HERAKLES Otomatik Avlı kalıcı sunucu. 19 Haziran'da açılıyor. Atius & Wizard güvencesiyle hemen kayıt ol, ön kayıt ödülleri aktif. HEMEN TIKLA!
Deney ile ilgili bilgiler :
Bu deneyin amacı bir yıldızın tayfının bilinen laboratuar tayfı ile karşılaştırarak, yıldızın tayfındaki değişmeleri anlamaktadır. Bu değişmelerden biri yıldızın tayfında ortaya çıkan Karışmış Çizgiler ( blend çizgiler) dir. Karışmış çizgi demek yıldızın alınan tayfında iki yada daha fazla çiziginin dalgaboyunun birbirine çok yakın olmasından dolayı tayfta üst üste binmesidir.
Bu deneyde biz Güneş tayfını incelemekteyiz. Güneş tayfını incelerken Dünya Atmosferiânin sahip olduğu Atmosferik Çizgilerle, Güneşâe ait olan çizgiler birbirinin üstüne binmiş olduğundan bunları ayırt etmek oldukça güçtür. Bu durumda Güneşâin dönüşünden dolayı oluşan Fraunhofer Çizgileri ( soğurma çizgileri) alınan tayfta Doppler Kayması gösterirken, Atmosferik Çizgilerin böyle bir etki göstermediği açıktır. Deney sırasında Güneş tayflarının bir cam üzerine alınmış olan gerçek tayfları ile laboratuar ortamında elde edilmiş Güneş tayfı birbir karşılaştırılır. Ancak laboratuar ortamında elde edilen tayflar gerçek tayfla aynı boyutlarda değildir. Laboratuar tayfları daha geniş alana biraz kaymış durumdadır. Bu kayma olsada gerçek tayfla laboratuar tayfındaki çizgiler büyüklük bakımından birebir uyum sağlamaktadır. Sadece çizgiler arasındaki aralık biraz fazladır.
Deneyde ilk yapılması gereken şey elimizde bulunan gerçek Güneş tayfının bir parçasını, laboratuarda elde edilmiş Güneş tayları içinden bulurak, bu parçanın hangi dalga boyu aralığında olduğunu saptamaktı. Bulunan dalga boyunda önceden belirlenmiş çizgileri yaklaşık olarak tespit ederek çizgilerin hangi dalga boyunda olduğu bulunur. Bulunan dalga boyları Moore kataloğundan araştırılarak eşdeğer genişlikte kaç tane elementin çizgisi olduğu bulunur. Daha sonra bu çizgiler kriterlere göre elenerek bulunan çizginin hangi elemente ait olduğu saptanır. Deneyde bizden istenilen, verilmiş olan 11 tane çizgiyi, birimlere olan yakınlık uzaklık, Güneşte bulunup bulunmama, şiddetlerine, Moore kataloğundaki bilgilere dayanarak elemek ve istenilen 11 çizginin hangi elementlere ait olduğunu bulmaktı.
Çizgiler :
Birinci Çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4092.174 Cr I 180 6 4092.266 Sm II 1 400
4092.386 Co I 29 25
4092.407 V I 52 8
Birinci çizgi için bulduğumuz diğer değerler 4093.00 dalgaboyuna daha yakın oldukları için dikkate alınmamıştır. Bizden bulunması istenen çizgi 4092.00 dalgaboyuna daha yakın olduğundan yukardaki dört değerden 4092.407 olasılığıda elenmiştir. Diğer üç elementten Sm II elementinin şiddeti daha fazla olduğundan aradığımız birinci çizgi 4092.266 dalgaboylu çizgidir.
Birinci Çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4092.266 Sm II 1 400
İkinci çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4101.00 §* V II 176 8
4101.163 Cr I 108 8
4101.272 Fe I 698 1
İkinci çizgi için için bulunan diğer değerler 4102 dalga boyuna yakın olduğu için dikkate alınmamıştır. 4101.00 çizgisi aradığımız tam değer olmadığı için aradığımız çizgi değildir. Kalan iki olasılıktan 4101.272 dalgaboylu Fe I çizgisinin aradığımız çizgiye olan yakın mesafesinden dolayı ikinci çizgi olarak bulunmuştur.
İkinci Çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4101.272 Fe I 698 1
Üçüncü çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4114.449 Fe I 357 5
4114.52 A II 124 2
4114.95 Na II 20 3
4114.957 Fe I 695 1w
4114.99 K II 2 30
Üçüncü çizginin 4114.500 dalgaboyuna daha yakın olmasından dolayı 4114.9 civarında diğer dalgaboylarındaki elementleri eledik. Kalan iki olasılıktan 4114.449 dalgaboyundaki elementi şiddetinin yüksek oluşundan dolayı aldık.
Üçüncü çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4114.449 Fe I 357 5
Dördüncü çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4121.637 Ti I - 4
4121.682 Rh II 9 15
4121.7 O IV 11 -
4121.806 Fe I 356 5
4121.817 Cr I 108 10
4121.95 B II 2 7
Dördüncü çizginin dalga boyu 4121.8 civarlarında olduğu göz önüne alınarak Ti I, Rh II ve O IV elementlerini eledik. Kalan üç elementten şiddeti yüksek olan Cr I elementini aradığımız element olarak bulduk.
Dördüncü çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4121.817 Cr I 108 10
Beşinci çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4129.7 A II 77 4
4129.73 Eu II 1 -
4129.96 Cr I 97 -
Beşinci çizgi için bulunan olasılıklardan sadece birinin şiddeti olduğundan aradığımız çizgi A II elementine ait olan çizgidir.
Beşinci çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4129.7 A II 77 4
Altıncı çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4130.035 Fe I 44 1
4130.372* Gd II 19 3000
4130.47 Cr I 97 -
Altıncı çizgi için bulunan diğer olasılıklar çizginin 4130.500 dalgaboyundan daha ufak olması nedeni ile dikkate alınmamıştır. Diğer üç olasılıktan Cr I şiddeti olmayışından, Gd IIânin Güneşâte bulunmadığından aradığımız çizgi Fe I elementine ait olan çizgidir.
Altıncı çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4130.035 Fe I 44 1
Yedinci çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4132.94 Fe I 44 m Fe
4133.006 Sc I 20 8
4133.33 La II - 6 nl
4133.361 Nd II 19 50
Yedinci çizgi için bulunan diğer olasılıklar çizginin dalgaboyunun 4133.500 değerinden ufak olması nedeniyle dikkate alınmamıştır. Kalan olasılıklar içinden m Fe elementinin çizigisi gizlendiğinden dolayı olamaz. Sc I elementinin şiddeti ve dalgaboyundan dolayı aradığımız çizgidir.
Yedinci çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4133.006 Sc I 20 8
Sekizinci ve dokuzuncu çizgiler için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4140.24 Fe I 418
4140.304 Sc I 20 10
4140.420 Ti I 221 -
4140.441 Fe I 694 1
4140.450 Gd II 48 100
4140.510 Fe III 118 6
4140.740 O II 19 0
Bulunan olasılıklardan tek bir tanesinin şiddetinde Güneş işareti olduğundan aradığımız sekizinci çizgi Fe Iâe ait olan çizgidir. Dokuzuncu çizigi ise 4141.00 dalgaboyuna daha yakın olduğundan olasılıklar ikiye indirildi. Kalan olasılıklardan O IIânin şiddeti â0â olduğundan aradığımız çizgi olamaz. Aradığımız çizgi Fe IIIâe ait olan çizgidir.
Sekizinci çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4140.24 Fe I 418
Dokuzuncu çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4140.510 Fe III 118 6
Onuncu çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4143.871 Fe I 43 30
4144.164 Ru I 7 Anal c (10) 4144.492 Ce II 3 10
4144.553 Nd II 61 20
Onuncu çizginin dalgaboyu 4144.000âdan daha ufak 4143.500âdan büyük olduğu için Fe I aradığımız çizgidir.
Onuncu çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4143.871 Fe I 43 30
Onbirinci çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4157.788 Fe I 695 8n
4157.82 Cl II - -
Onbirinci çizginin dalgaboyu 4158.00âa çok yakın olduğu için 4157.700âdan daha büyük değerler dikkate alınmıştır. Olasılıklar içinde Fe I aranılan çizgidir. Çünkü diğer elementin şiddeti ve multiplet numarası belli değildir.
Onbirinci çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4157.788 Fe I 695 8n
Deney sonunda çıkan sonuç ;
Deneyde bizden istenilen 11 çizgi yaklaşık olarak tespit edilen 60 tane çizgi içinden kriterler göre elendi ve 11 çizginin hangi dalgaboyunda olduğu ve şiddetini tespit edilerek bize verilen deneyi tamamlamış olduk. Bu çizgiler ;
Birinci Çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4092.266 Sm II 1 400
İkinci Çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4101.272 Fe I 698 1
Üçüncü çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4114.449 Fe I 357 5
Dördüncü çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4121.817 Cr I 108 10
Beşinci çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4129.7 A II 77 4
Altıncı çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4130.035 Fe I 44 1
Yedinci çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4133.006 Sc I 20 8
Sekizinci çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4140.24 Fe I 418
Dokuzuncu çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4140.510 Fe III 118 6
Onuncu çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4143.871 Fe I 43 30
Onbirinci çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4157.788 Fe I 695 8n
Bu deney sırasında kullanılan gereçler ;
Cam üzerine alınmış gerçek Güneş tayfı ,
Laboratuar ortamında elde edilmiş olan Güneş tayfı,
Moore Kataloğu,
Moore katalogundan alınan elementlerin üzerinde bulunan işaretlerin tanımı ;
m : Bu çizginin tayfta görünmediğini, saklandığını gösterir.
l : Uzun dalga boyuna doğru gölgelendiğini gösterir.
n : Tayfta bulunan çizginin yayılmış olduğunu gösterir.
§ : Aynı elementin bir spektrumda farklı derecelerde iyonlaşmış iki çizgisinin olduğunu gösterir.
* : Blend çizgisinin olduğunu gösterir.
w : Tayfta çıkan çizginin geniş çizgi olduğunu gösterir.
Spektroskopi Laboratuar Deneyi
SPEKTROSKOPİ LABORATUAR DENEYLERİ
SPEKTRAL ÇİZGİLERİN DALGABOYLARININ TAYİNİ
Deney ile ilgili bilgiler ;
Spektral çizgilerin dalgaboylarının hassas tayini spektroskopinin en önemli meselelerinden biridir. Bu, her spektroskopik ve spektrofotometrik araştırmanın ilk adımıdır. Her bir spektrum çizgisinin dalgaboyu, onun civarında yer alan standart çizginin dalgaboyu ile ilişkilendirilir.
Bu deneyin yapılmasında kullanılan tayflar Güneşâe aittir. Güneş tayfında görülen çizgilerin hangi dalga boyunda oldukları daha iyi tayin edebilmek için bazı yöntemlere baş vurulur. Bu yöntemler ;
1. Derecelendirme Metodu
2. Lineer İnterpolasyon Metodu
3. Hartmann â Cornu Metodu
Deney 2âde B plağı üzerine alınmış olan Güneş Tayfından yararlandık. Deneyde B plağındaki tayfta bulunan belirlenmiş çizgilerin dalga boylarını Hartmann â Cornu Metodu ile tayin etmeye çalıştık. Bunun için komparatör aletini kullandık. Komparatör aletinde daha öncede dalga boyları belirlenmiş 3 çizgiden yararlandık. Bu çizgiler ;
Çizginin Dalgaboyu Element
3984.140 Ni I
4028.411 Ce II
4073.90 O III
⢠λ 1 = 3984.140 çizgisi için bulunan komparatör okumaları ;
n1 = 13.847
n2 = 13.840
n3 = 13.847
n4 = 13.866
n5 = 13.820
Bulunan komparatör okumalarının ortalaması alınarak λ1 dalga boyuna ait n1 = 13.844
⢠λ 2 = 4028.411 çizgisi için bulunan komparatör okumaları ;
n1 = 99.149
n2 = 99.138
n3 = 99.131
Bulunan komparatör okumalarının ortalaması alınarak λ2 dalga boyuna ait n2 = 99.139
⢠λ 3 = 4073.90 çizgisi için bulunan komparatör okumaları ;
n1 = 186.970
n2 = 186.940
n3 = 186.991
n4 = 186.993
n5 = 186.992
Bulunan komparatör okumalarının ortalaması alınarak λ3 dalga boyuna ait n3 = 186.977
Verilen B plağı üzerindeki on çizgi için bulunan komparatör okumaları ve ortalamaları hesaplanarak bulunan n değerleri ve bu değerlere bağlı olarak hesaplanan a, b, c, λ0, n0 değerleri aşağıdaki gibidir;
Yukarıdaki formüllerde λ1, λ2, λ3 ve n1, n2, n3 değerlerini yerine koyarsak;
Şeklinde bulunur.
Diğer çizgiler için komparatör okumaları ve ortalamaları ;
λx1 λx2 λx3 λx4 λx5 λx6 λx7 λx8 λx9 λx10
n1 55.590 103.846 108.263 110.938 113.225 124.199 129.220 133.019 156.844 167.359
n2 55.593 103.865 108.307 110.971 113.265 124.209 129.237 132.671 155.466 167.364
n3 55.601 103.841 108.292 110.960 113.256 124.218 129.241 133.008 155.533 167.485
n4 110.958 132.744 155.496
n5 110.939 133.060 155.549
nx 55.594 103.850 108.287 110.953 113.248 124.208 129.232 132.900 155.777 167.402
λx 4005.821 4030.853 4033.153 4034.535 4035.724 4041.404 4044.007 4045.907 4057.754 4063.771
Yukarıda yazılan her bir çizgi için komparatör okumalarının aritmetik ortalaması alınarak nx değerleri bulunur.
Gerekli tüm değerler bulunduktan sonra formülde yerlerine konularak λx değerleri bulunabilir. Bu değerler çizgilerin hassas dalga boylarıdır. Bu dalga boyları şu şekildedir;
Deneyin yapılışı ve sonucu ;
B plağı üzerine alınmış olan tayflardaki işaretlenmiş olan çizgilerin değerlerini HartmannâCornu Metodu ile hassas bir şekilde bulmaya çalıştık. Deneyde komparatör aletinden yararlandık. Komparatör aleti, cam plak üzerindeki çizgileri büyüterek hassas ölçüm yapmaya yarayan bir alettir. Cam plağı bu alet üzerine yerleştirdik ve çizgilerin komparatör okumalarını bulduk. Bu işlemden sonra elimizde bulunan formüllerde bilinenleri yerine koyarak bizden istenilen dalgaboylarını bulduk. Bu dalgaboylarını deney 1âde Moore Katalogundan bulduğumuz dalgaboyları ile karşılaştırdık;
Moore Katalogundan Bulunan Dalgaboyları Hartmann â Cornu Metodu ile Bulunan Dalgaboyları
λx1 4005.380 Fe I 4005.821
λx2 4030.900 Fe I 4030.853
λx3 4033.263 Cr I 4033.153
λx4 4034.884 Ti I 4034.535
λx5 4035.980 Fe I 4035.724
λx6 4041.361 Mn I 4041.404
λx7 4044.145 K I 4044.007
λx8 4045.590 Fe I 4045.907
λx9 4057.660 Fe I 4057.754
λx10 4064.070 Fe I 4063.771
SPEKTROSKOPİ LABORATUAR DENEYLERİ
SPEKTROGRAFLARIN LİNEER DİSPERSİYONLARININ VE AYIRMA GÜÇLERİNİN TAYİNİ
Deneyin Amacı: Her spektrografın esas parametreleri lineer dispersiyon ve ayırma gücüdür. Bu parametrelerin gerçek deneysel değerleri teorik değerlerinden farklı olduğundan her spektrografın dalgaboyuna bağlı lineer dispersiyon ve ayrıma gücü deneysel olarak tayin edilmelidir.
Lineer Dispersiyon: Spektrumda 1Åâa karşılık gelen uzunluğun mm cinsinden ifadesidir. Eğer spektrumda iki bilinen spektral çizginin dalgaboyu farkı ïï¬ (Å) ve bunlar arasındaki mesafe ïl (mm) ise lineer dispersiyon,
λx1 λx2 λx3 λx4 λx5 λx6 λx7 λx8 λx9 λx10
nx 55.594 103.850 108.287 110.953 113.248 124.208 129.232 132.900 155.777 167.402
λx 4005.821 4030.853 4033.153 4034.535 4035.724 4041.404 4044.007 4045.907 4057.754 4063.771
D1 D2 D3 D4 D5 D6 D7 D8 D9
1,927772451
1,929130435
1,929088278
1,93019344
1,929577465
1,930080676
1,930526316
1,931037393
1,932025927
İ
SPEKTROSKOPİ LABORATUAR DENEYLERİ
FOTOEMÜLSİYONUN KARAKTERİSTİK
KARARMA EĞRİSİ
Deney ile ilgili bilgiler:
Cam plak üzerine alınmış spektrumda istenmeyen bazı etkiler mevcuttur. Bunlar cam spektrumun üzerine düşen ışığın cam plakta olan kararma etkileridir. Biz bu etkileri bazı metotlarla çıkartabiliriz.
Deneyde mikrofotometre adı verilen bir cihazla cam plak üzerindeki kademeli zayıflatıcının ve çizgilerin mikrofotometrik okumalarını alarak bu cam üzerindeki kararma eğrisini çıkarttık. Kararma eğrisi bize cam plak üzerindeki kararma yoğunluğunu verir. Zayıflatma kademeleri için Diânin log Iiâye bağlılığı bize cam plağın karakteristik kararma eğrisini verecektir. Bu işlemle cam plağın üzerindeki spektruma etki eden kararma miktarını bularak, direkt olarak spektrumda elde edilen çizgilerin cam plaktan olan etkilerinden kurtulduk.
Deneyin Yapılışı:
Öncelikle çalışılacak olan cam plak üzerindeki spektrum, mikrofotometrik okumasının yapılabilmesi için mikrofotometre adı verilen alete takılır. Mikrofotometreye hiç ışık gelmiyorken (kapalı) okuma yaptırılarak fotometreye çizdirilir. Aletsel hata belirlenir. Daha sonra mikrofotometre açılır ve cam plağın boş bölgesindeki fotoemülsiyonun miktarı alınır. Bu iki miktar alındıktan sonra cam plak üzerindeki kademeli zayıflatıcının okuması yapılır. Kademeli zayıflatıcı, cam üzerinde platin veya alüminyum tozları katmanı oluşturarak alınmış, birkaç değişik optik sıklıklı zayıflatıcı kademesinden ibarettir. Elde edilen verileri formülde yerlerine koyarak Di miktarı hesaplanır. Log Ii miktarını seçilen dalgaboyu aralığına göre çizelgeden belirleyerek, Di ve log Ii ye bağlı bir kararma eğrisi grafiği çizilir.
Diânin hesaplanması için gerekli formül dır.
Di : Kararma yoğunluğu
Dâi : Verilen spektrum noktasındaki mikrofotometre okuması
K : Işık düşmeyen durumda mikrofotometrenin göstergesi
F : Mikrofotometre ışığının fotoemülsiyonun ışık düşmeyen yerinden geçtiği haldeki
mikrofotometre okuması
Mikrofotometre okumaları
Bu deneyin amacı bir yıldızın tayfının bilinen laboratuar tayfı ile karşılaştırarak, yıldızın tayfındaki değişmeleri anlamaktadır. Bu değişmelerden biri yıldızın tayfında ortaya çıkan Karışmış Çizgiler ( blend çizgiler) dir. Karışmış çizgi demek yıldızın alınan tayfında iki yada daha fazla çiziginin dalgaboyunun birbirine çok yakın olmasından dolayı tayfta üst üste binmesidir.
Bu deneyde biz Güneş tayfını incelemekteyiz. Güneş tayfını incelerken Dünya Atmosferiânin sahip olduğu Atmosferik Çizgilerle, Güneşâe ait olan çizgiler birbirinin üstüne binmiş olduğundan bunları ayırt etmek oldukça güçtür. Bu durumda Güneşâin dönüşünden dolayı oluşan Fraunhofer Çizgileri ( soğurma çizgileri) alınan tayfta Doppler Kayması gösterirken, Atmosferik Çizgilerin böyle bir etki göstermediği açıktır. Deney sırasında Güneş tayflarının bir cam üzerine alınmış olan gerçek tayfları ile laboratuar ortamında elde edilmiş Güneş tayfı birbir karşılaştırılır. Ancak laboratuar ortamında elde edilen tayflar gerçek tayfla aynı boyutlarda değildir. Laboratuar tayfları daha geniş alana biraz kaymış durumdadır. Bu kayma olsada gerçek tayfla laboratuar tayfındaki çizgiler büyüklük bakımından birebir uyum sağlamaktadır. Sadece çizgiler arasındaki aralık biraz fazladır.
Deneyde ilk yapılması gereken şey elimizde bulunan gerçek Güneş tayfının bir parçasını, laboratuarda elde edilmiş Güneş tayları içinden bulurak, bu parçanın hangi dalga boyu aralığında olduğunu saptamaktı. Bulunan dalga boyunda önceden belirlenmiş çizgileri yaklaşık olarak tespit ederek çizgilerin hangi dalga boyunda olduğu bulunur. Bulunan dalga boyları Moore kataloğundan araştırılarak eşdeğer genişlikte kaç tane elementin çizgisi olduğu bulunur. Daha sonra bu çizgiler kriterlere göre elenerek bulunan çizginin hangi elemente ait olduğu saptanır. Deneyde bizden istenilen, verilmiş olan 11 tane çizgiyi, birimlere olan yakınlık uzaklık, Güneşte bulunup bulunmama, şiddetlerine, Moore kataloğundaki bilgilere dayanarak elemek ve istenilen 11 çizginin hangi elementlere ait olduğunu bulmaktı.
Çizgiler :
Birinci Çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4092.174 Cr I 180 6 4092.266 Sm II 1 400
4092.386 Co I 29 25
4092.407 V I 52 8
Birinci çizgi için bulduğumuz diğer değerler 4093.00 dalgaboyuna daha yakın oldukları için dikkate alınmamıştır. Bizden bulunması istenen çizgi 4092.00 dalgaboyuna daha yakın olduğundan yukardaki dört değerden 4092.407 olasılığıda elenmiştir. Diğer üç elementten Sm II elementinin şiddeti daha fazla olduğundan aradığımız birinci çizgi 4092.266 dalgaboylu çizgidir.
Birinci Çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4092.266 Sm II 1 400
İkinci çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4101.00 §* V II 176 8
4101.163 Cr I 108 8
4101.272 Fe I 698 1
İkinci çizgi için için bulunan diğer değerler 4102 dalga boyuna yakın olduğu için dikkate alınmamıştır. 4101.00 çizgisi aradığımız tam değer olmadığı için aradığımız çizgi değildir. Kalan iki olasılıktan 4101.272 dalgaboylu Fe I çizgisinin aradığımız çizgiye olan yakın mesafesinden dolayı ikinci çizgi olarak bulunmuştur.
İkinci Çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4101.272 Fe I 698 1
Üçüncü çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4114.449 Fe I 357 5
4114.52 A II 124 2
4114.95 Na II 20 3
4114.957 Fe I 695 1w
4114.99 K II 2 30
Üçüncü çizginin 4114.500 dalgaboyuna daha yakın olmasından dolayı 4114.9 civarında diğer dalgaboylarındaki elementleri eledik. Kalan iki olasılıktan 4114.449 dalgaboyundaki elementi şiddetinin yüksek oluşundan dolayı aldık.
Üçüncü çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4114.449 Fe I 357 5
Dördüncü çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4121.637 Ti I - 4
4121.682 Rh II 9 15
4121.7 O IV 11 -
4121.806 Fe I 356 5
4121.817 Cr I 108 10
4121.95 B II 2 7
Dördüncü çizginin dalga boyu 4121.8 civarlarında olduğu göz önüne alınarak Ti I, Rh II ve O IV elementlerini eledik. Kalan üç elementten şiddeti yüksek olan Cr I elementini aradığımız element olarak bulduk.
Dördüncü çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4121.817 Cr I 108 10
Beşinci çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4129.7 A II 77 4
4129.73 Eu II 1 -
4129.96 Cr I 97 -
Beşinci çizgi için bulunan olasılıklardan sadece birinin şiddeti olduğundan aradığımız çizgi A II elementine ait olan çizgidir.
Beşinci çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4129.7 A II 77 4
Altıncı çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4130.035 Fe I 44 1
4130.372* Gd II 19 3000
4130.47 Cr I 97 -
Altıncı çizgi için bulunan diğer olasılıklar çizginin 4130.500 dalgaboyundan daha ufak olması nedeni ile dikkate alınmamıştır. Diğer üç olasılıktan Cr I şiddeti olmayışından, Gd IIânin Güneşâte bulunmadığından aradığımız çizgi Fe I elementine ait olan çizgidir.
Altıncı çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4130.035 Fe I 44 1
Yedinci çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4132.94 Fe I 44 m Fe
4133.006 Sc I 20 8
4133.33 La II - 6 nl
4133.361 Nd II 19 50
Yedinci çizgi için bulunan diğer olasılıklar çizginin dalgaboyunun 4133.500 değerinden ufak olması nedeniyle dikkate alınmamıştır. Kalan olasılıklar içinden m Fe elementinin çizigisi gizlendiğinden dolayı olamaz. Sc I elementinin şiddeti ve dalgaboyundan dolayı aradığımız çizgidir.
Yedinci çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4133.006 Sc I 20 8
Sekizinci ve dokuzuncu çizgiler için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4140.24 Fe I 418
4140.304 Sc I 20 10
4140.420 Ti I 221 -
4140.441 Fe I 694 1
4140.450 Gd II 48 100
4140.510 Fe III 118 6
4140.740 O II 19 0
Bulunan olasılıklardan tek bir tanesinin şiddetinde Güneş işareti olduğundan aradığımız sekizinci çizgi Fe Iâe ait olan çizgidir. Dokuzuncu çizigi ise 4141.00 dalgaboyuna daha yakın olduğundan olasılıklar ikiye indirildi. Kalan olasılıklardan O IIânin şiddeti â0â olduğundan aradığımız çizgi olamaz. Aradığımız çizgi Fe IIIâe ait olan çizgidir.
Sekizinci çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4140.24 Fe I 418
Dokuzuncu çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4140.510 Fe III 118 6
Onuncu çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4143.871 Fe I 43 30
4144.164 Ru I 7 Anal c (10) 4144.492 Ce II 3 10
4144.553 Nd II 61 20
Onuncu çizginin dalgaboyu 4144.000âdan daha ufak 4143.500âdan büyük olduğu için Fe I aradığımız çizgidir.
Onuncu çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4143.871 Fe I 43 30
Onbirinci çizgi için bulunan olasılıklar ;
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4157.788 Fe I 695 8n
4157.82 Cl II - -
Onbirinci çizginin dalgaboyu 4158.00âa çok yakın olduğu için 4157.700âdan daha büyük değerler dikkate alınmıştır. Olasılıklar içinde Fe I aranılan çizgidir. Çünkü diğer elementin şiddeti ve multiplet numarası belli değildir.
Onbirinci çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4157.788 Fe I 695 8n
Deney sonunda çıkan sonuç ;
Deneyde bizden istenilen 11 çizgi yaklaşık olarak tespit edilen 60 tane çizgi içinden kriterler göre elendi ve 11 çizginin hangi dalgaboyunda olduğu ve şiddetini tespit edilerek bize verilen deneyi tamamlamış olduk. Bu çizgiler ;
Birinci Çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4092.266 Sm II 1 400
İkinci Çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4101.272 Fe I 698 1
Üçüncü çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4114.449 Fe I 357 5
Dördüncü çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4121.817 Cr I 108 10
Beşinci çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4129.7 A II 77 4
Altıncı çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4130.035 Fe I 44 1
Yedinci çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4133.006 Sc I 20 8
Sekizinci çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4140.24 Fe I 418
Dokuzuncu çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4140.510 Fe III 118 6
Onuncu çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti 4143.871 Fe I 43 30
Onbirinci çizgi :
Çizginin Dalgaboyu Element Multiplet numarası Şiddeti
4157.788 Fe I 695 8n
Bu deney sırasında kullanılan gereçler ;
Cam üzerine alınmış gerçek Güneş tayfı ,
Laboratuar ortamında elde edilmiş olan Güneş tayfı,
Moore Kataloğu,
Moore katalogundan alınan elementlerin üzerinde bulunan işaretlerin tanımı ;
m : Bu çizginin tayfta görünmediğini, saklandığını gösterir.
l : Uzun dalga boyuna doğru gölgelendiğini gösterir.
n : Tayfta bulunan çizginin yayılmış olduğunu gösterir.
§ : Aynı elementin bir spektrumda farklı derecelerde iyonlaşmış iki çizgisinin olduğunu gösterir.
* : Blend çizgisinin olduğunu gösterir.
w : Tayfta çıkan çizginin geniş çizgi olduğunu gösterir.
Spektroskopi Laboratuar Deneyi
SPEKTROSKOPİ LABORATUAR DENEYLERİ
SPEKTRAL ÇİZGİLERİN DALGABOYLARININ TAYİNİ
Deney ile ilgili bilgiler ;
Spektral çizgilerin dalgaboylarının hassas tayini spektroskopinin en önemli meselelerinden biridir. Bu, her spektroskopik ve spektrofotometrik araştırmanın ilk adımıdır. Her bir spektrum çizgisinin dalgaboyu, onun civarında yer alan standart çizginin dalgaboyu ile ilişkilendirilir.
Bu deneyin yapılmasında kullanılan tayflar Güneşâe aittir. Güneş tayfında görülen çizgilerin hangi dalga boyunda oldukları daha iyi tayin edebilmek için bazı yöntemlere baş vurulur. Bu yöntemler ;
1. Derecelendirme Metodu
2. Lineer İnterpolasyon Metodu
3. Hartmann â Cornu Metodu
Deney 2âde B plağı üzerine alınmış olan Güneş Tayfından yararlandık. Deneyde B plağındaki tayfta bulunan belirlenmiş çizgilerin dalga boylarını Hartmann â Cornu Metodu ile tayin etmeye çalıştık. Bunun için komparatör aletini kullandık. Komparatör aletinde daha öncede dalga boyları belirlenmiş 3 çizgiden yararlandık. Bu çizgiler ;
Çizginin Dalgaboyu Element
3984.140 Ni I
4028.411 Ce II
4073.90 O III
⢠λ 1 = 3984.140 çizgisi için bulunan komparatör okumaları ;
n1 = 13.847
n2 = 13.840
n3 = 13.847
n4 = 13.866
n5 = 13.820
Bulunan komparatör okumalarının ortalaması alınarak λ1 dalga boyuna ait n1 = 13.844
⢠λ 2 = 4028.411 çizgisi için bulunan komparatör okumaları ;
n1 = 99.149
n2 = 99.138
n3 = 99.131
Bulunan komparatör okumalarının ortalaması alınarak λ2 dalga boyuna ait n2 = 99.139
⢠λ 3 = 4073.90 çizgisi için bulunan komparatör okumaları ;
n1 = 186.970
n2 = 186.940
n3 = 186.991
n4 = 186.993
n5 = 186.992
Bulunan komparatör okumalarının ortalaması alınarak λ3 dalga boyuna ait n3 = 186.977
Verilen B plağı üzerindeki on çizgi için bulunan komparatör okumaları ve ortalamaları hesaplanarak bulunan n değerleri ve bu değerlere bağlı olarak hesaplanan a, b, c, λ0, n0 değerleri aşağıdaki gibidir;
Yukarıdaki formüllerde λ1, λ2, λ3 ve n1, n2, n3 değerlerini yerine koyarsak;
Şeklinde bulunur.
Diğer çizgiler için komparatör okumaları ve ortalamaları ;
λx1 λx2 λx3 λx4 λx5 λx6 λx7 λx8 λx9 λx10
n1 55.590 103.846 108.263 110.938 113.225 124.199 129.220 133.019 156.844 167.359
n2 55.593 103.865 108.307 110.971 113.265 124.209 129.237 132.671 155.466 167.364
n3 55.601 103.841 108.292 110.960 113.256 124.218 129.241 133.008 155.533 167.485
n4 110.958 132.744 155.496
n5 110.939 133.060 155.549
nx 55.594 103.850 108.287 110.953 113.248 124.208 129.232 132.900 155.777 167.402
λx 4005.821 4030.853 4033.153 4034.535 4035.724 4041.404 4044.007 4045.907 4057.754 4063.771
Yukarıda yazılan her bir çizgi için komparatör okumalarının aritmetik ortalaması alınarak nx değerleri bulunur.
Gerekli tüm değerler bulunduktan sonra formülde yerlerine konularak λx değerleri bulunabilir. Bu değerler çizgilerin hassas dalga boylarıdır. Bu dalga boyları şu şekildedir;
Deneyin yapılışı ve sonucu ;
B plağı üzerine alınmış olan tayflardaki işaretlenmiş olan çizgilerin değerlerini HartmannâCornu Metodu ile hassas bir şekilde bulmaya çalıştık. Deneyde komparatör aletinden yararlandık. Komparatör aleti, cam plak üzerindeki çizgileri büyüterek hassas ölçüm yapmaya yarayan bir alettir. Cam plağı bu alet üzerine yerleştirdik ve çizgilerin komparatör okumalarını bulduk. Bu işlemden sonra elimizde bulunan formüllerde bilinenleri yerine koyarak bizden istenilen dalgaboylarını bulduk. Bu dalgaboylarını deney 1âde Moore Katalogundan bulduğumuz dalgaboyları ile karşılaştırdık;
Moore Katalogundan Bulunan Dalgaboyları Hartmann â Cornu Metodu ile Bulunan Dalgaboyları
λx1 4005.380 Fe I 4005.821
λx2 4030.900 Fe I 4030.853
λx3 4033.263 Cr I 4033.153
λx4 4034.884 Ti I 4034.535
λx5 4035.980 Fe I 4035.724
λx6 4041.361 Mn I 4041.404
λx7 4044.145 K I 4044.007
λx8 4045.590 Fe I 4045.907
λx9 4057.660 Fe I 4057.754
λx10 4064.070 Fe I 4063.771
SPEKTROSKOPİ LABORATUAR DENEYLERİ
SPEKTROGRAFLARIN LİNEER DİSPERSİYONLARININ VE AYIRMA GÜÇLERİNİN TAYİNİ
Deneyin Amacı: Her spektrografın esas parametreleri lineer dispersiyon ve ayırma gücüdür. Bu parametrelerin gerçek deneysel değerleri teorik değerlerinden farklı olduğundan her spektrografın dalgaboyuna bağlı lineer dispersiyon ve ayrıma gücü deneysel olarak tayin edilmelidir.
Lineer Dispersiyon: Spektrumda 1Åâa karşılık gelen uzunluğun mm cinsinden ifadesidir. Eğer spektrumda iki bilinen spektral çizginin dalgaboyu farkı ïï¬ (Å) ve bunlar arasındaki mesafe ïl (mm) ise lineer dispersiyon,
λx1 λx2 λx3 λx4 λx5 λx6 λx7 λx8 λx9 λx10
nx 55.594 103.850 108.287 110.953 113.248 124.208 129.232 132.900 155.777 167.402
λx 4005.821 4030.853 4033.153 4034.535 4035.724 4041.404 4044.007 4045.907 4057.754 4063.771
D1 D2 D3 D4 D5 D6 D7 D8 D9
1,927772451
1,929130435
1,929088278
1,93019344
1,929577465
1,930080676
1,930526316
1,931037393
1,932025927
İ
SPEKTROSKOPİ LABORATUAR DENEYLERİ
FOTOEMÜLSİYONUN KARAKTERİSTİK
KARARMA EĞRİSİ
Deney ile ilgili bilgiler:
Cam plak üzerine alınmış spektrumda istenmeyen bazı etkiler mevcuttur. Bunlar cam spektrumun üzerine düşen ışığın cam plakta olan kararma etkileridir. Biz bu etkileri bazı metotlarla çıkartabiliriz.
Deneyde mikrofotometre adı verilen bir cihazla cam plak üzerindeki kademeli zayıflatıcının ve çizgilerin mikrofotometrik okumalarını alarak bu cam üzerindeki kararma eğrisini çıkarttık. Kararma eğrisi bize cam plak üzerindeki kararma yoğunluğunu verir. Zayıflatma kademeleri için Diânin log Iiâye bağlılığı bize cam plağın karakteristik kararma eğrisini verecektir. Bu işlemle cam plağın üzerindeki spektruma etki eden kararma miktarını bularak, direkt olarak spektrumda elde edilen çizgilerin cam plaktan olan etkilerinden kurtulduk.
Deneyin Yapılışı:
Öncelikle çalışılacak olan cam plak üzerindeki spektrum, mikrofotometrik okumasının yapılabilmesi için mikrofotometre adı verilen alete takılır. Mikrofotometreye hiç ışık gelmiyorken (kapalı) okuma yaptırılarak fotometreye çizdirilir. Aletsel hata belirlenir. Daha sonra mikrofotometre açılır ve cam plağın boş bölgesindeki fotoemülsiyonun miktarı alınır. Bu iki miktar alındıktan sonra cam plak üzerindeki kademeli zayıflatıcının okuması yapılır. Kademeli zayıflatıcı, cam üzerinde platin veya alüminyum tozları katmanı oluşturarak alınmış, birkaç değişik optik sıklıklı zayıflatıcı kademesinden ibarettir. Elde edilen verileri formülde yerlerine koyarak Di miktarı hesaplanır. Log Ii miktarını seçilen dalgaboyu aralığına göre çizelgeden belirleyerek, Di ve log Ii ye bağlı bir kararma eğrisi grafiği çizilir.
Diânin hesaplanması için gerekli formül dır.
Di : Kararma yoğunluğu
Dâi : Verilen spektrum noktasındaki mikrofotometre okuması
K : Işık düşmeyen durumda mikrofotometrenin göstergesi
F : Mikrofotometre ışığının fotoemülsiyonun ışık düşmeyen yerinden geçtiği haldeki
mikrofotometre okuması
Mikrofotometre okumaları
Moderatör tarafında düzenlendi:
