustalık eseri Leviathan tum eserlerinin onune gecmişti. Fakat eserin etkisi, Hobbes ’un asla duşunemeyeceği bir boyuta ulaşmıştı. Bu donemde İngiltere ’deki monarşi yonetimi sona erdi ve ulke Oliver Cromwell ’in ve onun yonetimindeki Parlamento ordusunun yonetimi altında yaşadı.
Leviathan, elden gecirilmiş bir monarşi hakkında guclu bir tartışma niteliğindeydi; aktardığı mantık ya da gerekceler toplumsal acıdan faydacı goruşler iceriyordu. Halk kraliyet otoritesini desteklemeli; zira, halkı ic savaştan korumanın en kolay yolu budur, diyordu. Yine de ortaya koyduğu eser, kralların “ilahi haklarına” ilişkin kralcı propagandaya asla hicbir bir destek sağlamıyordu.
Daha da kotusu, kitap, kendi iddialarının altını cizmek icin İncil ’i kullanan hem Presbiteryan hem de Papa yanlısı tarikatların argumanlarını eleştiriyordu. Yani, Hobbes Leviathan ’daki tartışmaları sebebiyle ne kral yanlısı tarikatlara ne de papa yanlısı Katoliklere cazip veya anlaşılır geliyordu.
Hobbes, İngiliz biliminin gercekliğe ulaşmak icin kullandığı ampirik yonteme, yani varsayımları doğrulamak icin deneysel yontemler kullanmaya doğru ilerlediği bir donemde, tumden-gelim yontemi uzerine tartışmalar geliştiren bir akılcıydı. Mekaniğe dayalı bir yaşam goruşu lehine guclu metafizik tartışmalar hazırlamıştı.
Hobbes ’un siyasi felsefesinin en onemli unsuru, dine karşı tutumuydu. Siyasi felsefesinin her guncellemesinde Hıristiyan dini konusundaki tartışmalarını kademeli olarak genişleten Hobbes, bu konudaki tartışmanın tepe noktasını Leviathan ’da ortaya koyuyordu. Bazı yorumcular Hobbes ’un, okuyucularına politik teorisinin temel Hıristiyan goruşleriyle uyumluluğunu gostermeye calıştığını ileri surer cunku Hıristiyanların dini gorevlerinin, Hobbes ’un kendilerinden talep ettiği yoneticilere “mutlak itaati” yasakladığı gorulur. Ayrıca, Hobbes ’un ironi veya diğer ince retorik aracları kullanarak okuyucularının dini inanclarını zayıflatmaya calıştığı iddia edildiğinden, onun Hıristiyanlığının samimiyetinden kuşku duyuluyordu. Niyetleri tam olarak anlaşılmamış olsa bile, Hobbes dini inancın gucuyle acıkca ilgilenerek, bunu politik goruşlerini ortaya koymak amacıyla kullanmıştı.
Hobbes bilimsel bir fikir hayatı surmuş olsa da fikirleri icin ampirik kanıtlar sunmamıştı; İngiltere ’de geleneksel bilimsel kanıtların ana hatları hızla değerini yitiriyordu. Yine de, fikirlerini o kadar zarif bir şekilde ortaya koydu ki, bu alanda daha sonra yapılacak araştırmalar icin guclu bir varsayımsal temel sağladı.
Ardında, takipcisi John Locke ’un cok yakında devralacağı turden bir miras bırakmıştı. Kıta Avrupası ’ndaki akademisyenler gunumuzde de hÃ‚lÃ‚ buyuk oranda akılcıdır ve Hobbes ’un metodolojisini nadiren eleştirirler. Hobbes, buyuk filozof Baruch Spinoza uzerinde de epey guclu bir etkiye sahipti; Spinoza, mantıksal cıkarımlarında Hobbes ’dan cok daha laik bir yaklaşım benimsedi ancak Hobbes farklı bicimde, her şeyi Tanrı ’nın isteğine uyarlamış, boylece buyuk tartışmalardan ve yıkıcı eleştirilerden kacınmak icin kendisine etkili bir yol bulmuştu.
Thomas Hobbes, 1679 ’daki olumunden once ciddi bir mesane hastalığına yakalandı ve ardından da felc oldu ve 4 Aralık 1679 Derbyshire, İngiltere ’de 91 yaşında olmuştur.
Hobbes'a gore evrende toz (cevher) olarak yalnızca madde vardır. Felsefenin konusunu bu madde ve maddenin biςim almış bir durumu olan cisimler oluşturur. Cisimler de ancak gozlem ve deney yoluyla incelenir. Maddenin dışında kalan Tanrı, melek, cin, şeytan, ruh gibi şeyler ise ilahiyata ait inanc konularıdır.