Galata Surlarındaki Son Kapı daKapandı

Haliç Metro Köprüsü`nün
Azapkapı`dan battığı yerde bir tarih
gasbı meydana çıktı. Galata
surlarından bugüne kalan Yanıkkapı,
metro yüzünden kapanırken
üzerindeki Doria ailesi yadigârı da
unutulmaya mahkûm edildi.
Yakın dönemde İstanbul`daki toplu
taşıma projeleri bir bir
neticelendirilmeye devam ediyor.
Diğer taraftan, yeni planların
önündeki en büyük mani elbette
şehrin coğrafî ve tarihî bakiyesi olan
eserler. Nereye bir kazma vurulsa
adeta bir tarih kuyusuna rast
gelinecek desek mübalağa etmemiş
olacağız. Şehrin mazisinin bu şekilde
pek çok kez hırpalandığını, ecdad
yadigârı mirasın hiçe sayılarak moloz
yığınına dönüştüğünü hatırlatmakta
fayda var. Gösterilen tedbirsizliğin
ötesinde, tarihî eserlerin alenen
heba edildiğine de çok kimseler
şahittir. İstanbul Haliç`ine yapılan
yeni metro köprüsünde de bunun
örneklerini gördük. Yenikapı`dan
başlayarak Azapkapı üzerinden
Şişhane ve Taksim`e bağlanan yeraltı
demiryolu, Cenevizlilerden kalma son
açık kapı olan Yanıkkapı`ya bir perde
çekti. Diğer ismiyle Harup Kapısı`nı
ziyaret etmek isteyenleri artık
çevresine istif edilmiş metal plakalar
karşılarken, üzerindeki Ceneviz
arması da ancak metroyla seyrinde
görülebilecek bir-iki saniyeye
mahkûm edildi.
Galata sırtları da bir zamanlar
muhkem surlarıyla meşhurdu. İlk
defa 12. yüzyılda I. Manuel
Komnenos zamanında Bizans`tan
imtiyaz elde etmeyi başaran
Cenevizli tüccarlar, İstanbul`un karşı
tarafı olan Pera`da mülk edinme
hakkını elde etti. Bizans
hükümdarları buraya bir garnizon
kurarak surları yıktırsalar da yeni
iştiraklerle Galata Surları inşa
edilmişti. Zamanla Karadeniz
sularında ticaret ağını geliştiren
Cenevizliler, Azapkapı, Şişhane ve
Tophane`ye kadar uzanan doğrultuda
surları tahkim etti. Ticaret loncasıyla
burada bağımsız bir teşekkül
oluşturdular. Osmanlı dönemine
gelindiğinde otonom yapısını yitiren
bir ticaret üssüne dönüşmüş Galata,
İtalyan soyluları için bir cazibe
merkezi hüviyetini sürdürdü. Burada
ikâmet edenler, kendi hanedanlığını
ve ailesini simgeleyen armaları bina
ve hanların üzerine işleyerek
isimlerini yaşatmaya devam etti.
Keza, surlar üzerinde görülen
tamiratlar da aynı surette tecelli
etti. Galata Surları, önemini zaman
içinde yitirmekle beraber, 19. asrın
sonralarında Şehremanetinin gadrine
uğradı. Altıncı Daire, 1864 yılında
çıkarılan bir kararla surların ekserini
yıkma kararı aldı. Kapıların üzerinde
bulunan armalı levhaların bu
dönemde arkeoloji müzesine
götürüldüğünü tarihî vesikalar
naklediyor. Son yapılan idari
tasarrufla birlikte, bugüne çıkabilmiş
Yanıkkapı`nın da -ki 12 kapıdan
sonuncusuydu- metro sebebiyle
irtibatı kesildi. Galata tarihi
hakkında en geniş malumat, Semavi
Eyice`nin ifadesiyle bu kapılar
üzerindeki armalardan edinilmişti.
Levha kör kazmaya kurban oluyordu
Bu kapının bir ehemmiyeti de Doria
(D`Oria) ailesine ait kitabeyi
taşıması. Yani Preveze Deniz
Savaşı`nda Haçlı donanması
amiralinin ailesi. Bu derece kıymete
sahip olan tarihî anıt, 2005 yılında
büyük bir kaza atlattı. Yapılan
doğalgaz çalışması esnasında bir
kepçe darbesine maruz kalmış ve üst
tarafından bir bölümü kırılarak
tahrip olmuştu. Akabinde, Mimarlar
Odası levhaya demirden bir kafes
yaparak ufak da olsa bir önlem
alabilmişti. Metro inşaatına gelirsek,
1998 yılında başlayan metro
çalışmalarının 2002 yılında
bitirilmesi öngörülüyordu. Kültür ve
Tabiat Anıtları Koruma Kurulu
tarafından verilen olumsuz raporlarla
proje bir süre ertelenmiş, nihayet 30
Mart seçimleri arifesinde
tamamlanmıştı. Konuyu 13 Ekim
2006`da gündeme getiren Zaman
Gazetesi, okuyucularına süreci şöyle
aktarmıştı: “Güzergâh değişikliği
gündeme geldi; ancak buna, kazısı
yapılan tünellerin bir kısmı atıl
kalacağı için belediye sıcak bakmadı.
Koruma Kurulu`nun eski bir üyesi
olan Kadir Topbaş, belediye başkanı
seçildikten sonra, kendisinin
hazırladığı ‘Metro Köprü Projesi`ni
kurula kabul ettirmişti.“