- Katılım
- 8 Şub 2009
- Konular
- 451
- Mesajlar
- 4,984
- Online süresi
- 31m 39s
- Reaksiyon Skoru
- 468
- Altın Konu
- 1
- TM Yaşı
- 17 Yıl 4 Ay 12 Gün
- Başarım Puanı
- 192
- MmoLira
- -106
- DevLira
- 0
HERAKLES Otomatik Avlı kalıcı sunucu. 19 Haziran'da açılıyor. Atius & Wizard güvencesiyle hemen kayıt ol, ön kayıt ödülleri aktif. HEMEN TIKLA!
1. DIŞ KANAMA
Damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına çıkmasına, kanama
(hemoraji) denir. Kanamaya; yaralanma, kırık, çıkık, hipertansiyon, aşırı basınç
değişiklikleri vb. durumlar neden olur.
Yetişkin bir insan vücudunda yaklaşık 56 litre kan bulunur. Yaklaşık vücut
ağırlığının 1/13=7 ml/kg kadar kan kaybı (% 10) durumunda destek gerekir. Kan kaybı, %
20nin üzerine çıkarsa hayati tehlike oluşur. Bu nedenle kanama, kan kaybına bağlı ölümü
engellemek için hemen müdahale edilmesi gereken acil bir tablodur.
Kanamanın ciddiyetini belirleyen unsurlar:
 Kanamanın hızı
 Vücutta kanın aktığı bölge
 Kanama miktarı
 Kişinin fiziksel durumu
 Kişinin yaşı.
1.1. Kanama Çeşitleri
Kanamalar, vücutta kanın aktığı bölgeye göre dış kanama, iç kanama ve burun, kulak
gibi dışarı açıklığı olan organlardan gelen kanama olarak üç şekilde sınıflandırılır.
 Dış kanama: Deri bütünlüğünün bozulması sonucu vücut dışına olan ve gözle
görülebilen kanamadır.
 İç kanama: Vücut içinde vücut boşluklarına ve dokular arasına olan, gözle
görülemeyen, belirti ve bulgularla izlenen kanamadır.
 Dışarı açıklığı olan organlardan kaynaklanan kanama: Kulak, burun, ağız,
anüs, üreme organlarında oluşan kanamadır.
ÖĞRENME FAALİYETİ1
AMAÇ
ARAŞTIRMA4
Dış kanamalar, kanayan damarın türüne göre arteriyel, venöz ve kapiller kanama
olarak üç şekilde sınıflandırılır.
 Arteriyel kanama: Arterlerin elastik olması ve kalbin itici kuvvetinden dolayı
arterler içinde yüksek bir kan basıncı vardır. Arter kanamalarında kan, parlak
kırmızı renkte, kalp atışı ile senkronize ve fışkırır tarzdadır. Kanayan arterin üst
noktasına bastırıldığında kanamanın durduğu gözlenir.
 Venöz kanama: Venöz kanamada kan koyu kırmızı renktedir, venalarda basınç
çok düşük olduğundan kanama fışkırır gibi değil, sürekli akar tarzdadır. Venöz
kanda C02 fazla olduğundan akan kanın rengi koyu kırmızı renktedir.
 Kapiller kanama: Kanama sızıntı şeklindedir ve birden çok kanayan nokta
vardır. Kanama bası ile durur.
Resim 1.1: Kanayan damarın türüne göre kanama çeşitleri
Vücut, küçük çaplı kanamaları kontrol altına alabilir ve çoğu zaman 610 dk arasında
kanama kendiliğinden durur. Bu şekilde kanamanın durdurulmasına, hemostazis denir.
Kanamalı bölgede kan önce hızla akar, sonra bütünlüğü bozulan damarda gelişen
vazokonstrüksiyonla birlikte damar çeperi daralacağından kan kaybı azaltılmaya çalışılır.
Trombosit tıkacının oluşması ve koagulasyonla damar duvarında meydana gelen hasar
kapatılır ve böylece kanama durdurulur. Büyük çaplı kanamalarda ise bu mekanizma yetersiz
kalır, kanama durdurma yöntemleri ile kanama kontrol altına alınmalıdır.
1.2. Dış Kanama Kontrolü
Dış kanamada acil yardımın amacı, en kısa sürede kanamayı kontrol altına almaktır.
Kanama devam ederse ve kan kaybı % 10dan fazla olursa dolaşan kan hacmi azalır ve
hipovolemik şok ortaya çıkar. Kana en fazla gereksinim duyan beyin, kalp, böbrek vb. hayati
organlarda oksijensizlik ve beslenme bozukluğu nedeniyle erken müdahale edilmezse ölüm
kaçınılmaz olur.
Dış kanamada aşağıda verilen kanama durdurma yöntemleri sırasıyla uygulanarak
kanama kontrol altına alınır.5
1.2.1. Direkt Bası
Direkt bası (lokal basınç) uygulaması, dış kanama kontrolünde ilk uygulanması
gereken ve en iyi yöntemdir.
 Kanla teması önlemek amacıyla mutlaka eldiven giyilir.
 Yaralının oturması veya yatması sağlanır.
 Kanayan bölge, yabancı cisim varlığı yönünden değerlendirilir; ancak yara
kurcalanmamalıdır.
 Kanayan bölge üzerine steril gazlı bez tampon (spanç, ped, kompres) ile direkt
olarak bası uygulanır. Böylece kanayan bölgede pıhtılaşma kolaylaştırılarak
kısa sürede (<15 dk) kanamanın durması sağlanır.
 Kanama durmazsa ilk konulan tampon yerinden kaldırılmadan ikinci tampon
birinci tamponun üzerine konarak baskıya devam edilir. İlk tampon yerinden
kaldırılırsa oluşan pıhtı kalkar ve kanama artar.
Resim 1.2: Kanayan bölge üzerine tampon ile direkt bası
 Baskıyı uzun süre devam ettirebilmek için basınçlı sargı uygulanır. Kanayan
bölgeye kapatılan tamponun üzeri, elastik olmayan sargı bezi ile aşağıdan
yukarı (distalden proksimale) doğru baskı uygulayacak şekilde sarılır.
Resim 1.3: Basınçlı sargı uygulaması6
1.2.2. Kanayan Bölgeyi Yukarı Kaldırma
Ekstremitedeki kanayan bölge, kalp seviyesinin üzerine kaldırılarak (elevasyon)
kanama kontrol altına alınmaya çalışılır. Elevasyon; omurga yaralanması, kırık, çıkık ve
yabancı cisim batması durumunda uygulanmaz.
Resim 1.4: Kanayan bölgeyi yukarı kaldırma
1.2.3. Arteriyel Basınç Noktalarına Bası
Özellikle arter kanamalarında kan, basınç ile fışkırır tarzdadır. Bu nedenle kısa
zamanda çok kan kaybedilir. Arteriyel basınç noktalarına bası, kanamanın miktarını
azaltmada kullanılan bir yöntemdir; ancak kanamanın tam kontrolünde tek başına yeterli
değildir. Diğer yöntemlerle beraber uygulanması gerekir. Kanayan bölgeyi besleyen arterin
proksimaline, parmak ya da yumruk ile sıkıştıracak bir kuvvetle bası uygulanır. Böylece
kanayan bölgeye giden kan miktarı azalır.
Resim 1.5: Ekstremite kanamalarında arteriyel basınç noktalarına bası
 Baş bölgesindeki kanamalarda temporal arter ve tek taraflı bası uygulamak
şartıyla karotis arter,7
 Göğüs duvarı ve koltuk altı kanamalarında köprücük kemiği üzerindeki
subklaviyan arter,
 Üst ekstremite kanamalarında brakial arter,
 Alt ekstremite kanamalarında femoral arter bası noktası olarak kullanılır.
Resim 1.6: Arteriyel basınç noktaları
1.2.4. Kanama Durdurucu Ajan
Kanama durdurucu (hemostatik) ajan, minör ve majör kanamaların kontrolünde
kullanılan ve uygulamada süratle hemostatik etki oluşturan tıbbi üründür. % 100 Türk bilim
adamlarının buluşu ve yerli üretim olan bu ürün, Ankaferd Blood Stopperdır. Tampon,
ampul ve sprey formunda bulunur. Kanda eritrosit ile fibrinojeni etkileyip pıhtı oluşturarak
etki mekanizmasını gösterir. Bitkisel kaynaklı olan Ankaferd Blood Stopper, ülkemizde
UMKE ve Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından kullanılmaktadır. 8
1.2.5. Turnike Uygulaması
Turnike (boğucu sargı) uygulaması; kol ve bacaklarda kanayan bölgeyi besleyen
arterin, tek kemik üzerinde dolaşım tamamen duracak şekilde sıkıştırılmasıdır. Kanama
kontrolünde seçilebilecek en son yöntemdir. Turnike uygulaması, kanamalı ekstremiteye
yaralanmanın yaptığından daha fazla zarar verebileceğinden genellikle tercih edilmez.
Sağlam dokuya uygulanan turnike, altındaki dokuyu ezer, sinir ve damarlarda kalıcı hasara
yol açabilir. Uzun süreli turnike uygulaması distaldeki dokuların nekrozuna neden olur.
Ayrıca sadece tek kemik üzerine uygulanabileceğinden vücuttaki ve dirsek ve dizin
distalindeki kanamalarda kullanılma endikasyonu yoktur. Bu nedenlerle kullanımı oldukça
sınırlıdır.
Turnike uygulaması yalnızca aşağıdaki durumlarda uygulanabilir:
 Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek kişi varsa,
 Kanaması olan yaralının güç koşullarda uzun süre taşınması gerekiyorsa,
(Engebeli uzun bir yol gidilecek ise)
 Uzuv kopması varsa ve basınç noktasına uygulanan bası etkisiz ise turnike
uygulanabilir, bunların dışında kesinlikle uygulanmaz.
Turnike uygulaması amacıyla hazır hemostatik turnike (CAT, Combat Application
Tourniquet), en az 5 cm eninde katlanmış üçgen sargı bezi ya da tansiyon aletinin manşonu
kullanılabilir. Tansiyon aletinin manşonu kullanılacaksa manşon, hastanın sistolik kan
basıncı + 30 mmHg kadar şişirilmelidir.
Resim 1.7: Tek elle kullanılabilen hazır hemostatik turnike (CAT)
Sargı bezi ile turnike uygulaması:
 Üçgen sargı bezi, en az 5 cm eninde katlanarak şerit sargı haline getirilir.
 Şerit sargı, kanayan yerin üst bölgesine, tek kemik üzerine ekstremiteye
sarılarak düğümlenir. 9
 Düğümün üzerine sert bir cisimden yapılmış çubuk (kalem, tahta parçası vb.)
yerleştirilerek sargının uçları çubuğun üzerinden tekrar düğümlenir.
 Sert çubuk, turnikeyi sıkıştırmak için kanama durana kadar kendi etrafında
döndürülür. Kanama durduktan sonra daha fazla çevrilmemelidir.
 Sert çubuk, sargının açılmaması için tespit edilir.
Resim 1.8: Turnike uygulaması
Turnike uygulamasında aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:
 Turnike olarak geniş enli ve esnemeyen malzeme kullanılır.
 Deriyi kesebilecek tel ve benzeri malzemeler kullanılmaz.
 Turnike, kanamayı durdurmak için gerekli önlemler alınmadan gevşetilmez.
 Uzun süreli uygulamalarda turnike, 15-20 dakikada bir 5-10 saniye gevşetilir ve
tekrar sıkıştırılır.
 Turnike uygulaması toplam zamanda en fazla 2 saat sürdürülebilir.
 Tansiyon aleti manşonu kullanıldığında basınç göstergesi sık aralıklarla kontrol
edilir.
 Turnikenin üzeri kesinlikle kapatılmaz, açık ve görünebilir bir şekilde bırakılır.
 Turnike uygulama zamanı saat ve dakika olarak bir kâğıda not edilerek
yaralının görünür bir yerine iliştirilir. Ayrıca bu önemli bilgi, vaka kayıt
formuna da kaydedilir. Çok sayıda yaralı olduğunda yaralının alnına kalemle
turnike veya T harfi yazılması gerekir.
 Yaralının acil servise teslimi sırasında turnike uygulaması hakkında, acil servis
personeline mutlaka bilgi verilmesi gerekir.
1.3. Amputasyon
Amputasyon (uzuv kopması, organ kopması), vücudun bir parçasının kısmen ya da
tümüyle vücuttan ayrılmasıdır. Organ tamamen kopmuşsa tam ya da total amputasyon,
kısmen kopmuşsa (damarların kesik olup bir deri parçasının veya tendonların sağlam kalması
vb.) kısmi ya da subtotal amputasyon denir. Amputasyonda yaşamın tehlikeye girmesine
neden olan durum, büyük arterlerin yaralanması sonucu meydana gelen ağır kan kaybıdır.
Kopan organa ampute organ, ayrıldığı vücut bölgesine güdük yara denir. Ampute organ,
replantasyon yolu ile tekrar yerine dikilebilir.10
1.3.1. Amputasyonda Acil Yardım
Hastanın hayatını kurtarmak, ampute organın hayatını kurtarmaktan daha önemlidir.
Kısmi amputasyonda;
 Dolaşımı değerlendirmek için deri rengine, yaralı bölgenin distalindeki nabız
varlığına ve kapiller geri doluma bakılır.
 Yara, serum fizyolojik ile yıkanır.
 Kısmen kopan parça yerine yerleştirilmez, uzun eksende dönmesini engellemek
için hareketsiz hale getirilerek sabitlenir. (Bu işlem aynı zamanda yaralı
bölgenin dolaşımını da düzeltebilir.)
 Yara, steril gazlı bez ile kapatılır.
 Üzerinden soğuk uygulama yapılır.
Tam amputasyonda;
 Güdük yara; serum fizyolojik ile yıkanır; ancak kanama artıyorsa yıkama
durdurulur. Steril tamponla direkt bası uygulanır ve basınçlı sargı ile sarılır.
 Mümkünse elevasyon sağlanır, kanamanın proksimalindeki artere bası
uygulanır.
 Kanama halen durmamışsa ve endikasyonu varsa turnike uygulanır.
 Ampute organ; serum fizyolojik ile yıkanarak temizlenir.
 Serum fizyolojik ile ıslatılmış steril gazlı bez ile sarılır.
 Su geçirmeyen plastik torbaya yerleştirilerek ağzı sıkıca kapatılır.
 İkinci plastik torba içine 1 ölçek su, 2 ölçek buz konur.
 Ampute organın bulunduğu torba, hazırlanan ikinci torbanın içine konur. Bu
şekilde ampute organın buz ile direkt teması önlenir ve soğuk ortamda (4
oC)
taşınması sağlanır.
 Torbanın üzerine hastanın kimlik bilgisi, tarih ve bulunduğu saat yazılır.
 Hastanın nakli, KKM tarafından bildirilen sağlık kuruluşuna sağlanır.
Resim 1.9: Ampute organın taşınması11
Amputasyonda acil yardım uygulaması sırasında dikkat edilecek noktalar:
 Ampute organı bulmak için fazla zaman kaybedilmemeli, hastanın nakli
geciktirilmemelidir.
 Ampute organ yaralı ile aynı hastaneye götürülmelidir.
 Gerçekten mecbur kalınmadıkça turnike uygulanmamalıdır.
 Güdük yara ve ampute organ üzerine antiseptik solüsyon dökülmemelidir.
 Ampute organ, direkt suyla ve buzla temas ettirilmemeli, kesinlikle
dondurulmamalıdır.
 Toplu kazalarda ampute organlar karıştırılmamalıdır.
1.4. Dış Kanamada Acil Yardım
 Olay yeri değerlendirilerek gerekli güvenlik önlemleri alınır.
 Hastanın bilinci ve ABCsi değerlendirilir. Entübasyon ve ventilasyon desteğine
ihtiyaç durumunda entübasyon geciktirilmemelidir. Gerekli ise oksijen verilir.
 Kanamanın olduğu bölge değerlendirilir; ancak yara kurcalanmamalıdır.
 Kanayan bölge üzerine steril tamponla direkt bası uygulanır ve basınçlı sargı ile
sarılır.
 Kanama ekstremitede ise elevasyon sağlanır.
 Kanama durmamışsa kanamanın proksimalindeki artere bası uygulanır.
 Varsa kanama durdurucu ajan uygulanır.
 Amputasyon varsa güdük yaradaki kanama kontrolü sağlanarak ampute organ
uygun şartlarda muhafaza edilir.
 Hastanın damar yolu açılır.
 KKM ile iletişime geçilerek, danışman hekimin onayı ile % 0.9 NaCl ya da
Ringer Laktat IV solüsyon takılır.
 Vital bulgular sık aralıklarla takip edilir.
 Hastanın kardiyak ve solunum monitörizasyonu sağlanır.
 Kanayan bölge görülecek şekilde hastanın üzeri örtülerek vücut ısısı korunur.
 KKM tarafından bildirilen sağlık kuruluşuna hastanın nakli sağlanır.
 Yapılan tüm işlemler ve kan kaybı miktarı vaka kayıt formuna kaydedilir
Damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına çıkmasına, kanama
(hemoraji) denir. Kanamaya; yaralanma, kırık, çıkık, hipertansiyon, aşırı basınç
değişiklikleri vb. durumlar neden olur.
Yetişkin bir insan vücudunda yaklaşık 56 litre kan bulunur. Yaklaşık vücut
ağırlığının 1/13=7 ml/kg kadar kan kaybı (% 10) durumunda destek gerekir. Kan kaybı, %
20nin üzerine çıkarsa hayati tehlike oluşur. Bu nedenle kanama, kan kaybına bağlı ölümü
engellemek için hemen müdahale edilmesi gereken acil bir tablodur.
Kanamanın ciddiyetini belirleyen unsurlar:
 Kanamanın hızı
 Vücutta kanın aktığı bölge
 Kanama miktarı
 Kişinin fiziksel durumu
 Kişinin yaşı.
1.1. Kanama Çeşitleri
Kanamalar, vücutta kanın aktığı bölgeye göre dış kanama, iç kanama ve burun, kulak
gibi dışarı açıklığı olan organlardan gelen kanama olarak üç şekilde sınıflandırılır.
 Dış kanama: Deri bütünlüğünün bozulması sonucu vücut dışına olan ve gözle
görülebilen kanamadır.
 İç kanama: Vücut içinde vücut boşluklarına ve dokular arasına olan, gözle
görülemeyen, belirti ve bulgularla izlenen kanamadır.
 Dışarı açıklığı olan organlardan kaynaklanan kanama: Kulak, burun, ağız,
anüs, üreme organlarında oluşan kanamadır.
ÖĞRENME FAALİYETİ1
AMAÇ
ARAŞTIRMA4
Dış kanamalar, kanayan damarın türüne göre arteriyel, venöz ve kapiller kanama
olarak üç şekilde sınıflandırılır.
 Arteriyel kanama: Arterlerin elastik olması ve kalbin itici kuvvetinden dolayı
arterler içinde yüksek bir kan basıncı vardır. Arter kanamalarında kan, parlak
kırmızı renkte, kalp atışı ile senkronize ve fışkırır tarzdadır. Kanayan arterin üst
noktasına bastırıldığında kanamanın durduğu gözlenir.
 Venöz kanama: Venöz kanamada kan koyu kırmızı renktedir, venalarda basınç
çok düşük olduğundan kanama fışkırır gibi değil, sürekli akar tarzdadır. Venöz
kanda C02 fazla olduğundan akan kanın rengi koyu kırmızı renktedir.
 Kapiller kanama: Kanama sızıntı şeklindedir ve birden çok kanayan nokta
vardır. Kanama bası ile durur.
Resim 1.1: Kanayan damarın türüne göre kanama çeşitleri
Vücut, küçük çaplı kanamaları kontrol altına alabilir ve çoğu zaman 610 dk arasında
kanama kendiliğinden durur. Bu şekilde kanamanın durdurulmasına, hemostazis denir.
Kanamalı bölgede kan önce hızla akar, sonra bütünlüğü bozulan damarda gelişen
vazokonstrüksiyonla birlikte damar çeperi daralacağından kan kaybı azaltılmaya çalışılır.
Trombosit tıkacının oluşması ve koagulasyonla damar duvarında meydana gelen hasar
kapatılır ve böylece kanama durdurulur. Büyük çaplı kanamalarda ise bu mekanizma yetersiz
kalır, kanama durdurma yöntemleri ile kanama kontrol altına alınmalıdır.
1.2. Dış Kanama Kontrolü
Dış kanamada acil yardımın amacı, en kısa sürede kanamayı kontrol altına almaktır.
Kanama devam ederse ve kan kaybı % 10dan fazla olursa dolaşan kan hacmi azalır ve
hipovolemik şok ortaya çıkar. Kana en fazla gereksinim duyan beyin, kalp, böbrek vb. hayati
organlarda oksijensizlik ve beslenme bozukluğu nedeniyle erken müdahale edilmezse ölüm
kaçınılmaz olur.
Dış kanamada aşağıda verilen kanama durdurma yöntemleri sırasıyla uygulanarak
kanama kontrol altına alınır.5
1.2.1. Direkt Bası
Direkt bası (lokal basınç) uygulaması, dış kanama kontrolünde ilk uygulanması
gereken ve en iyi yöntemdir.
 Kanla teması önlemek amacıyla mutlaka eldiven giyilir.
 Yaralının oturması veya yatması sağlanır.
 Kanayan bölge, yabancı cisim varlığı yönünden değerlendirilir; ancak yara
kurcalanmamalıdır.
 Kanayan bölge üzerine steril gazlı bez tampon (spanç, ped, kompres) ile direkt
olarak bası uygulanır. Böylece kanayan bölgede pıhtılaşma kolaylaştırılarak
kısa sürede (<15 dk) kanamanın durması sağlanır.
 Kanama durmazsa ilk konulan tampon yerinden kaldırılmadan ikinci tampon
birinci tamponun üzerine konarak baskıya devam edilir. İlk tampon yerinden
kaldırılırsa oluşan pıhtı kalkar ve kanama artar.
Resim 1.2: Kanayan bölge üzerine tampon ile direkt bası
 Baskıyı uzun süre devam ettirebilmek için basınçlı sargı uygulanır. Kanayan
bölgeye kapatılan tamponun üzeri, elastik olmayan sargı bezi ile aşağıdan
yukarı (distalden proksimale) doğru baskı uygulayacak şekilde sarılır.
Resim 1.3: Basınçlı sargı uygulaması6
1.2.2. Kanayan Bölgeyi Yukarı Kaldırma
Ekstremitedeki kanayan bölge, kalp seviyesinin üzerine kaldırılarak (elevasyon)
kanama kontrol altına alınmaya çalışılır. Elevasyon; omurga yaralanması, kırık, çıkık ve
yabancı cisim batması durumunda uygulanmaz.
Resim 1.4: Kanayan bölgeyi yukarı kaldırma
1.2.3. Arteriyel Basınç Noktalarına Bası
Özellikle arter kanamalarında kan, basınç ile fışkırır tarzdadır. Bu nedenle kısa
zamanda çok kan kaybedilir. Arteriyel basınç noktalarına bası, kanamanın miktarını
azaltmada kullanılan bir yöntemdir; ancak kanamanın tam kontrolünde tek başına yeterli
değildir. Diğer yöntemlerle beraber uygulanması gerekir. Kanayan bölgeyi besleyen arterin
proksimaline, parmak ya da yumruk ile sıkıştıracak bir kuvvetle bası uygulanır. Böylece
kanayan bölgeye giden kan miktarı azalır.
Resim 1.5: Ekstremite kanamalarında arteriyel basınç noktalarına bası
 Baş bölgesindeki kanamalarda temporal arter ve tek taraflı bası uygulamak
şartıyla karotis arter,7
 Göğüs duvarı ve koltuk altı kanamalarında köprücük kemiği üzerindeki
subklaviyan arter,
 Üst ekstremite kanamalarında brakial arter,
 Alt ekstremite kanamalarında femoral arter bası noktası olarak kullanılır.
Resim 1.6: Arteriyel basınç noktaları
1.2.4. Kanama Durdurucu Ajan
Kanama durdurucu (hemostatik) ajan, minör ve majör kanamaların kontrolünde
kullanılan ve uygulamada süratle hemostatik etki oluşturan tıbbi üründür. % 100 Türk bilim
adamlarının buluşu ve yerli üretim olan bu ürün, Ankaferd Blood Stopperdır. Tampon,
ampul ve sprey formunda bulunur. Kanda eritrosit ile fibrinojeni etkileyip pıhtı oluşturarak
etki mekanizmasını gösterir. Bitkisel kaynaklı olan Ankaferd Blood Stopper, ülkemizde
UMKE ve Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından kullanılmaktadır. 8
1.2.5. Turnike Uygulaması
Turnike (boğucu sargı) uygulaması; kol ve bacaklarda kanayan bölgeyi besleyen
arterin, tek kemik üzerinde dolaşım tamamen duracak şekilde sıkıştırılmasıdır. Kanama
kontrolünde seçilebilecek en son yöntemdir. Turnike uygulaması, kanamalı ekstremiteye
yaralanmanın yaptığından daha fazla zarar verebileceğinden genellikle tercih edilmez.
Sağlam dokuya uygulanan turnike, altındaki dokuyu ezer, sinir ve damarlarda kalıcı hasara
yol açabilir. Uzun süreli turnike uygulaması distaldeki dokuların nekrozuna neden olur.
Ayrıca sadece tek kemik üzerine uygulanabileceğinden vücuttaki ve dirsek ve dizin
distalindeki kanamalarda kullanılma endikasyonu yoktur. Bu nedenlerle kullanımı oldukça
sınırlıdır.
Turnike uygulaması yalnızca aşağıdaki durumlarda uygulanabilir:
 Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek kişi varsa,
 Kanaması olan yaralının güç koşullarda uzun süre taşınması gerekiyorsa,
(Engebeli uzun bir yol gidilecek ise)
 Uzuv kopması varsa ve basınç noktasına uygulanan bası etkisiz ise turnike
uygulanabilir, bunların dışında kesinlikle uygulanmaz.
Turnike uygulaması amacıyla hazır hemostatik turnike (CAT, Combat Application
Tourniquet), en az 5 cm eninde katlanmış üçgen sargı bezi ya da tansiyon aletinin manşonu
kullanılabilir. Tansiyon aletinin manşonu kullanılacaksa manşon, hastanın sistolik kan
basıncı + 30 mmHg kadar şişirilmelidir.
Resim 1.7: Tek elle kullanılabilen hazır hemostatik turnike (CAT)
Sargı bezi ile turnike uygulaması:
 Üçgen sargı bezi, en az 5 cm eninde katlanarak şerit sargı haline getirilir.
 Şerit sargı, kanayan yerin üst bölgesine, tek kemik üzerine ekstremiteye
sarılarak düğümlenir. 9
 Düğümün üzerine sert bir cisimden yapılmış çubuk (kalem, tahta parçası vb.)
yerleştirilerek sargının uçları çubuğun üzerinden tekrar düğümlenir.
 Sert çubuk, turnikeyi sıkıştırmak için kanama durana kadar kendi etrafında
döndürülür. Kanama durduktan sonra daha fazla çevrilmemelidir.
 Sert çubuk, sargının açılmaması için tespit edilir.
Resim 1.8: Turnike uygulaması
Turnike uygulamasında aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:
 Turnike olarak geniş enli ve esnemeyen malzeme kullanılır.
 Deriyi kesebilecek tel ve benzeri malzemeler kullanılmaz.
 Turnike, kanamayı durdurmak için gerekli önlemler alınmadan gevşetilmez.
 Uzun süreli uygulamalarda turnike, 15-20 dakikada bir 5-10 saniye gevşetilir ve
tekrar sıkıştırılır.
 Turnike uygulaması toplam zamanda en fazla 2 saat sürdürülebilir.
 Tansiyon aleti manşonu kullanıldığında basınç göstergesi sık aralıklarla kontrol
edilir.
 Turnikenin üzeri kesinlikle kapatılmaz, açık ve görünebilir bir şekilde bırakılır.
 Turnike uygulama zamanı saat ve dakika olarak bir kâğıda not edilerek
yaralının görünür bir yerine iliştirilir. Ayrıca bu önemli bilgi, vaka kayıt
formuna da kaydedilir. Çok sayıda yaralı olduğunda yaralının alnına kalemle
turnike veya T harfi yazılması gerekir.
 Yaralının acil servise teslimi sırasında turnike uygulaması hakkında, acil servis
personeline mutlaka bilgi verilmesi gerekir.
1.3. Amputasyon
Amputasyon (uzuv kopması, organ kopması), vücudun bir parçasının kısmen ya da
tümüyle vücuttan ayrılmasıdır. Organ tamamen kopmuşsa tam ya da total amputasyon,
kısmen kopmuşsa (damarların kesik olup bir deri parçasının veya tendonların sağlam kalması
vb.) kısmi ya da subtotal amputasyon denir. Amputasyonda yaşamın tehlikeye girmesine
neden olan durum, büyük arterlerin yaralanması sonucu meydana gelen ağır kan kaybıdır.
Kopan organa ampute organ, ayrıldığı vücut bölgesine güdük yara denir. Ampute organ,
replantasyon yolu ile tekrar yerine dikilebilir.10
1.3.1. Amputasyonda Acil Yardım
Hastanın hayatını kurtarmak, ampute organın hayatını kurtarmaktan daha önemlidir.
Kısmi amputasyonda;
 Dolaşımı değerlendirmek için deri rengine, yaralı bölgenin distalindeki nabız
varlığına ve kapiller geri doluma bakılır.
 Yara, serum fizyolojik ile yıkanır.
 Kısmen kopan parça yerine yerleştirilmez, uzun eksende dönmesini engellemek
için hareketsiz hale getirilerek sabitlenir. (Bu işlem aynı zamanda yaralı
bölgenin dolaşımını da düzeltebilir.)
 Yara, steril gazlı bez ile kapatılır.
 Üzerinden soğuk uygulama yapılır.
Tam amputasyonda;
 Güdük yara; serum fizyolojik ile yıkanır; ancak kanama artıyorsa yıkama
durdurulur. Steril tamponla direkt bası uygulanır ve basınçlı sargı ile sarılır.
 Mümkünse elevasyon sağlanır, kanamanın proksimalindeki artere bası
uygulanır.
 Kanama halen durmamışsa ve endikasyonu varsa turnike uygulanır.
 Ampute organ; serum fizyolojik ile yıkanarak temizlenir.
 Serum fizyolojik ile ıslatılmış steril gazlı bez ile sarılır.
 Su geçirmeyen plastik torbaya yerleştirilerek ağzı sıkıca kapatılır.
 İkinci plastik torba içine 1 ölçek su, 2 ölçek buz konur.
 Ampute organın bulunduğu torba, hazırlanan ikinci torbanın içine konur. Bu
şekilde ampute organın buz ile direkt teması önlenir ve soğuk ortamda (4
oC)
taşınması sağlanır.
 Torbanın üzerine hastanın kimlik bilgisi, tarih ve bulunduğu saat yazılır.
 Hastanın nakli, KKM tarafından bildirilen sağlık kuruluşuna sağlanır.
Resim 1.9: Ampute organın taşınması11
Amputasyonda acil yardım uygulaması sırasında dikkat edilecek noktalar:
 Ampute organı bulmak için fazla zaman kaybedilmemeli, hastanın nakli
geciktirilmemelidir.
 Ampute organ yaralı ile aynı hastaneye götürülmelidir.
 Gerçekten mecbur kalınmadıkça turnike uygulanmamalıdır.
 Güdük yara ve ampute organ üzerine antiseptik solüsyon dökülmemelidir.
 Ampute organ, direkt suyla ve buzla temas ettirilmemeli, kesinlikle
dondurulmamalıdır.
 Toplu kazalarda ampute organlar karıştırılmamalıdır.
1.4. Dış Kanamada Acil Yardım
 Olay yeri değerlendirilerek gerekli güvenlik önlemleri alınır.
 Hastanın bilinci ve ABCsi değerlendirilir. Entübasyon ve ventilasyon desteğine
ihtiyaç durumunda entübasyon geciktirilmemelidir. Gerekli ise oksijen verilir.
 Kanamanın olduğu bölge değerlendirilir; ancak yara kurcalanmamalıdır.
 Kanayan bölge üzerine steril tamponla direkt bası uygulanır ve basınçlı sargı ile
sarılır.
 Kanama ekstremitede ise elevasyon sağlanır.
 Kanama durmamışsa kanamanın proksimalindeki artere bası uygulanır.
 Varsa kanama durdurucu ajan uygulanır.
 Amputasyon varsa güdük yaradaki kanama kontrolü sağlanarak ampute organ
uygun şartlarda muhafaza edilir.
 Hastanın damar yolu açılır.
 KKM ile iletişime geçilerek, danışman hekimin onayı ile % 0.9 NaCl ya da
Ringer Laktat IV solüsyon takılır.
 Vital bulgular sık aralıklarla takip edilir.
 Hastanın kardiyak ve solunum monitörizasyonu sağlanır.
 Kanayan bölge görülecek şekilde hastanın üzeri örtülerek vücut ısısı korunur.
 KKM tarafından bildirilen sağlık kuruluşuna hastanın nakli sağlanır.
 Yapılan tüm işlemler ve kan kaybı miktarı vaka kayıt formuna kaydedilir
