Farabi Kimdir ?

Farabi'nin bu büyük katkısının yanında İkinci Üstad kabul edilmesinin ana nedeni

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'a göre onun mantık alanında yaptığı çalışmalardır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Farabi, Aristo'nun 6 ciltlik temel mantık kitabı

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'un tüm bölümlerini içeren çeviriler ve şerhler kaleme aldı ve Organon'u iki bölüm daha ekleyerek 8 kitaba çıkardı. Mantık ifadeleri, onu ifade etmek için kullanılan dil ve bilgi ile ilişkili olduğu için Farabi'nin mantık dışında dil felsefesi ve

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

üzerinde de yoğun şekilde durduğu görülür. Farabi'nin diğer bir çalışma alanı Doğa felsefesi, Metafizik ve Psikoloji olmuştur. Doğa anlayışı dönemin

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

dünya merkezli görüşüne uygundur. Farabi'nin geliştirdiği

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ise

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ve

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

kökenlere dayanır. Bu anlayış daha sonra

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

tarafından geliştirildi. Farabi'ye atfedilen kitapların sayısı 100 ile 160 arasındadır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP][SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Farabi, El-Kindi'nin kurucusu olduğu kabul edilen ve İslam felsefesi içinde rasyonal/Aristocu eğilimi ifade eden

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

akımının ikinci kurucusudur. Pek çok takipçisi olduğu için bazı felsefe tarihçilerine göre bir

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

sözedilebilir. Yahudi filozof

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

etkilendiği felsefeciler içinde en büyük övgüyü ona yapar: "Mantık hakkındaki eserlere gelince, sadece Ebu Nase el-Farabi'nin eserlerinin çalışılması yeterlidir. Onun tüm eserleri kusursuz ve mükemmeldir. O eserler incelenmeli ve anlaşılmalıdır. Çünkü o büyük bir adamdır." Batı'da Farabi'nin eserleri

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ve

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'ün eserlerinden daha az tercüme edilmişse de, Farabi'nin eserleri Aristo düşüncesinin yeniden anlaşılmasında merkezi bir öneme sahip olmuş, arkadan gelen felsefi zenginliğe ilk açılımı yapmıştır. İbn-i Rüşd ve Endülüslü filozoflar Farabi'yi mantık, psikoloji ve siyaset konularında önemli bir otorite olarak görürler.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]

​

Biyografi

Farabi'nin kökenine ve soyağacına ilişkin elde bulunan temel kayıtlar, diğer çağdaşlarında da olduğu gibi, onun yaşadığı dönemde yazılmış olan biyografiler değil, sonraki dönemlerde rivayetlerden veya tahminlerden yola çıkarak yazılmış olan belgelerdir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Yaşam öyküsüne ilişkin kaynaklar oldukça yetersiz ve ancak hakkında genel bir bilgi verebilecek düzeydedir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] En erken ve güvenilir sayılabilecek kaynaklar ancak 6./12. yüzyıla kadar geriye gider. Farabi'nin, düşünce dünyası üzerinde önemli etkisi olmasına rağmen, ne ardılları ne izleyicileri ne de diğer araştırmacılar onunla ilgili bir biyografi hazırlamamışlardır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] 6./12. yüzyıldan önceki kaynaklar iki gruptan oluşur. (1) Farabi tarafından kaleme alınmış ve

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

(

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

) tarafından saklanmış olan otobiyografik bir metin parçası. Bu metinde Farabi, antik çağdan o güne kadar mantık ve felsefe eğitiminin nasıl geliştiğini açıklar. (2)

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

,

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ve

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ile ona bir biyografi adamış olan

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'nin (d. 1070) notları.
Belli başlı

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

biyografi yazarları Farabi hakkında kapsamlı biyografiler oluşturmaya kalkıştıklarında, ellerinde o kadar az bilgi vardı ki, bu durum Farabi hakkında bilinen bazı küçük detayların üzerine kurulan tahmini öykülerden, taraflı şekilde yeniden kurulmuş yaşam öykülerine, hatta efsanelere kadar bir dizi uydurma öykünün ortaya çıkmasına neden oldu.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]Filozof'un sonraki dönemlerde yazılan birçok modern biyografisi de işte bu uydurulmuş malzemelerden yeniden türetildi.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] 6./12. yüzyıl ve sonrasına ait bu biyografiler esas olarak üç biyografi metninden oluşur, diğerleri ise bu üç metni esas alan ya da bunların sonraki yeniden kurgulamalarından ibarettir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] (1)

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

tarafından temsil edilen Suriye ekolü (2)

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'a ait olan Wafayāt al-aÊ¿yān wa-anbāʾ abnāʾ az-zamān (Ünlü kişilerin ölümleri ve çağın evlatlarının tarihi) adlı eseri (3) áºâ€™ahÄ«r-al-DÄ«n Beyhaki'nın (d.1097) temsil ettiği yetersiz ve efsanevi doğu ekolü.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Kendi eserlerinden tesadüfen elde edilmiş bilgilere göre zamanının önemli bir kısmını Bağdat'ta

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

, Yahya bin Adi ve Abu İshak İbrahim el-Bağdadi gibi hıristiyan alimlerle geçirmiş olduğu rivayet edilir. Daha sonra ise Şam, Suriye ve Mısır'da yaşamış ve 950-1 yıllarında Şam'da ölmüştür.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Farabi'nin hayatı ve ölümü üzerine çok sayıda hikaye aktarılmış olmasına rağmen, bunların çoğu güvenilir değildir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Farabi'nin

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

(

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

: Fazilet Şehri:Toplumun İlkeleri Üstüne Kitap) adlı elyazmalarındaki bazı notlardan öğrenebildiğimiz kadarıyla 942 yılı Eylül'üne kadar Bağdat'ta kaldı, daha sonra Bağdat'tan ayrılıp Suriye'ye, Halep'e gitti, bir dönem Halep'te de yaşadı ve dersler verdi.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Daha sonra

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'ı ziyaret etti ve

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

sını özetleyen 6 bölümü 948'de Mısır'da kaleme aldı.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]Ardından Suriye'ye geri döndü. Suriye'deki

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

Seyfüddevle'nin koruması altında kaldı ve onore edildi. Bu ilişki sonraki dönem biyografi yazarları tarafından süslenmiştir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Aynı dönemlerde yaşamış olan tarihçi

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'ye göre 339 yılı Recep ayında (14 Aralık 950 ile 12 Ocak 951 arası)

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'da ölmüştür.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Bu dönemde Suriye'yi kontrolü altında tutan Hamdani hanedanı Şii eğilimli bir hanedandı. Seyfüddevle'nin Farabi'ye büyük saygı duyması ve onu koruması

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'e göre nedensiz değildir. Farabi'nin felsefesi ile Şii imamların nübüvvet ve vahiy temelli öğretileri arasında önemli ortaklıklar vardır. Henry Corbin, bu tarihsel ve felsefi değerlendirmelerden yola çıkarak Farabi'nin Şii olduğunu ileri sürer.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Adı

Tam adı hemen tüm kaynaklarda, özellikle de en eski ve güvenilir olanlardan biri olan

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'nin kabul ettiği gibi Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed el-Farabi'dir. Ancak Farabi'ye ait bazı el yazmalarında Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed el-Tarkanî olarak da geçer. Buradaki

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ailevi kökeni ya da bir unvanı belirtmekte kullanılan bir

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

(

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

) gibi durmaktadır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Farabi'nin yaşadığı dönemde ve hemen sonrasında büyükbabasının adına ilişkin bir şey görünmemesine karşın, sonraki dönem metinlerinde şaşırtıcı şekilde Farabi'nin soyağacına ilişkin yeni bir isim belirir: Avzalağ.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Avzalağ,

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'ya göre Farabi'nin dedesinin adıyken,

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

dedesinin babası olduğunu ileri sürer. Bu iki yazar aynı dönemlerde yaşamış olmalarına karşın Avzalağ ismini ilk kullanan İbn Ebî Useybia'dır, İbn Hallilan ise nasıl telaffuz edildiğini yazmıştır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Modern Türk yazarlar ve bazı başka kaynaklar ise, yeterli bir açıklama yapmaksızın ismin Avzalağ şeklinde değil Uyluğ şeklinde telaffuz edilmesi gerektiğini yazarlar.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Doğum yeri

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

Farabi tasvirli İran'a ait bir pul​

Doğum yeri bazı kaynaklarda

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'daki

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

olarak bazı kaynaklarda ise bugün

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

topraklarında bulunan

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

kıyısındaki

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

şehri olarak gösterilir. Farabi ile hemen hemen aynı dönemlerde yaşamış olan

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

Farabi'nin ölümünden 27 yıl sonra yazdığı Yollar ve ülkeler (el-mesâlik-ü ve 'l-memâlik) adlı eserinde Farabi'nin küçük bir kale olan Vesic'de doğduğunu söyler. Vesic küçük bir yer olduğu için nisbesinde bağlı olduğu Farab şehrini kullanmış olmalıdır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP][SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Buna karşın İbn-ül Nedim ve Beyhaki Horasan'daki Faryab'ı[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] işaret ederler. Farabi'nin etnik kökeninin Türk mü Fars mı olduğu çerçevesindeki tartışmaya benzer şekilde doğum yeri konusunda da bir tartışma süregelmiştir. Buna göre Fars kökenli olduğunu söyleyenler Büyük Horasan'daki Faryab'da doğduğunu, Türk kökenli olduğunu söyleyenler de daha doğuda, şimdiki Kazakistan'daki Farab'da doğduğunu ileri sürerler.

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'da[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Pārāb (

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'de belirtildiğine göre) ya da Fāryāb (Pāryāb da denilir), "nehir yatağını değiştirerek sulanmış toprak" anlamında kullanılan yaygın bir yer adıdır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP][SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] 13. yüzyılda ise Farab,

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

kıyısındaki

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

şehrinin adı olarak bilinir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]

Fars kökeni teorisi

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

Kazakistan Banknotu ve Farabi​

Ortaçağ

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

tarihçisi ve Farabi'nin "Ê¿OyÅ«n" adlı ilk biyografisinin yazarı olan İbn Ebî Useybia, Farabi'nin babasının Farslı olduğunu yazar.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP][SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Yine 13. yüzyılda yaşamış olan ve Farabi'nin erken dönem biyografilerinden birini yazan

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'ye göre Farslı bir ailede dünyaya gelmiştir. [SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] [SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Ayrıca Farabi'nin, eserlerinde

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ve

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

çok sayıda kaynak ve dipnot kullanmasına, hatta

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'dan alıntılar yapmasına karşın, ilginç şekilde

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'den hiç bir alıntı yapmamıştır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP][SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Farabi'nin ana dili

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

veya

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

biri de olabileceği gibi [SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Farab'ın ahalisinin konuştuğu dil de olabilir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Muhammad Javad Mashkoor ise Farsça konuşan Orta Asya kökenli olduğu şeklinde bir argüman geliştirmiştir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Fars kökeni benzer şekilde başka kaynaklarda da ileri sürülmüştür.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Türk kökeni teorisi

Farabi'nin

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

kökenli olduğunu ileri süren en eski kaynak

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

(ö. 1282) olmuştur. Farabi'nin Fars kökenli olduğunu ileri süren Useybia'nın çağdaşıdır ve 669/1271'de tamamladığı ""Wafayat" adlı eserinde Farabi'nin bugün adı

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

olan Farab kenti yakınındaki

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

köyünde, Türk bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldiğini yazar. İbn Halikan'ın takipçisi olan modern yazarlar İbn Halikan'ı referans alarak Farabi'nin Türk olduğunu yazarlar.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] İbn Halikan'ın Farabi için "el Türk" lakabını kullanmış olması

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

gibi yazarlar tarafından eleştirilmiştir. Bu eleştirilerde Farabi'nin hiçbir zaman böyle bir lakap kullanmadığı ileri sürülmüştür.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Halbuki, İbn Halikan'ın izleyicisi

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

aslında İbn Halikan'ın kullandığı "el Türki" ifadesinin sadece "o bir Türk idi" "wa-kāna rajolan torkÄ«yan" şeklinde tanımlamak için kullanılmış olduğunu yazar. "[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Yaşadığı dönemin kültürel iklimi

Farabi'nin nasıl bir fikir çerçevesinde yetiştiği açık değildir. Ancak memleketi

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

kontrolü altında bulunuyordu. Bu sülaleye mensup hükümdarların himayesinde

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'de

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ortaya çıkmıştır. Bu dönemde Fars edebiyatının kurucusu sayılan Rudeki (

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

) başta olmak üzere pek çok şair yetişmiştir. Bunların arasında eserleri bugüne ulaşmamış olan

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

gibi şair filozoflar da bulunur. Ülke bu dönemde düşünsel akımların gelişmesi açısından son derece verimli idi. Farabi'nin doğum yeri olan Farab da (eğer bu iddia doğruysa) yazar yetiştirmek açısından oldukça bereketliydi. Örneğin Sahâh-ül-Cevheri adlı Arapça sözlüğün yazarı İsmail bin Hammâd-il-Cevher'î (ö. 1003) ve Dîvân-ül-edeb yazarı Ebû İbrahim İshak bin İbrahim-il-Farabi (ö. 961) de bu şehirden çıkmıştır. Farabi islam ülkelerinin merkezi Bağdat'tan uzak, fakat düşünce hareketleri bakımından çok canlı ve verimli bir bölgede yetişmiştir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Farabi ve sonraki dönemin kültürel atmosferi oldukça kozmopolittir. Bu atmosferde inanç farklılıklarına bakmaksızın, müslüman, hıristiyan, yahudi ve paganların düşünceleri yer edinebiliyordu. Farklı inançlardaki alimlerin ortak paydaları kadim ilimlerin (el-ulûmu'-evâil) tüm insanlığın ortak malı olduğu ve hiçbir gruba maledilemeyeceği şeklindeki bir düşünce biçimiydi.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Hıristiyan alimlerden ders alan Farabi, başka hıristiyan alimlere de dersler verdi. Örneğin önemli bir hıristiyan çevirmen ve mantıkçı Yahya bin Adiyy'in (ö. 974) öğretmenidir. Yine dilbilimci İbn Serrac'a da mantık ilmini öğretmiştir, ondan da gramer (nahiv) öğrenmiştir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Eğitimi

Farabi,

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

tarafından korunmuş ve kendisine ait olan otobiyografik metinlerde, Bağdat'ta hıristiyan alimlerden Yuhanna bin Haylan ile birlikte

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

çalışmış olduğunu söyler. Farabi, öğrenim müfredatında bulunan kitapların

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'un "Isagoge"si ve Aristo'nun mantık üzerine 6 ciltten oluşan

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

adlı eserinin Kategoriler, Yorum Üzerine, Birinci Çözümlemeler ve İkinci Çözümlemeler kitapları olduğunu belirtir. Farabi'nin anlatımına göre hocası Yuhanna bin Haylan, dünyevi zevklerden elini eteğini çekmiş, kendisini kiliseye ve dini görevlere adamış bir rahipti. Yuhanna ile birlikte Aristo mantığı üzerine muhtemelen Bağdat'ta çalıştı. Arap tarihçi

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'ye göre Yuhanna

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'in halifeliği sırasında (908-932) Bağdat'ta ölmüştür.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Bunun dışında Aristo'nun eserlerini Arapça'ya tercüme edenlerden biri olan Ebu Bişr Metta'nın (ö. 940) yanında da mantık eğitimi gördüğü rivayet edilir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Bu dönemde Bağdat okulu, İskenderiye tıp ve felsefe geleneğinin Arap dünyasında başlıca mirasçısı idi ve Farabi'nin bu hıristiyan alimlerle ilişkisi İslam dünyası ile Yunan felsefesi arasındaki en erken bağlantılardan birini oluşturur.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Bazı kaynaklarda Farabi'nin 40 yaşında Bağdat'a geldiği ve Arapça'yı orada birkaç ay içinde öğrendiği söylenmektedir. Farabi'nin Arapça'yı bir felsefe dili haline getirecek kapsamdaki çalışmaları ve Arapça'nın o bölgelerde çok daha erken yaşlarda öğrenilebilen bir dil olduğu düşünülürse bu olanaksızdır. Farabi'nin İbn Serrac'dan gramer (nahiv) dersleri alması ve buna karşılık ona mantık dersleri vermesinde gerçekte bir çelişki yoktur. Farabi, sonraki çalışmalarında Arapça'daki edatların kapsamlı listelerini yapmış ve Arapça'yı tüm mantık argümanlarını ifade edilebilir biçimde genişletmeye çalışmıştır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Bazı kaynaklarda da Farabi'nin 70 dil bildiğine dair ifadeler geçer. Her ne kadar uzun yolculuklar yapmış ve birçok ülke dolaşmış olsa bile bu kadar dil bilmesi abartılı görünür. A. Adıvar'a göre bu ifade Arapça'da yetmiş anlamına gelen seb'in sözcüğünün yanlış anlaşılmasından kaynaklanmaktadır. Buna göre seb'in mutlak olarak söylendiği zaman, belli bir sayıya değil, çok olan bir sayıya karşılık gelir, yani Farabi'nin çok sayıda dil bildiğinden bahsedilmektedir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]

Hayatı hakkında bilgi veren başlıca ortaçağ yazarları

Farabi'ye ilişkin en erken rivayet

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'in Kitabu'l-Fihristinde yer alır ve Farabi hakkında çok az bilgi verir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Farabi'yi daha detaylı anlatan biyografik eserler ise, ancak ölümünden birkaç yüzyıl sonra yazıldı. Bu kaynaklar şunlardır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]

• Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
  (ö. 990)
• Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
  (ö. 956)
• Said b. Ahmed b. Said et-Tağlibi (ö. 1070)
• Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
  (ibn Funduk) (ö. 1170)
• Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
  (ö. 1269.70)
• Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
  (ö. 1282)
• İbnu'l-Kıfti (ö. 1248)

Hakkında üretilen efsaneler

Farabi'ye ilişkin çok az bilgimiz olmasına karşın hakkında üretilmiş bir dizi efsane bulunmaktadır. Bunlardan birkaçından bahsetmek Farabi hakkında nasıl bir evliya yaratılmış olduğuna dair bir fikir verecektir.
70 dil bilmesi efsanesi

İbn Hallikan'dan başlayarak birçok kaynak bu rivayetin mantıklı olup olmadığına bakmadan aktarmıştır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Buna göre Farabi, Seyfüddevle'nin meclisine ilk defa girdiğinde, oturmasına izin verilmiş, Farabi Seyfüddevle'ye "Senin oturduğun yere mi, yoksa kendi yerime mi" diye sormuş. Kendi yerine oturması söylenince, herkesi çiğneyerek gelip hükümdarın yanına oturmuş. Hükümdar bunun üzerine sadece etrafındakilerle kendi aralarında konuştuğu bir dil ile Farabi'ye bazı şeyler soracağı, cevap veremezse dışarı atmalarını söylemiş. Ama Farabi, bu özel dille cevap vermiş ve bu özel dili nerden bildiği sorulunca da "yetmiş" dil bildiğini söylemiş. Az sonra içki meclisi başlayınca Farabi içki içmemiş, önce güldürücü bir parça çalıp herkesi güldürmüş, sonra ağlatıcı bir parça çalıp herkesi ağlatmış, sonunda da uyuşturucu bir parça çalıp herkesi uyutmuş ve oradan gitmiş. Bunun üzerine Seyfüddevle filozofu yanında tutmak istemiş ve çeşitli bağışlarda bulunmuş. Ama Farabi bunları kabul etmeyip dört dirhem gibi cüzi bir maaşla yaşamış.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Farabi'nin çalgısı

Beyhaki'nin aktardığı bir rivayete göre Büveyhoğullarının veziri ve dönemin büyük bir yazarı olan es-Sahib İsmail bin Abbâd, Farabi'nin Tebriz'de olduğunu öğrenince, Rey şehrindeki sarayında görmek istemiş. Farabi bir gün Türk kıyafetlerine bürünüp, kendisini tanıtmadan es-Sahib'in toplantısına gitmiş. Onu tanımayanlar giyim kuşamıyla alay etmişler. Sonra yine içki içilmeye başlanıp, alkol etkisini gösterince Farabi çalgısıyla herkesi uyutacak bir parça çalmaya başlamış ve herkes ölü gibi uykuya dalmış. Sonra da çalgısının üzerine "Farabi yanınıza geldi, onunla alay ettiniz; o da sizi uyuttu, sonra kayboldu" yazarak orada bırakmış. Es-Sahib ve misafirleri uyandıklarında ne olduğunu anlamışlar ama iş işten geçmiş. Arkasından gönderilen kişiler Farabi'yi bulamamış ve Es-Sahip hayatı boyunca buna üzülmüş.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Eserleri

Ana madde:

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

Hakkında sonradan yazılan biyografilerde verilen listelerde 100[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] ile 160[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] arasında eserin Farabi'ye atfedildiği görülür. Bu eserlerin ancak küçük bir kısmı bize ulaşmış durumdadır. Ancak son yıllarda yapılan çalışmalar sayesinde ulaşılan eser sayısı giderek artmaktadır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Farabi'nin eserleri küçük risaleler şeklindedir. Örneğin Milli Eğitim Bakanlığı tarafından küçük boyutlu cep kitabı olarak basılan ve en önemli eserlerinden olan "İlimlerin Sayımı" (İhsa'ül Ulûm), çevirenin önsözleri çıkarılırsa 90 sayfa, "Faziletli Şehir" (

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

) 110 sayfa kadardır.
Farabi'nin çok sayıda eseri büyük filozofların eserlerini tanıtma ve açıklama niteliğindeki metinlerdir. Farabi'den önce çok sayıda felsefe kitabı Yunanca ve diğer dillerden Arapça'ya çevrilmiş olmasına karşın, bu çeviriler yetersizdi ve çeviriyi yapanlar da yaptıkları çevirilerin içeriklerini tam anlayamamışlardı. Örneğin İbn-i Sina, Aristo'nun Metafizik'ini (Mâba'd-et-tabîa) 40 defa okuduğunu ancak anlayamadığını, tam ümidini kaybettiği sırada Farabi'nin bu konudaki eserini okuyunca anlayabildiğini anlatır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Farabi'ye ait eserlerin büyük bir kısmı

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ve

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ilişkindir.

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

, esasen mantık alanındaki önemli çalışmaları dolayısıyla Farabi'ye ikinci öğretmen anlamında muallim-i sânî unvanı verildiğini belirtir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Bunun dışında

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

, siyaset felsefesinin bir dalı olarak gördüğü

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

,

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

,

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

,

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

gibi alanlarda da önemli eserler vermiştir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Yöntemi

Farabi'nin düşünce sistemi,

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

mantığına dayanan akılcı bir metafizikti. Aristo'yu temel alarak onu

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ile birleştirmeye ve bunu da İslam inancı ile uzlaştırmaya çalışmıştır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Bu uzlaştırmayı iki aşamada yapar. Önce Yunan kaynaklarını birbiriyle uzlaştırmaya çalışır. Bunun için

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

, Esologia gibi kitaplardan yararlanır. Ardından Aristo ile Platon'u uzlaştırmaya çalışır. Daha sonra da sıra bilimle şeriatın uzlaştırılmasına gelir. Bu yüzden Farabi, birçok müslüman yorumcu tarafından, İbn-i Sina ve İbn-i Rüşd ile birlikte Antik Yunan'daki

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

benzetilerek

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ve

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

olarak kabul edilir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP][SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP][SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Helenizmin etkisinde kalan bütün filozoflar için bu uzlaştırma çabası bir dizi sorun yaratmıştır. Örneğin İbn-i Rüşd de

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

dini uzlaştırmaya çalıştırmıştır. Farabi'nin birçok hücuma uğramasının nedeni uzlaştırmaya çalıştığı fikirlerin birbirlerinden çok uzak olmasıdır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]Örneğin Yunan felsefesindeki evrenin ezeli ve ebedi olması fikri ile İslamın yaratılmış alem fikrini birbiriyle uzlaştırmakta çok güçlüğe uğradı. Benzer şekilde din felsefesi ya da dinin insanların ürettiği bir felsefe olduğu fikri ile peygamberliğin ilahi bir seçilme olduğu fikri arasında da bir uzlaştırma oldukça zordu. Farabi bu uzlaştırma düşüncesinden sadece siyaset konusunda vazgeçti ve bu alanda da Platon'a bağlı kalarak "Faziletli Şehir" düşüncesini savundu.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Farabi'nin öğretisi uzlaştırıcı bir

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

.

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ve

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

gibi sonuçlamaya(el-istintac) dayalı bir akıl yürütme(el-istidlâl) yolunu kullanarak başlar. Matematiksel bir sonuçlamadan başlayarak mistisizme ulaşır, fakat mistisizmi bir felsefi sistemden çok bir ruh hali olarak görür.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Evrenin manevi bir ilkesi olduğunu varsayar ve bütün maddi olayları bu manevi ve ruhi ilkelere indirger. Farabi'nin sistemi eklektiktir ve bu eklektizmin temelinde Aristoculuk yer alır. Fakat Farabi Aristo ile Platon arasında derin bir ayrılık olduğunu düşünmez. Ona göre, her ikisi de ruhçudur ve Tanrı fikrine dayanır, aralarındaki fark sadece yöntem ve ayrıntıdadır. Bu yolla Farabi, Aristo ile Platon'u birleştirmeye çalışır ve bunlara

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

aldığı Gök kuramını katarak tek bir manevi ilke etrafında birbirinden oldukça uzak kuramları birleştirir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]


Mantık felsefesi

[TABLE="class: toccolours, width: 50"]
[TR]
[TD]Mantık sanatı, bütün olarak, aklı düzeltmeye ve insanı haklarında yanılmasının mümkün olduğu bütün akılsallarda (ma’kûlât) doğru yola, hakikate götürmeye yarayan kanunları, akılsallar konusunda insanı hata yapmaktan, ayağı kaymaktan ve yanlışa düşmekten koruyan kanunları, kendileriyle ilgili olarak herhangi bir insanın yanlış yapması mümkün olan akılsalların kontrol edilmesi için gereken kanunları verir. (...)Bu sanat (Mantık ilmi), nahiv sınaatına (gramer) benzer. Çünkü mantık sınaatının akla ve akılsallara (ma'kulât) nispeti, nahiv sanatının (gramer) dil ile kelimelere nispeti gibidir. Nahiv ilminin bize kelimeler hakkında verdiği bütün kanunların mâkullerdeki benzerini mantık ilmi bize verir.
Mantık ilmi, bir de aruz ilmine benzer, çünkü mantık ilminin makullere nisbeti, aruzun şiir vezinlerine nisbeti gibidir. Aruz ilminin şiir vezinleri için bize verdiği bütün kanunların mâkullerdeki benzerlerini bize mantık ilmi verir.[SUP] [/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Farabi, İlimlerin Sayımı, sayfa 68[/TD]
[/TR]
[/TABLE]
Farabi'nin bilgi felsefesinin en önemli kısmını mantık felsefesi oluşturur. Farabi'ye göre varlıklar dünyası ile düşünceler dünyası arasında uyum sağlanabilir ve bunu sağlayabilmek için mantık sanatının sağlayacağı bir zihin eğitimi gereklidir. İnsana özgü olan iyiliklerin başında akıl olduğuna göre ve mantık sanatı da aklın doğru çalışmasını sağlayan bir araç olduğuna göre bu mantık sanatı insana özgü iyiliklerin başında gelmektedir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Mantık kavramı modern zamanlarda ortaya çıkmış bir kavramdır. Aristo'nun kitabı

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

yüzyıllarca mantık anlamında kullanılmıştır. Aristo'ya göre mantık, bilgi elde etmenin bir aracıdır. Farabi'ye göre mantık hem bir alet/sanat, hem de bir bilim'dir. Mantık dilbilim ile çok yakın bir ilişkiye sahiptir. Mantık düşünmenin evrensel kurallarını, dil bilim ise o dile özgü kurallarını belirler. Aynı şekilde Farabi'ye göre mantığın matematik ve geometri ile de çok yakın bir ilişkisi vardır. Bu yüzden mantık öğrenmek isteyenlerin önce geometri öğrenmeleri gerektiğini söyler.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Farabi'ye göre "mantık sanatı" beş şekilde icra edilir. Bunlar burhanî, cedelî, sofistâî, hatabî ve şi'rî sanatlardır.
Burhanî sözler (kanıtlama) kesin bilgi (Farabi'de yakin diye tabir edilen bir kesin bilgi anlayışı vardır) vermeğe yarar. "..bütün hallerinde kesin bilgiyi ifade etmek için kullanılır. Bu kesin bilgi de aksi bulunması mümkün olmayan bilgidir. İnsanın bundan dönmesi mümkün değildir, bundan dönülebileceğini zannetmesi de mümkün değildir, onun hakkında yanlış yaptığı şüphesine de düşmez, mugalâta onu bu düşünceden vazgeçirmez, bir yön ve sebepten dolayı ondan şüphe etmez ve tereddüte düşmez"[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Görüldüğü gibi Burhan sanatı Farabi'ye göre mantığın en önemli kısmıdır.
Cedelî sözler (diyalektik) doğruyu bulmaktan çok galip gelmek için kullanılan sözlerdir. İki kişinin karşılıklı sözlü çekişmesinde cedeli sözler kullanılır. Diyalektik veya kavl da denilir. Farabi'ye göre iki şekilde kullanılır. Birincisinde taraflar, bütün insanların kabul ettiği "meşhur sözler" ve "meşhur deliller" kullanarak birbirlerini yenmeye çalışırlar. Ancak taraflar meşhur olmayan sözler ve deliller kullanarak zafer elde etmek isterlerse bu cedel olmaz. İkinci kullanımda ise kişiler bir insan ya da bir fikir hakkında bir zan yaratmak için bu sözleri kullanırlar. Bunlar kesin bir bilgi olmadığı halde insanlar onu kesin bilgi zanneder.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Sofistâî sözler (satsata) insanı şaşırtmak, sapıtmak ve yanlışa düşürmek için kullanılan sözlerdir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] "Gerçek olmayan şey hakkında gerçek ve gerçek olan şey hakkında gerçel değil zannını verir; alim olmayan kimseyi kuvvetli bir alim zannettirir, hakîm olan bir kimse hakkında da öyle değilmiş zannı verir."[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Bu sanata sahip olan kimseler insanları yanıltmaya (mugalâta), şaşırtmaya ve aldatmaya yenenekli olurlar. Aynı zamanda kişi kendisi hakkında da gerçek olmayan bir fikre sahip olabilir. Farabi, kelimenin Yunanca felsefe, hikmet anlamındaki sofiya ile göz boyayan anlamındaki istis sözcüklerinden oluştuğunu ve "göz boyayıcı hikmet" anlamına geldiğini belirtir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Hatâbi sözler (retorik) insanları bir fikre inandırmak, hiç değilse kabul ve tasdik ettirmek için söylenen sözlerdir. Burada kandırıcı sözler kullanılır ki, bunlar cedeldeki kuvvetli zanlar kadar güçlü olmamalarına karşın, diğer bazı kandırıcı sözlerden daha güçlü olurlar ve daha güçlü etki yaparlar. Hat'abi sözlerde kesin bilgiye yakın bir zan oluşturacak bir şey yoktur. Bu yüzden cedelden ayrılır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Şiiri sözler (poetika) konuşulan bir şeyi daha üstün veya daha alçak, daha güzel veya daha çirkin şekilde tasavvur etmemizi sağlayan sözlerdir. Farabi insanların zan, ilim ve tasavvurlarının birbirinden farklı olabileceğini, şiiri sözlerin insanın tasavvurlarını etkilediğini belirtir. Buna göre insanlar pek çok kere "zan ve ilimlerini" takip etmek yerine tasavvurlarını takip ederler. Şiiri sözler, insanların bir şeyi yapmasını sağlamak için kullanılır. Bir insan bir işe derece derece sevk edilmek istendiğinde, ona şiiri sözler söylenir. İnsan başka zaman o işi yapıp yapmayacağına emin değilse bile şiiri sözlerin etkisiyle bu işe girişir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Bu yüzden öteki sözler değilse de "şiiri sözler süslenir, bezenir, kelimeler kuvvet verilir ve "Mantık ilmi"nde zikrettiğim şeyler ile, onun parlaklık ve güzelliği artırılır."[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Farabi'ye göre Arap dilinin anlam dünyası başlangıçtan beri hitabet sanatını kullanıyordu, halbuki kesin bilgiye ulaşılabilmesi için burhan ilminin kullanılması gerekiyordu. Hitabet sanatı kavramları ve bunlara delalet eden kelimeleri birbirinden yeterince ayırmadığı için Arapça burhan sanatını icra edecek kıvamda değildi.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Arap dünyasında ortaya çıklan fıkıh ve kelam gibi ilimler teorik konuları tasavvur ve ikna ile öğretiyor ve kelimelerin kavramsal çerçevesi ise ancak tahayyül gücü ile oluşuyordu.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Farabi'nin mantık anlayışına göre ise tahayyül yöntemi ancak kesin bilgiye ulaşmaya yarayan burhani sözler için değil, ancak insanları etkilemeye yarayan şiiri sözler için kullanılan bir yöntemdi.
Arapça ile Yunanca'nın bu karşılaştırması Farabi'nin dil felsefesi ile bağlantılıdır. Zira Farabi'ye göre dil belli evrelerden geçerek olgunlaşır. Dil içerisinde oluşan ilk metodlar şiir ve hitabet'dir. Daha sonra cedelî, ardından sofistâî ve nihayet en son burhanî metodlar gelişir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Halk tarafından kabul edilmiş olan meşhur önermelerin hepsi hitabidir ve halk şiir ve hitabet ile ilgilenir, onları ezberler. Ne zaman ki ezberlemek zor gelir, o zaman yazı sanatı ortaya çıkar. Yazı sanatı ile birlikte dilbilimi gelişmeye başlar. Dilbilimciler hitabet ve şiir sanatını kullananlardan duyduklarını yazarlar ve bunlardan yola çıkarak dilin kurallarını oluştururlar. Ancak hitabet metodunu kullananlar arasında anlaşmazlıklar doğar ve tartışmalardan Cedel doğar. Cedel'in ardından veya Cedel ile birlikte Sofistik metod gelişir. Ancak bu metodlar kesin bilgiye ulaşmaya yetmediği için Burhan metodu doğar.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Mantığın bölümleri

[TABLE="class: toccolours, width: 50"]
[TR]
[TD]Mantığın bölümleri ve her bir bölümün içinde bulunan bütünler bunlardır.Dördüncü bölüm (El-Burhân), şeref ve başkanlığa en çok yaklaşanıdır. Mantıktan ilk önce dördüncü bölüm istenir. Geri kalan bölümleri dördüncü bölüm için yapılmıştır. Çünkü ondan önce gelen üçü, öğrenme tertibinde, ona hazırlık, giriş ve yıllardır. Ondan sonra gelen dört tanesi ise, ise iki şey içindir.

1. Onların her birinde, dördüncü bölümün aletleri yerini tutmakta olmaları dolayısı ile, herhangi bir yardım ve destek, çok veya az bir fayda vardır.
2. Korunma bakımından. Çünkü eğer insan, bu sınaatları, her birinin kanunlarını ötekinin kanunlarından ayrı olarak bilecek kadar bilffi (en acte) birbirlerinden ayırmazsa, insan, gerçek ve kesin bilgiyi elde etmek istediği vakit, cedelî olduğunu bilmeksizin, cedelî şeyleri kullanıp kullanmadığından emin olmaz ve sonunda kesin bilgiden sapıp, kuvvetli zanlara düşer; yahut bilmeksizin hatâbî şeyler kullanmış olur ve böylece kandırma yoluna sapar; yahut bilmeksizin yanıltıcı (mugallit) sözleri kullanmış olur; o zamanda da bu sözler, gerçek (hak) olmayan şeyi ona gerçek tasavvur ettirir ve o da ona inanır, veya kendisini şaşkınlığa düşürür; yahut kullandıklarının şi'ri sözler olduğunu bilmeksizin şi'ri sözler kullanmış olur ve böylece inançlarında hayallere, tasavvurlara istinat etmiş olur. Bu hallerde, aklınca gerçeğe giden yola girip, istediğini bulduğunu sanır; halbuki gerçekte ona tesadüf etmemiştir. Nitekim gıdaları ve ilaçları bilen kimse, alâmetlerini ve bilgisini kesin olarak öğrenecek kadar zehirleri bunlardan ayırmayacak olursa, bilgisizliği yüzünden, onları gıda ve ilâç sanarak, almak ve telef olmak tehlikesinden kurtulamaz.[SUP]
   Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.
   [/SUP]

[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Farabi, İlimlerin Sayımı, sayfa 89-90[/TD]
[/TR]
[/TABLE]

Doğa Felsefesi, Metafizik ve Psikoloji

[TABLE="class: toccolours, width: 50"]
[TR]
[TD]Sevanî (ikinci mevcutlar) ve çokluğun oluşu hakkındaİlk mevcudtan, ikincisinin vücudu taşar. Bu ikincisi dahi asla cisimleşmemiş ve maddesiz bir cevher olup kendi zatını ve ilk varlığı akleder. Kendi cevherinden aklettiği şey, zatından başka bir şey değildir. İlk mevcudu akletmesi dolayısıyla, ondan bir üçüncünün gelmesi gerektir. Kendine mahsus zatiyle cevherlenmiş olduğundan ondan birinci semanın gelmesi gerektir. Üçüncüsü dahi maddesiz olup cevheri itibariyle akıldır. Kendini ve ilki akleder. Kendi hususi zatiyle cevherlenmiş olduğundan, ondan sabit yıldızlar kümesinin gelmesi lâzımdır. İlk mevcudu akletmesi dolayısiyle ondan bir dördüncünün gelmesi gerekir. Bu da maddesizdir; hem kendini hem ilk mevcudu akleder. Kendi hususi zatiyle cevherlenmiş olmakla ondan Zühal küresinin gelmesi lâzım. İlk mevcuda akletmesi dolayısiyle, bir beşincinin vücudunu muktezidir. Bu beşincisi dahi, maddesiz olup kendini ve ilk mevcudu akleder; kendi zatiyle cevherlenmiş olduğundan, ondan Müşteri küresinin gelmesi lâzımdır ki bunun da vücudu maddesiz olup kendi zâtını ve ilk mevcudu akleder; kendi zatı ile cevherlendiğinden ondan Merih küresinin gelmesi lazım. İlki akletmesi dolayısiyle ondan bir yedincinin gelmesi gerekir. Bunun da vücudu maddesiz olup kendini ve ilk mevcudu akleder. Kendi zatiyle cevherlenmiş olmakla, ondan güneş küresinin gelmesi lâzım. İlk mevcudu akletmesi yüzünden ondan bir sekizincinin gelmesi lazım. Onun da vücudu maddesiz olup kendini ve ilk mevcudu akleder. Kendi hususi zatiyle cevherlendiğinden, ondan Zühre Küresinin gelmesi lâzım. Bunun da ilk mevcudu akletmesi dolayısiyle, ondan bir dokuzuncunun gelmesi gerektir. Bu dahi maddesiz olup kendi zatını ve ilk mevcudu akleder. Kendi zatiyle cevherlenmiş olduğundan ondan Utarid küresinin gelmesi lâzım. İlk mevcudu akletmesi dolayısiyle, kendisinden bir onuncunun gelmesi icabeder. Bunun dah, vücudu maddesiz olup kendi zatını ve ilki akleder. Kendi zatiyle cevherlendiğinden ondan kamerin gelmesi lâzım. Bunun da ilk mevcudu akletmesi yüzünden kendisinden onbirincinin gelmesi icabeder. Bu onbirinci de maddesiz bir vücud olup kendi zatını ve ilk mevcudu akleder. Fakat bunun vücudunu hâsıl etmek için, madde ve mevzu'a hiç ihtiyacı olmayan şeyler burada son bulurlar. Onlar mufârık (maddeden ayrı) olup cevherleri itibariyle hem akıldırlar hem mâkuldürler. Kamer küresinin yanında samevî cisimler sona erer. Bunlar, tabiatleri icabı, devrî hareketle dönerler.[SUP] [/SUP][/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Farabi,

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

, sayfa 33-34[/TD]
[/TR]
[/TABLE]
Farabi'de doğa felsefesini metafizik ve psikolojiden ayırmak oldukça güçtür. Çünkü Allah ile "göklerin" hareketleri arasında, gök akıllarının dereceleri ile insan aklı arasında sıkı bir bağlantı vardır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Farabi, diğer Meşşai filozofları ve ilk İslam ansiklopedistleri sayılabilecek

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

aydınları gibi, ilk olarak

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

tarafından geliştirilmiş olan

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

(

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

) kabul eder. Buna göre tanrının taşması ile alemler/felekler/gökler ve akıllar oluşur.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Yani fizik ile metafizik, hem gökler hem de akıllar aracılığıyla içiçe geçer.
Doğa Felsefesi

Farabi gökleri(alemler, felekler) akıllar kuramına ve metafiziğe bağlar. Aristo kitapları için yazdığı şerhlerde

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'in 8. kitabındaki ilk hareket ettirici (Allah) fikrini

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'in 5. kitabındaki akıllar kuramı ve

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'nın 2 ve 4. bölümlerindeki "insan aklı" fikriyle birleştirir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Farabi'nin eserlerinde açıkladığı sudûr teorisi

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

yer-merkezli bir kozmoloji ile metafizik karışımı bir teoridir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Yani teori hem evreni hem de "yaratılış" anlayışını açıklar. Teorsinin iskeletini kozmoloji sağlar. Batlamyus kozmolojisinde âlemin, ortak merkezi dünya olan bir dizi kürelerden oluştuğu kabul edilir. İlk sema olarak adlandırılan en dıştaki küre, beş sabit yıldızdan oluşan bir küre ve Satürn, Jüpiter, Mars, Güneş, Venüs, Merkür ve nihayet Ay küreleri.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Ay küresi (felek) yer-merkeze en yakın küredir. Bu kozmolojik iç içe küreler dizilişi iskeleti oluştururken, ilahiyat da içeriği oluşturur. Farabi'ye göre Tanrı'nın alemi yaratmasını sağlayan şey Tanrı'nın aklî faaliyetidir. Tanrının kendini düşünmesinin (tefekkür) bir sonucu olarak Tanrıdan ikinci bir akıl oluşur yani "sudûr" eder.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Ortaya çıkan bu akıl hem kendini düşünür hem de kendisini yaratan Tanrı'yı yani ilk aklı düşünür. Tanrıyı düşünmesi sayesinde ortaya bir üçüncü akıl çıkar kendini düşünmesi sayesinde ise ilk semâ (felek), yani en dıştaki küre oluşur. Üçüncü akılın da aynı şekilde ilk aklı düşünmesi sayesinde dördüncü bir akıl, kendisini düşünmesi sayesinde ise ikinci semâ ortaya çıkar. Bu küre ise yıldızlardan oluşan küredir. Bu süreç tekrarlanır ve Tanrı'dan başka on akıl ile sıra ile iç içe Satürn, Jüpiter, Mars, Güneş, Venüs, Merkür semâları oluşur, en son olarak da ay-altı alemimiz, yani dünya oluşur.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP][SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Farabi'nin doğa görüşü oldukça

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

. Bu determinizm onun metafizik anlayışındaki determinizmden gelmektedir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Plotinus'çularda olduğu gibi Farabi'de de "âlemin özü" problemi felsefesinde büyük bir rol oynar. Bunu açıklayabilmek için Plotinus Bir, akıl ve ruh üçlüsünü dünyanın ilkesi olarak kabul eder. Farabi bunu kabul etse bile maddi bir dünyanın açıklanması ile meşgul gibidir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Bazı Eflatuncuların "Gök"ü mutlak olarak manevi kabul etmelerine karşın, Farabi göğün maddi olduğunda ısrar eder.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Hilmi Ziya Ülken, Hıristiyanlıktaki teslis anlayışına yaklayan Plotinus'un üçlük (Bir/Allah, akıl, ruh) eğilimini Farabi'nin kabul etmesinin bir çelişki olduğunu, Vahdaniyetçi, yani Tanrı'nın birliğine inanan bir müslüman filozof olan Farabi'nin bu teslisi reddetmesi gerektiğini söyler. Çünkü akıl ile Allah arasında epey büyük bir mesafe vardır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Ancak Farabi bu sayede fizik ile metafiziğin içiçe geçmesini sağlamış ve Farabi metafiziği

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

yoluyla

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

felsefesinin oluşmasını sağlamıştır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Metafizik

Farabi'nin metafizik öğretileri modern araştırmacılara bazı zorluklar çıkarmaktadır. Bu zorlukların bir kısmı

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

öğretisini yansıtan bazı eserlerin Farabi'ye atfedilmedilmesinden, bir kısmı da Farabi'nin olduğu kesin olan eserlerde bile Aristocu ve Neoplatoncu metafiziklere yaklaşımındaki belirsizlikten gelmektedir. Druart'ın ileri sürdüğü ve Deborah L. Black'ın da kabul ettiği yaklaşıma göre Farabi, Neoplatonculuğun merkezinde yer alan sudûr teorisinin Aristo'nun görüşü olmadığını farketmesine rağmen benimsemiştir. Yazarlar, Farabi'nin bu teoriyi kabul etmesinin nedeni olarak, Aristo'nun ihmal ettiği ilahi ve maddi varlıklar arasındaki nedensellik ilişkisini Neoplatoncu sudûr felsefesinin açıklayabildiğini ileri sürerler.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Farabi'nin metafiziğinin kendisinden sonraki dönemlere nasıl etki etmiş olduğunu en iyi İbn-i Sina'nın aktardığı bir anısı gösterir. Buna göre İbn-i Sina Aristo'nun Metafizikini kırk defa okumasına karşın amacının kendisine kapalı kalmış olduğunu, ancak tesadüfen Farabi'nin Filozof Aristoteles'in amaçları (Kitâb-ül agrâz-il-Hâkîm Aristôtâlis) adlı risalesini okuyunca şaşkınlığı ortadan kalkmıştır. İbn-i Sina bu kafa karışıklığını Farabi'nin nasıl çözdüğünü belirtmez ancak bunda Farabi'nin teoloji ile ifadelerinin etkili olduğu anlaşılır. Çünkü Farabi risalesine Aristo metafiziğinin bir "ilahi ilim" olarak tanımlandığını, halbuki gerçekte ilahi varlıklarla ilgili değil maddi varlıklarla ve onların kökenleri ve özellikleri ile ilgili bir inceleme içerdiğini söyleyerek başlar.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Farabi akıllar ve feleklerden oluşan sudûr teorisine karşın müneccimlerin yıldızlara bakarak onlardan anlamlar çıkarmasına karşı Yıldızlar üzerine doğru olan ve olmayan şeyler hakkında nükteler kitabı (Kitâb-ün-nüket fî-mâ yesihhü velâ yesihhü min ahkâm-in-nücüm) adlı bir risale yazmıştır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Tüm Ortaçağ dönemi boyunca düşünürleri ve Farabi'yi bu kadar uğraştıran gök akılları ve felekleri kuramı

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

sonra felsefede bütün değerini kaybetmiştir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Psikoloji ve Zihin Felsefesi

Farabi'nin psikoloji ve zihin felsefesi anlayışı metafizik ve tasavvuf anlayışına bağlıdır. Akıl hakkında kitap (Kitâb-ün fi'l-akl) psikoloji konusuna özel olarak değindiği tek eseridir. Gerçi Hikmetlerin yüzük taşları kitabı (Kitâb-ü füsûs-il-hikem) adlı kitapta da bu konuya değinilir, ancak Halil Georr bu eserin Farabi'ye ait olmadığını, düşüncelerine yakın bir başka kişiye ait olabileceğini ileri sürmüştür.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Bu konudaki görüşleri metafizik ve siyasetle ilgili yazıları içinde yer alır.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
İnsan nefsi konusundaki görüşlerini ayrıntılı olarak Faziletli şehir halkı fikirlerinin esasları (Kitâb-ün fî mebâdî ârâ-i ehl-il Medînet-il-fâzıla) adlı kitabında açıklar. Buna göre nefis beş kısımdan oluşur: Besleyici kuvvet, duyma kuvveti, muhayyile kuvveti, nâtık (düşünme) kuvveti ve isteme kuvveti. Her bir kuvvetin bir hakim kuvveti, bir ya da birkaç hadım/tabii kuvveti vardır. Besleyici kuvvet (ğaziye) insanda ilk vücud bulan kuvvettir ve onu beslenmeye sevk eder. Hakim kuvveti ağızda bulunur. Tabi ve hadım kuvvetleri ise vücudun çeşitli yerlerine dağılmış durumdadır. Kursak, karaciğer, dalak vb. hadım kuvvetler olarak hakim kuvvete hizmet eder. Duyma kuvvetinin (hâssa) hakim kuvveti kalpte bulunur. Hadım kuvvetler ise gözlere, kulaklara ve diğer uzuvlara dağılmıştır. Muhayyile kuvvetinin ise diğer uzuvlara dağılmış tabi kuvvetleri yoktur. Sadece hakim kuvveti vardır ve o da kalpte oturur. Duyma kuvveti ile duyduklarımızı, duyularımızdan silindikten sonra muhayyile kuvveti muhafaza eder. Nâtık kuvvetin de, diğer organlara dağılmış tabi ve hadım kuvvetleri yoktur. Aynı muhayyile kuvveti gibi kalpte bulunur ve hem muhayyile hem duyma kuvvetlerine reislik eder. İsteme kuvveti ise bir şeyi özleyen veya yadırgayan kuvvettir. İrade bu kuvvet sayesinde oluşur.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Muhayyile kuvveti ile düşünme kuvvetinin yeri olarak kalbin gösterilmesi Aristo geleneğine dayanmakta idi. Aristo'dan sonra yaşamış olan

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'in geliştirdiği fizyoloji bilgileri sayesinde bu kuvvetlerin merkezlerinin beyinde yer aldığını gösterilince, bu geleneği takip eden filozoflar bu görüşte bir revizyon yaptılar ve kalbin merkez gösterilmesinin bâtınî olduğunu ifade ettiler.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Farabi beyinin (dimağ) rolünü kalbe hizmet etmek olarak tanımlar. Dimağ duyma sinirlerinin kuvvetlerini muhafaza etmektedir. Ayrıca omirilik ile beyin arasındaki ilişkiyi de şöyle tanımlar:"Bu sinirlerin çoğunun bitki tarlası, dimağ olup onları muhafaza eden kuvvetler dahi bizzat dimağdan beslenirler. Bazı sinirlerin bitki tarlası, murdar ilik olup üst ucundan dimağa bitişik bulunmaktadır. Bu sinirleri dimağ, murdar ilik yardımiyle besler."[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Farabi'nin peygamberlik ve kehanet konularında tahayyül kuvvetine verdiği önem yüzünden muhayyile kuvveti ile ilgili görüşeri önem taşır. Muhayyile kuvveti varlıkların resimlerini muhafaza etmek ve bunları birbirine ekleyerek sentezlemenin dışında bir üçüncü işlevi daha yerine getirir ki, bunu Farabi benzetme ve taklit olarak tanımlar. Bu yetenek sayesinde kaydetmiş olduğu varlıklarla ilgili resimleri ilgili bulundukları duyguya benzetir; "bazen makulleri, bazen besleme kuvvetini, bazen isteme kuvvetini taklit eder, bazı anlarda cismimizin tesiri altında kaldığı mizacı taklit eder; cismiminizin mizacını nemli bulursa, su veya yüzme gibi nemle ilgili mahsûsleri taklid eder; cismimizin mizacını kuru bulursa, kuraklıkla ilgili şeyleri taklid eder. Aynı surette soğuk ve sıcak bulduğu cismimizin soğuk ve sıcaklığını teklid eder."[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Muhayyile kuvveti bu taklit yeteneği sayesinde nesneleri diğer nesnelerin suretiyle temsil edebildiği gibi, beden mizaçları, arzuları, heyecanları ve hatta maddi olmayan şeylerin dahi taklidini yapabilir. Farabi, tahayyülün bu taklit yeteneğini şiir ilmi' ile ilgili psikolojik temelleri açıklarken kullandığı gibi peygamberlik ve kehanet gibi konuları açıklarken de kullanır. Ancak bu ilişkiyi anlayabilmek için önce Farabi'nin natık kuvvet yani akıl ile ilgili düşüncelerini bilmek gerekir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Farabi Aristoteles'in De Anima'sındaki tanımlardan yola çıkar. De Anima 3, 4 ve 5'de yapılan "her şey olan" bir akıl ve "her şeyi yapan" bir akıl şeklindeki nispeten gevşek tarifleri "güç halinde akıl" (bilkuvve akıl) ve "faal akıl" olarak yeniden tanımlar. Ve aklın aşamalardan oluştuğu ve bu iki derece arasında da derecelerin olduğunu şeklinde bir görüşü benimser. Buna göre Farabi dört akıl aşaması tanımlar.>[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP][SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]

1. Güç halinde akıl (el-akl bi'l-kuvve) intellectu potentia
2. Fiil halinde akıl / Münfail akıl (el-akl bi'l-fiil) intellectu in effectu
3. Kazanılmış akıl (el-aklu'l-mustefâd) intellectu adeptus
4. Faal akıl (el aklı'l-faal) intelligentia agens

Farabi

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

gibi güç halinde aklı nesnelerin formlarının ve özelliklerinin onlara karşılık gelen suretlerinden (sensible images) ayrılmasını sağlayan potansiyel bir yetenek olarak görür. Bu güç halinde akıl yeteneklerini artırdıkça potansiyel bir güç olmaktan çıkar ve eyleme dönüşür ve ikinci tür bir akla, yani fiil halinde akıla dönüşür. Bu dönüşüm birdenbire değil tedrici olarak gerçekleşir ve hedefi tüm varlıkları ve insanın bilmesi mümkün olan tüm bilgileri bilmesidir. Bu hedefe muhtemelen sadece birkaç kişi ulaşabilecektir. Akıl nihayet bu hedefe ulaştığında potansiyel halinden kalan tüm izler yokolur ve saf suret ve saf fiililik halini alır. Bu noktada artık maddeden ayrılabildiği için kendini tefekkür edebilme yeteneğine ulaşır. Bu yetenek sayesinde de üçüncü akıla, yani "kazanılmış akıla" ulaşabilir. Bu akıl aşamasında insan aklı tamamen fiili hale gelmiş olur ve maddi olmayan varlıkların alemine daha çok yaklaşmış olur.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP] Ancak bu üçüncü aşamaya ulaşabilenlen faal akıla yaklaşabilir, onu düşünebilir. Aristo'ya göre faal akıl ilk ilkedir (Allah). Fakat Farabi'ye göre faal akıl ilk ilke değildir, çünkü ilk ilke (Allah) şeylere varoluş ve yetkinlik vermeli, kendisi de kusursuz olmalıdır.Oysa faal akıl sınırlı şekilleri meydana getirir, bu da onda bir eksiklik olduğunu gösterir. Bu yüzden faal akıl Allah olamaz. Allah, faal akla hareket veren bir ilke olmalıdır. Bu yolla Farabi'nin metafizik psikolojisi onu

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

götürmüştür. İlahi akıl düşünülemez, insan aklı için bilinemez kalır. İlahi güce ulaşabilmek için ancak aşk ve vecd yolları, yani tasavvuf kullanılabilir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]

Kelamcılar üzerindeki etkisi

Farabinin kelamcılar üzerindeki etkisi de büyüktür.

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

Farabi ve

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'ya saldırmışsa da psikoloji ve felsefi konularda ondan etkilenmiştir.

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

Farabi'nin determinist irade kuramını taklit etti.

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

Ahlâk-ı Nâsıri adlı kitabını Farabi'nin ahlak konusundaki görüşlerine dayanarak yazdı.

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ve

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

de bu eserin takipçileri oldular. Tûsi, Farabi'nin mantık eserlerinden esinlenerek Fahreddin Razi ve

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ile tartışmalara girdi.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Bilim insanları üzerindeki etkisi

Bilim tarihinde Farabi'den en çok etkilenen, batı dünyasında Alhazen diye tanınan fizikçi

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

olmuştur. İbn-i Heysem, ışık fiziği ile uğraşırken algı üzerine psikolojik çalışmalar yapmış ve kuşkuculuğa düşmüş, bundan ise ancak Farabi'nin bilgi felsefesi sayesinde kurtulmuştur. Farabi'nin bilgi felsefesinde suret cismin hem kendisinde hem de beynimizde vardır. Böylece cisimden çıkan ışınlar gözümüzle alınıyor, şeklin bilgisi ise akıldan geliyordu.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Tasavvufçular üzerindeki etkisi

Farabi'den sonraki tasavvufçular onun psikoloji ve metafizik üzerine görüşlerinden büyük ölçüde yararlandılar. Bu etki en çok

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'de görülür. Farabi'nin "büyük alem", "küçük alem" görüşünü bu filozof daha da geliştirmiştir.

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

Varidât adlı kitabında Farabi'nin dini sembolizmini yeniden ele almıştır. Farabi'nin din felsefesi hakkındaki görüşleri önce yüzeysel olarak

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

tarafından, sonra şiddetli bir biçimde

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

, hatta

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

tarafından eleştirilmiştir.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Batı felsefesi üzerindeki etkisi

Farabi'nin eserlerinin bir kısmı 11. ve 12. yüzyıllarda

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'ye çevrildi. Bu çevirileri yapanların en bilinenleri

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ve

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'dur. Ortaçağ düşünürlerinden

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

onun psikolojisinden etkinmiştir. Yine

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

Allah'ın varlığına dair bir kısım kanıtlarını Farabi'ye borçludur.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]
Yahudi filozof

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

etkilendiği felsefeciler içinde en büyük övgüyü ona yapar: "Mantık hakkındaki eserlere gelince, sadece Ebu Nase el-Farabi'nin eserlerinin çalışılması yeterlidir. Onun tüm eserleri kusursuz ve mükemmeldir. O eserler incelenmeli ve anlaşılmalıdır. Çünkü o büyük bir adamdır." Batı'da Farabi'nin eserleri

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

ve

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

'ün eserlerinden daha az tercüme edilmişse de, Farabi'nin eserleri Aristo düşüncesinin yeniden anlaşılmasında merkezi bir öneme sahip olmuş, arkadan gelen felsefi zenginliğe ilk açılımı yapmıştır. İbn-i Rüşd ve Endülüslü filozoflar Farabi'yi mantık, psikoloji ve siyaset konularında önemli bir otorite olarak görürler.[SUP]

Linkleri görebilmek için Turkmmo Forumuna ÜYE olmanız gerekmektedir.

[/SUP]