HERAKLES Otomatik Avlı kalıcı sunucu. 19 Haziran'da açılıyor. Atius & Wizard güvencesiyle hemen kayıt ol, ön kayıt ödülleri aktif. HEMEN TIKLA!
Transistörler
Akım ve gerilim kazancı sağlayan, gerektiğinde anahtarlama elemanı olarak kullanılan yarı iletken devre elemanlarıdır. Kullanıldıkları yerlere göre birçok gövde yapısına sahip transistor çeşidi vardır.
Transistörler genellikle nokta temaslı ve yüzey birleşmeli olarak ikiye ayrılır. Yüzey birleşmeli olanları ise şunlardır:
- Bipolar transistörler
Fototransistörler
Urıijonksiyon transistörler
Alan etkili transistörler
Metal oksit yarıiletken transistörler,
Bipolar Jonksiyon Transistörler
Bipolar yüzey birleşmeli transistor iki diyotun yan yana birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. PNP ve NPN olmak üzere iki çeşidi vardır.
Transistörler çeşitli yarı iletken maddelerden yapılırlar. Bunlar çoğunlukla silisyum, germanyum ve indiyum fosfürdür. Atom düzeyinde incelediğimiz zaman, germanyum ve silisyumun son yörüngelerinde 4'er elektron vardır. Yalnız germanyumun toplam elektronu 32, silisyumunda 14'dür. Elektron sayısı fazla olan madde de çekim kuvveti az olduğu için küçük bir etki ile daha çabuk iletken hale gelebilir. Buna bağlı olarak germanyum 0,3 voltta iletime geçerken, silisyum ise 0,7 voltta iletime geçer. Bundan ötürü silisyum daha istikrarlı bir malzeme olduğu için daha çok kullanılır.
Transistör Uçlarının Bulunması
Uçları bulmak için multimetre diyot kademesine alınır. Burada multimetre transistor uçlarına doğru dokundurulduğunda bir değer okunacak aksi takdirde ekranda sıfır görülecektir, öncelikle transistörün PNP mi yoksa NPN mi olduğunu buluruz.
Her defasında multimetrenin bir probu sabit kalacak şekilde transistörün bir bacağına tutulur ve diğer probu sırasıyla transistörün boşta kalan bacaklarına dokundurulur. Bu işlemi multimetrenin hareketli proplarının her ikisinden de bir değer okuyuncaya kadar devam ettiririz. Eğer her ikisinden de bir değer okuyorsak; multimetrenin transistörün bacaklarından birisine sabit tuttuğumuz probu, beyzi gösteriyor demektir. Beyze dokundurduğumuz probun rengi kırmızı ise transistor NPN, siyah ise PNP demektir. Sonraki adım kollektörü ve emiteri bulmaktır. Hareketli probun değdiği bacaklardan büyük direnç değeri gösteren emiter, küçük değer gösteren ise kollektördür.
Transistör Uçlarının Tespiti
Transistörler bazı gövde standartlarına göre üretilmişlerdir. Bazı transistörlerin gövde yapılarına bakarak uçlarını tespit edebiliriz. Örneğin; BC107 transistörü metal gövdelidir ve gövdenin kenarında küçük bir çıkıntı vardır. Bu çıkıntıya yakın olan uç emiteri göstermektedir. Hemen yanındaki uç beyz, karşısındaki uç ise kollektördür.
Transistörün Soğutulması
2N3055 tipi transistörlerinde uçlarını gövde yapılarına bakarak bulabiliriz. Bu transistörlerin kollektör ucu yoktur. Gövdeleri kollektör ucu olarak kullanılır. Alttan bakıldığında beyz ve emiter uçları eksen çizgisinin bir tarafında kalmaktadır. Buna göre uçlarını tespit ederiz.
Transistörler çalışma esnasında az ya da çok ısınırlar. Çok ısınan yarı iletken malzemeler ve buna bağlı olarak bulundukları devreler de düzgün çalışmazlar. Bunun için fazla ısınmaları engellenmelidir.
Transistörün Polarlandırılması
Güç devrelerinde, yani yüksek akımların çekildiği devrelerde kullanılan transistörlerin ya gövdelerinin tamamı ya da üzerine takıldığı soğutucu plakalara değdiği yüzeyleri metalden yapılmıştır. Metal gövdesi kollektör olan transistörler alüminyum ve bakır gibi iletken soğutuculara takılırken elektriksel olarak yalıtılmalıdır. Bunun için araya ısıyı ileten, elektriği iletmeyen yukarıda soldaki şekilde görüldüğü gibi yalıtıcı madde (izolatör) konulmalıdır. Bunun sebebi kısa devreleri ve distorsiyonu (elektriksel gürültü) önlemek içindir.
Transistörün beyz ucunun tetiklenmesi, kollektör-emiter arası direncin azalarak akım geçirmeye başlamasını sağlar. Kollektöremiter arasından geçen akımın miktarı, beyze uygulanan akımın miktarına bağlıdır. Beyze uygulanan akım ve kollektörden geçen akımın ikisi de emiter üzerinden geçer.
Transistörler için kullanılan eşik, doyum ve kesim kavramları vardır. Eşik transistörün yapıldığı maddeye göre iletime, yani kollektör ve emiteri arasında bir akım geçirmeye başladığı andır. Transistor eğer silisyumdan yapılmışsa bu değer 0,7v germanyumdan yapılmışsa 0,3v olacaktır. Beyz emiter arasına uygulanan akım artırılarak, kollektör emiter arasındaki akım en yüksek seviyeye ulaştığı nokta, doyum noktasıdır. Eğer hiç akım geçirmiyorsa, transistor kesimde denir.
Bir transistörün yükseltme yapabilmesi için beyz-emiter arası doğru, beyz kollektör arası ters polarmalandırılmalıdır. Yani transistor PNP tipinde ise, beyz emitere göre negatif, kollektöre göre pozitif voltaj değerinde olmalıdır. NPN tipinde ise beyz emitere göre pozitif, kollektöre göre negatif voltaj değerinde olmalıdır.
Foto Transistörler
Foto transistörler normal bir transistor gibi çalışmakla beraber ışıkla da tetiklenebilen transistörlerdir. Üzerine ışık gelince kollektör emiter arasındaki direnci azalır ve iletken hale gelir. Apartmanlarımızın merdiven otomatiklerinde LDR kullanılabildiği gibi foto transistörler de kullanılabilir. Foto transistörler iki farklı devrenin birbirinden yalıtılmasında da kullanılır. Optokuplörler buna iyi bir örnektir. Optokuplörlerin içerisinde led ve foto transistor vardır.
Akım ve gerilim kazancı sağlayan, gerektiğinde anahtarlama elemanı olarak kullanılan yarı iletken devre elemanlarıdır. Kullanıldıkları yerlere göre birçok gövde yapısına sahip transistor çeşidi vardır.
Transistörler genellikle nokta temaslı ve yüzey birleşmeli olarak ikiye ayrılır. Yüzey birleşmeli olanları ise şunlardır:
- Bipolar transistörler
Fototransistörler
Urıijonksiyon transistörler
Alan etkili transistörler
Metal oksit yarıiletken transistörler,
Bipolar Jonksiyon Transistörler
Bipolar yüzey birleşmeli transistor iki diyotun yan yana birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. PNP ve NPN olmak üzere iki çeşidi vardır.
Transistörler çeşitli yarı iletken maddelerden yapılırlar. Bunlar çoğunlukla silisyum, germanyum ve indiyum fosfürdür. Atom düzeyinde incelediğimiz zaman, germanyum ve silisyumun son yörüngelerinde 4'er elektron vardır. Yalnız germanyumun toplam elektronu 32, silisyumunda 14'dür. Elektron sayısı fazla olan madde de çekim kuvveti az olduğu için küçük bir etki ile daha çabuk iletken hale gelebilir. Buna bağlı olarak germanyum 0,3 voltta iletime geçerken, silisyum ise 0,7 voltta iletime geçer. Bundan ötürü silisyum daha istikrarlı bir malzeme olduğu için daha çok kullanılır.
Transistör Uçlarının Bulunması
Uçları bulmak için multimetre diyot kademesine alınır. Burada multimetre transistor uçlarına doğru dokundurulduğunda bir değer okunacak aksi takdirde ekranda sıfır görülecektir, öncelikle transistörün PNP mi yoksa NPN mi olduğunu buluruz.
Her defasında multimetrenin bir probu sabit kalacak şekilde transistörün bir bacağına tutulur ve diğer probu sırasıyla transistörün boşta kalan bacaklarına dokundurulur. Bu işlemi multimetrenin hareketli proplarının her ikisinden de bir değer okuyuncaya kadar devam ettiririz. Eğer her ikisinden de bir değer okuyorsak; multimetrenin transistörün bacaklarından birisine sabit tuttuğumuz probu, beyzi gösteriyor demektir. Beyze dokundurduğumuz probun rengi kırmızı ise transistor NPN, siyah ise PNP demektir. Sonraki adım kollektörü ve emiteri bulmaktır. Hareketli probun değdiği bacaklardan büyük direnç değeri gösteren emiter, küçük değer gösteren ise kollektördür.
Transistör Uçlarının Tespiti
Transistörler bazı gövde standartlarına göre üretilmişlerdir. Bazı transistörlerin gövde yapılarına bakarak uçlarını tespit edebiliriz. Örneğin; BC107 transistörü metal gövdelidir ve gövdenin kenarında küçük bir çıkıntı vardır. Bu çıkıntıya yakın olan uç emiteri göstermektedir. Hemen yanındaki uç beyz, karşısındaki uç ise kollektördür.
Transistörün Soğutulması
2N3055 tipi transistörlerinde uçlarını gövde yapılarına bakarak bulabiliriz. Bu transistörlerin kollektör ucu yoktur. Gövdeleri kollektör ucu olarak kullanılır. Alttan bakıldığında beyz ve emiter uçları eksen çizgisinin bir tarafında kalmaktadır. Buna göre uçlarını tespit ederiz.
Transistörler çalışma esnasında az ya da çok ısınırlar. Çok ısınan yarı iletken malzemeler ve buna bağlı olarak bulundukları devreler de düzgün çalışmazlar. Bunun için fazla ısınmaları engellenmelidir.
Transistörün Polarlandırılması
Güç devrelerinde, yani yüksek akımların çekildiği devrelerde kullanılan transistörlerin ya gövdelerinin tamamı ya da üzerine takıldığı soğutucu plakalara değdiği yüzeyleri metalden yapılmıştır. Metal gövdesi kollektör olan transistörler alüminyum ve bakır gibi iletken soğutuculara takılırken elektriksel olarak yalıtılmalıdır. Bunun için araya ısıyı ileten, elektriği iletmeyen yukarıda soldaki şekilde görüldüğü gibi yalıtıcı madde (izolatör) konulmalıdır. Bunun sebebi kısa devreleri ve distorsiyonu (elektriksel gürültü) önlemek içindir.
Transistörün beyz ucunun tetiklenmesi, kollektör-emiter arası direncin azalarak akım geçirmeye başlamasını sağlar. Kollektöremiter arasından geçen akımın miktarı, beyze uygulanan akımın miktarına bağlıdır. Beyze uygulanan akım ve kollektörden geçen akımın ikisi de emiter üzerinden geçer.
Transistörler için kullanılan eşik, doyum ve kesim kavramları vardır. Eşik transistörün yapıldığı maddeye göre iletime, yani kollektör ve emiteri arasında bir akım geçirmeye başladığı andır. Transistor eğer silisyumdan yapılmışsa bu değer 0,7v germanyumdan yapılmışsa 0,3v olacaktır. Beyz emiter arasına uygulanan akım artırılarak, kollektör emiter arasındaki akım en yüksek seviyeye ulaştığı nokta, doyum noktasıdır. Eğer hiç akım geçirmiyorsa, transistor kesimde denir.
Bir transistörün yükseltme yapabilmesi için beyz-emiter arası doğru, beyz kollektör arası ters polarmalandırılmalıdır. Yani transistor PNP tipinde ise, beyz emitere göre negatif, kollektöre göre pozitif voltaj değerinde olmalıdır. NPN tipinde ise beyz emitere göre pozitif, kollektöre göre negatif voltaj değerinde olmalıdır.
Foto Transistörler
Foto transistörler normal bir transistor gibi çalışmakla beraber ışıkla da tetiklenebilen transistörlerdir. Üzerine ışık gelince kollektör emiter arasındaki direnci azalır ve iletken hale gelir. Apartmanlarımızın merdiven otomatiklerinde LDR kullanılabildiği gibi foto transistörler de kullanılabilir. Foto transistörler iki farklı devrenin birbirinden yalıtılmasında da kullanılır. Optokuplörler buna iyi bir örnektir. Optokuplörlerin içerisinde led ve foto transistor vardır.
