Morfolojik bulgular

[Shegys]

HERAKLES Otomatik Avlı kalıcı sunucu. 19 Haziran'da açılıyor. Atius & Wizard güvencesiyle hemen kayıt ol, ön kayıt ödülleri aktif. HEMEN TIKLA!

Hücrelerin canlılıklarını kaybedip kaybetmediklerini göstermenin morfolojik, fiziksel ve biyokimyasal yolları vardır. Morfolojik inceleme ile bir hücrenin ölmüş olduğunu kesin olarak söyleyebilmek için, ölümün üzerinden "yeterince uzun" bir süre geçmesi gerekir. Bu süre içinde, çevredeki canlı dokudaki inaktive olmamış enzimlerin etkisiyle, ölen hücrelerde oluşan değişiklikler fark edilir hale gelecektir. Histokimyasal ve enzimatik yöntemler uygulandığında, henüz morfolojik bulgu vermemiş bir hücre ölümü saptanabilir. Ancak bu yöntemlerin uygulanabilmesi için de, ölümün üzerinden belli bir süre geçmiş olması koşulu geçerlidir.
Patoloji açısından hücre ölümünün iki ana biçimi vardır: Apoptosis ve nekroz. Apoptosis (apotozis okunur), fizyolojik olaylarda sık olarak karşılaşılan bir ölüm biçimidir ve embriyolojik gelişmenin en önemli öğelerinden birini oluşturur. Embriyolojik yaşamda birbirine yapışık olan pek çok yapının (el ve ayak parmakları gibi) zamanla ayrılması, aradaki hücrelerin apoptosisi ile sağlanır. Bu nedenle, apoptosis "programlı hücre ölümü" olarak adlandırılabilir. Ancak, tümörlerde de bu tür hücre ölümü yaygındır ve bir tümörün büyüme hızını etkileyen faktörler arasında apoptosis de bulunur. Bu tür hücre ölümünün tipik özelliği, hücrenin küçülüp büzüşmesi ve kromatin örgüsünün yoğunlaşmasıdır. Apoptotik hücreler genellikle mononükleer fagositik sistem hücrelerince fagosite edilirler. Bu hücrelere karşı belirgin bir inflamatuar tepkime görülmez. Bağırsak mukozası gibi hızla yenilenen yapılarda apoptosis çok yaygın ve süreklidir.
Nekroz, patolojik nedenlerle oluşmuş hücre ölümüdür ve hücreleri genellikle gruplar halinde tutar. Hücre zedelenmesine yol açabilen bütün etkenler nekroza da neden olabilir. Morfolojik açıdan nekrozun özelliklerinin iyi değerlendirilmesi, bazen etiyolojinin açıklanmasına katkı sağlayabilir. Başlıca nekroz tipleri şunlardır:

• Koagülasyon nekrozu
• Kazeifikasyon nekrozu
• Likefaksiyon nekrozu
• Yağ nekrozu
• Kangrenöz nekroz

Ayrıca, karaciğer gibi bazı organlarda özel nekroz tipleri de tanımlanmıştır: Güve yeniği biçiminde nekroz, köprüleşme nekrozu gibi. Bunlar, genel nekroz tiplerinin dokularda aldığı özel biçimler olarak kabul edilebilirler. Nekrozun morfolojik görünümünü belirleyen etkenler arasında dokunun cinsi, nekrozun etiyolojisi ve gelişme süreci sayılabilir. Özel bir retikülin örgüsü bulunan karaciğerde son derece yaygın ve şiddetli bir hepatosit nekrozunu tama yakın rejenerasyon izleyebilirken, retikülin çatısından yoksun olan beyin dokusunda göreceli olarak hafif sayılabilecek iskemik durumlarda bile, kalıcı nekroz ve doku kaybı (likefaksiyon) görülür. Çok hızlı gelişen nekrozlarda proteinlerin ve enzimlerin denatürasyonu birlikte olacağından, hücrelerin morfolojik özellikleri kısmen de olsa korunur (koagülasyon n.). Yavaş gelişen bir nekrozda ise, hücre ölümcül biçimde zedelendiği anda hâlâ aktif olan litik enzimlerin açığa çıkması nedeniyle dokuda erime görülür ve bu yüzden morfolojik ayrıntılar seçilemez olur (likefaksiyon n.). Özellikle tüberkülozun tanısında yardımcı olan kazeifikasyon nekrozu, yukarıdaki iki nekroz tipinin bir karışımıdır.
Mikrobiyolojik etkenlere bağlı nekrozların ayırıcı tanısında hem nekrotik olmayan alanlardaki inflamatuar infiltratın niteliğinden hem de lezyonda etken mikroorganizmanın bulunup bulunmadığı bilgisinden yararlanılır. Ancak, patojen mikroorganizmaların saptanmasında asıl olan mikrobiyolojik incelemelerdir. Morfolojik değerlendirmenin bu ayırıcı tanıya katkısının sınırlı olmasının nedeni, nekroz biçimlerinin yalnızca birkaç tane olmasına karşılık, mikrobiyolojik ajanların neredeyse sayılamayacak kadar çok oluşudur. Üstelik, aynı mikroorganizma, değişik koşullarda değişik morfolojik bulgulara yol açabilmektedir.