Ayyıldız2 | 2008 TR Yapısı • 1-99 Orta Emek Destan • Oto Avsız • 10 Temmuz 21:00 HEMEN TIKLA!
Mevsimlerin Oluşumu
MEVSİMLER VE ÖZELLİKLERİ
Mevsimler güneşin gün dönümü ve gece gündüz eşitliği noktaları arasından geçişleri arasındaki sürelerdir. Mev-simlerin oluşmasının temel sebebi eksen eğikliği ve Dünyanın Güneş çevresindeki hareketidir. Her iki yarım kürede de mevsimler birbirinin tersi olarak yaşanır. KYK yazı yaşarken, GYK kışı yaşamaktadır. Aynı şekilde birinde sonbaharı yaşanırken diğeri de ilkbahar yaşanır.
Dünyanın eksen eğikliği ve yıllık hareketine bağlı olarak dört önemli gün ortaya çıkar. Bu günler mevsim başlangıcı olduğu için Gündönümü adı da verilir. 21 Mart ve 23 Eylül Ekinoks tarihleri, 21 Aralık ve 21 Haziran Solstis tarihleridir.
Eğer eksen eğikliği olmasaydı, Dünya güneş etrafında do-lanırken, güneş ışınlarının yere düşme açısı değişmeyecek, sıcaklık değişimleri gerçekleşmeyecek, böylece mevsimler de oluşmayacaktı.
Gündönüm (solstis) tarihleri gündüz sürelerinin uzamaya veya kısalmaya döndüğü tarihlerdir. Ekinoks tarihleri ise güneş ışınlarının ekvatora dik düştüğü ve bütün dünyada gece ve gündüz sürelerinin eşit olduğu tarihlerdir.
21 MART (İLKBAHAR EKİNOKSU)
Dünyanın yörünge üzerindeki konumu nedeniyle eksen eğikliğinin etkisi ortadan kalkar ve güneş ışınları ekvatora dik gelir.
1. Güneş ışınları ekvatora dik düşer.
2. Bütün dünyada gece ve gündüz eşitliği yaşanır.
3. Güneş her iki kutuptan da görünür. KKNnda güneş doğmaya; GKNnda güneş batmaya başlar.
4. Kuzey Yarım Kürede ilkbahar, Güney Yarım Kürede sonbahar başlangıcıdır.
5. Aydınlanma çemberi kutup noktalarından teğet geçer.
6. Kuzey Yarım Kürede gündüzler gecelerden; Güney Yarım Kürede geceler gündüzlerden daha uzun olur.
7. Bir meridyen üzerindeki bütün noktalarda güneş aynı anda doğup, aynı anda batar.
8. Gölge boyu ekvatorda 0, Ekvatorla 45° enlemi arasında cismin boyu gölgenin boyundan büyük, 45° enlemlerinde cismin boyu gölge boyuna eşit, 45°-90° enlemleri arasında ise gölge boyu cismin boyundan uzundur.
21 HAZİRAN (YAZ SOLSTİSİ)
Dünyanın yörünge üzerindeki konumu ve eksen eğikliği nedeniyle KYK güneşe dönüktür ve güneş ışınları Yengeç Dönencesine dik gelir.
1. Güneş ışınları Yengeç Dönencesine dik düşer.
2. Ekvatordan güneye gidildikçe geceler uzar, gündüzler kısalır.
3. Ekvatordan kuzeye gidildikçe gündüzler uzar, geceler kısalır.
4. Kuzey Yarım Kürede yaz, Güney Yarım Kürede kış başlangıcıdır.
5. Aydınlanma çemberi kutup dairelerine teğet geçer.
6. Kuzey Kutup Dairesinin tamamı güneşi görürken, Güney Kutup Dairesinin tamamı karanlıkta kalır.
7. Güneş KYKnde ufuk düzlemi üzerindeki en yüksek, GYKnde en alçak konumuna gelir.
8. Gölge boyu KYKnde en kısa, GYKnde en uzun durumdadır.
9. KYKde en uzun gündüz, en kısa gece; GYKde en kısa gündüz, en uzun gece yaşanır.
10. Bu tarihten sonra KYKde gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya; GYKde gündüzler uzamaya, geceler kısalmaya başlar.
11. Bu tarihten sonra KYKde güneş ışınlarının geliş açıları küçülmeye; GYKde büyümeye başlar.
23 EYLÜL (SONBAHAR EKİNOKSU)
Dünyanın yörünge üzerindeki konumu nedeniyle eksen eğikliğinin etkisi ortadan kalkar ve güneş ışınları ekvatora dik gelir.
1. Güneş ışınları ekvatora dik düşer.
2. Bütün dünyada gece ve gündüz eşitliği yaşanır.
3. Güneş her iki kutuptan da görünür. KKNnda güneş batmaya; GKNnda güneş doğmaya başlar.
4. Kuzey Yarım Kürede sonbahar, Güney Yarım Kürede ilkbahar başlangıcıdır.
5. Aydınlanma çemberi kutup noktalarından teğet geçer.
6. Kuzey Yarım Kürede geceler gündüzlerden; Güney Yarım Kürede gündüzler gecelerden daha uzun olur.
7. Bir meridyen üzerindeki bütün noktalarda güneş aynı anda doğup, aynı anda batar.
8. Gölge boyu ekvatorda 0, Ekvatorla 45° enlemi arasında cismin boyu gölgenin boyundan büyük, 45° enlemlerinde cismin boyu gölge boyuna eşit, 45°-90° enlemleri arasında ise gölge boyu cismin boyundan uzundur.
21 ARALIK (KIŞ SOLSTİSİ)
Dünyanın yörünge üzerindeki konumu ve eksen eğikliği nedeniyle GYK güneşe dönüktür ve güneş ışınları Oğlak Dönencesine dik gelir.
1. Güneş ışınları Oğlak Dönencesine dik düşer.
2. Ekvatordan kuzeye gidildikçe geceler uzar, gündüzler kısalır.
3. Ekvatordan güneye gidildikçe gündüzler uzar, geceler kısalır.
4. Kuzey Yarım Kürede kış, Güney Yarım Kürede yaz başlangıcıdır.
5. Aydınlanma çemberi kutup dairelerine teğet geçer.
6. Güney Kutup Dairesinin tamamı güneşi görürken, Kuzey Kutup Dairesinin tamamı karanlıkta kalır.
7. Güneş GYKnde ufuk düzlemi üzerindeki en yüksek, KYKnde en alçak konumuna gelir.
8. Gölge boyu GYKnde en kısa, KYKnde en uzun durumdadır.
9. GYKde en uzun gündüz, en kısa gece; KYKde en kısa gündüz, en uzun gece yaşanır.
10. Bu tarihten sonra GYKde gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya; KYKde gündüzler uzamaya, geceler kısalmaya başlar.
11. Bu tarihten sonra GYKde güneş ışınlarının geliş açıları küçülmeye; KYKde büyümeye başlar.
NOT 1: 21 Mart-23 Eylül tarihleri arasında Kuzey Kutup Noktası 6 ay gündüz, Güney Kutup Noktasında ise 6 ay gece yaşanır. 21 Eylül-Mart23 tarihleri arasında Kuzey Kutup Noktası 6 ay gece, Güney Kutup Noktasında ise 6 ay gündüz yaşanır.
NOT 2: Güneş ışınları dönenceler arasındaki her noktaya yıl içerisinde iki defa dik düşerken, dönencelere bir defa dik düşer.
Güneş Işınlarının Geliş Açısının Hesaplanması:
1. Güneş ışınlarının hangi enleme dik düştüğü bilinecek.
2. Düşme açısı sorulan yerin enlemi ile güneş ışınlarının dik düştüğü nokta arasındaki enlem farkı bulunacak.
3. Bulunan enlem farkı 90° den çıkarılacak.
Örnek: Güney Yarım Kürede gündüzlerin kısalmaya başladığı tarihte Türkiyenin en kuzeyine güneş ışınları kaç derecelik açı ile düşer.
Çözüm: Bu tarih 21 Aralıktır ve güneş ışınları Oğlak Dönencesine dik düşer.
42 + 23 = 65 ? 90 65 = 25
21 Aralık tarihinde Türkiyenin en kuzeyi olan 42° kuzey enlemine güneş ışınları 25° lik bir açıyla düşerler.
Gece Gündüz Durumu:
1. Eğer Dünyanın günlük hareketi olmasa sürekli bir yüzünde gündüz bir yüzünde gece yaşanırdı.
2. Dünyanın yıllık hareketi ve eksen eğikliği nedeniyle gece gündüz sürekli uzayıp kısalır.
? Ekvatorda yıl boyunca 12 saat gece, 12 saat gündüz yaşanır.
? Türkiyede gece gündüz arasındaki fark 16 saate 8 saat olarak yazla kış arasında değişir.
? 66° 33 enleminde 24 saat gece ve 24 saat gündüz yaşanır.
? 90° enleminde ise 6 ay gece ve 6 ay gündüz yaşanır.
3. Dünyanın eksen eğikliği olmasaydı sürekli 12 sat gece 12 saat gündüz yaşanırdı..
4. 21 Aralıkta Kuzey Kutup Noktasına gidildikçe gündüzler kısalır, Güney Kutup Noktasına gidildikçe gündüzler uzar. 21 Haziran tarihinde ise tam tersi yaşanır.
5. Dünyanın dönüş hızının kutuplara doğru gittikçe yavaşlamasından dolayı, Güneşin doğma ve batma süreleri kutuplara doğru gittikçe uzar.
MEVSİMLER VE ÖZELLİKLERİ
Mevsimler güneşin gün dönümü ve gece gündüz eşitliği noktaları arasından geçişleri arasındaki sürelerdir. Mev-simlerin oluşmasının temel sebebi eksen eğikliği ve Dünyanın Güneş çevresindeki hareketidir. Her iki yarım kürede de mevsimler birbirinin tersi olarak yaşanır. KYK yazı yaşarken, GYK kışı yaşamaktadır. Aynı şekilde birinde sonbaharı yaşanırken diğeri de ilkbahar yaşanır.
Dünyanın eksen eğikliği ve yıllık hareketine bağlı olarak dört önemli gün ortaya çıkar. Bu günler mevsim başlangıcı olduğu için Gündönümü adı da verilir. 21 Mart ve 23 Eylül Ekinoks tarihleri, 21 Aralık ve 21 Haziran Solstis tarihleridir.
Eğer eksen eğikliği olmasaydı, Dünya güneş etrafında do-lanırken, güneş ışınlarının yere düşme açısı değişmeyecek, sıcaklık değişimleri gerçekleşmeyecek, böylece mevsimler de oluşmayacaktı.
Gündönüm (solstis) tarihleri gündüz sürelerinin uzamaya veya kısalmaya döndüğü tarihlerdir. Ekinoks tarihleri ise güneş ışınlarının ekvatora dik düştüğü ve bütün dünyada gece ve gündüz sürelerinin eşit olduğu tarihlerdir.
21 MART (İLKBAHAR EKİNOKSU)
Dünyanın yörünge üzerindeki konumu nedeniyle eksen eğikliğinin etkisi ortadan kalkar ve güneş ışınları ekvatora dik gelir.
1. Güneş ışınları ekvatora dik düşer.
2. Bütün dünyada gece ve gündüz eşitliği yaşanır.
3. Güneş her iki kutuptan da görünür. KKNnda güneş doğmaya; GKNnda güneş batmaya başlar.
4. Kuzey Yarım Kürede ilkbahar, Güney Yarım Kürede sonbahar başlangıcıdır.
5. Aydınlanma çemberi kutup noktalarından teğet geçer.
6. Kuzey Yarım Kürede gündüzler gecelerden; Güney Yarım Kürede geceler gündüzlerden daha uzun olur.
7. Bir meridyen üzerindeki bütün noktalarda güneş aynı anda doğup, aynı anda batar.
8. Gölge boyu ekvatorda 0, Ekvatorla 45° enlemi arasında cismin boyu gölgenin boyundan büyük, 45° enlemlerinde cismin boyu gölge boyuna eşit, 45°-90° enlemleri arasında ise gölge boyu cismin boyundan uzundur.
21 HAZİRAN (YAZ SOLSTİSİ)
Dünyanın yörünge üzerindeki konumu ve eksen eğikliği nedeniyle KYK güneşe dönüktür ve güneş ışınları Yengeç Dönencesine dik gelir.
1. Güneş ışınları Yengeç Dönencesine dik düşer.
2. Ekvatordan güneye gidildikçe geceler uzar, gündüzler kısalır.
3. Ekvatordan kuzeye gidildikçe gündüzler uzar, geceler kısalır.
4. Kuzey Yarım Kürede yaz, Güney Yarım Kürede kış başlangıcıdır.
5. Aydınlanma çemberi kutup dairelerine teğet geçer.
6. Kuzey Kutup Dairesinin tamamı güneşi görürken, Güney Kutup Dairesinin tamamı karanlıkta kalır.
7. Güneş KYKnde ufuk düzlemi üzerindeki en yüksek, GYKnde en alçak konumuna gelir.
8. Gölge boyu KYKnde en kısa, GYKnde en uzun durumdadır.
9. KYKde en uzun gündüz, en kısa gece; GYKde en kısa gündüz, en uzun gece yaşanır.
10. Bu tarihten sonra KYKde gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya; GYKde gündüzler uzamaya, geceler kısalmaya başlar.
11. Bu tarihten sonra KYKde güneş ışınlarının geliş açıları küçülmeye; GYKde büyümeye başlar.
23 EYLÜL (SONBAHAR EKİNOKSU)
Dünyanın yörünge üzerindeki konumu nedeniyle eksen eğikliğinin etkisi ortadan kalkar ve güneş ışınları ekvatora dik gelir.
1. Güneş ışınları ekvatora dik düşer.
2. Bütün dünyada gece ve gündüz eşitliği yaşanır.
3. Güneş her iki kutuptan da görünür. KKNnda güneş batmaya; GKNnda güneş doğmaya başlar.
4. Kuzey Yarım Kürede sonbahar, Güney Yarım Kürede ilkbahar başlangıcıdır.
5. Aydınlanma çemberi kutup noktalarından teğet geçer.
6. Kuzey Yarım Kürede geceler gündüzlerden; Güney Yarım Kürede gündüzler gecelerden daha uzun olur.
7. Bir meridyen üzerindeki bütün noktalarda güneş aynı anda doğup, aynı anda batar.
8. Gölge boyu ekvatorda 0, Ekvatorla 45° enlemi arasında cismin boyu gölgenin boyundan büyük, 45° enlemlerinde cismin boyu gölge boyuna eşit, 45°-90° enlemleri arasında ise gölge boyu cismin boyundan uzundur.
21 ARALIK (KIŞ SOLSTİSİ)
Dünyanın yörünge üzerindeki konumu ve eksen eğikliği nedeniyle GYK güneşe dönüktür ve güneş ışınları Oğlak Dönencesine dik gelir.
1. Güneş ışınları Oğlak Dönencesine dik düşer.
2. Ekvatordan kuzeye gidildikçe geceler uzar, gündüzler kısalır.
3. Ekvatordan güneye gidildikçe gündüzler uzar, geceler kısalır.
4. Kuzey Yarım Kürede kış, Güney Yarım Kürede yaz başlangıcıdır.
5. Aydınlanma çemberi kutup dairelerine teğet geçer.
6. Güney Kutup Dairesinin tamamı güneşi görürken, Kuzey Kutup Dairesinin tamamı karanlıkta kalır.
7. Güneş GYKnde ufuk düzlemi üzerindeki en yüksek, KYKnde en alçak konumuna gelir.
8. Gölge boyu GYKnde en kısa, KYKnde en uzun durumdadır.
9. GYKde en uzun gündüz, en kısa gece; KYKde en kısa gündüz, en uzun gece yaşanır.
10. Bu tarihten sonra GYKde gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya; KYKde gündüzler uzamaya, geceler kısalmaya başlar.
11. Bu tarihten sonra GYKde güneş ışınlarının geliş açıları küçülmeye; KYKde büyümeye başlar.
NOT 1: 21 Mart-23 Eylül tarihleri arasında Kuzey Kutup Noktası 6 ay gündüz, Güney Kutup Noktasında ise 6 ay gece yaşanır. 21 Eylül-Mart23 tarihleri arasında Kuzey Kutup Noktası 6 ay gece, Güney Kutup Noktasında ise 6 ay gündüz yaşanır.
NOT 2: Güneş ışınları dönenceler arasındaki her noktaya yıl içerisinde iki defa dik düşerken, dönencelere bir defa dik düşer.
Güneş Işınlarının Geliş Açısının Hesaplanması:
1. Güneş ışınlarının hangi enleme dik düştüğü bilinecek.
2. Düşme açısı sorulan yerin enlemi ile güneş ışınlarının dik düştüğü nokta arasındaki enlem farkı bulunacak.
3. Bulunan enlem farkı 90° den çıkarılacak.
Örnek: Güney Yarım Kürede gündüzlerin kısalmaya başladığı tarihte Türkiyenin en kuzeyine güneş ışınları kaç derecelik açı ile düşer.
Çözüm: Bu tarih 21 Aralıktır ve güneş ışınları Oğlak Dönencesine dik düşer.
42 + 23 = 65 ? 90 65 = 25
21 Aralık tarihinde Türkiyenin en kuzeyi olan 42° kuzey enlemine güneş ışınları 25° lik bir açıyla düşerler.
Gece Gündüz Durumu:
1. Eğer Dünyanın günlük hareketi olmasa sürekli bir yüzünde gündüz bir yüzünde gece yaşanırdı.
2. Dünyanın yıllık hareketi ve eksen eğikliği nedeniyle gece gündüz sürekli uzayıp kısalır.
? Ekvatorda yıl boyunca 12 saat gece, 12 saat gündüz yaşanır.
? Türkiyede gece gündüz arasındaki fark 16 saate 8 saat olarak yazla kış arasında değişir.
? 66° 33 enleminde 24 saat gece ve 24 saat gündüz yaşanır.
? 90° enleminde ise 6 ay gece ve 6 ay gündüz yaşanır.
3. Dünyanın eksen eğikliği olmasaydı sürekli 12 sat gece 12 saat gündüz yaşanırdı..
4. 21 Aralıkta Kuzey Kutup Noktasına gidildikçe gündüzler kısalır, Güney Kutup Noktasına gidildikçe gündüzler uzar. 21 Haziran tarihinde ise tam tersi yaşanır.
5. Dünyanın dönüş hızının kutuplara doğru gittikçe yavaşlamasından dolayı, Güneşin doğma ve batma süreleri kutuplara doğru gittikçe uzar.
