Tabakalı örnekleme

[Carissa]

Türkiye'de ilk Mobil & PC Aynı Anda Metin2 Oyna. Triarchonline kalıcı ve uzun ömürlü yapısı ile 24 Temmuz'da açılıyor. | 1-99 Mobil Metin2 Triarch HEMEN TIKLA!

İstatistik bilim dalında tabakalı örnekleme bir anakütleden özel bir şekil olasılık örnekleme yöntemi ile veri elde edilmesidir. Tabakalı örnekleme yöntemini diğer olasılık örnekleme yöntemlerden ayıran özelliği anakütlenin içindeki bütün elamanlar belli özelliklere göre kendi içlerinde birbirlerine benzeyen birkaç gruptan, tabakadan oluştuklarıdır. Tabaka elemanları birbirlerine benzerler fakat diğer tabaka elemanlarından çok bariz şekilde değişiktirler. Tabaka örneğinde örnek elemanları öyle seçilmektedir ki her bir anakütle tabakası için örnekte temsilci bulunmaktadır.


Tabakalı örnekleme özellikleri
Eğer anakütlenin alt tabakalari çok bariz farklılıklar gösterirse, her bir alt-anakütleyi (yani tabakayı) ayrı ayrı örneklemek yararlıdır. Tabakalaştırmak örneklemeye başlamadan anakütle üyelerini göreli türdeş gruplara ayırma işlemidir. Tabakalar karsılıklı olarak dışlamalı olmalıdır ve böylece anakütlenin her bir elemanı sadece tek bir tabakaya tahsis edilmelidir. Tabakalar hepbirlikte kapsayıcı olmalıdır: yani hiçbir anakütle elemanı mevcut tabakalara tahsis edilmeden dışarıda bırakılmamalidir.
Her bir anakütle elemanı sadece tek bir tabakaya tahsis edilip sınıflandırıldıktan sonra her bir tabakadan ayrı ayrı örnek seçilme işlemine geçilir. Her bir tabakadan önceden tayin edilmiş büyüklükte tabaka örneği yine uygun bir olasılık örneklemesi kullanılarak (ya basit rastgele örnekleme ile ya da sistematik örnekleleme ile) ele geçirilir. Bu türlü ornekleme orneklem hatasını azaltığı için örneklemin anakütleyi temsil etme gücünü artırır. Bir anakütleye bir basit rastgele örnekleme uyguladiktan sonra elde edilen aritmetik ortalama etrafındaki yayılım, tabakalanmış örneklemeden sonra hesaplanan ağırlıklı ortalama etrafındaki yayılımdan daha fazla olmasi beklenmektedir.

Tabakalı örnek seçme stratejileri
Her tabaka için örnek seçme için kullanılan strateji değişik tipde tabakalı örneklem elde edilmesini sağlar. Şu cesitlerde stratejiler uygulanması mümkündür:

• Orantılı ayırma: Bu tip tabakalı örnek almada her tabaka için örnekteki eleman sayısı o tabakanın anakutle içindeki bir dağılım özelliği oranına bağlanır.

• • Sayıya orantılı ayırma:

Bu çeşit orantılı ayrımda anakütle çerçevesi elemanları tabakalara ayrılır ve her tabaka elamanları sayısının anakütle büyüklüğüne oranı bulunur. Bu sayısal oranların da seçilecek örnekte de aynen korunması bu çeşit ayrımın ana prensipi olur. Örneğin bir üniversite oğrencileri anakütlesinde 1/10 Anadolu liseleri mezunları var olduğu biliniyorsa o üniversite öğrencilerinden seçilecek Anadolu liselileri tabakasına ait olan örnek elamanlari tum örnek içinde 1/10 oranında olmaları gerekir.
Bu çeşit ayrımın büyük dezavantajı bazı anakütle tabakaları mensupları sayısının ve tüm sayıya orantılarının çok küçük olup nispeten küçük sayıda bir tabaka örneği için kesirli yahut yanlı sonuç çıkarması çok muhtemel çok küçük örnek büyüklükleri gerektirmesidir. Örneğin, yine yukarıda bahsi geçen üniversiteden alınacak örnek büyüklüğü 30 olması kabul edilmişse ve anakütle Anadolu lise mezunları oranı olan 1/10 bu örnekte de korunacaksa, bu tabaka örnek büyüklüğü sadece 3 olacaktır. Bu kadar küçük bir örnekten elde edilecek bilgilerin yanlı olmak olasığı çok yüksek olacaktır.

• • Yayılıma orantılı ayırma:

Bu şekilde, bir ayrıcı değişken için anakütle tüm varyansı ve her bir tabakanın bu varyansa katkısı oranı tespit edilir. Anakutle tabakaları icin tum varyansa katkı orantıları tespit edilir. Alınacak örnekte değişik tabakalardan alınacak ornek sayıları her tabaka icin bu anakütle varyansa katkı oranını koruyacak şekilde saptanır.
Bu çeşit ayrımın en büyük dezavantajı ayrıcı değişken için anakütle verilerinin bulunup, kullanılması ve anakütle tabakalarının varyanslarının tüm anakütle varyansına katkı oranlarının hesaplanmasi gereğidir.

• Ters orantılı ayırma:

Bazı araştırmalarda, araştırma konusu çok küçük sayıda ama ana onemi haiz bir tabakanın ayrıntıli olarak incelemesini gerektirir. Örneğin, yine bir üniversite öğrencileri davranışlarına ait bir çalışmada yabancı okul mezunlarının davranışlarını incelemek özellikle istenmeketedir. Bu halde yabancı okul mezunları tabakası çok küçük olabilir ve eğer orantılı ayırma kullanılırsa örnekte çok ufak olarak temsil edilmeleri gerekir. Bu halde bazı Amerikan araştırmacılar ayrımın sayıya orantılı yapılmasını, ama orantıların ters olarak kullanılmasını tavsiye etmişlerdir. Böylece anakütlede küçük oranda olan tabakalar örnekte büyük oranda ve tersi olacakdır.

• Orantısız ayırma:

Eger istatistiksel sinamalarin istatistiksel gucunu kullanip tabakalar arasindaki farklari barizce sinama ile ortaya cikartilmasi isteniyorsa, anakutle icindeki buyuklukleri bakimindan birbirleri ile çok degişik olan her bir tabakadan ayni buyuklukte ornek alinabilir. Boylece bu cesit ayirmada tabaka buyukluklerinin veya yayilima katkilarin ornek alinirken secilen tabaka elemani sayisina hic bir etkisi olmamaktadir.


Diğer örnekleme yöntemleri ile karşılaştırma

Avantajları

• Önemli alt anakutleler uzerine dikkati ceker ve arastirma basinda onemsiz olduklari kabul edilen farklar bir kenara birakilir.
• Tahminlerin kesinliğini artırır
• Etkendir

Dezavantajları

• Kesinlikle tabakalaşmayi sagliyacak ise yarar tabaka ayirici degisken secimi cok guc olabilir ve bu ayirici degisken icin bilgi toplanmasi cok guc hatta imkânsiz olabilir.
• Eger kendi aralarinda benzerlik gosteren birkac alt-grup yoksa imkânsizdir
• Ornekleme maliyeti yuksek olabilir
• Anakutle hakkinda kesin ve ise yarar bilgilerin ornek planlamasi saafhasinda elde olmasi gerekir; eger bu bilgi yoksa toplanan ornekde yanlilik problemi ortaya cikar.
• Sadece ornekleme surecinin en basinda alt gruplara onem verri ve artirma icinde ortaya çıkabilecek gruplaşmalar ele alınmaz.

Pratik örneğin
Bir orantılı ayrım kullanılarak tabakalı örnek seçimine pratik örnek, bir firma için hazırlanan bir anketdir. Burada tabakayı teşhis eden özellikler araştırmacı tarafından seçilen iki anakütle özelliğidir: firmada çalışanlarıin cinsiyeti ve tamzamanlı/parttime çalısşıp çalışmadıkları. Anakütle çerçevesi 180 çalışandan oluşmaktadır. Seçilen 2 ayırma özelligine göre bu anakutle cerçevesi şu dort tabakaya ayrılmışsa ve her tabaka içindeki eleman sayısı şöyle verilmistir:

• erkek, tam zamanlı: 90
• erkek, parttaym: 18
• kadın, tamzamanlı: 9
• kadın, parttaym: 63
• Toplam: 180

Dikkat edilirse istatistik için bu bir anakütle değildir; sadece anakütle çerçevesidir. Araştırmanın incelediği değişken hakkında verilebilecek değerler anakütleyi oluşturur.
Araştırıcı ne kadar kendi emek, zaman ve para sarfetmek istetediğine göre, örnek büyüklüğünü 40 olarak seçmiş olduğu varsayılsın ve orantılı ayırma yöntemi ile tabakalı örnek elde edilecektir