Haber Yazısı Nedir? Haber Yazılarıyla İlgili Terimler

[ulukaya]

Metin2 EP, Valorant VP dahil tüm oyun ürünlerini en uygun fiyatlarla bulabilir, Item ve Karakterlerinizi hızlıca satabilirsiniz. HEMEN TIKLA!

İnsanlar arası ilk ilişkilerden biri haberleşmedir. Bugün hayvanlar dünyası gözlendiğinde yine aynı gerçekle karşı karşıya kalırız. Leyleklerin göç katarlarının idaresi; arılardakikarıncalardaki iş bölümü; anaç tavuğun yavrularını büyütmesi başka nasıl açıklanır? İlk insanlardan günümüze haberleşme dumandan davuldan kuştan atlı postalardan motorlu postalardan; günlük gazetelere sesli radyo haberlerine görüntülü televizyon haberlerinebilgisayar ağlarına uzanan bir gelişme göstermiştir.

Günlük gazetelerde belli aralıklarla yayınlanan dergilerde meslek kuruluşlarının belli aralıklarla yayınladığı bültenlerde; radyo ve televizyonlarda belli zaman aralıklarıyla sunulan bültenlerde halka duyurulmak üzere yayımlanan yazılara haber denir. Yayın organlarının en büyük desteği haberdir. Hiç bir yayın organı habersiz düşünülemez. Bir haberin değeri okuyucu sayısıyla belirlenir. Bu nedenle her olay haber olmayabilir. Belli bir okuyucu kitlesine ulaşabilecek olaylar haber sayılır.


Yayın ile yayım arasındaki farkları tartışınız!

Halka günlük olayları haber verme geleneğinin şimdilik Atina`da başladığı sanılmaktadır. Eski Atina`da halk günün belirli saatinde bir meydanda toplanır hatip kendilerine o günün haberlerini yüksek sesle söylerdi. Eski Osmanlı`daki “tellâl çağırmak“ “tellâl çıkartmak“ işi dehalka duyurulması gerekli haberleri ulaştırmak için haberci göndermekten başka bir şey değildi. Tellâl mahalle aralarına girer sokak sokak gezer böylece haberi vatandaşın ayağına götürürdü. Günümüzde aynı i şi belediyeler; acil durumlarda haberin hemen iletilmesi için resmi daireler en çok da pazarlamacılar uygarlığın teknik olanaklarını da kullanarak hâlâ yapmaktadırlar.

Görülüyor ki haber kaynağını yaşamdan alır. Genel olarak bu kaynaklar üçe ayrılır: 1. Resmi Haberler 2. Özel Haberler 3. Ajans Haberleri. Resmi haberler resmi ve özel kuruluşlardaki yetkili kişilerden alınan haberlerdir. Özel haberler halk arasından toplanır. Ajans haber toplama ve yayma işleriyle uğraşan kuruluştur. Haberde; yurtiçindeki yurtdışındaki önemli ya da ilginç olaylar kısa ve özlü bir biçimde halka sunulur gerekirse resimle fotoğrafla desteklenir. Haber yazıları anlattığı olayın türüne göre ad alır: Siyasal haberler ekonomik haberler bilimsel haberler teknoloji haberleri sanat haberleri spor haberleri sosyal haberler… vb. Skandal ve dedikodu haberleri… gibi halk arasında heyecan yaratan haberler vardır böyle haberlere sansasyonel haber denir. Haberin anlatımı çoğunlukla resmi olmak zorundadır. Haber toplayana haber yazana muhabir denir.

Gazeticilikte bir haberde aranan ilkeler nelerdir ?

Gazete haberlerinde uyulması gereken ilkeler vardır. Bir haberde bunların eksiksiz verilmesi gerekir:“ Ne?/Kim?; Neyi?/Kimi?; Nasıl?; Niçin?; Nerede? ;Ne zaman?“ sorularının yanıtları haberde bulunmalıdır.

• Ne/Kim: Habere kaynak olan olayın kimin başından geçtiği ya da neyin bir olay sonucunda etkilendiği bildirilmelidir. Örneğin: “Vezüv yanardağı patladı“ “Tarihi Zeus Heykeli kaçırıldı.“ “Atatürk Bütün Yurtta ve Dış Temsilciliklerimizde Anıldı. “
• Neyi/Kimi: Habere kaynak olan olay kimi neyi etkiledi. “Bakanlar Kurulu memur maaş katsayısını görüştü.“ “Milli Eğitim Bakanı resim çalışmalarıyla uluslararası başarı kazanan beş öğrenciyi kutladı.“…
• Nasıl: Habere kaynak olan olayın yapılış meydana geliş sürecinin anlatıldığı bölümdür.
• Niçin: Her olayın bir nedeni vardır. En kötü olayları gerçekleştirenler bile bir nedenin arkasına sığınırlar. Doğada nedeni çözülemeyen olaylarla bilim adamları hâlâ uğraşmaktadır; kanserin oluş nedenleri ozon tabakasının delinmesinin nedenleri…
• Nerede: Yeryüzü bir yerdir. İnsan bir yerde doğar. Bütün olaylar bir yerde geçer. Yer bilgisi haberlerde genelden tikele doğru verilir; ülke il (varsa ilçe köy) mahalle semt caddesokak ev mutfak…
• Ne zaman: Yine bütün olaylar bir zamanda meydana gelir. Zaman bilgisi de haberlerde genelden tikele doğru verilir; yıl ay gün saat dakika…

Haber yazmak çok önemlidir. Muhabir bu ilkeleri uygularken okuyucu ile bağını koparmamak zorundadır.


Haber yazısının belirleyici özellikleri nelerdir ?

• Haber plânı tersine dönmüş pramit diye bilinir. Tersine dönmüş pramitte haberin giriş bölümünde olay birkaç cümle ile özetlenir. Gelişme bölümünde sözü uzatmadan gerekli ayrıntılar verilir. Sonuç bölümünde ise olayın etkisi olaya el koyma anlatılır.
• Haber ilginç olmalıdır. Haberin başlığı da ilginç olmalı başlığa gözü takılan okuyucugerisini okumak için can atmalıdır.
• Haber duyulmamış olmalıdır. Okuyucu duyduğu bir olayı ikinci kez okumaz.
• Haber önemli olmalıdır. Haberin ilgilendirdiği okuyucu kitlesi çok olmalıdır.
• Haber doğru olmalıdır. Muhabir haberi tarafsız yazmalı habere yorum katmamalıdır. Yorum köşe yazarlarının işidir.
• Haber yazılarında muhabir okuyucuyu haberle başbaşa bırakmalı okuyucusuna kendi varlığını hissettirmemelidir.
• Bu kurallara bütün yazılı anlatımlarda uygulanacak genel kuralları ekleyiniz.
Önemli Temsilcileri: Namık Kemal Ziya Paşa Recaizade Mahmut Ekrem Şinasi

Belli bir zamanda ve yerde olmuş olayları merakı giderecek düzeyde ayrıntılı ve anlaşılır bir dille aktaran yazılara denir. Haber yazılarında inandırıcılık belgelere dayanma olayı tüm boyutlarıyla aktarma yansız davranma okuyucunun farklı yorumlamasına imkân vermeyecek şekilde açık ve anlaşılır bir dil ve üslûpla aktarılması gibi unsurlara dikkat edilir.

Haber Yazıları ile ilgili bazı terimler:​

Gazete: Politika kültür, ekonomi ve daha başka konularda haber ve bilgi vermek için yorumlu veya yorumsuz, her gün veya belirli zaman aralıklarıyla çıkarılan yayın.

Haber: 1. Bir olay ve olgu üzerine edinilen bilgi. 2. İletişim veya yayın organlarıyla verilen bilgi.

Sütun: Gazete, dergi, kitap vb. yazılı şeylerde, sayfanın yukarıdan aşağıya doğru ayrılmış olduğu dar bölümlerden her biri.

Sürmanşet: Gazetelerin birinci sayfasındaki logonun üzerinde kullanılan başlık.

Manşet: Gazetelerin ilk sayfasına iri puntolarla konulan başlık.

Muhabir: Basın ve yayın organlarına haber toplayan, bildiren veya yazan kimse.

Ajans: Haber toplama ve yayma işiyle uğraşan kuruluş.

Tekzip: Yalanlama

Asparagas: Şişirme haber

Sansasyonel: Dikkat çeken, çarpıcı, beklenmedik.

Yayım: Basıp dağıtma veya radyo televizyon gibi kitle haberleşme araçlarıyla halka iletme işi, neşir.

Yayımlamak: Yayım işini yapmak, neşretmek.

Yayın: Yayınlanmış şey, neşriyat. Örneğin: Kitap, dergi, program.

Köşe yazısı: Fıkra

Enformasyon: Danışma, tanıtma; haber alma, haber verme, haberleşme, bilgilendirme.

Dezenformasyon: İnsanları yanıltma amacıyla yanlış, fazla ya da eksik bilgi vermektir.

Magazin: Ünlülerin yaşamı, dedikodu gibi çeşitli mevzulardan bahseden medya konusu, bu konuları işleyen resimli mecmua ya da bilgi kaynağı.

Medya: Kitle iletişim araçları, radyo, televizyon, gazete, dergi gibi elektronik veya yazılı basın organlarını anlatmak için kullanılan bir terimdir.

Manipülasyon: Birilerini, istendiği gibi düşünmeleri ya da istendiği gibi yapmaları için etkilemek.

Propaganda: Fikirlerin düşüncelerin tanıtılması, insanları bu fikirler ve düşünceler etrafında birleştirmektir ya da diğer bir anlatımla bir amaca hizmet eden çok belirli bir mesaj sunumudur.

Reyting (izleyici oranı): Ortalama izlenme oranıdır. Bir program diliminde veya zaman diliminde her dakikaya düşen ortalama izleyici yüzdesini gösterir. İzlenme Payı, bir kanalın belli bir zaman diliminde toplam izleyiciden almış olduğu payı gösterir.

Haber, kaynağını yaşamdan alır. Genel olarak haber üçe ayrılır.​

Resmi haberler, resmi ve özel kuruluşlardaki yetkili kişilerden alınan haberlerdir. Özel haberler halk arasından top*lanır. Ajans, haber toplama ve yayma işleriyle uğraşan kuruluştur. Haberde; yurt içindeki, yurt dışındaki önemli ya da ilginç olaylar kısa ve özlü bir biçimde halka sunulur, gerekirse haber resimle, fotoğrafla desteklenir. Haber ya*zıları anlattığı olayın türüne göre isimlendirilir. Siyasal haberler, ekonomi haberleri, bilimsel haberler, teknoloji ha*berleri, sanat haberleri, spor haberleri, sosyal haberler... Halk arasında heyecan yaratan haberler vardır, böyle ha*berlere sansasyonel haber denir. Haberin anlatımı çoğunlukla resmi olmak zorundadır. Haber toplayana ve yaza*na "muhabir" denir.

Gazetecilikte bir haberde aranan ilkeler nelerdir?​

Gazete haberlerinde uyulması gereken ilkeler vardır. Bir haberde "Ne, nasıl, ne zaman, nerede, niçin, kim" sorula*rının yanıtları mutlaka bulunmalıdır.

Ne: Habere kaynak olayın ne olduğu bildirilmelidir.

Nasıl: Habere kaynak olan olayın yapılış ve meydana geliş sürecinin anlatıldığı bölümdür.

Niçin: Her olayın bir nedeni vardır. Hava kirliliğinin nedenleri, suzuluğun nedenleri, ekonominin kötüye gidişinin nedenleri.

Nerede: Her olayın gerçekleştiği bir yer mutlaka vardır. Bu yer haberde mutlaka bildirilmelidir.

Ne zaman: Yine bütün olaylar bir zamanda meydana gelir. Zaman bilgisi genelden özele doğru verilir. Yıl, ay, gün, saat, dakika

Kim: Habere kaynak olan kişinin, yani olayı gerçekleştiren kişinin kimliği de haberde belirtilmelidir.

Haber Yazılarının Özellikleri​

- Haberin başlığı ilginç olmalıdır.
- Haber, geniş bir okuyucu kitlesine hitap etmelidir.
- Dil kolay anlaşılmalı, süsten uzak olmalıdır.
- Haberde şu altı sorunun cevabı olmalıdır: Ne, nerede, ne zaman, nasıl, niçin, kim.
- Haber başlıklarıyla metin uyum içinde olmalıdır.
- Haber özgün olmalıdır.
- Haberin doğruluğu mutlaka araştırılmalıdır.

Türk ve Dünya Edebiyatında Gazetenin Tarihsel Gelişimi​

Basın hayatımız 1 Kasım 1831 tarihinde çıkan ve ilk özel gazete olan Takvim-i Vekayi ile başlar. II. Mahmut döne*minde yayımlanmaya başlanan bu gazete, devlet görevlileri ve aydınlar başta olmak üzere gelişen olaylar hakkın*da yurttaşları bilgilendirmek için çıkarılmıştır. Bu gazetenin arkasından ilk yarı resmi gazete olarak anılan ve bir İn*giliz tarafından çıkarılan (William Churchill 3 Temmuz 1840) Ceride-i Havadis yayımlandı. 21 Ekim 1860 tarihinde Şinasi ile Agâh Efendi tarafından çıkarılan Tercüman-ı Ahval ise ilk özel gazete olmuştur. Daha sonra 1862'de Şinasi Tasvir-i Efkâr gazetesini çıkarmıştır.

İyi Bir Manşetin Özellikleri​

- Manşet yorum içermez.
- Genellikle soru cümleleri kullanılmaz.
- Manşet genelde önemli olaylar için, sürmanşet ise daha da önemli haberler için atılır.
- Manşet, sunulan konunun tamamını kapsayacak şekilde olmalıdır, fakat kısa ve öz olmalıdır.
- Okuyucunun ilgisini çekmelidir.
- Manşetlerde yüklemde kişi eki kullanılmaz. Genelde geniş zaman kullanılır.
- Fiil, edilgen bir yapıya sahiptir.

Önemli Temsilcileri​

Namık Kemal, Ziya Paşa, Recaizade Mahmut Ekrem, Şinasi


NOT:Konu RaiLon ve Victus un konuları birleştirilerek oluşmuştur.